एवं वाराणसी पुण्या यदि सूत महामते वक्तुमर्हसि चास्माकं तत्प्रभावं हि सांप्रतम्
evaṃ vārāṇasī puṇyā yadi sūta mahāmate vaktumarhasi cāsmākaṃ tatprabhāvaṃ hi sāṃpratam
क्षेत्रस्यास्य च माहात्म्यम् अविमुक्तस्य शोभनम् विस्तरेण यथान्यायं श्रोतुं कौतूहलं हि नः
kṣetrasyāsya ca māhātmyam avimuktasya śobhanam vistareṇa yathānyāyaṃ śrotuṃ kautūhalaṃ hi naḥ
वक्ष्ये संक्षेपतः सम्यक् वाराणस्याः सुशोभनम् अविमुक्तस्य माहात्म्यं यथाह भगवान् भवः
vakṣye saṃkṣepataḥ samyak vārāṇasyāḥ suśobhanam avimuktasya māhātmyaṃ yathāha bhagavān bhavaḥ
विस्तरेण मया वक्तुं ब्रह्मणा च महात्मना शक्यते नैव विप्रेन्द्रा वर्षकोटिशतैरपि
vistareṇa mayā vaktuṃ brahmaṇā ca mahātmanā śakyate naiva viprendrā varṣakoṭiśatairapi
देवः पुरा कृतोद्वाहः शङ्करो नीललोहितः हिमवच्छिखराद्देव्या हैमवत्या गणेश्वरैः
devaḥ purā kṛtodvāhaḥ śaṅkaro nīlalohitaḥ himavacchikharāddevyā haimavatyā gaṇeśvaraiḥ
वाराणसीमनुप्राप्य दर्शयामास शङ्करः अविमुक्तेश्वरं लिङ्गं वासं तत्र चकार सः
vārāṇasīmanuprāpya darśayāmāsa śaṅkaraḥ avimukteśvaraṃ liṅgaṃ vāsaṃ tatra cakāra saḥ
वाराणसीकुरुक्षेत्रश्रीपर्वतमहालये तुङ्गेश्वरे च केदारे तत्स्थाने यो यतिर्भवेत्
vārāṇasīkurukṣetraśrīparvatamahālaye tuṅgeśvare ca kedāre tatsthāne yo yatirbhavet
योगे पाशुपते सम्यक् दिनमेकं यतिर्भवेत् तस्मात्सर्वं परित्यज्य चरेत् पाशुपतं व्रतम्
yoge pāśupate samyak dinamekaṃ yatirbhavet tasmātsarvaṃ parityajya caret pāśupataṃ vratam
देवोद्याने वसेत्तत्र शर्वोद्यानमनुत्तमम् मनसा निर्ममे रुद्रो विमानं च सुशोभनम्
devodyāne vasettatra śarvodyānamanuttamam manasā nirmame rudro vimānaṃ ca suśobhanam
दर्शयामास च तदा देवोद्यानमनुत्तमम् हैमवत्याः स्वयं देवः सनन्दी परमेश्वरः
darśayāmāsa ca tadā devodyānamanuttamam haimavatyāḥ svayaṃ devaḥ sanandī parameśvaraḥ
क्षेत्रस्यास्य च माहात्म्यम् अविमुक्तस्य शङ्करः उक्तवान्परमेशानः पार्वत्याः प्रीतये भवः
kṣetrasyāsya ca māhātmyam avimuktasya śaṅkaraḥ uktavānparameśānaḥ pārvatyāḥ prītaye bhavaḥ
प्रफुल्लनानाविधगुल्मशोभितं लताप्रतानादिमनोहरं बहिः विरूढपुष्पैः परितः प्रियङ्गुभिः सुपुष्पितैः कण्टकितैश् च केतकैः
praphullanānāvidhagulmaśobhitaṃ latāpratānādimanoharaṃ bahiḥ virūḍhapuṣpaiḥ paritaḥ priyaṅgubhiḥ supuṣpitaiḥ kaṇṭakitaiś ca ketakaiḥ
तमालगुल्मैर्निचितं सुगन्धिभिर् निकामपुष्पैर्वकुलैश् च सर्वतः अशोकपुन्नागशतैः सुपुष्पितैर् द्विरेफमालाकुलपुष्पसंचयैः
tamālagulmairnicitaṃ sugandhibhir nikāmapuṣpairvakulaiś ca sarvataḥ aśokapunnāgaśataiḥ supuṣpitair dvirephamālākulapuṣpasaṃcayaiḥ
क्वचित् प्रफुल्लाम्बुजरेणुभूषितैर् विहङ्गमैश् चानुकलप्रणादिभिः विनादितं सारसचक्रवाकैः प्रमत्तदात्यूहवरैश् च सर्वतः
kvacit praphullāmbujareṇubhūṣitair vihaṅgamaiś cānukalapraṇādibhiḥ vināditaṃ sārasacakravākaiḥ pramattadātyūhavaraiś ca sarvataḥ
क्वचिच्च केकारुतनादितं शुभं क्वचिच्च कारण्डवनादनादितम् क्वचिच्च मत्तालिकुलाकुलीकृतं मदाकुलाभिर् भ्रमराङ्गनादिभिः
kvacicca kekārutanāditaṃ śubhaṃ kvacicca kāraṇḍavanādanāditam kvacicca mattālikulākulīkṛtaṃ madākulābhir bhramarāṅganādibhiḥ
निषेवितं चारुसुगन्धिपुष्पकैः क्वचित् सुपुष्पैः सहकारवृक्षैः लतोपगूढैस्तिलकैश् च गूढं प्रगीतविद्याधरसिद्धचारणम्
niṣevitaṃ cārusugandhipuṣpakaiḥ kvacit supuṣpaiḥ sahakāravṛkṣaiḥ latopagūḍhaistilakaiś ca gūḍhaṃ pragītavidyādharasiddhacāraṇam
प्रवृत्तनृत्तानुगताप्सरोगणं प्रहृष्टनानाविधपक्षिसेवितम् प्रनृत्तहारीतकुलोपनादितं मृगेन्द्रनादाकुलमत्तमानसैः
pravṛttanṛttānugatāpsarogaṇaṃ prahṛṣṭanānāvidhapakṣisevitam pranṛttahārītakulopanāditaṃ mṛgendranādākulamattamānasaiḥ
क्वचित् क्वचिद् गन्धकदम्बकैर् मृगैर् विलूनदर्भाङ्कुरपुष्पसंचयम् प्रफुल्लनानाविधचारुपङ्कजैः सरस्तडागैरुपशोभितं क्वचित्
kvacit kvacid gandhakadambakair mṛgair vilūnadarbhāṅkurapuṣpasaṃcayam praphullanānāvidhacārupaṅkajaiḥ sarastaḍāgairupaśobhitaṃ kvacit
विटपनिचयलीनं नीलकण्ठाभिरामं मदमुदितविहङ्गं प्राप्तनादाभिरामम् कुसुमिततरुशाखालीनमत्तद्विरेफं नवकिसलयशोभाशोभितं प्रांशुशाखम्
viṭapanicayalīnaṃ nīlakaṇṭhābhirāmaṃ madamuditavihaṅgaṃ prāptanādābhirāmam kusumitataruśākhālīnamattadvirephaṃ navakisalayaśobhāśobhitaṃ prāṃśuśākham
क्वचिद्विलासालसगामिनीभिर् निषेवितं किंपुरुषाङ्गनाभिः
kvacidvilāsālasagāminībhir niṣevitaṃ kiṃpuruṣāṅganābhiḥ
पारावतध्वनिविकूजितचारुशृङ्गैर् अभ्रङ्कषैः सितमनोहरचारुरूपैः आकीर्णपुष्पनिकरप्रविभक्तहंसैर् विभ्राजितं त्रिदशदिव्यकुलैरनेकैः
pārāvatadhvanivikūjitacāruśṛṅgair abhraṅkaṣaiḥ sitamanoharacārurūpaiḥ ākīrṇapuṣpanikarapravibhaktahaṃsair vibhrājitaṃ tridaśadivyakulairanekaiḥ
फुल्लोत्पलांबुजवितानसहस्रयुक्तं तोयाशयैः समनुशोभितदेवमार्गम् मार्गान्तराकलितपुष्पविचित्रपङ्क्तिसम्बद्धगुल्मविटपैर् विविधैरुपेतम्
phullotpalāṃbujavitānasahasrayuktaṃ toyāśayaiḥ samanuśobhitadevamārgam mārgāntarākalitapuṣpavicitrapaṅktisambaddhagulmaviṭapair vividhairupetam
तुङ्गाग्रैर् नीलपुष्पस्तबकभरनतप्रांशुशाखैर् अशोकैर् दोलाप्रान्तान्तनीलश्रुतिसुखजनकैर् भासितान्तं मनोज्ञैः रात्रौ चन्द्रस्य भासा कुसुमिततिलकैरेकतां सम्प्रयातं छायासुप्तप्रबुद्धस्थितहरिणकुलालुप्तदूर्वाङ्कुराग्रम्
tuṅgāgrair nīlapuṣpastabakabharanataprāṃśuśākhair aśokair dolāprāntāntanīlaśrutisukhajanakair bhāsitāntaṃ manojñaiḥ rātrau candrasya bhāsā kusumitatilakairekatāṃ samprayātaṃ chāyāsuptaprabuddhasthitahariṇakulāluptadūrvāṅkurāgram
हंसानां पक्षवातप्रचलितकमलस्वच्छविस्तीर्णतोयं तोयानां तीरजातप्रचकितकदलीचाटुनृत्यन्मयूरम् मायूरैः पक्षचन्द्रैः क्वचिदवनिगतै रञ्जितक्ष्माप्रदेशं देशे देशे विलीनप्रमुदितविलसन्मत्तहारीतवृन्दम्
haṃsānāṃ pakṣavātapracalitakamalasvacchavistīrṇatoyaṃ toyānāṃ tīrajātapracakitakadalīcāṭunṛtyanmayūram māyūraiḥ pakṣacandraiḥ kvacidavanigatai rañjitakṣmāpradeśaṃ deśe deśe vilīnapramuditavilasanmattahārītavṛndam
सारङ्गैः क्वचिदुपशोभितप्रदेशं प्रच्छन्नं कुसुमचयैः क्वचिद्विचित्रैः हृष्टाभिः क्वचिदपि किन्नराङ्गनाभिर् वीणाभिः सुमधुरगीतनृत्तकण्ठम्
sāraṅgaiḥ kvacidupaśobhitapradeśaṃ pracchannaṃ kusumacayaiḥ kvacidvicitraiḥ hṛṣṭābhiḥ kvacidapi kinnarāṅganābhir vīṇābhiḥ sumadhuragītanṛttakaṇṭham
संसृष्टैः क्वचिदुपलिप्तकीर्णपुष्पैर् आवासैः परिवृतपादपं मुनीनाम् आ मूलात् फलनिचितैः क्वचिद्विशालैर् उत्तुङ्गैः पनसमहीरुहैरुपेतम्
saṃsṛṣṭaiḥ kvacidupaliptakīrṇapuṣpair āvāsaiḥ parivṛtapādapaṃ munīnām ā mūlāt phalanicitaiḥ kvacidviśālair uttuṅgaiḥ panasamahīruhairupetam
रम्यं प्रियङ्गुतरुमञ्जरिसक्तभृङ्गं भृङ्गावलीकवलिताम्रकदम्बपुष्पम्
ramyaṃ priyaṅgutarumañjarisaktabhṛṅgaṃ bhṛṅgāvalīkavalitāmrakadambapuṣpam
पुष्पोत्करानिलविघूर्णितवारिरम्यं रम्यद्विरेफविनिपातितमञ्जुगुल्मम् गुल्मान्तरप्रसभभीतमृगीसमूहं वातेरितं तनुभृतामपवर्गदातृ
puṣpotkarānilavighūrṇitavāriramyaṃ ramyadvirephavinipātitamañjugulmam gulmāntaraprasabhabhītamṛgīsamūhaṃ vāteritaṃ tanubhṛtāmapavargadātṛ
चन्द्रांशुजालशबलैस् तिलकैर् मनोज्ञैः सिन्दूरकुङ्कुमकुसुम्भनिभैर् अशोकैः चामीकरद्युतिसमैरथ कर्णिकारैः पुष्पोत्करैरुपचितं सुविशालशाखैः
candrāṃśujālaśabalais tilakair manojñaiḥ sindūrakuṅkumakusumbhanibhair aśokaiḥ cāmīkaradyutisamairatha karṇikāraiḥ puṣpotkarairupacitaṃ suviśālaśākhaiḥ
क्वचिदञ्जनचूर्णाभैः क्वचिद् विद्रुमसन्निभैः क्वचित्काञ्चनसंकाशैः पुष्पैर् आचितभूतलम्
kvacidañjanacūrṇābhaiḥ kvacid vidrumasannibhaiḥ kvacitkāñcanasaṃkāśaiḥ puṣpair ācitabhūtalam
पुन्नागेषु द्विजशतविरुतं रक्ताशोकस्तबकभरनतम् रम्योपान्तक्लमहारभवनं फुल्लाब्जेषु भ्रमरविलसितम्
punnāgeṣu dvijaśatavirutaṃ raktāśokastabakabharanatam ramyopāntaklamahārabhavanaṃ phullābjeṣu bhramaravilasitam
सकलभुवनभर्ता लोकनाथस्तदानीं तुहिनशिखरपुत्र्या सार्धमिष्टैर्गणेशैः विविधतरुविशालं मत्तहृष्टान्नपुष्टैर् उपवनम् अतिरम्यं दर्शयामास देव्याः
sakalabhuvanabhartā lokanāthastadānīṃ tuhinaśikharaputryā sārdhamiṣṭairgaṇeśaiḥ vividhataruviśālaṃ mattahṛṣṭānnapuṣṭair upavanam atiramyaṃ darśayāmāsa devyāḥ
पुष्पैर्वन्यैः शुभशुभतमैः कल्पितैर्दिव्यभूषैर् देवीं दिव्यामुपवनगतां भूषयामास शर्वः सा चाप्येनं तुहिनगिरिसुता शङ्करं देवदेवं पुष्पैर्दिव्यैः शुभतरतमैर् भूषयामास भक्त्या
puṣpairvanyaiḥ śubhaśubhatamaiḥ kalpitairdivyabhūṣair devīṃ divyāmupavanagatāṃ bhūṣayāmāsa śarvaḥ sā cāpyenaṃ tuhinagirisutā śaṅkaraṃ devadevaṃ puṣpairdivyaiḥ śubhataratamair bhūṣayāmāsa bhaktyā
सम्पूज्य पूज्यं त्रिदशेश्वराणां सम्प्रेक्ष्य चोद्यानम् अतीव रम्यम् गणेश्वरैर् नन्दिमुखैश् च सार्धम् उवाच देवं प्रणिपत्य देवी
sampūjya pūjyaṃ tridaśeśvarāṇāṃ samprekṣya codyānam atīva ramyam gaṇeśvarair nandimukhaiś ca sārdham uvāca devaṃ praṇipatya devī
उद्यानं दर्शितं देव प्रभया परया युतम् क्षेत्रस्य च गुणान्सर्वान् पुनर्मे वक्तुमर्हसि
udyānaṃ darśitaṃ deva prabhayā parayā yutam kṣetrasya ca guṇānsarvān punarme vaktumarhasi
अस्य क्षेत्रस्य माहात्म्यम् अविमुक्तस्य सर्वथा वक्तुमर्हसि देवेश देवदेव वृषध्वज
asya kṣetrasya māhātmyam avimuktasya sarvathā vaktumarhasi deveśa devadeva vṛṣadhvaja
देव्यास्तद्वचनं श्रुत्वा देवदेवो वरप्रभुः आघ्राय वदनाम्भोजं तदाह गिरिजां हसन्
devyāstadvacanaṃ śrutvā devadevo varaprabhuḥ āghrāya vadanāmbhojaṃ tadāha girijāṃ hasan
इदं गुह्यतमं क्षेत्रं सदा वाराणसी मम सर्वेषामेव जन्तूनां हेतुर्मोक्षस्य सर्वदा
idaṃ guhyatamaṃ kṣetraṃ sadā vārāṇasī mama sarveṣāmeva jantūnāṃ heturmokṣasya sarvadā
अस्मिन्सिद्धाः सदा देवि मदीयं व्रतमास्थिताः नानालिङ्गधरा नित्यं मम लोकाभिकाङ्क्षिणः
asminsiddhāḥ sadā devi madīyaṃ vratamāsthitāḥ nānāliṅgadharā nityaṃ mama lokābhikāṅkṣiṇaḥ
अभ्यस्यन्ति परं योगं युक्तात्मानो जितेन्द्रियाः नानावृक्षसमाकीर्णे नानाविहगशोभिते
abhyasyanti paraṃ yogaṃ yuktātmāno jitendriyāḥ nānāvṛkṣasamākīrṇe nānāvihagaśobhite
कमलोत्पलपुष्पाढ्यैः सरोभिः समलंकृते अप्सरोगणगन्धर्वैः सदा संसेविते शुभे
kamalotpalapuṣpāḍhyaiḥ sarobhiḥ samalaṃkṛte apsarogaṇagandharvaiḥ sadā saṃsevite śubhe
रोचते मे सदा वासो येन कार्येण तच्छृणु मन्मना मम भक्तश् च मयि नित्यार्पितक्रियः
rocate me sadā vāso yena kāryeṇa tacchṛṇu manmanā mama bhaktaś ca mayi nityārpitakriyaḥ
यथा मोक्षमवाप्नोति अन्यत्र न तथा क्वचित् कामं ह्यत्र मृतो देवि जन्तुर्मोक्षाय कल्पते
yathā mokṣamavāpnoti anyatra na tathā kvacit kāmaṃ hyatra mṛto devi janturmokṣāya kalpate
एतन्मम पुरं दिव्यं गुह्याद्गुह्यतमं महत् ब्रह्मादयो विजानन्ति ये च सिद्धा मुमुक्षवः
etanmama puraṃ divyaṃ guhyādguhyatamaṃ mahat brahmādayo vijānanti ye ca siddhā mumukṣavaḥ
अतः परमिदं क्षेत्रं परा चेयं गतिर्मम विमुक्तं न मया यस्मान् मोक्ष्यते वा कदाचन
ataḥ paramidaṃ kṣetraṃ parā ceyaṃ gatirmama vimuktaṃ na mayā yasmān mokṣyate vā kadācana
मम क्षेत्रमिदं तस्माद् अविमुक्तमिति स्मृतम् नैमिषे च कुरुक्षेत्रे गङ्गाद्वारे च पुष्करे
mama kṣetramidaṃ tasmād avimuktamiti smṛtam naimiṣe ca kurukṣetre gaṅgādvāre ca puṣkare
स्नानात्संसेवनाद्वापि न मोक्षः प्राप्यते यतः इह सम्प्राप्यते येन तत एतद्विशिष्यते
snānātsaṃsevanādvāpi na mokṣaḥ prāpyate yataḥ iha samprāpyate yena tata etadviśiṣyate
प्रयागे वा भवेन्मोक्ष इह वा मत्परिग्रहात् प्रयागादपि तीर्थाग्र्याद् अविमुक्तमिदं शुभम्
prayāge vā bhavenmokṣa iha vā matparigrahāt prayāgādapi tīrthāgryād avimuktamidaṃ śubham
धर्मस्योपनिषत् सत्यं मोक्षस्योपनिषच् छमः क्षेत्रतीर्थोपनिषदं न विदुर्बुधसत्तमाः
dharmasyopaniṣat satyaṃ mokṣasyopaniṣac chamaḥ kṣetratīrthopaniṣadaṃ na vidurbudhasattamāḥ
कामं भुञ्जन् स्वपन् क्रीडन् कुर्वन् हि विविधाः क्रियाः अविमुक्ते त्यजेत्प्राणान् जन्तुर्मोक्षाय कल्पते
kāmaṃ bhuñjan svapan krīḍan kurvan hi vividhāḥ kriyāḥ avimukte tyajetprāṇān janturmokṣāya kalpate
कृत्वा पापसहस्राणि पिशाचत्वं वरं नृणाम् न तु शक्रसहस्रत्वं स्वर्गे काशीपुरीं विना
kṛtvā pāpasahasrāṇi piśācatvaṃ varaṃ nṛṇām na tu śakrasahasratvaṃ svarge kāśīpurīṃ vinā
तस्मात्संसेवनीयं हि अविमुक्तं हि मुक्तये जैगीषव्यः परां सिद्धिं गतो यत्र महातपाः
tasmātsaṃsevanīyaṃ hi avimuktaṃ hi muktaye jaigīṣavyaḥ parāṃ siddhiṃ gato yatra mahātapāḥ
अस्य क्षेत्रस्य माहात्म्याद् भक्त्या च मम भावितः जैगीषव्यगुहा श्रेष्ठा योगिनां स्थानमिष्यते
asya kṣetrasya māhātmyād bhaktyā ca mama bhāvitaḥ jaigīṣavyaguhā śreṣṭhā yogināṃ sthānamiṣyate
ध्यायन्तस्तत्र मां नित्यं योगाग्निर्दीप्यते भृशम् कैवल्यं परमं याति देवानामपि दुर्लभम्
dhyāyantastatra māṃ nityaṃ yogāgnirdīpyate bhṛśam kaivalyaṃ paramaṃ yāti devānāmapi durlabham
अव्यक्तलिङ्गैर्मुनिभिः सर्वसिद्धान्तवेदिभिः इह सम्प्राप्यते मोक्षो दुर्लभो ऽन्यत्र कर्हिचित्
avyaktaliṅgairmunibhiḥ sarvasiddhāntavedibhiḥ iha samprāpyate mokṣo durlabho 'nyatra karhicit
तेभ्यश्चाहं प्रवक्ष्यामि योगैश्वर्यमनुत्तमम् आत्मनश्चैव सायुज्यम् ईप्सितं स्थानमेव च
tebhyaścāhaṃ pravakṣyāmi yogaiśvaryamanuttamam ātmanaścaiva sāyujyam īpsitaṃ sthānameva ca
कुबेरो ऽत्र मम क्षेत्रे मयि सर्वार्पितक्रियः क्षेत्रसंसेवनादेव गणेशत्वमवाप ह
kubero 'tra mama kṣetre mayi sarvārpitakriyaḥ kṣetrasaṃsevanādeva gaṇeśatvamavāpa ha
संवर्तो भविता यश् च सो ऽपि भक्तो ममैव तु इहैवाराध्य मां देवि सिद्धिं यास्यत्यनुत्तमाम्
saṃvarto bhavitā yaś ca so 'pi bhakto mamaiva tu ihaivārādhya māṃ devi siddhiṃ yāsyatyanuttamām
पराशरसुतौ योगी ऋषिर्व्यासो महातपाः मम भक्तो भविष्यश् च वेदसंस्थाप्रवर्तकः
parāśarasutau yogī ṛṣirvyāso mahātapāḥ mama bhakto bhaviṣyaś ca vedasaṃsthāpravartakaḥ
रंस्यते सो ऽपि पद्माक्षि क्षेत्रे ऽस्मिन्मुनिपुङ्गवः ब्रह्मा देवर्षिभिः सार्द्धं विष्णुर्वापि दिवाकरः
raṃsyate so 'pi padmākṣi kṣetre 'sminmunipuṅgavaḥ brahmā devarṣibhiḥ sārddhaṃ viṣṇurvāpi divākaraḥ
देवराजस्तथा शक्रो ये ऽपि चान्ये दिवौकसः उपासते महात्मानः सर्वे मामिह सुव्रते
devarājastathā śakro ye 'pi cānye divaukasaḥ upāsate mahātmānaḥ sarve māmiha suvrate
अन्ये ऽपि योगिनो दिव्याश् छन्नरूपा महात्मनः अनन्यमनसो भूत्वा मामिहोपासते सदा
anye 'pi yogino divyāś channarūpā mahātmanaḥ ananyamanaso bhūtvā māmihopāsate sadā
विषयासक्तचित्तो ऽपि त्यक्तधर्मरतिर्नरः इह क्षेत्रे मृतः सो ऽपि संसारे न पुनर्भवेत्
viṣayāsaktacitto 'pi tyaktadharmaratirnaraḥ iha kṣetre mṛtaḥ so 'pi saṃsāre na punarbhavet
ये पुनर्निर्ममा धीराः सत्त्वस्था विजितेन्द्रियाः व्रतिनश् च निरारम्भाः सर्वे ते मयि भाविताः
ye punarnirmamā dhīrāḥ sattvasthā vijitendriyāḥ vratinaś ca nirārambhāḥ sarve te mayi bhāvitāḥ
देवदेवं समासाद्य धीमन्तः संगवर्जिताः गता इह परं मोक्षं प्रसादान्मम सुव्रते
devadevaṃ samāsādya dhīmantaḥ saṃgavarjitāḥ gatā iha paraṃ mokṣaṃ prasādānmama suvrate
जन्मान्तरसहस्रेषु यं न योगी समाप्नुयात् तमिहैव परं मोक्षं प्रसादान्मम सुव्रते
janmāntarasahasreṣu yaṃ na yogī samāpnuyāt tamihaiva paraṃ mokṣaṃ prasādānmama suvrate
गोप्रेक्षकम् इदं क्षेत्रं ब्रह्मणा स्थापितं पुरा कैलासभवनं चात्र पश्य दिव्यं वरानने
goprekṣakam idaṃ kṣetraṃ brahmaṇā sthāpitaṃ purā kailāsabhavanaṃ cātra paśya divyaṃ varānane
गोप्रेक्षकम् अथागम्य दृष्ट्वा मामत्र मानवः न दुर्गतिमवाप्नोति कल्मषैश् च विमुच्यते
goprekṣakam athāgamya dṛṣṭvā māmatra mānavaḥ na durgatimavāpnoti kalmaṣaiś ca vimucyate
कपिलाह्रदम् इत्येवं तथा वै ब्रह्मणा कृतम् गवां स्तन्यजतोयेन तीर्थं पुण्यतमं महत्
kapilāhradam ityevaṃ tathā vai brahmaṇā kṛtam gavāṃ stanyajatoyena tīrthaṃ puṇyatamaṃ mahat
अत्रापि स्वयमेवाहं वृषध्वज इति स्मृतः सान्निध्यं कृतवान् देवि सदाहं दृश्यते त्वया
atrāpi svayamevāhaṃ vṛṣadhvaja iti smṛtaḥ sānnidhyaṃ kṛtavān devi sadāhaṃ dṛśyate tvayā
भद्रतोयं च पश्येह ब्रह्मणा च कृतं ह्रदम् सर्वैर्देवैरहं देवि अस्मिन्देशे प्रसादितः
bhadratoyaṃ ca paśyeha brahmaṇā ca kṛtaṃ hradam sarvairdevairahaṃ devi asmindeśe prasāditaḥ
गच्छोपशमम् ईशेति उपशान्तः शिवस् तथा अत्राहं ब्रह्मणानीय स्थापितः परमेष्ठिना
gacchopaśamam īśeti upaśāntaḥ śivas tathā atrāhaṃ brahmaṇānīya sthāpitaḥ parameṣṭhinā
ब्रह्मणा चापि संगृह्य विष्णुना स्थापितः पुनः ब्रह्मणापि ततो विष्णुः प्रोक्तः संविग्नचेतसा
brahmaṇā cāpi saṃgṛhya viṣṇunā sthāpitaḥ punaḥ brahmaṇāpi tato viṣṇuḥ proktaḥ saṃvignacetasā
मयानीतमिदं लिङ्गं कस्मात् स्थापितवान् असि तमुवाच पुनर् विष्णुर् ब्रह्माणं कुपिताननम्
mayānītamidaṃ liṅgaṃ kasmāt sthāpitavān asi tamuvāca punar viṣṇur brahmāṇaṃ kupitānanam
रुद्रे देवे ममात्यन्तं परा भक्तिर्महत्तरा मयैव स्थापितं लिङ्गं तव नाम्ना भविष्यति
rudre deve mamātyantaṃ parā bhaktirmahattarā mayaiva sthāpitaṃ liṅgaṃ tava nāmnā bhaviṣyati
हिरण्यगर्भ इत्येवं ततो ऽत्राहं समास्थितः दृष्ट्वैनमपि देवेशं मम लोकं व्रजेन्नरः
hiraṇyagarbha ityevaṃ tato 'trāhaṃ samāsthitaḥ dṛṣṭvainamapi deveśaṃ mama lokaṃ vrajennaraḥ
ततः पुनरपि ब्रह्मा मम लिङ्गमिदं शुभम् स्थापयामास विधिवद् भक्त्या परमया युतः
tataḥ punarapi brahmā mama liṅgamidaṃ śubham sthāpayāmāsa vidhivad bhaktyā paramayā yutaḥ
स्वर्लीनेश्वर इत्येवम् अत्राहं स्वयमागतः प्राणान् इह नरस्त्यक्त्वा न पुनर्जायते क्वचित्
svarlīneśvara ityevam atrāhaṃ svayamāgataḥ prāṇān iha narastyaktvā na punarjāyate kvacit
अनन्या सा गतिस्तस्य योगिनां चैव या स्मृता Vयाघ्रेश्वर अस्मिन्नपि मया देशे दैत्यो दैवतकण्टकः
ananyā sā gatistasya yogināṃ caiva yā smṛtā Vyāghreśvara asminnapi mayā deśe daityo daivatakaṇṭakaḥ
व्याघ्ररूपं समास्थाय निहतो दर्पितो बली व्याघ्रेश्वर इति ख्यातो नित्यमत्राहमास्थितः
vyāghrarūpaṃ samāsthāya nihato darpito balī vyāghreśvara iti khyāto nityamatrāhamāsthitaḥ
न पुनर्दुर्गतिं याति दृष्ट्वैनं व्याघ्रमीश्वरम् उत्पलो विदलश्चैव यौ दैत्यौ ब्रह्मणा पुरा
na punardurgatiṃ yāti dṛṣṭvainaṃ vyāghramīśvaram utpalo vidalaścaiva yau daityau brahmaṇā purā
स्त्रीवध्यौ दर्पितौ दृष्ट्वा त्वयैव निहतौ रणे सावज्ञं कन्दुकेनात्र तस्येदं देहमास्थितम्
strīvadhyau darpitau dṛṣṭvā tvayaiva nihatau raṇe sāvajñaṃ kandukenātra tasyedaṃ dehamāsthitam
आदावत्राहमागम्य प्रस्थितो गणपैः सह ज्येष्ठस्थानमिदं तस्माद् एतन्मे पुण्यदर्शनम्
ādāvatrāhamāgamya prasthito gaṇapaiḥ saha jyeṣṭhasthānamidaṃ tasmād etanme puṇyadarśanam
देवैः समन्ताद् एतानि लिङ्गानि स्थापितान्यतः दृष्ट्वापि नियतो मर्त्यो देहभेदे गणो भवेत्
devaiḥ samantād etāni liṅgāni sthāpitānyataḥ dṛṣṭvāpi niyato martyo dehabhede gaṇo bhavet
पित्रा ते शैलराजेन पुरा हिमवता स्वयम् मम प्रियहितं स्थानं ज्ञात्वा लिङ्गं प्रतिष्ठितम्
pitrā te śailarājena purā himavatā svayam mama priyahitaṃ sthānaṃ jñātvā liṅgaṃ pratiṣṭhitam
शैलेश्वरमिति ख्यातं दृश्यतामिह चादरात् दृष्ट्वैतन्मनुजो देवि न दुर्गतिमतो व्रजेत्
śaileśvaramiti khyātaṃ dṛśyatāmiha cādarāt dṛṣṭvaitanmanujo devi na durgatimato vrajet
नद्येषा वरुणा देवि पुण्या पापप्रमोचनी क्षेत्रमेतद् अलंकृत्य जाह्नव्या सह संगता
nadyeṣā varuṇā devi puṇyā pāpapramocanī kṣetrametad alaṃkṛtya jāhnavyā saha saṃgatā
स्थापितं ब्रह्मणा चापि संगमे लिङ्गमुत्तमम् संगमेश्वरम् इत्येवं ख्यातं जगति दृश्यताम्
sthāpitaṃ brahmaṇā cāpi saṃgame liṅgamuttamam saṃgameśvaram ityevaṃ khyātaṃ jagati dṛśyatām
संगमे देवनद्या हि यः स्नात्वा मनुजः शुचिः अर्चयेत् संगमेश्वरं तस्य जन्मभयं कुतः
saṃgame devanadyā hi yaḥ snātvā manujaḥ śuciḥ arcayet saṃgameśvaraṃ tasya janmabhayaṃ kutaḥ
इदं मन्ये महाक्षेत्रं निवासो योगिनां परम् क्षेत्रमध्ये च यत्राहं स्वयं भूत्वाग्रमास्थितः
idaṃ manye mahākṣetraṃ nivāso yogināṃ param kṣetramadhye ca yatrāhaṃ svayaṃ bhūtvāgramāsthitaḥ
मध्यमेश्वरमित्येवं ख्यातः सर्वसुरासुरैः सिद्धानां स्थानमेतद्धि मदीयव्रतधारिणाम्
madhyameśvaramityevaṃ khyātaḥ sarvasurāsuraiḥ siddhānāṃ sthānametaddhi madīyavratadhāriṇām
योगिनां मोक्षलिप्सूनां ज्ञानयोगरतात्मनाम् दृष्ट्वैनं मध्यमेशानं जन्म प्रति न शोचति
yogināṃ mokṣalipsūnāṃ jñānayogaratātmanām dṛṣṭvainaṃ madhyameśānaṃ janma prati na śocati
स्थापितं लिङ्गमेतत्तु शुक्रेण भृगुसूनुना नाम्ना शुक्रेश्वरं नाम सर्वसिद्धामरार्चितम्
sthāpitaṃ liṅgametattu śukreṇa bhṛgusūnunā nāmnā śukreśvaraṃ nāma sarvasiddhāmarārcitam
दृष्ट्वैनं नियतः सद्यो मुच्यते सर्वकिल्बिषैः मृतश् च न पुनर्जन्तुः संसारी तु भवेन्नरः
dṛṣṭvainaṃ niyataḥ sadyo mucyate sarvakilbiṣaiḥ mṛtaś ca na punarjantuḥ saṃsārī tu bhavennaraḥ
पुरा जम्बूकरूपेण असुरो देवकण्टकः ब्रह्मणो हि वरं लब्ध्वा गोमायुर्बन्धशङ्कितः
purā jambūkarūpeṇa asuro devakaṇṭakaḥ brahmaṇo hi varaṃ labdhvā gomāyurbandhaśaṅkitaḥ
निहतो हिमवत्पुत्रि जम्बूकेशस्ततो ह्यहम् अद्यापि जगति ख्यातं सुरासुरनमस्कृतम्
nihato himavatputri jambūkeśastato hyaham adyāpi jagati khyātaṃ surāsuranamaskṛtam
दृष्ट्वैनमपि देवेशं सर्वान्कामानवाप्नुयात् ग्रहैः शुक्रपुरोगैश् च एतानि स्थापितानि ह
dṛṣṭvainamapi deveśaṃ sarvānkāmānavāpnuyāt grahaiḥ śukrapurogaiś ca etāni sthāpitāni ha
पश्य पुण्यानि लिङ्गानि सर्वकामप्रदानि तु एवमेतानि पुण्यानि मन्निवासानि पार्वति
paśya puṇyāni liṅgāni sarvakāmapradāni tu evametāni puṇyāni mannivāsāni pārvati
कथितानि मम क्षेत्रे गुह्यं चान्यदिदं शृणु चतुःक्रोशं चतुर्दिक्षु क्षेत्रमेतत्प्रकीर्तितम्
kathitāni mama kṣetre guhyaṃ cānyadidaṃ śṛṇu catuḥkrośaṃ caturdikṣu kṣetrametatprakīrtitam
योजनं विद्धि चार्वङ्गि मृत्युकाले ऽमृतप्रदम् महालयगिरिस्थं मां केदारे च व्यवस्थितम्
yojanaṃ viddhi cārvaṅgi mṛtyukāle 'mṛtapradam mahālayagiristhaṃ māṃ kedāre ca vyavasthitam
गणत्वं लभते दृष्ट्वा ह्य् अस्मिन्मोक्षो ह्यवाप्यते गाणपत्यं लभेद्यस्माद् यतः सा मुक्तिरुत्तमा
gaṇatvaṃ labhate dṛṣṭvā hy asminmokṣo hyavāpyate gāṇapatyaṃ labhedyasmād yataḥ sā muktiruttamā
ततो महालयात् तस्मात् केदारान्मध्यमादपि स्मृतं पुण्यतमं क्षेत्रम् अविमुक्तं वरानने
tato mahālayāt tasmāt kedārānmadhyamādapi smṛtaṃ puṇyatamaṃ kṣetram avimuktaṃ varānane
केदारं मध्यमं क्षेत्रं स्थानं चैव महालयम् मम पुण्यानि भूर्लोके तेभ्यः श्रेष्ठतमं त्विदम्
kedāraṃ madhyamaṃ kṣetraṃ sthānaṃ caiva mahālayam mama puṇyāni bhūrloke tebhyaḥ śreṣṭhatamaṃ tvidam
यतः सृष्टास्त्विमे लोकास् ततः क्षेत्रमिदं शुभम् कदाचिन्न मया मुक्तम् अविमुक्तं ततो ऽभवत्
yataḥ sṛṣṭāstvime lokās tataḥ kṣetramidaṃ śubham kadācinna mayā muktam avimuktaṃ tato 'bhavat
अविमुक्तेश्वरं लिङ्गं मम दृष्ट्वेह मानवः सद्यः पापविनिर्मुक्तः पशुपाशैर्विमुच्यते
avimukteśvaraṃ liṅgaṃ mama dṛṣṭveha mānavaḥ sadyaḥ pāpavinirmuktaḥ paśupāśairvimucyate
शैलेशं संगमेशं च स्वर्लीनं मध्यमेश्वरम् हिरण्यगर्भम् ईशानं गोप्रेक्षं वृषभध्वजम्
śaileśaṃ saṃgameśaṃ ca svarlīnaṃ madhyameśvaram hiraṇyagarbham īśānaṃ goprekṣaṃ vṛṣabhadhvajam
उपशान्तं शिवं चैव ज्येष्ठस्थाननिवासिनम् शुक्रेश्वरं च विख्यातं व्याघ्रेशं जम्बुकेश्वरम्
upaśāntaṃ śivaṃ caiva jyeṣṭhasthānanivāsinam śukreśvaraṃ ca vikhyātaṃ vyāghreśaṃ jambukeśvaram
दृष्ट्वा न जायते मर्त्यः संसारे दुःखसागरे एवम् उक्त्वा महादेवो दिशः सर्वा व्यलोकयत्
dṛṣṭvā na jāyate martyaḥ saṃsāre duḥkhasāgare evam uktvā mahādevo diśaḥ sarvā vyalokayat
विलोक्य संस्थिते पश्चाद् देवदेवे महेश्वरे अकस्मादभवत्सर्वः स देशोज्ज्वलितो यथा
vilokya saṃsthite paścād devadeve maheśvare akasmādabhavatsarvaḥ sa deśojjvalito yathā
ततः पाशुपताः सिद्धा भस्माभ्यङ्गसितप्रभाः माहेश्वरा महात्मानस् तथा वै नियतव्रताः
tataḥ pāśupatāḥ siddhā bhasmābhyaṅgasitaprabhāḥ māheśvarā mahātmānas tathā vai niyatavratāḥ
बहवः शतशो ऽभ्येत्य नमश्चक्रुर्महेश्वरम् पुनर्निरीक्ष्य योगेशं ध्यानयोगं च कृत्स्नशः
bahavaḥ śataśo 'bhyetya namaścakrurmaheśvaram punarnirīkṣya yogeśaṃ dhyānayogaṃ ca kṛtsnaśaḥ
तस्थुरात्मानमास्थाय लीयमाना इवेश्वरे स्थितानां स तदा तेषां देवदेव उमापतिः
tasthurātmānamāsthāya līyamānā iveśvare sthitānāṃ sa tadā teṣāṃ devadeva umāpatiḥ
स बिभ्रत्परमां मूर्तिं बभूव पुरुषः प्रभुः कृत्स्नं जगदिहैकस्थं कर्तुम् अन्त इव स्थितः
sa bibhratparamāṃ mūrtiṃ babhūva puruṣaḥ prabhuḥ kṛtsnaṃ jagadihaikasthaṃ kartum anta iva sthitaḥ
तस्य तां परमां मूर्तिम् आस्थितस्य जगत्प्रभोः न शशाक पुनर्द्रष्टुं हृष्टरोमा गिरीन्द्रजा
tasya tāṃ paramāṃ mūrtim āsthitasya jagatprabhoḥ na śaśāka punardraṣṭuṃ hṛṣṭaromā girīndrajā
ततस्त्वदृष्टमाकारं बुद्ध्वा सा प्रकृतिस्थितम् प्रकृतेर्मूर्तिमास्थाय योगेन परमेश्वरी
tatastvadṛṣṭamākāraṃ buddhvā sā prakṛtisthitam prakṛtermūrtimāsthāya yogena parameśvarī
तं शशाक पुनर्द्रष्टुं हरस्य च महात्मनः ततस्ते लयमाधाय योगिनः पुरुषस्य तु
taṃ śaśāka punardraṣṭuṃ harasya ca mahātmanaḥ tataste layamādhāya yoginaḥ puruṣasya tu
विविशुर्हृदयं सर्वे दग्धसंसारबीजिनः पञ्चाक्षरस्य वै बीजं संस्मरन्तः सुशोभनम्
viviśurhṛdayaṃ sarve dagdhasaṃsārabījinaḥ pañcākṣarasya vai bījaṃ saṃsmarantaḥ suśobhanam
सर्वपापहरं दिव्यं पुरा चैव प्रकाशितम् नीललोहितमूर्तिस्थं पुनश्चक्रे वपुः शुभम्
sarvapāpaharaṃ divyaṃ purā caiva prakāśitam nīlalohitamūrtisthaṃ punaścakre vapuḥ śubham
तं दृष्ट्वा शैलजा प्राह हृष्टसर्वतनूरुहा स्तुवती चरणौ नत्वा क इमे भगवन्निति
taṃ dṛṣṭvā śailajā prāha hṛṣṭasarvatanūruhā stuvatī caraṇau natvā ka ime bhagavanniti
तामुवाच सुरश्रेष्ठस् तदा देवीं गिरीन्द्रजाम् मदीयं व्रतमाश्रित्य भक्तिमद्भिर् द्विजोत्तमैः
tāmuvāca suraśreṣṭhas tadā devīṃ girīndrajām madīyaṃ vratamāśritya bhaktimadbhir dvijottamaiḥ
यैर्यैर्योगा इहाभ्यस्तास् तेषाम् एकेन जन्मना क्षेत्रस्यास्य प्रभावेन भक्त्या च मम भामिनि
yairyairyogā ihābhyastās teṣām ekena janmanā kṣetrasyāsya prabhāvena bhaktyā ca mama bhāmini
अनुग्रहो मया ह्येवं क्रियते मूर्तितः स्वयम् तस्माद् एतन् महत् क्षेत्रं ब्रह्माद्यैः सेवितं तथा
anugraho mayā hyevaṃ kriyate mūrtitaḥ svayam tasmād etan mahat kṣetraṃ brahmādyaiḥ sevitaṃ tathā
श्रुतिमद्भिश् च विप्रेन्द्रैः संसिद्धैश् च तपस्विभिः प्रतिमासं तथाष्टम्यां प्रतिमासं चतुर्दशीम्
śrutimadbhiś ca viprendraiḥ saṃsiddhaiś ca tapasvibhiḥ pratimāsaṃ tathāṣṭamyāṃ pratimāsaṃ caturdaśīm
उभयोः पक्षयोर्देवि वाराणस्यामुपास्यते शशिभानूपरागे च कार्तिक्यां च विशेषतः
ubhayoḥ pakṣayordevi vārāṇasyāmupāsyate śaśibhānūparāge ca kārtikyāṃ ca viśeṣataḥ
सर्वपर्वसु पुण्येषु विषुवेष्वयनेषु च पृथिव्यां सर्वतीर्थानि वाराणस्यां तु जाह्नवीम्
sarvaparvasu puṇyeṣu viṣuveṣvayaneṣu ca pṛthivyāṃ sarvatīrthāni vārāṇasyāṃ tu jāhnavīm
उत्तरप्रवहां पुण्यां मम मौलिविनिःसृताम् पितुस्ते गिरिराजस्य शुभां हिमवतः सुताम्
uttarapravahāṃ puṇyāṃ mama mauliviniḥsṛtām pituste girirājasya śubhāṃ himavataḥ sutām
पुण्यस्थानस्थितां पुण्यां पुण्यदिक्प्रवहां सदा भजन्ते सर्वतो ऽभ्येत्य ये ताञ्छृणु वरानने
puṇyasthānasthitāṃ puṇyāṃ puṇyadikpravahāṃ sadā bhajante sarvato 'bhyetya ye tāñchṛṇu varānane
संनिहत्य कुरुक्षेत्रं सार्धं तीर्थशतैस् तथा पुष्करं निमिषं चैव प्रयागं च पृथूदकम्
saṃnihatya kurukṣetraṃ sārdhaṃ tīrthaśatais tathā puṣkaraṃ nimiṣaṃ caiva prayāgaṃ ca pṛthūdakam
द्रुमक्षेत्रं कुरुक्षेत्रं नैमिषं तीर्थसंयुतम् क्षेत्राणि सर्वतो देवि देवता ऋषयस् तथा
drumakṣetraṃ kurukṣetraṃ naimiṣaṃ tīrthasaṃyutam kṣetrāṇi sarvato devi devatā ṛṣayas tathā
संध्या च ऋतवश्चैव सर्वा नद्यः सरांसि च समुद्राः सप्त चैवात्र देवतीर्थानि कृत्स्नशः
saṃdhyā ca ṛtavaścaiva sarvā nadyaḥ sarāṃsi ca samudrāḥ sapta caivātra devatīrthāni kṛtsnaśaḥ
भागीरथीं समेष्यन्ति सर्वपर्वसु सुव्रते अविमुक्तेश्वरं दृष्ट्वा दृष्ट्वा चैव त्रिविष्टपम्
bhāgīrathīṃ sameṣyanti sarvaparvasu suvrate avimukteśvaraṃ dṛṣṭvā dṛṣṭvā caiva triviṣṭapam
कालभैरवमासाद्य धूतपापानि सर्वशः भवन्ति हि सुरेशानि सर्वपर्वसु पर्वसु
kālabhairavamāsādya dhūtapāpāni sarvaśaḥ bhavanti hi sureśāni sarvaparvasu parvasu
पृथिव्यां यानि पुण्यानि महान्त्यायतनानि च प्रविशन्ति सदाभ्येत्य पुण्यं पर्वसु पर्वसु अविमुक्तं क्षेत्रवरं महापापनिबर्हणम्
pṛthivyāṃ yāni puṇyāni mahāntyāyatanāni ca praviśanti sadābhyetya puṇyaṃ parvasu parvasu avimuktaṃ kṣetravaraṃ mahāpāpanibarhaṇam
केदारे चैव यल्लिङ्गं यच्च लिङ्गं महालये
kedāre caiva yalliṅgaṃ yacca liṅgaṃ mahālaye
मध्यमेश्वरसंज्ञं च तथा पाशुपतेश्वरम् शङ्कुकर्णेश्वरं चैव गोकर्णौ च तथा ह्युभौ
madhyameśvarasaṃjñaṃ ca tathā pāśupateśvaram śaṅkukarṇeśvaraṃ caiva gokarṇau ca tathā hyubhau
द्रुमचण्डेश्वरं नाम भद्रेश्वरम् अनुत्तमम् स्थानेश्वरं तथैकाग्रं कालेश्वरम् अजेश्वरम्
drumacaṇḍeśvaraṃ nāma bhadreśvaram anuttamam sthāneśvaraṃ tathaikāgraṃ kāleśvaram ajeśvaram
भैरवेश्वरम् ईशानं तथौंकारकसंज्ञितम् अमरेशं महाकालं ज्योतिषं भस्मगात्रकम्
bhairaveśvaram īśānaṃ tathauṃkārakasaṃjñitam amareśaṃ mahākālaṃ jyotiṣaṃ bhasmagātrakam
यानि चान्यानि पुण्यानि स्थानानि मम भूतले अष्टषष्टिसमाख्यानि रूढान्यन्यानि कृत्स्नशः
yāni cānyāni puṇyāni sthānāni mama bhūtale aṣṭaṣaṣṭisamākhyāni rūḍhānyanyāni kṛtsnaśaḥ
तानि सर्वाण्यशेषाणि वाराणस्यां विशन्ति माम् सर्वपर्वसु पुण्येषु गुह्यं चैतदुदाहृतम्
tāni sarvāṇyaśeṣāṇi vārāṇasyāṃ viśanti mām sarvaparvasu puṇyeṣu guhyaṃ caitadudāhṛtam
तेनेह लभते जन्तुर् मृतो दिव्यामृतं पदम् स्नातस्य चैव गङ्गायां दृष्टेन च मया शुभे
teneha labhate jantur mṛto divyāmṛtaṃ padam snātasya caiva gaṅgāyāṃ dṛṣṭena ca mayā śubhe
सर्वयज्ञफलैस्तुल्यम् इष्टैः शतसहस्रशः सद्य एव समाप्नोति किं ततः परमाद्भुतम्
sarvayajñaphalaistulyam iṣṭaiḥ śatasahasraśaḥ sadya eva samāpnoti kiṃ tataḥ paramādbhutam
सर्वायतनमुख्यानि दिवि भूमौ गिरिष्व् अपि परात्परतरं देवी बुध्यस्वेति मयोदितम्
sarvāyatanamukhyāni divi bhūmau giriṣv api parātparataraṃ devī budhyasveti mayoditam
अविशब्देन पापस्तु वेदोक्तः कथ्यते द्विजैः तेन मुक्तं मया जुष्टम् अविमुक्तम् अत उच्यते
aviśabdena pāpastu vedoktaḥ kathyate dvijaiḥ tena muktaṃ mayā juṣṭam avimuktam ata ucyate
इत्युक्त्वा भगवान् रुद्रः सर्वलोकमहेश्वरः सुदृष्टं कुरु देवेशि अविमुक्तं गृहं मम
ityuktvā bhagavān rudraḥ sarvalokamaheśvaraḥ sudṛṣṭaṃ kuru deveśi avimuktaṃ gṛhaṃ mama
इत्युक्त्वा भगवान् देवस् तया सार्धम् उमापतिः दर्शयामास भगवान् श्रीपर्वतमनुत्तमम्
ityuktvā bhagavān devas tayā sārdham umāpatiḥ darśayāmāsa bhagavān śrīparvatamanuttamam
अविमुक्तेश्वरे नित्यम् अवसच्च सदा तया सर्वगत्वाच्च सर्वत्वात् सर्वात्मा सदसन्मयः
avimukteśvare nityam avasacca sadā tayā sarvagatvācca sarvatvāt sarvātmā sadasanmayaḥ
श्रीपर्वतमनुप्राप्य देव्या देवेश्वरो हरः क्षेत्राणि दर्शयामास सर्वभूतपतिर्भवः
śrīparvatamanuprāpya devyā deveśvaro haraḥ kṣetrāṇi darśayāmāsa sarvabhūtapatirbhavaḥ
कुण्डीप्रभं च परमं दिव्यं वैश्रवणेश्वरम् आशालिङ्गं च देवेशं दिव्यं यच्च बिलेश्वरम्
kuṇḍīprabhaṃ ca paramaṃ divyaṃ vaiśravaṇeśvaram āśāliṅgaṃ ca deveśaṃ divyaṃ yacca bileśvaram
रामेश्वरं च परमं विष्णुना यत्प्रतिष्ठितम् दक्षिणद्वारपार्श्वे तु कुण्डलेश्वरमीश्वरम्
rāmeśvaraṃ ca paramaṃ viṣṇunā yatpratiṣṭhitam dakṣiṇadvārapārśve tu kuṇḍaleśvaramīśvaram
पूर्वद्वारसमीपस्थं त्रिपुरान्तकमुत्तमम् विवृद्धं गिरिणा सार्धं देवदेवनमस्कृतम्
pūrvadvārasamīpasthaṃ tripurāntakamuttamam vivṛddhaṃ giriṇā sārdhaṃ devadevanamaskṛtam
मध्यमेश्वरमित्युक्तं त्रिषु लोकेषु विश्रुतम् अमरेश्वरं च वरदं देवैः पूर्वं प्रतिष्ठितम्
madhyameśvaramityuktaṃ triṣu lokeṣu viśrutam amareśvaraṃ ca varadaṃ devaiḥ pūrvaṃ pratiṣṭhitam
गोचर्मेश्वरम् ईशानं तथेन्द्रेश्वरम् अद्भुतम् कर्मेश्वरं च विपुलं कार्यार्थं ब्रह्मणा कृतम्
gocarmeśvaram īśānaṃ tathendreśvaram adbhutam karmeśvaraṃ ca vipulaṃ kāryārthaṃ brahmaṇā kṛtam
श्रीमत्सिद्धवटं चैव सदावासो ममाव्यये अजेन निर्मितं दिव्यं साक्षादजबिलं शुभम्
śrīmatsiddhavaṭaṃ caiva sadāvāso mamāvyaye ajena nirmitaṃ divyaṃ sākṣādajabilaṃ śubham
तत्रैव पादुके दिव्ये मदीये च बिलेश्वरे तत्र शृङ्गाटकाकारं शृङ्गाटाचलमध्यमे
tatraiva pāduke divye madīye ca bileśvare tatra śṛṅgāṭakākāraṃ śṛṅgāṭācalamadhyame
शृङ्गाटकेश्वरं नाम श्रीदेव्या तु प्रतिष्ठितम् मल्लिकार्जुनकं चैव मम वासमिदं शुभम्
śṛṅgāṭakeśvaraṃ nāma śrīdevyā tu pratiṣṭhitam mallikārjunakaṃ caiva mama vāsamidaṃ śubham
रजेश्वरं च पर्याये रजसा सुप्रतिष्ठितम् गजेश्वरं च वैशाखं कपोतेश्वरमव्ययम्
rajeśvaraṃ ca paryāye rajasā supratiṣṭhitam gajeśvaraṃ ca vaiśākhaṃ kapoteśvaramavyayam
कोटीश्वरं महातीर्थं रुद्रकोटिगणैः पुरा सेवितं देवि पश्याद्य सर्वस्मादधिकं शुभम्
koṭīśvaraṃ mahātīrthaṃ rudrakoṭigaṇaiḥ purā sevitaṃ devi paśyādya sarvasmādadhikaṃ śubham
द्विदेवकुलसंज्ञं च ब्रह्मणा दक्षिणे शुभम् उत्तरे स्थापितं चैव विष्णुना चैव शैलजम्
dvidevakulasaṃjñaṃ ca brahmaṇā dakṣiṇe śubham uttare sthāpitaṃ caiva viṣṇunā caiva śailajam
महाप्रमाणलिङ्गं च मया पूर्वं प्रतिष्ठितम् पश्चिमे पर्वते पश्य ब्रह्मेश्वरमलेश्वरम्
mahāpramāṇaliṅgaṃ ca mayā pūrvaṃ pratiṣṭhitam paścime parvate paśya brahmeśvaramaleśvaram
अलंकृतं त्वया ब्रह्मन् पुरस्तान् मुनिभिः सह इत्युक्त्वा तद्गृहे तिष्ठद् अलंगृहमिति स्मृतम्
alaṃkṛtaṃ tvayā brahman purastān munibhiḥ saha ityuktvā tadgṛhe tiṣṭhad alaṃgṛhamiti smṛtam
तत्रापि तीर्थं तीर्थज्ञे व्योमलिङ्गं च पश्य मे कदम्बेश्वरम् एतद्धि स्कन्देनैव प्रतिष्ठितम्
tatrāpi tīrthaṃ tīrthajñe vyomaliṅgaṃ ca paśya me kadambeśvaram etaddhi skandenaiva pratiṣṭhitam
गोमण्डलेश्वरं चैव नन्दाद्यैः सुप्रतिष्ठितम् देवैः सर्वैस्तु शक्राद्यैः स्थापितानि वरानने
gomaṇḍaleśvaraṃ caiva nandādyaiḥ supratiṣṭhitam devaiḥ sarvaistu śakrādyaiḥ sthāpitāni varānane
श्रीमद्देवह्रदप्रान्ते स्थानानीमानि पश्य मे तथा हारपुरे देवि तव हारे निपातिते
śrīmaddevahradaprānte sthānānīmāni paśya me tathā hārapure devi tava hāre nipātite
त्वया हिताय जगतां हारकुण्डमिदं कृतम् शिवरुद्रपुरे चैव तत्कायोपरि सुव्रते
tvayā hitāya jagatāṃ hārakuṇḍamidaṃ kṛtam śivarudrapure caiva tatkāyopari suvrate
तत्र पित्रा सुशैलेन स्थापितं त्वचलेश्वरम् अलंकृतं मया ब्रह्म पुरस्तान् मुनिभिः सह
tatra pitrā suśailena sthāpitaṃ tvacaleśvaram alaṃkṛtaṃ mayā brahma purastān munibhiḥ saha
चण्डिकेश्वरकं देवि चण्डिकेशा तवात्मजा चण्डिकानिर्मितं स्थानम् अंबिकातीर्थम् उत्तमम्
caṇḍikeśvarakaṃ devi caṇḍikeśā tavātmajā caṇḍikānirmitaṃ sthānam aṃbikātīrtham uttamam
रुचिकेश्वरकं चैव धारैषा कपिला शुभा एतेषु देवि स्थानेषु तीर्थेषु विविधेषु च
rucikeśvarakaṃ caiva dhāraiṣā kapilā śubhā eteṣu devi sthāneṣu tīrtheṣu vividheṣu ca
पूजयेन्मां सदा भक्त्या मया सार्धं हि मोदते श्रीशैले संत्यजेद् देहं ब्राह्मणो दग्धकिल्बिषः
pūjayenmāṃ sadā bhaktyā mayā sārdhaṃ hi modate śrīśaile saṃtyajed dehaṃ brāhmaṇo dagdhakilbiṣaḥ
मुच्यते नात्र संदेहो ह्य् अविमुक्ते यथा शुभम् महास्नानं च यः कुर्याद् घृतेन विधिनैव तु
mucyate nātra saṃdeho hy avimukte yathā śubham mahāsnānaṃ ca yaḥ kuryād ghṛtena vidhinaiva tu
स याति मम सायुज्यं स्थानेष्वेतेषु सुव्रते स्नानं पलशतं ज्ञेयम् अभ्यङ्गं पञ्चविंशति
sa yāti mama sāyujyaṃ sthāneṣveteṣu suvrate snānaṃ palaśataṃ jñeyam abhyaṅgaṃ pañcaviṃśati
पलानां द्वे सहस्रे तु महास्नानं प्रकीर्तितम् स्नाप्य लिङ्गं मदीयं तु गव्येनैव घृतेन च
palānāṃ dve sahasre tu mahāsnānaṃ prakīrtitam snāpya liṅgaṃ madīyaṃ tu gavyenaiva ghṛtena ca
विशोध्य सर्वद्रव्यैस्तु वारिभिर् अभिषिञ्चति संमार्ज्य शतयज्ञानां स्नानेन प्रयुतं तथा
viśodhya sarvadravyaistu vāribhir abhiṣiñcati saṃmārjya śatayajñānāṃ snānena prayutaṃ tathā
पूजया शतसाहस्रम् अनन्तं गीतवादिनाम् महास्नाने प्रसक्तं तु स्नानमष्टगुणं स्मृतम्
pūjayā śatasāhasram anantaṃ gītavādinām mahāsnāne prasaktaṃ tu snānamaṣṭaguṇaṃ smṛtam
जलेन केवलेनैव गन्धतोयेन भक्तितः अनुलेपनं तु तत् सर्वं पञ्चविंशत्पलेन वै
jalena kevalenaiva gandhatoyena bhaktitaḥ anulepanaṃ tu tat sarvaṃ pañcaviṃśatpalena vai
शमीपुष्पं च विधिना बिल्वपत्रं च पङ्कजम् अन्यान्यपि च पुष्पाणि बिल्वपत्रं न संत्यजेत्
śamīpuṣpaṃ ca vidhinā bilvapatraṃ ca paṅkajam anyānyapi ca puṣpāṇi bilvapatraṃ na saṃtyajet
चतुर्द्रोणैर् महादेवम् अष्टद्रोणैरथापि वा दशद्रोणैस् तु नैवेद्यम् अष्टद्रोणैरथापि वा
caturdroṇair mahādevam aṣṭadroṇairathāpi vā daśadroṇais tu naivedyam aṣṭadroṇairathāpi vā
शतद्रोणसमं पुण्यम् आढके ऽपि विधीयते वित्तहीनस्य विप्रस्य नात्र कार्या विचारणा
śatadroṇasamaṃ puṇyam āḍhake 'pi vidhīyate vittahīnasya viprasya nātra kāryā vicāraṇā
भेरीमृदङ्गमुरजतिमिरापटहादिभिः वादित्रैर्विविधैश्चान्यैर् निनादैर्विविधैरपि
bherīmṛdaṅgamurajatimirāpaṭahādibhiḥ vāditrairvividhaiścānyair ninādairvividhairapi
जागरं कारयेद्यस्तु प्रार्थयेच्च यथाक्रमम् स भृत्यपुत्रदारैश् च तथा संबन्धिबान्धवैः
jāgaraṃ kārayedyastu prārthayecca yathākramam sa bhṛtyaputradāraiś ca tathā saṃbandhibāndhavaiḥ
सार्धं प्रदक्षिणं कृत्वा प्रार्थयेल्लिङ्गम् उत्तमम् द्रव्यहीनं क्रियाहीनं श्रद्धाहीनं सुरेश्वर
sārdhaṃ pradakṣiṇaṃ kṛtvā prārthayelliṅgam uttamam dravyahīnaṃ kriyāhīnaṃ śraddhāhīnaṃ sureśvara
कृतं वा न कृतं वापि क्षन्तुमर्हसि शङ्कर इत्युक्त्वा वै जपेद्रुद्रं त्वरितं शान्तिमेव च
kṛtaṃ vā na kṛtaṃ vāpi kṣantumarhasi śaṅkara ityuktvā vai japedrudraṃ tvaritaṃ śāntimeva ca
जपित्वैवं महाबीजं तथा पञ्चाक्षरस्य वै स एवं सर्वतीर्थेषु सर्वयज्ञेषु यत्फलम्
japitvaivaṃ mahābījaṃ tathā pañcākṣarasya vai sa evaṃ sarvatīrtheṣu sarvayajñeṣu yatphalam
तत्फलं समवाप्नोति वाराणस्यां यथा मृतः तथैव मम सायुज्यं लभते नात्र संशयः
tatphalaṃ samavāpnoti vārāṇasyāṃ yathā mṛtaḥ tathaiva mama sāyujyaṃ labhate nātra saṃśayaḥ
मत्प्रियार्थमिदं कार्यं मद्भक्तैर्विधिपूर्वकम् ये न कुर्वन्ति ते भक्ता न भवन्ति न संशयः
matpriyārthamidaṃ kāryaṃ madbhaktairvidhipūrvakam ye na kurvanti te bhaktā na bhavanti na saṃśayaḥ
निशम्य वचनं देवी गत्वा वाराणसीं पुरीम् अविमुक्तेश्वरं लिङ्गं पयसा च घृतेन च
niśamya vacanaṃ devī gatvā vārāṇasīṃ purīm avimukteśvaraṃ liṅgaṃ payasā ca ghṛtena ca
अर्चयामास देवेशं रुद्रं भुवननायकम् अविमुक्ते च तपसा मन्दरस्य महात्मनः
arcayāmāsa deveśaṃ rudraṃ bhuvananāyakam avimukte ca tapasā mandarasya mahātmanaḥ
कल्पयामास वै क्षेत्रं मन्दरे चारुकन्दरे तत्रान्धकं महादैत्यं हिरण्याक्षसुतं प्रभुः
kalpayāmāsa vai kṣetraṃ mandare cārukandare tatrāndhakaṃ mahādaityaṃ hiraṇyākṣasutaṃ prabhuḥ
अनुगृह्य गणत्वं च प्रापयामास लीलया एतद्वः कथितं सर्वं कथासर्वस्वमादरात्
anugṛhya gaṇatvaṃ ca prāpayāmāsa līlayā etadvaḥ kathitaṃ sarvaṃ kathāsarvasvamādarāt
यः पठेच्छृणुयाद्वापि क्षेत्रमाहात्म्यमुत्तमम् सर्वक्षेत्रेषु यत्पुण्यं तत्सर्वं सहसा लभेत्
yaḥ paṭhecchṛṇuyādvāpi kṣetramāhātmyamuttamam sarvakṣetreṣu yatpuṇyaṃ tatsarvaṃ sahasā labhet
श्रावयेद्वा द्विजान्सर्वान् कृतशौचान् जितेन्द्रियान् स एव सर्वयज्ञस्य फलं प्राप्नोति मानवः
śrāvayedvā dvijānsarvān kṛtaśaucān jitendriyān sa eva sarvayajñasya phalaṃ prāpnoti mānavaḥ