कथं भवप्रसादेन देवदारुवनौकसः प्रपन्नाः शरणं देवं वक्तुमर्हसि मे प्रभो
kathaṃ bhavaprasādena devadāruvanaukasaḥ prapannāḥ śaraṇaṃ devaṃ vaktumarhasi me prabho
तानुवाच महाभागान् भगवान् आत्मभूः स्वयम् देवदारुवनस्थांस्तु तपसा पावकप्रभान्
tānuvāca mahābhāgān bhagavān ātmabhūḥ svayam devadāruvanasthāṃstu tapasā pāvakaprabhān
एष देवो महादेवो विज्ञेयस्तु महेश्वरः न तस्मात्परमं किंचित् पदं समधिगम्यते
eṣa devo mahādevo vijñeyastu maheśvaraḥ na tasmātparamaṃ kiṃcit padaṃ samadhigamyate
देवानां च ऋषीनां च पितॄणां चैव स प्रभुः सहस्रयुगपर्यन्ते प्रलये सर्वदेहिनः
devānāṃ ca ṛṣīnāṃ ca pitṝṇāṃ caiva sa prabhuḥ sahasrayugaparyante pralaye sarvadehinaḥ
संहरत्येष भगवान् कालो भूत्वा महेश्वरः एष चैव प्रजाः सर्वाः सृजत्येकः स्वतेजसा
saṃharatyeṣa bhagavān kālo bhūtvā maheśvaraḥ eṣa caiva prajāḥ sarvāḥ sṛjatyekaḥ svatejasā
एष चक्री च वज्री च श्रीवत्सकृतलक्षणः योगी कृतयुगे चैव त्रेतायां क्रतुर् उच्यते
eṣa cakrī ca vajrī ca śrīvatsakṛtalakṣaṇaḥ yogī kṛtayuge caiva tretāyāṃ kratur ucyate
द्वापरे चैव कालाग्निर् धर्मकेतुः कलौ स्मृतः रुद्रस्य मूर्तयस्त्वेता ये ऽभिध्यायन्ति पण्डिताः
dvāpare caiva kālāgnir dharmaketuḥ kalau smṛtaḥ rudrasya mūrtayastvetā ye 'bhidhyāyanti paṇḍitāḥ
चतुरस्रं बहिश्चान्तर् अष्टास्रं पिण्डिकाश्रये वृत्तं सुदर्शनं योग्यम् एवं लिङ्गं प्रपूजयेत्
caturasraṃ bahiścāntar aṣṭāsraṃ piṇḍikāśraye vṛttaṃ sudarśanaṃ yogyam evaṃ liṅgaṃ prapūjayet
तमो ह्यग्नी रजो ब्रह्मा सत्त्वं विष्णुः प्रकाशकम् मूर्तिरेका स्थिता चास्य मूर्तयः परिकीर्तिताः
tamo hyagnī rajo brahmā sattvaṃ viṣṇuḥ prakāśakam mūrtirekā sthitā cāsya mūrtayaḥ parikīrtitāḥ
यत्र तिष्ठति तद्ब्रह्म योगेन तु समन्वितम् तस्माद्धि देवदेवेशम् ईशानं प्रभुमव्ययम्
yatra tiṣṭhati tadbrahma yogena tu samanvitam tasmāddhi devadeveśam īśānaṃ prabhumavyayam
आराधयन्ति विप्रेन्द्रा जितक्रोधा जितेन्द्रियाः लिङ्गं कृत्वा यथान्यायं सर्वलक्षणसंयुतम्
ārādhayanti viprendrā jitakrodhā jitendriyāḥ liṅgaṃ kṛtvā yathānyāyaṃ sarvalakṣaṇasaṃyutam
अङ्गुष्ठमात्रं सुशुभं सुवृत्तं सर्वसंमतम् समनाभं तथाष्टास्रं षोडशास्रम् अथापि वा
aṅguṣṭhamātraṃ suśubhaṃ suvṛttaṃ sarvasaṃmatam samanābhaṃ tathāṣṭāsraṃ ṣoḍaśāsram athāpi vā
सुवृत्तं मण्डलं दिव्यं सर्वकामफलप्रदम् वेदिका द्विगुणा तस्य समा वा सर्वसंमता
suvṛttaṃ maṇḍalaṃ divyaṃ sarvakāmaphalapradam vedikā dviguṇā tasya samā vā sarvasaṃmatā
गोमुखी च त्रिभागैका वेद्या लक्षणसंयुता पट्टिका च समन्ताद्वै यवमात्रा द्विजोत्तमाः
gomukhī ca tribhāgaikā vedyā lakṣaṇasaṃyutā paṭṭikā ca samantādvai yavamātrā dvijottamāḥ
सौवर्णं राजतं शैलं कृत्वा ताम्रमयं तथा वेदिकायाश् च विस्तारं त्रिगुणं वै समन्ततः
sauvarṇaṃ rājataṃ śailaṃ kṛtvā tāmramayaṃ tathā vedikāyāś ca vistāraṃ triguṇaṃ vai samantataḥ
वर्तुलं चतुरस्रं वा षडस्रं वा त्रिरस्रकम् समन्तान्निर्व्रणं शुभ्रं लक्षणैस्तत् सुलक्षितम्
vartulaṃ caturasraṃ vā ṣaḍasraṃ vā trirasrakam samantānnirvraṇaṃ śubhraṃ lakṣaṇaistat sulakṣitam
प्रतिष्ठाप्य यथान्यायं पूजालक्षणसंयुतम् कलशं स्थापयेत्तस्य वेदिमध्ये तथा द्विजाः
pratiṣṭhāpya yathānyāyaṃ pūjālakṣaṇasaṃyutam kalaśaṃ sthāpayettasya vedimadhye tathā dvijāḥ
सहिरण्यं सबीजं च ब्रह्मभिश् चाभिमन्त्रितम् सेचयेच्च ततो लिङ्गं पवित्रैः पञ्चभिः शुभैः
sahiraṇyaṃ sabījaṃ ca brahmabhiś cābhimantritam secayecca tato liṅgaṃ pavitraiḥ pañcabhiḥ śubhaiḥ
पूजयेच्च यथालाभं ततः सिद्धिमवाप्स्यथ समाहिताः पूजयध्वं सपुत्राः सह बन्धुभिः
pūjayecca yathālābhaṃ tataḥ siddhimavāpsyatha samāhitāḥ pūjayadhvaṃ saputrāḥ saha bandhubhiḥ
सर्वे प्राञ्जलयो भूत्वा शूलपाणिं प्रपद्यत ततो द्रक्ष्यथ देवेशं दुर्दर्शमकृतात्मभिः
sarve prāñjalayo bhūtvā śūlapāṇiṃ prapadyata tato drakṣyatha deveśaṃ durdarśamakṛtātmabhiḥ
यं दृष्ट्वा सर्वमज्ञानम् अधर्मश् च प्रणश्यति ततः प्रदक्षिणं कृत्वा ब्रह्माणममितौजसम्
yaṃ dṛṣṭvā sarvamajñānam adharmaś ca praṇaśyati tataḥ pradakṣiṇaṃ kṛtvā brahmāṇamamitaujasam
सम्प्रस्थिता वनौकास्ते देवदारुवनं ततः आराधयितुमारब्धा ब्रह्मणा कथितं यथा
samprasthitā vanaukāste devadāruvanaṃ tataḥ ārādhayitumārabdhā brahmaṇā kathitaṃ yathā
स्थण्डिलेषु विचित्रेषु पर्वतानां गुहासु च नदीनां च विविक्तेषु पुलिनेषु शुभेषु च
sthaṇḍileṣu vicitreṣu parvatānāṃ guhāsu ca nadīnāṃ ca vivikteṣu pulineṣu śubheṣu ca
शैवालशोभनाः केचित् केचिदन्तर्जलेशयाः केचिद्दर्भावकाशास्तु पादाङ्गुष्ठाग्रधिष्ठिताः
śaivālaśobhanāḥ kecit kecidantarjaleśayāḥ keciddarbhāvakāśāstu pādāṅguṣṭhāgradhiṣṭhitāḥ
दन्तोलूखलिनस्त्वन्ये अश्मकुट्टास् तथा परे स्थानवीरासनास्त्वन्ये मृगचर्यारताः परे
dantolūkhalinastvanye aśmakuṭṭās tathā pare sthānavīrāsanāstvanye mṛgacaryāratāḥ pare
कालं नयन्ति तपसा पूजया च महाधियः एवं संवत्सरे पूर्णे वसन्ते समुपस्थिते
kālaṃ nayanti tapasā pūjayā ca mahādhiyaḥ evaṃ saṃvatsare pūrṇe vasante samupasthite
ततस्तेषां प्रसादार्थं भक्तानाम् अनुकम्पया देवः कृतयुगे तस्मिन् गिरौ हिमवतः शुभे
tatasteṣāṃ prasādārthaṃ bhaktānām anukampayā devaḥ kṛtayuge tasmin girau himavataḥ śubhe
देवदारुवनं प्राप्तः प्रसन्नः परमेश्वरः भस्मपांसूपदिग्धाङ्गो नग्नो विकृतलक्षणः
devadāruvanaṃ prāptaḥ prasannaḥ parameśvaraḥ bhasmapāṃsūpadigdhāṅgo nagno vikṛtalakṣaṇaḥ
उल्मुकव्यग्रहस्तश् च रक्तपिङ्गललोचनः क्वचिच्च हसते रौद्रं क्वचिद्गायति विस्मितः
ulmukavyagrahastaś ca raktapiṅgalalocanaḥ kvacicca hasate raudraṃ kvacidgāyati vismitaḥ
क्वचिन्नृत्यति शृङ्गारं क्वचिद्रौति मुहुर्मुहुः आश्रमे ह्यटते भैक्ष्यं याचते च पुनः पुनः
kvacinnṛtyati śṛṅgāraṃ kvacidrauti muhurmuhuḥ āśrame hyaṭate bhaikṣyaṃ yācate ca punaḥ punaḥ
मायां कृत्वा तथारूपां देवस्तद्वनम् आगतः ततस्ते मुनयः सर्वे तुष्टुवुश् च समाहिताः
māyāṃ kṛtvā tathārūpāṃ devastadvanam āgataḥ tataste munayaḥ sarve tuṣṭuvuś ca samāhitāḥ
अद्भिर् विविधमाल्यैश् च धूपैर्गन्धैस्तथैव च सपत्नीका महाभागाः सपुत्राः सपरिच्छदाः
adbhir vividhamālyaiś ca dhūpairgandhaistathaiva ca sapatnīkā mahābhāgāḥ saputrāḥ saparicchadāḥ
मुनयस्ते तथा वाग्भिर् ईश्वरं चेदम् अब्रुवन् अज्ञानाद्देवदेवेश यदस्माभिर् अनुष्ठितम्
munayaste tathā vāgbhir īśvaraṃ cedam abruvan ajñānāddevadeveśa yadasmābhir anuṣṭhitam
कर्मणा मनसा वाचा तत्सर्वं क्षन्तुमर्हसि चरितानि विचित्राणि गुह्यानि गहनानि च
karmaṇā manasā vācā tatsarvaṃ kṣantumarhasi caritāni vicitrāṇi guhyāni gahanāni ca
ब्रह्मादीनां च देवानां दुर्विज्ञेयानि ते हर अगतिं ते न जानीमो गतिं नैव च नैव च
brahmādīnāṃ ca devānāṃ durvijñeyāni te hara agatiṃ te na jānīmo gatiṃ naiva ca naiva ca
विश्वेश्वर महादेव यो ऽसि सो ऽसि नमो ऽस्तु ते स्तुवन्ति त्वां महात्मानो देवदेवं महेश्वरम्
viśveśvara mahādeva yo 'si so 'si namo 'stu te stuvanti tvāṃ mahātmāno devadevaṃ maheśvaram
नमो भवाय भव्याय भावनायोद्भवाय च अनन्तबलवीर्याय भूतानां पतये नमः
namo bhavāya bhavyāya bhāvanāyodbhavāya ca anantabalavīryāya bhūtānāṃ pataye namaḥ
संहर्त्रे च पिशङ्गाय अव्ययाय व्ययाय च गङ्गासलिलधाराय आधाराय गुणात्मने
saṃhartre ca piśaṅgāya avyayāya vyayāya ca gaṅgāsaliladhārāya ādhārāya guṇātmane
त्र्यंबकाय त्रिनेत्राय त्रिशूलवरधारिणे कन्दर्पाय हुताशाय नमो ऽस्तु परमात्मने
tryaṃbakāya trinetrāya triśūlavaradhāriṇe kandarpāya hutāśāya namo 'stu paramātmane
शङ्कराय वृषाङ्काय गणानां पतये नमः दण्डहस्ताय कालाय पाशहस्ताय वै नमः
śaṅkarāya vṛṣāṅkāya gaṇānāṃ pataye namaḥ daṇḍahastāya kālāya pāśahastāya vai namaḥ
वेदमन्त्रप्रधानाय शतजिह्वाय वै नमः भूतं भव्यं भविष्यं च स्थावरं जङ्गमं च यत्
vedamantrapradhānāya śatajihvāya vai namaḥ bhūtaṃ bhavyaṃ bhaviṣyaṃ ca sthāvaraṃ jaṅgamaṃ ca yat
तव देहात्समुत्पन्नं देव सर्वमिदं जगत् पासि हंसि च भद्रं ते प्रसीद भगवंस्ततः
tava dehātsamutpannaṃ deva sarvamidaṃ jagat pāsi haṃsi ca bhadraṃ te prasīda bhagavaṃstataḥ
अज्ञानाद्यदि विज्ञानाद् यत् किंचित् कुरुते नरः तत्सर्वं भगवानेव कुरुते योगमायया
ajñānādyadi vijñānād yat kiṃcit kurute naraḥ tatsarvaṃ bhagavāneva kurute yogamāyayā
एवं स्तुत्वा तु मुनयः प्रहृष्टैरन्तरात्मभिः याचन्त तपसा युक्ताः पश्यामस्त्वां यथापुरा
evaṃ stutvā tu munayaḥ prahṛṣṭairantarātmabhiḥ yācanta tapasā yuktāḥ paśyāmastvāṃ yathāpurā
ततो देवः प्रसन्नात्मा स्वमेवास्थाय शङ्करः रूपं त्र्यक्षं च संद्रष्टुं दिव्यं चक्षुरदात्प्रभुः
tato devaḥ prasannātmā svamevāsthāya śaṅkaraḥ rūpaṃ tryakṣaṃ ca saṃdraṣṭuṃ divyaṃ cakṣuradātprabhuḥ
लब्धदृष्ट्या तया दृष्ट्वा देवदेवं त्रियंबकम् पुनस्तुष्टुवुरीशानं देवदारुवनौकसः
labdhadṛṣṭyā tayā dṛṣṭvā devadevaṃ triyaṃbakam punastuṣṭuvurīśānaṃ devadāruvanaukasaḥ