नद्यश् च बहवः प्रोक्ताः सदा बहुजलाः शुभाः सरोवरेभ्यः सम्भूतास् त्व् असंख्याता द्विजोत्तमाः
nadyaś ca bahavaḥ proktāḥ sadā bahujalāḥ śubhāḥ sarovarebhyaḥ sambhūtās tv asaṃkhyātā dvijottamāḥ
प्राङ्मुखा दक्षिणास्यास्तु चोत्तरप्रभवाः शुभाः पश्चिमाग्राः पवित्राश् च प्रतिवर्षं प्रकीर्तिताः
prāṅmukhā dakṣiṇāsyāstu cottaraprabhavāḥ śubhāḥ paścimāgrāḥ pavitrāś ca prativarṣaṃ prakīrtitāḥ
आकाशांभोनिधिर् यो ऽसौ सोम इत्यभिधीयते आधारः सर्वभूतानां देवानाममृताकरः
ākāśāṃbhonidhir yo 'sau soma ityabhidhīyate ādhāraḥ sarvabhūtānāṃ devānāmamṛtākaraḥ
अस्मात्प्रवृत्ता पुण्योदा नदी त्वाकाशगामिनी सप्तमेनानिलपथा प्रवृत्ता चामृतोदका
asmātpravṛttā puṇyodā nadī tvākāśagāminī saptamenānilapathā pravṛttā cāmṛtodakā
सा ज्योतींष्यनुवर्तन्ती ज्योतिर्गणनिषेविता ताराकोटिसहस्राणां नभसश् च समायुता
sā jyotīṃṣyanuvartantī jyotirgaṇaniṣevitā tārākoṭisahasrāṇāṃ nabhasaś ca samāyutā
परिवर्तत्यहरहो यथा सोमस्तथैव सा चत्वार्यशीतिश् च तथा सहस्राणां समुच्छ्रितः
parivartatyaharaho yathā somastathaiva sā catvāryaśītiś ca tathā sahasrāṇāṃ samucchritaḥ
योजनानां महामेरुः श्रीकण्ठाक्रीडकोमलः तत्रासीनो यतः शर्वः साम्बः सह गणेश्वरैः
yojanānāṃ mahāmeruḥ śrīkaṇṭhākrīḍakomalaḥ tatrāsīno yataḥ śarvaḥ sāmbaḥ saha gaṇeśvaraiḥ
क्रीडते सुचिरं कालं तस्मात्पुण्यजला शिवा गिरिं मेरुं नदी पुण्या सा प्रयाति प्रदक्षिणम्
krīḍate suciraṃ kālaṃ tasmātpuṇyajalā śivā giriṃ meruṃ nadī puṇyā sā prayāti pradakṣiṇam
विभज्यमानसलिला सा जवेनानिलेन च मेरोरन्तरकूटेषु निपपात चतुर्ष्वपि
vibhajyamānasalilā sā javenānilena ca merorantarakūṭeṣu nipapāta caturṣvapi
समन्तात्समतिक्रम्य सर्वाद्रीन्प्रविभागशः नियोगाद्देवदेवस्य प्रविष्टा सा महार्णवम्
samantātsamatikramya sarvādrīnpravibhāgaśaḥ niyogāddevadevasya praviṣṭā sā mahārṇavam
अस्या विनिर्गता नद्यः शतशो ऽथ सहस्रशः सर्वद्वीपाद्रिवर्षेषु बहवः परिकीर्तिताः
asyā vinirgatā nadyaḥ śataśo 'tha sahasraśaḥ sarvadvīpādrivarṣeṣu bahavaḥ parikīrtitāḥ
क्षुद्रनद्यस्त्वसंख्याता गङ्गा यद्गाङ्गताम्बरात् केतुमाले नराः कालाः सर्वे पनसभोजनाः
kṣudranadyastvasaṃkhyātā gaṅgā yadgāṅgatāmbarāt ketumāle narāḥ kālāḥ sarve panasabhojanāḥ
स्त्रियश्चोत्पलवर्णाभा जीवितं चायुतं स्मृतम् भद्राश्वे शुक्लवर्णाश् च स्त्रियश्चन्द्रांशुसंनिभाः
striyaścotpalavarṇābhā jīvitaṃ cāyutaṃ smṛtam bhadrāśve śuklavarṇāś ca striyaścandrāṃśusaṃnibhāḥ
कालाम्रभोजनाः सर्वे निरातङ्का रतिप्रियाः दशवर्षसहस्राणि जीवन्ति शिवभाविताः
kālāmrabhojanāḥ sarve nirātaṅkā ratipriyāḥ daśavarṣasahasrāṇi jīvanti śivabhāvitāḥ
हिरण्मया इवात्यर्थम् ईश्वरार्पितचेतसः तथा रमणके जीवा न्यग्रोधफलभोजनाः
hiraṇmayā ivātyartham īśvarārpitacetasaḥ tathā ramaṇake jīvā nyagrodhaphalabhojanāḥ
दशवर्षसहस्राणि शतानि दशपञ्च च जीवन्ति शुक्लास्ते सर्वे शिवध्यानपरायणाः
daśavarṣasahasrāṇi śatāni daśapañca ca jīvanti śuklāste sarve śivadhyānaparāyaṇāḥ
हैरण्मया महाभागा हिरण्मयवनाश्रयाः एकादश सहस्राणि शतानि दशपञ्च च
hairaṇmayā mahābhāgā hiraṇmayavanāśrayāḥ ekādaśa sahasrāṇi śatāni daśapañca ca
वर्षाणां तत्र जीवन्ति अश्वत्थाशनजीवनाः हैरण्मया इवात्यर्थम् ईश्वरार्पितमानसाः
varṣāṇāṃ tatra jīvanti aśvatthāśanajīvanāḥ hairaṇmayā ivātyartham īśvarārpitamānasāḥ
कुरुवर्षे तु कुरवः स्वर्गलोकात् परिच्युताः सर्वे मैथुनजाताश् च क्षीरिणः क्षीरभोजनाः
kuruvarṣe tu kuravaḥ svargalokāt paricyutāḥ sarve maithunajātāś ca kṣīriṇaḥ kṣīrabhojanāḥ
अन्योन्यमनुरक्ताश् च चक्रवाकसधर्मिणः अनामया ह्यशोकाश् च नित्यं सुखनिषेविणः
anyonyamanuraktāś ca cakravākasadharmiṇaḥ anāmayā hyaśokāś ca nityaṃ sukhaniṣeviṇaḥ
त्रयोदशसहस्राणि शतानि दशपञ्च च जीवन्ति ते महावीर्या न चान्यस्त्रीनिषेविणः
trayodaśasahasrāṇi śatāni daśapañca ca jīvanti te mahāvīryā na cānyastrīniṣeviṇaḥ
सहैव मरणं तेषां कुरूणां स्वर्गवासिनाम् हृष्टानां सुप्रवृद्धानां सर्वान्नामृतभोजिनाम्
sahaiva maraṇaṃ teṣāṃ kurūṇāṃ svargavāsinām hṛṣṭānāṃ supravṛddhānāṃ sarvānnāmṛtabhojinām
सदा तु चन्द्रकान्तानां सदा यौवनशालिनाम् श्यामाङ्गानां सदा सर्वभूषणास्पददेहिनाम्
sadā tu candrakāntānāṃ sadā yauvanaśālinām śyāmāṅgānāṃ sadā sarvabhūṣaṇāspadadehinām
जंबूद्वीपे तु तत्रापि कुरुवर्षं सुशोभनम् तत्र चन्द्रप्रभं शम्भोर् विमानं चन्द्रमौलिनः
jaṃbūdvīpe tu tatrāpi kuruvarṣaṃ suśobhanam tatra candraprabhaṃ śambhor vimānaṃ candramaulinaḥ
वर्षे तु भारते मर्त्याः पुण्याः कर्मवशायुषः शतायुषः समाख्याता नानावर्णाल्पदेहिनः
varṣe tu bhārate martyāḥ puṇyāḥ karmavaśāyuṣaḥ śatāyuṣaḥ samākhyātā nānāvarṇālpadehinaḥ
नानादेवार्चने युक्ता नानाकर्मफलाशिनः नानाज्ञानार्थसम्पन्ना दुर्बलाश्चाल्पभोगिनः
nānādevārcane yuktā nānākarmaphalāśinaḥ nānājñānārthasampannā durbalāścālpabhoginaḥ
इन्द्रद्वीपे तथा केचित् तथैव च कसेरुके ताम्रद्वीपं गताः केचित् केचिद्देशं गभस्तिमत्
indradvīpe tathā kecit tathaiva ca kaseruke tāmradvīpaṃ gatāḥ kecit keciddeśaṃ gabhastimat
नागद्वीपं तथा सौम्यं गान्धर्वं वारुणं गताः केचिन्म्लेच्छाः पुलिन्दाश् च नानाजातिसमुद्भवाः
nāgadvīpaṃ tathā saumyaṃ gāndharvaṃ vāruṇaṃ gatāḥ kecinmlecchāḥ pulindāś ca nānājātisamudbhavāḥ
पूर्वे किरातास्तस्यान्ते पश्चिमे यवनाः स्मृताः ब्राह्मणाः क्षत्रिया वैश्या मध्ये शूद्राश् च सर्वशः
pūrve kirātāstasyānte paścime yavanāḥ smṛtāḥ brāhmaṇāḥ kṣatriyā vaiśyā madhye śūdrāś ca sarvaśaḥ
इज्यायुद्धवणिज्याभिर् वर्तयन्तो व्यवस्थिताः तेषां संव्यवहारो ऽयं वर्तते ऽत्र परस्परम्
ijyāyuddhavaṇijyābhir vartayanto vyavasthitāḥ teṣāṃ saṃvyavahāro 'yaṃ vartate 'tra parasparam
धर्मार्थकामसंयुक्तो वर्णानां तु स्वकर्मसु संकल्पश्चाभिमानश् च आश्रमाणां यथाविधि
dharmārthakāmasaṃyukto varṇānāṃ tu svakarmasu saṃkalpaścābhimānaś ca āśramāṇāṃ yathāvidhi
इह स्वर्गापवर्गार्थं प्रवृत्तिर्यत्र मानुषी तेषां च युगकर्माणि नान्यत्र मुनिपुङ्गवाः
iha svargāpavargārthaṃ pravṛttiryatra mānuṣī teṣāṃ ca yugakarmāṇi nānyatra munipuṅgavāḥ
दशवर्षसहस्राणि स्थितिः किंपुरुषे नृणाम् सुवर्णवर्णाश् च नराः स्त्रियश्चाप्सरसोपमाः
daśavarṣasahasrāṇi sthitiḥ kiṃpuruṣe nṛṇām suvarṇavarṇāś ca narāḥ striyaścāpsarasopamāḥ
अनामया ह्यशोकाश् च सर्वे ते शिवभाविताः शुद्धसत्त्वाश् च हेमाभाः सदाराः प्लक्षभोजनाः
anāmayā hyaśokāś ca sarve te śivabhāvitāḥ śuddhasattvāś ca hemābhāḥ sadārāḥ plakṣabhojanāḥ
महारजतसंकाशा हरिवर्षे ऽपि मानवाः देवलोकाच्च्युताः सर्वे देवाकाराश् च सर्वशः
mahārajatasaṃkāśā harivarṣe 'pi mānavāḥ devalokāccyutāḥ sarve devākārāś ca sarvaśaḥ
हरं यजन्ति सर्वेशं पिबन्तीक्षुरसं शुभम् न जरा बाधते तेन न च जीर्यन्ति ते नराः
haraṃ yajanti sarveśaṃ pibantīkṣurasaṃ śubham na jarā bādhate tena na ca jīryanti te narāḥ
दशवर्षसहस्राणि तत्र जीवन्ति मानवाः मध्यमं यन्मया प्रोक्तं नाम्ना वर्षमिलावृतम्
daśavarṣasahasrāṇi tatra jīvanti mānavāḥ madhyamaṃ yanmayā proktaṃ nāmnā varṣamilāvṛtam
न तत्र सूर्यस्तपति न ते जीर्यन्ति मानवाः चन्द्रसूर्यौ न नक्षत्रं न प्रकाशम् इलावृते
na tatra sūryastapati na te jīryanti mānavāḥ candrasūryau na nakṣatraṃ na prakāśam ilāvṛte
पद्मप्रभाः पद्ममुखाः पद्मपत्त्रनिभेक्षणाः पद्मपत्त्रसुगन्धाश् च जायन्ते भवभाविताः
padmaprabhāḥ padmamukhāḥ padmapattranibhekṣaṇāḥ padmapattrasugandhāś ca jāyante bhavabhāvitāḥ
जम्बूफलरसाहारा अनिष्पन्दाः सुगन्धिनः देवलोकागतास्तत्र जायन्ते ह्यजरामराः
jambūphalarasāhārā aniṣpandāḥ sugandhinaḥ devalokāgatāstatra jāyante hyajarāmarāḥ
त्रयोदशसहस्राणि वर्षाणां ते नरोत्तमाः आयुःप्रमाणं जीवन्ति वर्षे दिव्ये त्विलावृते
trayodaśasahasrāṇi varṣāṇāṃ te narottamāḥ āyuḥpramāṇaṃ jīvanti varṣe divye tvilāvṛte
जंबूफलरसं पीत्वा न जरा बाधते त्विमान् न क्षुधा न क्लमश्चापि न जनो मृत्युमांस् तथा
jaṃbūphalarasaṃ pītvā na jarā bādhate tvimān na kṣudhā na klamaścāpi na jano mṛtyumāṃs tathā
तत्र जाम्बूनदं नाम कनकं देवभूषणम् इन्द्रगोपप्रतीकाशं जायते भास्वरं तु तत्
tatra jāmbūnadaṃ nāma kanakaṃ devabhūṣaṇam indragopapratīkāśaṃ jāyate bhāsvaraṃ tu tat
एवं मया समाख्याता नववर्षानुवर्तिनः वर्णायुर्भोजनाद्यानि संक्षिप्य न तु विस्तरात्
evaṃ mayā samākhyātā navavarṣānuvartinaḥ varṇāyurbhojanādyāni saṃkṣipya na tu vistarāt
हेमकूटे तु गन्धर्वा विज्ञेयाश्चाप्सरोगणाः सर्वे नागाश् च निषधे शेषवासुकितक्षकाः
hemakūṭe tu gandharvā vijñeyāścāpsarogaṇāḥ sarve nāgāś ca niṣadhe śeṣavāsukitakṣakāḥ
महाबलास् त्रयस्त्रिंशद् रमन्ते याज्ञिकाः सुराः नीले तु वैडूर्यमये सिद्धा ब्रह्मर्षयो ऽमलाः
mahābalās trayastriṃśad ramante yājñikāḥ surāḥ nīle tu vaiḍūryamaye siddhā brahmarṣayo 'malāḥ
दैत्यानां दानवानां च श्वेतः पर्वत उच्यते शृङ्गवान् पर्वतश्चैव पितॄणां निलयः सदा
daityānāṃ dānavānāṃ ca śvetaḥ parvata ucyate śṛṅgavān parvataścaiva pitṝṇāṃ nilayaḥ sadā
हिमवान् यक्षमुख्यानां भूतानाम् ईश्वरस्य च सर्वाद्रिषु महादेवो हरिणा ब्रह्मणांबया
himavān yakṣamukhyānāṃ bhūtānām īśvarasya ca sarvādriṣu mahādevo hariṇā brahmaṇāṃbayā
नन्दिना च गणैश्चैव वर्षेषु च वनेषु च नीलश्वेतत्रिशृङ्गे च भगवान्नीललोहितः
nandinā ca gaṇaiścaiva varṣeṣu ca vaneṣu ca nīlaśvetatriśṛṅge ca bhagavānnīlalohitaḥ
सिद्धैर्देवैश् च पितृभिर् दृष्टो नित्यं विशेषतः नीलश् च वैडूर्यमयः श्वेतः शुक्लो हिरण्मयः
siddhairdevaiś ca pitṛbhir dṛṣṭo nityaṃ viśeṣataḥ nīlaś ca vaiḍūryamayaḥ śvetaḥ śuklo hiraṇmayaḥ
मयूरबर्हवर्णस्तु शातकुंभस् त्रिशृङ्गवान् एते पर्वतराजानो जंबूद्वीपे व्यवस्थिताः
mayūrabarhavarṇastu śātakuṃbhas triśṛṅgavān ete parvatarājāno jaṃbūdvīpe vyavasthitāḥ