शतमेकं सहस्राणां योजनानां स तु स्मृतः अनु द्वीपं सहस्राणां द्विगुणं द्विगुणोत्तरम्
śatamekaṃ sahasrāṇāṃ yojanānāṃ sa tu smṛtaḥ anu dvīpaṃ sahasrāṇāṃ dviguṇaṃ dviguṇottaram
पञ्चाशत्कोटिविस्तीर्णा ससमुद्रा धरा स्मृता द्वीपैश् च सप्तभिर् युक्ता लोकालोकावृता शुभा
pañcāśatkoṭivistīrṇā sasamudrā dharā smṛtā dvīpaiś ca saptabhir yuktā lokālokāvṛtā śubhā
नीलस्तथोत्तरे मेरोः श्वेतस्तस्योत्तरे पुनः शृङ्गी तस्योत्तरे विप्रास् त्रयस्ते वर्षपर्वताः
nīlastathottare meroḥ śvetastasyottare punaḥ śṛṅgī tasyottare viprās trayaste varṣaparvatāḥ
जठरो देवकूटश् च पूर्वस्यां दिशि पर्वतौ निषधो दक्षिणे मेरोस् तस्य दक्षिणतो गिरिः हेमकूट इति ख्यातो हिमवांस्तस्य दक्षिणे
jaṭharo devakūṭaś ca pūrvasyāṃ diśi parvatau niṣadho dakṣiṇe meros tasya dakṣiṇato giriḥ hemakūṭa iti khyāto himavāṃstasya dakṣiṇe
मेरोः पश्चिमतश्चैव पर्वतौ द्वौ धराधरौ माल्यवान्गन्धमादश् च द्वावेतावुदगायतौ
meroḥ paścimataścaiva parvatau dvau dharādharau mālyavāngandhamādaś ca dvāvetāvudagāyatau
एते पर्वतराजानः सिद्धचारणसेविताः तेषाम् अन्तरविष्कम्भो नवसाहस्रमेकशः
ete parvatarājānaḥ siddhacāraṇasevitāḥ teṣām antaraviṣkambho navasāhasramekaśaḥ
इदं हैमवतं वर्षं भारतं नाम विश्रुतम् हेमकूटं परं तस्मान् नाम्ना किंपुरुषं स्मृतम्
idaṃ haimavataṃ varṣaṃ bhārataṃ nāma viśrutam hemakūṭaṃ paraṃ tasmān nāmnā kiṃpuruṣaṃ smṛtam
नैषधं हेमकूटात्तु हरिवर्षं तदुच्यते हरिवर्षात्परं चैव मेरोः शुभमिलावृतम्
naiṣadhaṃ hemakūṭāttu harivarṣaṃ taducyate harivarṣātparaṃ caiva meroḥ śubhamilāvṛtam
इलावृतात्परं नीलं रम्यकं नाम विश्रुतम् रम्यात्परतरं श्वेतं विख्यातं तद्धिरण्मयम्
ilāvṛtātparaṃ nīlaṃ ramyakaṃ nāma viśrutam ramyātparataraṃ śvetaṃ vikhyātaṃ taddhiraṇmayam
हिरण्मयात्परं चापि शृङ्गी चैव कुरुः स्मृतः धनुःसंस्थे तु विज्ञेये द्वे वर्षे दक्षिणोत्तरे
hiraṇmayātparaṃ cāpi śṛṅgī caiva kuruḥ smṛtaḥ dhanuḥsaṃsthe tu vijñeye dve varṣe dakṣiṇottare
दीर्घाणि तत्र चत्वारि मध्यतस्तदिलावृतम् मेरोः पश्चिमपूर्वेण द्वे तु दीर्घेतरे स्मृते
dīrghāṇi tatra catvāri madhyatastadilāvṛtam meroḥ paścimapūrveṇa dve tu dīrghetare smṛte
अर्वाक्तु निषधस्याथ वेद्यर्धं चोत्तरं स्मृतम् वेद्यर्धे दक्षिणे त्रीणि वर्षाणि त्रीणि चोत्तरे
arvāktu niṣadhasyātha vedyardhaṃ cottaraṃ smṛtam vedyardhe dakṣiṇe trīṇi varṣāṇi trīṇi cottare
तयोर्मध्ये च विज्ञेयं मेरुमध्यमिलावृतम् दक्षिणेन तु नीलस्य निषधस्योत्तरेण तु
tayormadhye ca vijñeyaṃ merumadhyamilāvṛtam dakṣiṇena tu nīlasya niṣadhasyottareṇa tu
उदगायतो महाशैलो माल्यवान्नाम पर्वतः योजनानां सहस्रे द्वे उपरिष्टात्तु विस्तृतः
udagāyato mahāśailo mālyavānnāma parvataḥ yojanānāṃ sahasre dve upariṣṭāttu vistṛtaḥ
आयामतश्चतुस्त्रिंशत् सहस्राणि प्रकीर्तितः तस्य प्रतीच्यां विज्ञेयः पर्वतो गन्धमादनः
āyāmataścatustriṃśat sahasrāṇi prakīrtitaḥ tasya pratīcyāṃ vijñeyaḥ parvato gandhamādanaḥ
आयामतः स विज्ञेयो माल्यवानिव विस्तृतः जम्बूद्वीपस्य विस्तारात् समेन तु समन्ततः
āyāmataḥ sa vijñeyo mālyavāniva vistṛtaḥ jambūdvīpasya vistārāt samena tu samantataḥ
प्रागायताः सुपर्वाणः षडेते वर्षपर्वताः अवगाढाश्चोभयतः समुद्रौ पूर्वपश्चिमौ
prāgāyatāḥ suparvāṇaḥ ṣaḍete varṣaparvatāḥ avagāḍhāścobhayataḥ samudrau pūrvapaścimau
हिमप्रायस्तु हिमवान् हेमकूटस्तु हेमवान् तरुणादित्यसंकाशो हैरण्यो निषधः स्मृतः
himaprāyastu himavān hemakūṭastu hemavān taruṇādityasaṃkāśo hairaṇyo niṣadhaḥ smṛtaḥ
चतुर्वर्णः ससौवर्णो मेरुश्चोर्ध्वायतः स्मृतः वृत्ताकृतिपरीणाहश् चतुरस्रः समुत्थितः
caturvarṇaḥ sasauvarṇo meruścordhvāyataḥ smṛtaḥ vṛttākṛtiparīṇāhaś caturasraḥ samutthitaḥ
नीलश् च वैडूर्यमयः श्वेतः शुक्लो हिरण्मयः मयूरबर्हवर्णस्तु शातकुंभस् त्रिशृङ्गवान्
nīlaś ca vaiḍūryamayaḥ śvetaḥ śuklo hiraṇmayaḥ mayūrabarhavarṇastu śātakuṃbhas triśṛṅgavān
एवं संक्षेपतः प्रोक्ताः पुनः शृणु गिरीश्वरान् मन्दरो देवकूटश् च पूर्वस्यां दिशि पर्वतौ
evaṃ saṃkṣepataḥ proktāḥ punaḥ śṛṇu girīśvarān mandaro devakūṭaś ca pūrvasyāṃ diśi parvatau
कैलासो गन्धमादश् च हेमवांश्चैव पर्वतौ पूर्वतश् चायतावेताव् अर्णवान्तर्व्यवस्थितौ
kailāso gandhamādaś ca hemavāṃścaiva parvatau pūrvataś cāyatāvetāv arṇavāntarvyavasthitau
निषधः पारियात्रश् च द्वावेतौ वरपर्वतौ यथा पूर्वौ तथा याम्याव् एतौ पश्चिमतः श्रितौ
niṣadhaḥ pāriyātraś ca dvāvetau varaparvatau yathā pūrvau tathā yāmyāv etau paścimataḥ śritau
त्रिशृङ्गो जारुचिश्चैव उत्तरौ वरपर्वतौ पूर्वतश् चायतावेताव् अर्णवान्तर्व्यवस्थितौ
triśṛṅgo jāruciścaiva uttarau varaparvatau pūrvataś cāyatāvetāv arṇavāntarvyavasthitau
मर्यादापर्वतान् एतान् अष्टावाहुर्मनीषिणः यो ऽसौ मेरुर्द्विजश्रेष्ठाः प्रांशुः कनकपर्वतः
maryādāparvatān etān aṣṭāvāhurmanīṣiṇaḥ yo 'sau merurdvijaśreṣṭhāḥ prāṃśuḥ kanakaparvataḥ
तस्य पादास्तु चत्वारश् चतुर्दिक्षु नगोत्तमाः यैर्विष्टब्धा न चलति सप्तद्वीपवती मही
tasya pādāstu catvāraś caturdikṣu nagottamāḥ yairviṣṭabdhā na calati saptadvīpavatī mahī
दशयोजनसाहस्रम् आयामस् तेषु पठ्यते पूर्वे तु मन्दरो नाम दक्षिणे गन्धमादनः
daśayojanasāhasram āyāmas teṣu paṭhyate pūrve tu mandaro nāma dakṣiṇe gandhamādanaḥ
विपुलः पश्चिमे पार्श्वे सुपार्श्वश्चोत्तरे स्मृतः महावृक्षाः समुत्पन्नाश् चत्वारो द्वीपकेतवः
vipulaḥ paścime pārśve supārśvaścottare smṛtaḥ mahāvṛkṣāḥ samutpannāś catvāro dvīpaketavaḥ
मन्दरस्य गिरेः शृङ्गे महावृक्षः सकेतुराट् प्रलम्बशाखाशिखरः कदम्बश् चैत्यपादपः
mandarasya gireḥ śṛṅge mahāvṛkṣaḥ saketurāṭ pralambaśākhāśikharaḥ kadambaś caityapādapaḥ
दक्षिणस्यापि शैलस्य शिखरे देवसेविता जम्बूः सदा पुण्यफला सदा माल्योपशोभिता
dakṣiṇasyāpi śailasya śikhare devasevitā jambūḥ sadā puṇyaphalā sadā mālyopaśobhitā
सकेतुर् दक्षिणे द्वीपे जम्बूर्लोकेषु विश्रुता विपुलस्यापि शैलस्य पश्चिमे च महात्मनः
saketur dakṣiṇe dvīpe jambūrlokeṣu viśrutā vipulasyāpi śailasya paścime ca mahātmanaḥ
संजातः शिखरे ऽश्वत्थः स महान् चैत्यपादपः सुपार्श्वस्योत्तरस्यापि शृङ्गे जातो महाद्रुमः
saṃjātaḥ śikhare 'śvatthaḥ sa mahān caityapādapaḥ supārśvasyottarasyāpi śṛṅge jāto mahādrumaḥ
न्यग्रोधो विपुलस्कन्धो ऽनेकयोजनमण्डलः तेषां चतुर्णां वक्ष्यामि शैलेन्द्राणां यथाक्रमम्
nyagrodho vipulaskandho 'nekayojanamaṇḍalaḥ teṣāṃ caturṇāṃ vakṣyāmi śailendrāṇāṃ yathākramam
अमानुष्याणि रम्याणि सर्वकालर्तुकानि च मनोहराणि चत्वारि देवक्रीडनकानि च
amānuṣyāṇi ramyāṇi sarvakālartukāni ca manoharāṇi catvāri devakrīḍanakāni ca
वनानि वै चतुर्दिक्षु नामतस्तु निबोधत पूर्वे चैत्ररथं नाम दक्षिणे गन्धमादनम्
vanāni vai caturdikṣu nāmatastu nibodhata pūrve caitrarathaṃ nāma dakṣiṇe gandhamādanam
वैभ्राजं पश्चिमे विद्याद् उत्तरे सवितुर्वनम् मित्रेश्वरं तु पूर्वे तु षष्ठेश्वरम् अतः परम्
vaibhrājaṃ paścime vidyād uttare saviturvanam mitreśvaraṃ tu pūrve tu ṣaṣṭheśvaram ataḥ param
वर्येश्वरं पश्चिमे तु उत्तरे चाम्रकेश्वरम् महासरांसि च तथा चत्वारि मुनिपुङ्गवाः
varyeśvaraṃ paścime tu uttare cāmrakeśvaram mahāsarāṃsi ca tathā catvāri munipuṅgavāḥ
यत्र क्रीडन्ति मुनयः पर्वतेषु वनेषु च अरुणोदं सरः पूर्वं दक्षिणं मानसं स्मृतम्
yatra krīḍanti munayaḥ parvateṣu vaneṣu ca aruṇodaṃ saraḥ pūrvaṃ dakṣiṇaṃ mānasaṃ smṛtam
सितोदं पश्चिमसरो महाभद्रं तथोत्तरम् शाखस्य दक्षिणे क्षेत्रं विशाखस्य च पश्चिमे
sitodaṃ paścimasaro mahābhadraṃ tathottaram śākhasya dakṣiṇe kṣetraṃ viśākhasya ca paścime
उत्तरे नैगमेयस्य कुमारस्य च पूर्वतः अरुणोदस्य पूर्वेण शैलेन्द्रा नामतः स्मृताः
uttare naigameyasya kumārasya ca pūrvataḥ aruṇodasya pūrveṇa śailendrā nāmataḥ smṛtāḥ
तांस्तु संक्षेपतो वक्ष्ये न शक्यं विस्तरेण तु सितान्तश् च कुरण्डश् च कुररश्चाचलोत्तमः
tāṃstu saṃkṣepato vakṣye na śakyaṃ vistareṇa tu sitāntaś ca kuraṇḍaś ca kuraraścācalottamaḥ
विकरो मणिशैलश् च वृक्षवांश्चाचलोत्तमः महानीलो ऽथ रुचकः सबिन्दुर्दर्दुरस् तथा
vikaro maṇiśailaś ca vṛkṣavāṃścācalottamaḥ mahānīlo 'tha rucakaḥ sabindurdarduras tathā
वेणुमांश् च समेघश् च निषधो देवपर्वतः इत्येते पर्वतवरा ह्य् अन्ये च गिरयस् तथा
veṇumāṃś ca sameghaś ca niṣadho devaparvataḥ ityete parvatavarā hy anye ca girayas tathā
पूर्वेण मन्दरस्यैते सिद्धावासा उदाहृताः तेषु तेषु गिरीन्द्रेषु गुहासु च वनेषु च
pūrveṇa mandarasyaite siddhāvāsā udāhṛtāḥ teṣu teṣu girīndreṣu guhāsu ca vaneṣu ca
रुद्रक्षेत्राणि दिव्यानि विष्णोर्नारायणस्य च सरसो मानसस्येह दक्षिणेन महाचलाः
rudrakṣetrāṇi divyāni viṣṇornārāyaṇasya ca saraso mānasasyeha dakṣiṇena mahācalāḥ
ये कीर्त्यमानास्तान्सर्वान् संक्षिप्य प्रवदाम्यहम् शैलश् च विशिराश्चैव शिखरश्चाचलोत्तमः
ye kīrtyamānāstānsarvān saṃkṣipya pravadāmyaham śailaś ca viśirāścaiva śikharaścācalottamaḥ
एकशृङ्गो महाशूलो गजशैलः पिशाचकः पञ्चशैलो ऽथ कैलासो हिमवांश्चाचलोत्तमः
ekaśṛṅgo mahāśūlo gajaśailaḥ piśācakaḥ pañcaśailo 'tha kailāso himavāṃścācalottamaḥ
इत्येते देवचरिता उत्कटाः पर्वतोत्तमाः तेषु तेषु च सर्वेषु पर्वतेषु वनेषु च
ityete devacaritā utkaṭāḥ parvatottamāḥ teṣu teṣu ca sarveṣu parvateṣu vaneṣu ca
रुद्रक्षेत्राणि दिव्यानि स्थापितानि सुरोत्तमैः दिग्भागे दक्षिणे प्रोक्ताः पश्चिमे च वदामि वः
rudrakṣetrāṇi divyāni sthāpitāni surottamaiḥ digbhāge dakṣiṇe proktāḥ paścime ca vadāmi vaḥ
अपरेण सितोदश् च सुरपश् च महाबलः कुमुदो मधुमांश्चैव ह्य् अञ्जनो मुकुटस् तथा
apareṇa sitodaś ca surapaś ca mahābalaḥ kumudo madhumāṃścaiva hy añjano mukuṭas tathā
कृष्णश् च पाण्डुरश्चैव सहस्रशिखरश् च यः पारिजातश् च शैलेन्द्रः श्रीशृङ्गश्चाचलोत्तमः
kṛṣṇaś ca pāṇḍuraścaiva sahasraśikharaś ca yaḥ pārijātaś ca śailendraḥ śrīśṛṅgaścācalottamaḥ
इत्येते देवचरिता उत्कटाः पर्वतोत्तमाः सर्वे पश्चिमदिग्भागे रुद्रक्षेत्रसमन्विताः
ityete devacaritā utkaṭāḥ parvatottamāḥ sarve paścimadigbhāge rudrakṣetrasamanvitāḥ
महाभद्रस्य सरसश् चोत्तरे च महाबलाः ये स्थिताः कीर्त्यमानांस्तान् संक्षिप्येह निबोधत
mahābhadrasya sarasaś cottare ca mahābalāḥ ye sthitāḥ kīrtyamānāṃstān saṃkṣipyeha nibodhata
शङ्खकूटो महाशैलो वृषभो हंसपर्वतः नागश् च कपिलश्चैव इन्द्रशैलश् च सानुमान्
śaṅkhakūṭo mahāśailo vṛṣabho haṃsaparvataḥ nāgaś ca kapilaścaiva indraśailaś ca sānumān
नीलः कण्टकशृङ्गश् च शतशृङ्गश् च पर्वतः पुष्पकोशः प्रशैलश् च विरजश्चाचलोत्तमः
nīlaḥ kaṇṭakaśṛṅgaś ca śataśṛṅgaś ca parvataḥ puṣpakośaḥ praśailaś ca virajaścācalottamaḥ
वराहपर्वतश्चैव मयूरश्चाचलोत्तमः जारुधिश्चैव शैलेन्द्र एत उत्तरसंस्थिताः
varāhaparvataścaiva mayūraścācalottamaḥ jārudhiścaiva śailendra eta uttarasaṃsthitāḥ
तेषु शैलेषु दिव्येषु देवदेवस्य शूलिनः असंख्यातानि दिव्यानि विमानानि सहस्रशः
teṣu śaileṣu divyeṣu devadevasya śūlinaḥ asaṃkhyātāni divyāni vimānāni sahasraśaḥ
एतेषां शैलमुख्यानाम् अन्तरेषु यथाक्रमम् सन्ति चैवान्तरद्रोण्यः सरांस्युपवनानि च
eteṣāṃ śailamukhyānām antareṣu yathākramam santi caivāntaradroṇyaḥ sarāṃsyupavanāni ca
वसन्ति देवा मुनयः सिद्धाश् च शिवभाविताः कृतवासाः सपत्नीकाः प्रसादात्परमेष्ठिनः
vasanti devā munayaḥ siddhāś ca śivabhāvitāḥ kṛtavāsāḥ sapatnīkāḥ prasādātparameṣṭhinaḥ
लक्ष्म्याद्यानां बिल्ववने ककुभे कश्यपादयः तथा तालवने प्रोक्तम् इन्द्रोपेन्द्रोरगात्मनाम्
lakṣmyādyānāṃ bilvavane kakubhe kaśyapādayaḥ tathā tālavane proktam indropendroragātmanām
उदुंबरे कर्दमस्य तथान्येषां महात्मनाम् विद्याधराणां सिद्धानां पुण्ये त्वाम्रवने शुभे
uduṃbare kardamasya tathānyeṣāṃ mahātmanām vidyādharāṇāṃ siddhānāṃ puṇye tvāmravane śubhe
नागानां सिद्धसंघानां तथा निंबवने स्थितिः सूर्यस्य किंशुकवने तथा रुद्रगणस्य च
nāgānāṃ siddhasaṃghānāṃ tathā niṃbavane sthitiḥ sūryasya kiṃśukavane tathā rudragaṇasya ca
बीजपूरवने पुण्ये देवाचार्यो व्यवस्थितः कौमुदे तु वने विष्णुप्रमुखानां महात्मनाम्
bījapūravane puṇye devācāryo vyavasthitaḥ kaumude tu vane viṣṇupramukhānāṃ mahātmanām
स्थलपद्मवनान्तस्थन्यग्रोधे ऽशेषभोगिनः शेषस्त्वशेषजगतां पतिरास्ते ऽतिगर्वितः
sthalapadmavanāntasthanyagrodhe 'śeṣabhoginaḥ śeṣastvaśeṣajagatāṃ patirāste 'tigarvitaḥ
स एव जगतां कालः पाताले च व्यवस्थितः विष्णोर्विश्वगुरोर्मूर्तिर् दिव्यः साक्षाद्धलायुधः
sa eva jagatāṃ kālaḥ pātāle ca vyavasthitaḥ viṣṇorviśvagurormūrtir divyaḥ sākṣāddhalāyudhaḥ
शयनं देवदेवस्य स हरेः कङ्कणं विभोः वने पनसवृक्षाणां सशुक्रा दानवादयः
śayanaṃ devadevasya sa hareḥ kaṅkaṇaṃ vibhoḥ vane panasavṛkṣāṇāṃ saśukrā dānavādayaḥ
किन्नरैरुरगाश्चैव विशाखकवने स्थिताः मनोहरवने वृक्षाः सर्वकोटिसमन्विताः
kinnarairuragāścaiva viśākhakavane sthitāḥ manoharavane vṛkṣāḥ sarvakoṭisamanvitāḥ
नन्दीश्वरो गणवरैः स्तूयमानो व्यवस्थितः संतानकस्थलीमध्ये साक्षाद्देवी सरस्वती
nandīśvaro gaṇavaraiḥ stūyamāno vyavasthitaḥ saṃtānakasthalīmadhye sākṣāddevī sarasvatī
एवं संक्षेपतः प्रोक्ता वनेषु वनवासिनः असंख्याता मयाप्यत्र वक्तुं नो विस्तरेण तु
evaṃ saṃkṣepataḥ proktā vaneṣu vanavāsinaḥ asaṃkhyātā mayāpyatra vaktuṃ no vistareṇa tu