मया सह पिता हृष्टः प्रणम्य च महेश्वरम् उटजं स्वं जगामाशु निधिं लब्ध्वेव निर्धनः
mayā saha pitā hṛṣṭaḥ praṇamya ca maheśvaram uṭajaṃ svaṃ jagāmāśu nidhiṃ labdhveva nirdhanaḥ
यदागतो ऽहमुटजं शिलादस्य महामुने तदा वै दैविकं रूपं त्यक्त्वा मानुष्यम् आस्थितः
yadāgato 'hamuṭajaṃ śilādasya mahāmune tadā vai daivikaṃ rūpaṃ tyaktvā mānuṣyam āsthitaḥ
नष्टा चैव स्मृतिर्दिव्या येन केनापि कारणात् मानुष्यमास्थितं दृष्ट्वा पिता मे लोकपूजितः
naṣṭā caiva smṛtirdivyā yena kenāpi kāraṇāt mānuṣyamāsthitaṃ dṛṣṭvā pitā me lokapūjitaḥ
विललापातिदुःखार्तः स्वजनैश् च समावृतः जातकर्मादिकाश्चैव चकार मम सर्ववित्
vilalāpātiduḥkhārtaḥ svajanaiś ca samāvṛtaḥ jātakarmādikāścaiva cakāra mama sarvavit
शालङ्कायनपुत्रो वै शिलादः पुत्रवत्सलः उपदिष्टा हि तेनैव ऋक्शाखा यजुषस् तथा
śālaṅkāyanaputro vai śilādaḥ putravatsalaḥ upadiṣṭā hi tenaiva ṛkśākhā yajuṣas tathā
सामशाखासहस्रं च साङ्गोपाङ्गं महामुने आयुर्वेदं धनुर्वेदं गान्धर्वं चाश्वलक्षणम्
sāmaśākhāsahasraṃ ca sāṅgopāṅgaṃ mahāmune āyurvedaṃ dhanurvedaṃ gāndharvaṃ cāśvalakṣaṇam
हस्तिनां चरितं चैव नराणां चैव लक्षणम् सम्पूर्णे सप्तमे वर्षे ततो ऽथ मुनिसत्तमौ
hastināṃ caritaṃ caiva narāṇāṃ caiva lakṣaṇam sampūrṇe saptame varṣe tato 'tha munisattamau
मित्रावरुणनामानौ तपोयोगबलान्वितौ तस्याश्रमं गतौ दिव्यौ द्रष्टुं मां चाज्ञया विभोः
mitrāvaruṇanāmānau tapoyogabalānvitau tasyāśramaṃ gatau divyau draṣṭuṃ māṃ cājñayā vibhoḥ
ऊचतुश् च महात्मानौ मां निरीक्ष्य मुहुर्मुहुः तात नन्द्ययमल्पायुः सर्वशास्त्रार्थपारगः
ūcatuś ca mahātmānau māṃ nirīkṣya muhurmuhuḥ tāta nandyayamalpāyuḥ sarvaśāstrārthapāragaḥ
न दृष्टमेवमाश्चर्यम् आयुर्वर्षादतः परम् इत्युक्तवति विप्रेन्द्रः शिलादः पुत्रवत्सलः
na dṛṣṭamevamāścaryam āyurvarṣādataḥ param ityuktavati viprendraḥ śilādaḥ putravatsalaḥ
समालिङ्ग्य च दुःखार्तो रुरोदातीव विस्वरम् हा पुत्र पुत्र पुत्रेति पपात च समन्ततः
samāliṅgya ca duḥkhārto rurodātīva visvaram hā putra putra putreti papāta ca samantataḥ
अहो बलं दैवविधेर् विधातुश्चेति दुःखितः तस्य चार्तस्वरं श्रुत्वा तदाश्रमनिवासिनः
aho balaṃ daivavidher vidhātuśceti duḥkhitaḥ tasya cārtasvaraṃ śrutvā tadāśramanivāsinaḥ
निपेतुर्विह्वलात्यर्थं रक्षाश्चक्रुश् च मङ्गलम् तुष्टुवुश् च महादेवं त्रियंबकमुमापतिम्
nipeturvihvalātyarthaṃ rakṣāścakruś ca maṅgalam tuṣṭuvuś ca mahādevaṃ triyaṃbakamumāpatim
हुत्वा त्रियंबकेनैव मधुनैव च संप्लुताम् दूर्वामयुतसंख्यातां सर्वद्रव्यसमन्विताम्
hutvā triyaṃbakenaiva madhunaiva ca saṃplutām dūrvāmayutasaṃkhyātāṃ sarvadravyasamanvitām
पिता विगतसंज्ञश् च तथा चैव पितामहः विचेष्टश् च ललापासौ मृतवन्निपपात च
pitā vigatasaṃjñaś ca tathā caiva pitāmahaḥ viceṣṭaś ca lalāpāsau mṛtavannipapāta ca
मृत्योर् भीतो ऽहम् अचिराच् छिरसा चाभिवन्द्य तम् मृतवत्पतितं साक्षात् पितरं च पितामहम्
mṛtyor bhīto 'ham acirāc chirasā cābhivandya tam mṛtavatpatitaṃ sākṣāt pitaraṃ ca pitāmaham
प्रदक्षिणीकृत्य च तं रुद्रजाप्यरतो ऽभवम् हृत्पुण्डरीके सुषिरे ध्यात्वा देवं त्रियंबकम्
pradakṣiṇīkṛtya ca taṃ rudrajāpyarato 'bhavam hṛtpuṇḍarīke suṣire dhyātvā devaṃ triyaṃbakam
त्र्यक्षं दशभुजं शान्तं पञ्चवक्त्रं सदाशिवम् सरितश्चान्तरे पुण्ये स्थितं मां परमेश्वरः
tryakṣaṃ daśabhujaṃ śāntaṃ pañcavaktraṃ sadāśivam saritaścāntare puṇye sthitaṃ māṃ parameśvaraḥ
तुष्टो ऽब्रवीन्महादेवः सोमः सोमार्धभूषणः वत्स नन्दिन्महाबाहो मृत्योर्भीतिः कुतस्तव
tuṣṭo 'bravīnmahādevaḥ somaḥ somārdhabhūṣaṇaḥ vatsa nandinmahābāho mṛtyorbhītiḥ kutastava
मयैव प्रेषितौ विप्रौ मत्समस्त्वं न संशयः वत्सैनत्तव देहं च लौकिकं परमार्थतः
mayaiva preṣitau viprau matsamastvaṃ na saṃśayaḥ vatsainattava dehaṃ ca laukikaṃ paramārthataḥ
नास्त्येव दैविकं दृष्टं शिलादेन पुरा तव देवैश् च मुनिभिः सिद्धैर् गन्धर्वैर्दानवोत्तमैः
nāstyeva daivikaṃ dṛṣṭaṃ śilādena purā tava devaiś ca munibhiḥ siddhair gandharvairdānavottamaiḥ
पूजितं यत्पुरा वत्स दैविकं नन्दिकेश्वर संसारस्य स्वभावो ऽयं सुखं दुःखं पुनः पुनः
pūjitaṃ yatpurā vatsa daivikaṃ nandikeśvara saṃsārasya svabhāvo 'yaṃ sukhaṃ duḥkhaṃ punaḥ punaḥ
नृणां योनिपरित्यागः सर्वथैव विवेकिनः एवमुक्त्वा तु मां साक्षात् सर्वदेवमहेश्वरः
nṛṇāṃ yoniparityāgaḥ sarvathaiva vivekinaḥ evamuktvā tu māṃ sākṣāt sarvadevamaheśvaraḥ
कराभ्यां सुशुभाभ्यां च उभाभ्यां परमेश्वरः पस्पर्श भगवान् रुद्रः परमार्तिहरो हरः
karābhyāṃ suśubhābhyāṃ ca ubhābhyāṃ parameśvaraḥ pasparśa bhagavān rudraḥ paramārtiharo haraḥ
उवाच च महादेवस् तुष्टात्मा वृषभध्वजः निरीक्ष्य गणपांश्चैव देवीं हिमवतः सुताम्
uvāca ca mahādevas tuṣṭātmā vṛṣabhadhvajaḥ nirīkṣya gaṇapāṃścaiva devīṃ himavataḥ sutām
समालोक्य च तुष्टात्मा महादेवः सुरेश्वरः अजरो जरया त्यक्तो नित्यं दुःखविवर्जितः
samālokya ca tuṣṭātmā mahādevaḥ sureśvaraḥ ajaro jarayā tyakto nityaṃ duḥkhavivarjitaḥ
अक्षयश्चाव्ययश्चैव सपिता ससुहृज्जनः ममेष्टो गणपश्चैव मद्वीर्यो मत्पराक्रमः
akṣayaścāvyayaścaiva sapitā sasuhṛjjanaḥ mameṣṭo gaṇapaścaiva madvīryo matparākramaḥ
इष्टो मम सदा चैव मम पार्श्वगतः सदा मद्बलश्चैव भविता महायोगबलान्वितः
iṣṭo mama sadā caiva mama pārśvagataḥ sadā madbalaścaiva bhavitā mahāyogabalānvitaḥ
एवमुक्त्वा च मां देवो भगवान् सगणस्तदा कुशेशयमयीं मालां समुन्मुच्यात्मनस्तदा
evamuktvā ca māṃ devo bhagavān sagaṇastadā kuśeśayamayīṃ mālāṃ samunmucyātmanastadā
आबबन्ध महातेजा मम देवो वृषध्वजः तयाहं मालया जातः शुभया कण्ठसक्तया
ābabandha mahātejā mama devo vṛṣadhvajaḥ tayāhaṃ mālayā jātaḥ śubhayā kaṇṭhasaktayā
त्र्यक्षो दशभुजश्चैव द्वितीय इव शङ्करः तत एव समादाय हस्तेन परमेश्वरः
tryakṣo daśabhujaścaiva dvitīya iva śaṅkaraḥ tata eva samādāya hastena parameśvaraḥ
उवाच ब्रूहि किं ते ऽद्य ददामि वरमुत्तमम् ततो जटाश्रितं वारि गृहीत्वा चातिनिर्मलम्
uvāca brūhi kiṃ te 'dya dadāmi varamuttamam tato jaṭāśritaṃ vāri gṛhītvā cātinirmalam
उक्ता नदी भवस्वेति उत्ससर्ज वृषध्वजः ततः सा दिव्यतोया च पूर्णासितजला शुभा
uktā nadī bhavasveti utsasarja vṛṣadhvajaḥ tataḥ sā divyatoyā ca pūrṇāsitajalā śubhā
पद्मोत्पलवनोपेता प्रावर्तत महानदी तामाह च महादेवो नदीं परमशोभनाम्
padmotpalavanopetā prāvartata mahānadī tāmāha ca mahādevo nadīṃ paramaśobhanām
यस्माज्जटोदकादेव प्रवृत्ता त्वं महानदी तस्माज्जटोदका पुण्या भविष्यसि सरिद्वरा
yasmājjaṭodakādeva pravṛttā tvaṃ mahānadī tasmājjaṭodakā puṇyā bhaviṣyasi saridvarā
त्वयि स्नात्वा नरः कश्चित् सर्वपापैः प्रमुच्यते ततो देव्या महादेवः शिलादतनयं प्रभुः
tvayi snātvā naraḥ kaścit sarvapāpaiḥ pramucyate tato devyā mahādevaḥ śilādatanayaṃ prabhuḥ
पुत्रस्ते ऽयमिति प्रोच्य पादयोः संन्यपातयत् सा मामाघ्राय शिरसि पाणिभ्यां परिमार्जती
putraste 'yamiti procya pādayoḥ saṃnyapātayat sā māmāghrāya śirasi pāṇibhyāṃ parimārjatī
पुत्रप्रेम्णाभ्यषिञ्चच्च स्रोतोभिस्तनयैस्त्रिभिः पयसा शङ्खगौरेण देवदेवं निरीक्ष्य सा
putrapremṇābhyaṣiñcacca srotobhistanayaistribhiḥ payasā śaṅkhagaureṇa devadevaṃ nirīkṣya sā
तानि स्रोतांसि त्रीण्यस्याः स्रोतस्विन्यो ऽभवंस्तदा नदीं त्रिस्रोतसं देवो भगवानवदद्भवः
tāni srotāṃsi trīṇyasyāḥ srotasvinyo 'bhavaṃstadā nadīṃ trisrotasaṃ devo bhagavānavadadbhavaḥ
त्रिस्रोतसं नदीं दृष्ट्वा वृषः परमहर्षितः ननाद नादात्तस्माच्च सरिदन्या ततो ऽभवत्
trisrotasaṃ nadīṃ dṛṣṭvā vṛṣaḥ paramaharṣitaḥ nanāda nādāttasmācca saridanyā tato 'bhavat
वृषध्वनिरिति ख्याता देवदेवेन सा नदी जांबूनदमयं चित्रं सर्वरत्नमयं शुभम्
vṛṣadhvaniriti khyātā devadevena sā nadī jāṃbūnadamayaṃ citraṃ sarvaratnamayaṃ śubham
स्वं देवश्चाद्भुतं दिव्यं निर्मितं विश्वकर्मणा मुकुटं चाबबन्धेशो मम मूर्ध्नि वृषध्वजः
svaṃ devaścādbhutaṃ divyaṃ nirmitaṃ viśvakarmaṇā mukuṭaṃ cābabandheśo mama mūrdhni vṛṣadhvajaḥ
कुण्डले च शुभे दिव्ये वज्रवैडूर्यभूषिते आबबन्ध महादेवः स्वयमेव महेश्वरः
kuṇḍale ca śubhe divye vajravaiḍūryabhūṣite ābabandha mahādevaḥ svayameva maheśvaraḥ
मां तथाभ्यर्चितं व्योम्नि दृष्ट्वा मेघैः प्रभाकरः मेघांभसा चाभ्यषिञ्चच् छिलादनम् अथो मुने
māṃ tathābhyarcitaṃ vyomni dṛṣṭvā meghaiḥ prabhākaraḥ meghāṃbhasā cābhyaṣiñcac chilādanam atho mune
तस्याभिषिक्तस्य तदा प्रवृत्ता स्रोतसा भृशम् यस्मात् सुवर्णान्निःसृत्य नद्येषा सम्प्रवर्तते
tasyābhiṣiktasya tadā pravṛttā srotasā bhṛśam yasmāt suvarṇānniḥsṛtya nadyeṣā sampravartate
स्वर्णोदकेति तामाह देवदेवस्त्रियंबकः जाम्बूनदमयाद्यस्माद् द्वितीया मुकुटाच्छुभा
svarṇodaketi tāmāha devadevastriyaṃbakaḥ jāmbūnadamayādyasmād dvitīyā mukuṭācchubhā
प्रावर्तत नदी पुण्या ऊचुर् जम्बूनदीति ताम् एतत्पञ्चनदं नाम जप्येश्वरसमीपगम्
prāvartata nadī puṇyā ūcur jambūnadīti tām etatpañcanadaṃ nāma japyeśvarasamīpagam
यः पञ्चनदमासाद्य स्नात्वा जप्येश्वरेश्वरम् पूजयेच्छिवसायुज्यं प्रयात्येव न संशयः
yaḥ pañcanadamāsādya snātvā japyeśvareśvaram pūjayecchivasāyujyaṃ prayātyeva na saṃśayaḥ
अथ देवो महादेवः सर्वभूतपतिर्भवः देवीमुवाच शर्वाणीम् उमां गिरिसुतामजाम्
atha devo mahādevaḥ sarvabhūtapatirbhavaḥ devīmuvāca śarvāṇīm umāṃ girisutāmajām
देवी नन्दीश्वरं देवम् अभिषिञ्चामि भूतपम् गणेन्द्रं व्याहरिष्यामि किं वा त्वं मन्यसे ऽव्यये
devī nandīśvaraṃ devam abhiṣiñcāmi bhūtapam gaṇendraṃ vyāhariṣyāmi kiṃ vā tvaṃ manyase 'vyaye
तस्य तद्वचनं श्रुत्वा भवानी हर्षितानना स्मयन्ती वरदं प्राह भवं भूतपतिं पतिम्
tasya tadvacanaṃ śrutvā bhavānī harṣitānanā smayantī varadaṃ prāha bhavaṃ bhūtapatiṃ patim
सर्वलोकाधिपत्यं च गणेशत्वं तथैव च दातुमर्हसि देवेश शैलादिस्तनयो मम
sarvalokādhipatyaṃ ca gaṇeśatvaṃ tathaiva ca dātumarhasi deveśa śailādistanayo mama
ततः स भगवाञ्शर्वः सर्वलोकेश्वरेश्वरः सस्मार गणपान् दिव्यान् देवदेवो वृषध्वजः
tataḥ sa bhagavāñśarvaḥ sarvalokeśvareśvaraḥ sasmāra gaṇapān divyān devadevo vṛṣadhvajaḥ