कथं पशुपतिं दृष्ट्वा पशुपाशविमोक्षणम् पशुत्वं तत्यजुर्देवास् तन्नो वक्तुमिहार्हसि
kathaṃ paśupatiṃ dṛṣṭvā paśupāśavimokṣaṇam paśutvaṃ tatyajurdevās tanno vaktumihārhasi
पुरा कैलासशिखरे भोग्याख्ये स्वपुरे स्थितम् समेत्य देवाः सर्वज्ञम् आजग्मुस्तत्प्रसादतः
purā kailāsaśikhare bhogyākhye svapure sthitam sametya devāḥ sarvajñam ājagmustatprasādataḥ
हिताय सर्वदेवानां ब्रह्मणा च जनार्दनः गरुडस्य तथा स्कन्धम् आरुह्य पुरुषोत्तमः
hitāya sarvadevānāṃ brahmaṇā ca janārdanaḥ garuḍasya tathā skandham āruhya puruṣottamaḥ
जगाम देवताभिर् वै देवदेवान्तिकं हरिः सर्वे सम्प्राप्य देवस्य सार्धं गिरिवरं शुभम्
jagāma devatābhir vai devadevāntikaṃ hariḥ sarve samprāpya devasya sārdhaṃ girivaraṃ śubham
सेन्द्राः ससाध्याः सयमाः प्रणेमुर् गिरिमुत्तमम् भगवान् वासुदेवो ऽसौ गरुडाद् गरुडध्वजः अवतीर्य गिरिं मेरुम् आरुरोह सुरोत्तमैः
sendrāḥ sasādhyāḥ sayamāḥ praṇemur girimuttamam bhagavān vāsudevo 'sau garuḍād garuḍadhvajaḥ avatīrya giriṃ merum āruroha surottamaiḥ
सकलदुरितहीनं सर्वदं भोगमुख्यं मुदितकुररवृन्दं नादितं नागवृन्दैः मधुररणितगीतं सानुकूलान्धकारं पदरचितवनान्तं कान्तवातान्ततोयम्
sakaladuritahīnaṃ sarvadaṃ bhogamukhyaṃ muditakuraravṛndaṃ nāditaṃ nāgavṛndaiḥ madhuraraṇitagītaṃ sānukūlāndhakāraṃ padaracitavanāntaṃ kāntavātāntatoyam
भवनशतसहस्रैर् जुष्टम् आदित्यकल्पैर् ललितगतिविदग्धैर् हंसवृन्दैश् च भिन्नम् धवखदिरपलाशैश् चन्दनाद्यैश् च वृक्षैर् द्विजवरगणवृन्दैः कोकिलाद्यैर्द्विरेफैः
bhavanaśatasahasrair juṣṭam ādityakalpair lalitagatividagdhair haṃsavṛndaiś ca bhinnam dhavakhadirapalāśaiś candanādyaiś ca vṛkṣair dvijavaragaṇavṛndaiḥ kokilādyairdvirephaiḥ
क्वचिदशेषसुरद्रुमसंकुलं कुरबकैः प्रियकैस्तिलकैस् तथा बहुकदम्बतमाललतावृतं गिरिवरं शिखरैर्विविधैस् तथा
kvacidaśeṣasuradrumasaṃkulaṃ kurabakaiḥ priyakaistilakais tathā bahukadambatamālalatāvṛtaṃ girivaraṃ śikharairvividhais tathā
गिरेः पृष्ठे परं शार्वं कल्पितं विश्वकर्मणा क्रीडार्थं देवदेवस्य भवस्य परमेष्ठिनः
gireḥ pṛṣṭhe paraṃ śārvaṃ kalpitaṃ viśvakarmaṇā krīḍārthaṃ devadevasya bhavasya parameṣṭhinaḥ
अपश्यंस्तत्पुरं देवाः सेन्द्रोपेन्द्राः समाहिताः प्रणेमुर्दूरतश्चैव प्रभावादेव शूलिनः
apaśyaṃstatpuraṃ devāḥ sendropendrāḥ samāhitāḥ praṇemurdūrataścaiva prabhāvādeva śūlinaḥ
सहस्रसूर्यप्रतिमं महान्तं सहस्रशः सर्वगुणैश् च भिन्नम् जगाम कैलासगिरिं महात्मा मेरुप्रभागे पुरमादिदेवः
sahasrasūryapratimaṃ mahāntaṃ sahasraśaḥ sarvaguṇaiś ca bhinnam jagāma kailāsagiriṃ mahātmā meruprabhāge puramādidevaḥ
ततो ऽथ नारिगजवाजिसंकुलं रथैर् अनेकैर् अमरारिसूदनः गणैर्गणेशैश् च गिरीन्द्रसंनिभं महापुरद्वारमजो हरिश् च
tato 'tha nārigajavājisaṃkulaṃ rathair anekair amarārisūdanaḥ gaṇairgaṇeśaiś ca girīndrasaṃnibhaṃ mahāpuradvāramajo hariś ca
अथ जांबूनदमयैर् भवनैर्मणिभूषितैः विमानैर्विविधाकारैः प्राकारैश् च समावृतम्
atha jāṃbūnadamayair bhavanairmaṇibhūṣitaiḥ vimānairvividhākāraiḥ prākāraiś ca samāvṛtam
दृष्ट्वा शंभोः पुरं बाह्यं देवैः सब्रह्मकैर्हरिः प्रहृष्टवदनो भूत्वा प्रविवेश ततः पुरम्
dṛṣṭvā śaṃbhoḥ puraṃ bāhyaṃ devaiḥ sabrahmakairhariḥ prahṛṣṭavadano bhūtvā praviveśa tataḥ puram
हर्म्यप्रासादसम्बाधं महाट्टालसमन्वितम् द्वितीयं देवदेवस्य चतुर्द्वारं सुशोभनम्
harmyaprāsādasambādhaṃ mahāṭṭālasamanvitam dvitīyaṃ devadevasya caturdvāraṃ suśobhanam
वज्रवैडूर्यमाणिक्यमणिजालैः समावृतम् दोलाविक्षेपसंयुक्तं घण्टाचामरभूषितम्
vajravaiḍūryamāṇikyamaṇijālaiḥ samāvṛtam dolāvikṣepasaṃyuktaṃ ghaṇṭācāmarabhūṣitam
मृदङ्गमुरजैर्जुष्टं वीणावेणुनिनादितम् नृत्यद्भिर् अप्सरःसंघैर् भूतसंघैश् च संवृतम् देवेन्द्रभवनाकारैर् भवनैर् दृष्टिमोहनैः
mṛdaṅgamurajairjuṣṭaṃ vīṇāveṇunināditam nṛtyadbhir apsaraḥsaṃghair bhūtasaṃghaiś ca saṃvṛtam devendrabhavanākārair bhavanair dṛṣṭimohanaiḥ
प्रासादशृङ्गेष्वथ पौरनार्यः सहस्रशः पुष्पफलाक्षताद्यैः स्थिताः करैस्तस्य हरेः समन्तात् प्रचिक्षिपुर्मूर्ध्नि यथा भवस्य
prāsādaśṛṅgeṣvatha pauranāryaḥ sahasraśaḥ puṣpaphalākṣatādyaiḥ sthitāḥ karaistasya hareḥ samantāt pracikṣipurmūrdhni yathā bhavasya
दृष्ट्वा नार्यस्तदा विष्णुं मदाघूर्णितलोचनाः
dṛṣṭvā nāryastadā viṣṇuṃ madāghūrṇitalocanāḥ
विशालजघनाः सद्यो ननृतुर्मुमुदुर्जगुः काश्चिद्दृष्ट्वा हरिं नार्यः किंचित् प्रहसिताननाः
viśālajaghanāḥ sadyo nanṛturmumudurjaguḥ kāściddṛṣṭvā hariṃ nāryaḥ kiṃcit prahasitānanāḥ
किंचिद् विस्रस्तवस्त्राश् च स्रस्तकाञ्चीगुणा जगुः चतुर्थं पञ्चमं चैव षष्ठं च सप्तमं तथा
kiṃcid visrastavastrāś ca srastakāñcīguṇā jaguḥ caturthaṃ pañcamaṃ caiva ṣaṣṭhaṃ ca saptamaṃ tathā
अष्टमं नवमं चैव दशमं च पुरोत्तमम् अतीत्यासाद्य देवस्य पुरं शंभोः सुशोभनम्
aṣṭamaṃ navamaṃ caiva daśamaṃ ca purottamam atītyāsādya devasya puraṃ śaṃbhoḥ suśobhanam
सुवृत्तं सुतरां शुभ्रं कैलासशिखरे शुभे सूर्यमण्डलसंकाशैर् विमानैश् च विभूषितम्
suvṛttaṃ sutarāṃ śubhraṃ kailāsaśikhare śubhe sūryamaṇḍalasaṃkāśair vimānaiś ca vibhūṣitam
स्फाटिकैर् मण्डपैः शुभ्रैर् जांबूनदमयैस् तथा नानारत्नमयैश्चैव दिग्विदिक्षु विभूषितम्
sphāṭikair maṇḍapaiḥ śubhrair jāṃbūnadamayais tathā nānāratnamayaiścaiva digvidikṣu vibhūṣitam
गोपुरैर्गोपतेः शंभोर् नानाभूषणभूषितैः अनेकैः सर्वतोभद्रैः सर्वरत्नमयैस् तथा
gopurairgopateḥ śaṃbhor nānābhūṣaṇabhūṣitaiḥ anekaiḥ sarvatobhadraiḥ sarvaratnamayais tathā
प्राकारैर्विविधाकारैर् अष्टाविंशतिभिर् वृतम् उपद्वारैर्महाद्वारैर् विदिक्षु विविधैर्दृढैः
prākārairvividhākārair aṣṭāviṃśatibhir vṛtam upadvārairmahādvārair vidikṣu vividhairdṛḍhaiḥ
गुह्यालयैर्गुह्यगृहैर् गुहस्य भवनैः शुभैः ग्राम्यैर् अन्यैर् महाभागा मौक्तिकैर् दृष्टिमोहनैः
guhyālayairguhyagṛhair guhasya bhavanaiḥ śubhaiḥ grāmyair anyair mahābhāgā mauktikair dṛṣṭimohanaiḥ
गणेशायतनैर् दिव्यैः पद्मरागमयैस् तथा चन्दनैर्विविधाकारैः पुष्पोद्यानैश् च शोभनैः
gaṇeśāyatanair divyaiḥ padmarāgamayais tathā candanairvividhākāraiḥ puṣpodyānaiś ca śobhanaiḥ
तडागैर् दिर्घिकाभिश् च हेमसोपानपङ्क्तिभिः स्त्रीणां गतिजितैर् हंसैः सेविताभिः समन्ततः
taḍāgair dirghikābhiś ca hemasopānapaṅktibhiḥ strīṇāṃ gatijitair haṃsaiḥ sevitābhiḥ samantataḥ
मयूरैश्चैव कारण्डैः कोकिलैश्चक्रवाककैः शोभिताभिश् च वापीभिर् दिव्यामृतजलैस् तथा
mayūraiścaiva kāraṇḍaiḥ kokilaiścakravākakaiḥ śobhitābhiś ca vāpībhir divyāmṛtajalais tathā
संलापालापकुशलैः सर्वाभरणभूषितैः स्तनभारावनम्रैश् च मदाघूर्णितलोचनैः
saṃlāpālāpakuśalaiḥ sarvābharaṇabhūṣitaiḥ stanabhārāvanamraiś ca madāghūrṇitalocanaiḥ
गेयनादरतैर्दिव्यै रुद्रकन्यासहस्रकैः नृत्यद्भिर् अप्सरःसंघैर् अमरैरपि दुर्लभैः
geyanādaratairdivyai rudrakanyāsahasrakaiḥ nṛtyadbhir apsaraḥsaṃghair amarairapi durlabhaiḥ
प्रफुल्लांबुजवृन्दाद्यैस् तथा द्विजवरैरपि रुद्रस्त्रीगणसंकीर्णैर् जलक्रीडारतैस् तथा
praphullāṃbujavṛndādyais tathā dvijavarairapi rudrastrīgaṇasaṃkīrṇair jalakrīḍāratais tathā
रतोत्सवरतैश्चैव ललितैश् च पदे पदे ग्रामरागानुरक्तैश् च पद्मरागसमप्रभैः
ratotsavarataiścaiva lalitaiś ca pade pade grāmarāgānuraktaiś ca padmarāgasamaprabhaiḥ
स्त्रीसंघैर् देवदेवस्य भवस्य परमात्मनः दृष्ट्वा विस्मयमापन्नास् तस्थुर्देवाः समन्ततः
strīsaṃghair devadevasya bhavasya paramātmanaḥ dṛṣṭvā vismayamāpannās tasthurdevāḥ samantataḥ
तत्रैव ददृशुर्देवा वृन्दं रुद्रगणस्य च गणेश्वराणां वीराणाम् अपि वृन्दं सहस्रशः
tatraiva dadṛśurdevā vṛndaṃ rudragaṇasya ca gaṇeśvarāṇāṃ vīrāṇām api vṛndaṃ sahasraśaḥ
सुवर्णकृतसोपानान् वज्रवैडूर्यभूषितान् स्फाटिकान् देवदेवस्य ददृशुस्ते विमानकान्
suvarṇakṛtasopānān vajravaiḍūryabhūṣitān sphāṭikān devadevasya dadṛśuste vimānakān
तेषां शृङ्गेषु हृष्टाश् च नार्यः कमललोचनाः विशालजघना यक्षा गन्धर्वाप्सरसस् तथा
teṣāṃ śṛṅgeṣu hṛṣṭāś ca nāryaḥ kamalalocanāḥ viśālajaghanā yakṣā gandharvāpsarasas tathā
किन्नर्यः किंनराश्चैव भुजङ्गाः सिद्धकन्यकाः नानावेषधराश्चान्या नानाभूषणभूषिताः
kinnaryaḥ kiṃnarāścaiva bhujaṅgāḥ siddhakanyakāḥ nānāveṣadharāścānyā nānābhūṣaṇabhūṣitāḥ
नानाप्रभावसंयुक्ता नानाभोगरतिप्रियाः नीलोत्पलदलप्रख्याः पद्मपत्रायतेक्षणाः
nānāprabhāvasaṃyuktā nānābhogaratipriyāḥ nīlotpaladalaprakhyāḥ padmapatrāyatekṣaṇāḥ
पद्मकिञ्जल्कसंकाशैर् अंशुकैरतिशोभनाः वलयैर्नूपुरैर्हारैश् छत्रैश्चित्रैस्तथांशुकैः
padmakiñjalkasaṃkāśair aṃśukairatiśobhanāḥ valayairnūpurairhāraiś chatraiścitraistathāṃśukaiḥ
भूषिता भूषितैश् चान्यैर् मण्डिता मण्डनप्रियाः दृष्ट्वाथ वृन्दं सुरसुन्दरीणां गणेश्वराणां सुरसुन्दरीणाम् जग्मुर्गणेशस्य पुरं सुरेशाः पुरद्विषः शक्रपुरोगमाश् च
bhūṣitā bhūṣitaiś cānyair maṇḍitā maṇḍanapriyāḥ dṛṣṭvātha vṛndaṃ surasundarīṇāṃ gaṇeśvarāṇāṃ surasundarīṇām jagmurgaṇeśasya puraṃ sureśāḥ puradviṣaḥ śakrapurogamāś ca
दृष्ट्वा च तस्थुः सुरसिद्धसंघाः पुरस्य मध्ये पुरुहूतपूर्वाः भवस्य बालार्कसहस्रवर्णं विमानमाद्यं परमेश्वरस्य
dṛṣṭvā ca tasthuḥ surasiddhasaṃghāḥ purasya madhye puruhūtapūrvāḥ bhavasya bālārkasahasravarṇaṃ vimānamādyaṃ parameśvarasya
अथ तस्य विमानस्य द्वारि संस्थं गणेश्वरम् नन्दिनं ददृशुः सर्वे देवाः शक्रपुरोगमाः
atha tasya vimānasya dvāri saṃsthaṃ gaṇeśvaram nandinaṃ dadṛśuḥ sarve devāḥ śakrapurogamāḥ
तं दृष्ट्वा नन्दिनं सर्वे प्रणम्याहुर् गणेश्वरम् जयेति देवास्तं दृष्ट्वा सो ऽप्याह च गणेश्वरः
taṃ dṛṣṭvā nandinaṃ sarve praṇamyāhur gaṇeśvaram jayeti devāstaṃ dṛṣṭvā so 'pyāha ca gaṇeśvaraḥ
भो भो देवा महाभागाः सर्वे निर्धूतकल्मषाः सम्प्राप्ताः सर्वलोकेशा वक्तुमर्हथ सुव्रताः
bho bho devā mahābhāgāḥ sarve nirdhūtakalmaṣāḥ samprāptāḥ sarvalokeśā vaktumarhatha suvratāḥ
तमाहुर्वरदं देवं वारणेन्द्रसमप्रभम् पशुपाशविमोक्षार्थं दर्शयास्मान् महेश्वरम्
tamāhurvaradaṃ devaṃ vāraṇendrasamaprabham paśupāśavimokṣārthaṃ darśayāsmān maheśvaram
पुरा पुरत्रयं दग्धुं पशुत्वं परिभाषितम् शङ्किताश् च वयं तत्र पशुत्वं प्रति सुव्रत
purā puratrayaṃ dagdhuṃ paśutvaṃ paribhāṣitam śaṅkitāś ca vayaṃ tatra paśutvaṃ prati suvrata
व्रतं पाशुपतं प्रोक्तं भवेन परमेष्ठिना व्रतेनानेन भूतेश पशुत्वं नैव विद्यते
vrataṃ pāśupataṃ proktaṃ bhavena parameṣṭhinā vratenānena bhūteśa paśutvaṃ naiva vidyate
अथ द्वादशवर्षं वा मासद्वादशकं तु वा दिनद्वादशकं वापि कृत्वा तद् व्रतम् उत्तमम्
atha dvādaśavarṣaṃ vā māsadvādaśakaṃ tu vā dinadvādaśakaṃ vāpi kṛtvā tad vratam uttamam
मुच्यन्ते पशवः सर्वे पशुपाशैर्भवस्य तु दर्शयामास तान्देवान् नारायणपुरोगमान्
mucyante paśavaḥ sarve paśupāśairbhavasya tu darśayāmāsa tāndevān nārāyaṇapurogamān
नन्दी शिलादतनयः सर्वभूतगणाग्रणीः तं दृष्ट्वा देवमीशानं सांबं सगणम् अव्ययम्
nandī śilādatanayaḥ sarvabhūtagaṇāgraṇīḥ taṃ dṛṣṭvā devamīśānaṃ sāṃbaṃ sagaṇam avyayam
प्रणेमुस् तुष्टुवुश् चैव प्रीतिकण्टकितत्वचः विज्ञाप्य शितिकण्ठाय पशुपाशविमोक्षणम्
praṇemus tuṣṭuvuś caiva prītikaṇṭakitatvacaḥ vijñāpya śitikaṇṭhāya paśupāśavimokṣaṇam
तस्थुस्तदाग्रतः शंभोः प्रणिपत्य पुनः पुनः ततः सम्प्रेक्ष्य तान् सर्वान् देवदेवो वृषध्वजः
tasthustadāgrataḥ śaṃbhoḥ praṇipatya punaḥ punaḥ tataḥ samprekṣya tān sarvān devadevo vṛṣadhvajaḥ
विशोध्य तेषां देवानां पशुत्वं परमेश्वरः व्रतं पाशुपतं चैव स्वयं देवो महेश्वरः
viśodhya teṣāṃ devānāṃ paśutvaṃ parameśvaraḥ vrataṃ pāśupataṃ caiva svayaṃ devo maheśvaraḥ
उपदिश्य मुनीनां च सहास्ते चांबया भवः तदाप्रभृति ते देवाः सर्वे पाशुपताः स्मृताः
upadiśya munīnāṃ ca sahāste cāṃbayā bhavaḥ tadāprabhṛti te devāḥ sarve pāśupatāḥ smṛtāḥ
पशूनां च पतिर्यस्मात् तेषां साक्षाद्धि देवताः तस्मात्पाशुपताः प्रोक्तास् तपस्तेपुश् च ते पुनः
paśūnāṃ ca patiryasmāt teṣāṃ sākṣāddhi devatāḥ tasmātpāśupatāḥ proktās tapastepuś ca te punaḥ
ततो द्वादशवर्षान्ते मुक्तपाशाः सुरोत्तमाः ययुर्यथागतं सर्वे ब्रह्मणा सह विष्णुना
tato dvādaśavarṣānte muktapāśāḥ surottamāḥ yayuryathāgataṃ sarve brahmaṇā saha viṣṇunā
एतद्वः कथितं सर्वं पितामहमुखाच्छ्रुतम् पुरा सनत्कुमारेण तस्माद्व्यासेन धीमता
etadvaḥ kathitaṃ sarvaṃ pitāmahamukhācchrutam purā sanatkumāreṇa tasmādvyāsena dhīmatā
यः श्रावयेच्छुचिर् विप्राञ् छृणुयाद्वा शुचिर्नरः स देहभेदमासाद्य पशुपाशैः प्रमुच्यते
yaḥ śrāvayecchucir viprāñ chṛṇuyādvā śucirnaraḥ sa dehabhedamāsādya paśupāśaiḥ pramucyate