यदा स्रष्टुं मतिं चक्रे मोहश्चासीन्महात्मनः द्विजाश् च बुद्धिपूर्वं तु ब्रह्मणो ऽव्यक्तजन्मनः
yadā sraṣṭuṃ matiṃ cakre mohaścāsīnmahātmanaḥ dvijāś ca buddhipūrvaṃ tu brahmaṇo 'vyaktajanmanaḥ
तमो मोहो महामोहस् तामिस्रश्चान्धसंज्ञितः अविद्या पञ्चधा ह्येषा प्रादुर्भूता स्वयम्भुवः
tamo moho mahāmohas tāmisraścāndhasaṃjñitaḥ avidyā pañcadhā hyeṣā prādurbhūtā svayambhuvaḥ
अविद्यया मुनेर्ग्रस्तः सर्गो मुख्य इति स्मृतः असाधक इति स्मृत्वा सर्गो मुख्यः प्रजापतिः
avidyayā munergrastaḥ sargo mukhya iti smṛtaḥ asādhaka iti smṛtvā sargo mukhyaḥ prajāpatiḥ
अभ्यमन्यत सो ऽन्यं वै नगा मुख्योद्भवाः स्मृताः त्रिधा कण्ठो मुनेस्तस्य ध्यायतो वै ह्यवर्तत
abhyamanyata so 'nyaṃ vai nagā mukhyodbhavāḥ smṛtāḥ tridhā kaṇṭho munestasya dhyāyato vai hyavartata
प्रथमं तस्य वै जज्ञे तिर्यक्स्रोतो महात्मनः ऊर्ध्वस्रोतः परस्तस्य सात्त्विकः स इति स्मृतः
prathamaṃ tasya vai jajñe tiryaksroto mahātmanaḥ ūrdhvasrotaḥ parastasya sāttvikaḥ sa iti smṛtaḥ
अर्वाक्स्रोतो ऽनुग्रहश् च तथा भूतादिकः पुनः ब्रह्मणो महतस्त्वाद्यो द्वितीयो भौतिकस् तथा
arvāksroto 'nugrahaś ca tathā bhūtādikaḥ punaḥ brahmaṇo mahatastvādyo dvitīyo bhautikas tathā
सर्गस्तृतीयश्चैन्द्रियस् तुरीयो मुख्य उच्यते तिर्यग्योन्यः पञ्चमस्तु षष्ठो दैविक उच्यते
sargastṛtīyaścaindriyas turīyo mukhya ucyate tiryagyonyaḥ pañcamastu ṣaṣṭho daivika ucyate
सप्तमो मानुषो विप्रा अष्टमो ऽनुग्रहः स्मृतः नवमश्चैव कौमारः प्राकृता वैकृतास्त्विमे
saptamo mānuṣo viprā aṣṭamo 'nugrahaḥ smṛtaḥ navamaścaiva kaumāraḥ prākṛtā vaikṛtāstvime
पुरस्तादसृजद्देवः सनन्दं सनकं तथा सनातनं मुनिश्रेष्ठा नैष्कर्म्येण गताः परम्
purastādasṛjaddevaḥ sanandaṃ sanakaṃ tathā sanātanaṃ muniśreṣṭhā naiṣkarmyeṇa gatāḥ param
मरीचिभृग्वङ्गिरसः पुलस्त्यं पुलहं क्रतुम् दक्षमत्रिं वसिष्ठं च सो ऽसृजद्योगविद्यया
marīcibhṛgvaṅgirasaḥ pulastyaṃ pulahaṃ kratum dakṣamatriṃ vasiṣṭhaṃ ca so 'sṛjadyogavidyayā
नवैते ब्रह्मणः पुत्रा ब्रह्मज्ञा ब्राह्मणोत्तमाः ब्रह्मवादिन एवैते ब्रह्मणः सदृशाः स्मृताः
navaite brahmaṇaḥ putrā brahmajñā brāhmaṇottamāḥ brahmavādina evaite brahmaṇaḥ sadṛśāḥ smṛtāḥ
संकल्पश्चैव धर्मश् च ह्य् अधर्मो धर्मसंनिधिः द्वादशैव प्रजास्त्वेता ब्रह्मणो ऽव्यक्तजन्मनः
saṃkalpaścaiva dharmaś ca hy adharmo dharmasaṃnidhiḥ dvādaśaiva prajāstvetā brahmaṇo 'vyaktajanmanaḥ
ऋभुं सनत्कुमारं च ससर्जादौ सनातनः तावूर्ध्वरेतसौ दिव्यौ चाग्रजौ ब्रह्मवादिनौ
ṛbhuṃ sanatkumāraṃ ca sasarjādau sanātanaḥ tāvūrdhvaretasau divyau cāgrajau brahmavādinau
कुमारौ ब्रह्मणस् तुल्यौ सर्वज्ञौ सर्वभाविनौ वक्ष्ये भार्याकुलं तेषां मुनीनामग्रजन्मनाम्
kumārau brahmaṇas tulyau sarvajñau sarvabhāvinau vakṣye bhāryākulaṃ teṣāṃ munīnāmagrajanmanām
समासतो मुनिश्रेष्ठाः प्रजासम्भूतिमेव च शतरूपां तु वै राज्ञीं विराजमसृजत्प्रभुः
samāsato muniśreṣṭhāḥ prajāsambhūtimeva ca śatarūpāṃ tu vai rājñīṃ virājamasṛjatprabhuḥ
स्वायम्भुवात्तु वै राज्ञी शतरूपा त्वयोनिजा लेभे पुत्रद्वयं पुण्या तथा कन्याद्वयं च सा
svāyambhuvāttu vai rājñī śatarūpā tvayonijā lebhe putradvayaṃ puṇyā tathā kanyādvayaṃ ca sā
उत्तानपादो ह्यवरो धीमाञ्ज्येष्ठः प्रियव्रतः ज्येष्ठा वरिष्ठा त्वाकूतिः प्रसूतिश्चानुजा स्मृता
uttānapādo hyavaro dhīmāñjyeṣṭhaḥ priyavrataḥ jyeṣṭhā variṣṭhā tvākūtiḥ prasūtiścānujā smṛtā
उपयेमे तदाकूतिं रुचिर्नाम प्रजापतिः प्रसूतिं भगवान्दक्षो लोकधात्रीं च योगिनीम्
upayeme tadākūtiṃ rucirnāma prajāpatiḥ prasūtiṃ bhagavāndakṣo lokadhātrīṃ ca yoginīm
दक्षिणासहितं यज्ञम् आकूतिः सुषुवे तथा दक्षिणा जनयामास दिव्या द्वादश पुत्रिकाः
dakṣiṇāsahitaṃ yajñam ākūtiḥ suṣuve tathā dakṣiṇā janayāmāsa divyā dvādaśa putrikāḥ
प्रसूतिः सुषुवे दक्षाच् चतुर्विंशतिकन्यकाः श्रद्धां लक्ष्मीं धृतिं पुष्टिं तुष्टिं मेधां क्रियां तथा
prasūtiḥ suṣuve dakṣāc caturviṃśatikanyakāḥ śraddhāṃ lakṣmīṃ dhṛtiṃ puṣṭiṃ tuṣṭiṃ medhāṃ kriyāṃ tathā
बुद्धिं लज्जां वपुःशान्तिं सिद्धिं कीर्तिं महातपाः ख्यातिं शान्तिं च सम्भूतिं स्मृतिं प्रीतिं क्षमां तथा
buddhiṃ lajjāṃ vapuḥśāntiṃ siddhiṃ kīrtiṃ mahātapāḥ khyātiṃ śāntiṃ ca sambhūtiṃ smṛtiṃ prītiṃ kṣamāṃ tathā
संनतिं चानसूयां च ऊर्जां स्वाहां सुरारणिम् स्वधां चैव महाभागां प्रददौ च यथाक्रमम्
saṃnatiṃ cānasūyāṃ ca ūrjāṃ svāhāṃ surāraṇim svadhāṃ caiva mahābhāgāṃ pradadau ca yathākramam
श्रद्धाद्याश्चैव कीर्त्यन्तास् त्रयोदश सुदारिकाः धर्मं प्रजापतिं जग्मुः पतिं परमदुर्लभाः
śraddhādyāścaiva kīrtyantās trayodaśa sudārikāḥ dharmaṃ prajāpatiṃ jagmuḥ patiṃ paramadurlabhāḥ
उपयेमे भृगुर्धीमान् ख्यातिं तां भार्गवारणिम् सम्भूतिं च मरीचिस्तु स्मृतिं चैवाङ्गिरा मुनिः
upayeme bhṛgurdhīmān khyātiṃ tāṃ bhārgavāraṇim sambhūtiṃ ca marīcistu smṛtiṃ caivāṅgirā muniḥ
प्रीतिं पुलस्त्यः पुण्यात्मा क्षमां तां पुलहो मुनिः क्रतुश् च संनतिं धीमान् अत्रिस्तां चानसूयकाम्
prītiṃ pulastyaḥ puṇyātmā kṣamāṃ tāṃ pulaho muniḥ kratuś ca saṃnatiṃ dhīmān atristāṃ cānasūyakām
ऊर्जां वसिष्ठो भगवान् वरिष्ठो वारिजेक्षणाम् विभावसुस् तथा स्वाहां स्वधां वै पितरस् तथा
ūrjāṃ vasiṣṭho bhagavān variṣṭho vārijekṣaṇām vibhāvasus tathā svāhāṃ svadhāṃ vai pitaras tathā
पुत्रीकृता सती या सा मानसी शिवसम्भवा दक्षेण जगतां धात्री रुद्रमेवास्थिता पतिम्
putrīkṛtā satī yā sā mānasī śivasambhavā dakṣeṇa jagatāṃ dhātrī rudramevāsthitā patim
अर्धनारीश्वरं दृष्ट्वा सर्गादौ कनकाण्डजः विभजस्वेति चाहादौ यदा जाता तदाभवत्
ardhanārīśvaraṃ dṛṣṭvā sargādau kanakāṇḍajaḥ vibhajasveti cāhādau yadā jātā tadābhavat
तस्याश्चैवांशजाः सर्वाः स्त्रियस्त्रिभुवने तथा एकादशाविधा रुद्रास् तस्य चांशोद्भवास् तथा
tasyāścaivāṃśajāḥ sarvāḥ striyastribhuvane tathā ekādaśāvidhā rudrās tasya cāṃśodbhavās tathā
स्त्रीलिङ्गमखिलं सा वै पुंलिङ्गं नीललोहितः तं दृष्ट्वा भगवान् ब्रह्मा दक्षमालोक्य सुव्रताम्
strīliṅgamakhilaṃ sā vai puṃliṅgaṃ nīlalohitaḥ taṃ dṛṣṭvā bhagavān brahmā dakṣamālokya suvratām
भजस्व धात्रीं जगतां ममापि च तवापि च पुन्नाम्नो नरकात्त्राति इति पुत्रीत्विहोक्तितः
bhajasva dhātrīṃ jagatāṃ mamāpi ca tavāpi ca punnāmno narakāttrāti iti putrītvihoktitaḥ
प्रशस्ता तव कान्तेयं स्यात् पुत्री विश्वमातृका तस्मात् पुत्री सती नाम्ना तवैषा च भविष्यति
praśastā tava kānteyaṃ syāt putrī viśvamātṛkā tasmāt putrī satī nāmnā tavaiṣā ca bhaviṣyati
एवमुक्तस्तदा दक्षो नियोगाद्ब्रह्मणो मुनिः लब्ध्वा पुत्रीं ददौ साक्षात् सतीं रुद्राय सादरम्
evamuktastadā dakṣo niyogādbrahmaṇo muniḥ labdhvā putrīṃ dadau sākṣāt satīṃ rudrāya sādaram
धर्मस्य पत्न्यः श्रद्धाद्याः कीर्तिता वै त्रयोदश तासु धर्मप्रजां वक्ष्ये यथाक्रममनुत्तमम्
dharmasya patnyaḥ śraddhādyāḥ kīrtitā vai trayodaśa tāsu dharmaprajāṃ vakṣye yathākramamanuttamam
कामो दर्पो ऽथ नियमः संतोषो लोभ एव च श्रुतस्तु दण्डः समयो बोधश्चैव महाद्युतिः
kāmo darpo 'tha niyamaḥ saṃtoṣo lobha eva ca śrutastu daṇḍaḥ samayo bodhaścaiva mahādyutiḥ
अप्रमादश् च विनयो व्यवसायो द्विजोत्तमाः क्षेमं सुखं यशश्चैव धर्मपुत्राश् च तासु वै
apramādaś ca vinayo vyavasāyo dvijottamāḥ kṣemaṃ sukhaṃ yaśaścaiva dharmaputrāś ca tāsu vai
धर्मस्य वै क्रियायां तु दण्डः समय एव च अप्रमादस् तथा बोधो बुद्धेर्धर्मस्य तौ सुतौ
dharmasya vai kriyāyāṃ tu daṇḍaḥ samaya eva ca apramādas tathā bodho buddherdharmasya tau sutau
तस्मात्पञ्चदशैवैते तासु धर्मात्मजास्त्विह भृगुपत्नी च सुषुवे ख्यातिर्विष्णोः प्रियां श्रियम्
tasmātpañcadaśaivaite tāsu dharmātmajāstviha bhṛgupatnī ca suṣuve khyātirviṣṇoḥ priyāṃ śriyam
धातारं च विधातारं मेरोर्जामातरौ सुतौ प्रभूतिर्नाम या पत्नी मरीचेः सुषुवे सुतौ
dhātāraṃ ca vidhātāraṃ merorjāmātarau sutau prabhūtirnāma yā patnī marīceḥ suṣuve sutau
पूर्णमासं तु मारीचं ततः कन्याचतुष्टयम् तुष्टिर्ज्येष्ठा च वै दृष्टिः कृषिश्चापचितिस् तथा
pūrṇamāsaṃ tu mārīcaṃ tataḥ kanyācatuṣṭayam tuṣṭirjyeṣṭhā ca vai dṛṣṭiḥ kṛṣiścāpacitis tathā
क्षमा च सुषुवे पुत्रान् पुत्रीं च पुलहाच्छुभाम् कर्दमं च वरीयांसं सहिष्णुं मुनिसत्तमाः
kṣamā ca suṣuve putrān putrīṃ ca pulahācchubhām kardamaṃ ca varīyāṃsaṃ sahiṣṇuṃ munisattamāḥ
तथा कनकपीतां स पीवरीं पृथिवीसमाम् प्रीत्यां पुलस्त्यश् च तथा जनयामास वै सुतान्
tathā kanakapītāṃ sa pīvarīṃ pṛthivīsamām prītyāṃ pulastyaś ca tathā janayāmāsa vai sutān
दत्तोर्णं वेदबाहुं च पुत्रीं चान्यां दृषद्वतीम् पुत्राणां षष्टिसाहस्रं संनतिः सुषुवे शुभा
dattorṇaṃ vedabāhuṃ ca putrīṃ cānyāṃ dṛṣadvatīm putrāṇāṃ ṣaṣṭisāhasraṃ saṃnatiḥ suṣuve śubhā
क्रतोस्तु भार्या सर्वे ते वालखिल्या इति श्रुताः सिनीवालीं कुहूं चैव राकां चानुमतिं तथा
kratostu bhāryā sarve te vālakhilyā iti śrutāḥ sinīvālīṃ kuhūṃ caiva rākāṃ cānumatiṃ tathā
स्मृतिश् च सुषुवे पत्नी मुनेश्चाङ्गिरसस् तथा लब्धानुभावमग्निं च कीर्तिमन्तं च सुव्रता
smṛtiś ca suṣuve patnī muneścāṅgirasas tathā labdhānubhāvamagniṃ ca kīrtimantaṃ ca suvratā
अत्रेर्भार्यानसूया वै सुषुवे षट्प्रजास्तु याः तास्वेका कन्यका नाम्ना श्रुतिः सा सूनुपञ्चकम्
atrerbhāryānasūyā vai suṣuve ṣaṭprajāstu yāḥ tāsvekā kanyakā nāmnā śrutiḥ sā sūnupañcakam
सत्यनेत्रो मुनिर्भव्यो मूर्तिरापः शनैश्चरः सोमश् च वै श्रुतिः षष्ठी पञ्चात्रेयास्तु सूनवः
satyanetro munirbhavyo mūrtirāpaḥ śanaiścaraḥ somaś ca vai śrutiḥ ṣaṣṭhī pañcātreyāstu sūnavaḥ
ऊर्जा वसिष्ठाद्वै लेभे सुतांश् च सुतवत्सला ज्यायसी पुण्डरीकाक्षान् वासिष्ठान् वरलोचना
ūrjā vasiṣṭhādvai lebhe sutāṃś ca sutavatsalā jyāyasī puṇḍarīkākṣān vāsiṣṭhān varalocanā
रजः सुहोत्रो बाहुश् च सवनश्चानघस् तथा सुतपाः शुक्र इत्येते मुनेर्वै सप्त सूनवः
rajaḥ suhotro bāhuś ca savanaścānaghas tathā sutapāḥ śukra ityete munervai sapta sūnavaḥ
यश्चाभिमानी भगवान् भवात्मा पैतामहो वह्निरसुः प्रजानाम् स्वाहा च तस्मात्सुषुवे सुतानां त्रयं त्रयाणां जगतां हिताय
yaścābhimānī bhagavān bhavātmā paitāmaho vahnirasuḥ prajānām svāhā ca tasmātsuṣuve sutānāṃ trayaṃ trayāṇāṃ jagatāṃ hitāya