118 ॥ इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे अलर्कानुशासने सदाचारकथनं नाम चतुस्त्रिं शो ऽध्यायः पञ्चत्रिंशो ऽध्यायः मदालसोवाच अतः परं शृणुष्व त्वं वर्ज्यावर्ज्यप्रतिक्रियाम् । भोज्यमन्नं पर्युषितं स्नेहाक्तं चिरसंभृतम्
118 // iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe alarkānuśāsane sadācārakathanaṃ nāma catustriṃ śo 'dhyāyaḥ pañcatriṃśo 'dhyāyaḥ madālasovāca ataḥ paraṃ śṛṇuṣva tvaṃ varjyāvarjyapratikriyām / bhojyamannaṃ paryuṣitaṃ snehāktaṃ cirasaṃbhṛtam
1 ॥ अस्नेहाश्चापि गोधूमयवगोरसविक्रियाः । शशकः कच्छपो गोधा श्वावित् खड्गो ऽथ पुत्रक
1 // asnehāścāpi godhūmayavagorasavikriyāḥ / śaśakaḥ kacchapo godhā śvāvit khaḍgo 'tha putraka
2 ॥ भक्ष्या ह्येते तथा वर्ज्यौ ग्रामशूकरकुक्कुटौ । पितृदेवादिशेषश्च श्राद्धे ब्राह्मणकाम्यया
2 // bhakṣyā hyete tathā varjyau grāmaśūkarakukkuṭau / pitṛdevādiśeṣaśca śrāddhe brāhmaṇakāmyayā
3 ॥ प्रोक्षितञ्चौषधार्थञ्च खादन्मांसं न दुष्यति । शङ्खाश्मस्वर्णरूप्याणां रज्जूनामथ वाससाम्
3 // prokṣitañcauṣadhārthañca khādanmāṃsaṃ na duṣyati / śaṅkhāśmasvarṇarūpyāṇāṃ rajjūnāmatha vāsasām
4 ॥ शाकमूलफलानाञ्च तथा विदलचर्मणाम् । मणिवज्रप्रवालानान्तथा मुक्ताफलस्य च
4 // śākamūlaphalānāñca tathā vidalacarmaṇām / maṇivajrapravālānāntathā muktāphalasya ca
5 ॥ गात्राणाञ्च मनुष्याणामम्बुना शौचमिष्यते । यथायसानां तोयेन ग्राव्णः सङ्घर्षणेन च
5 // gātrāṇāñca manuṣyāṇāmambunā śaucamiṣyate / yathāyasānāṃ toyena grāvṇaḥ saṅgharṣaṇena ca
6 ॥ सस्त्रेहानाञ्च भाण्डानां शुद्धिरुष्णेन वारिणा । शूर्पधान्याजिनानाञ्च मुषलोलूखलस्य च
6 // sastrehānāñca bhāṇḍānāṃ śuddhiruṣṇena vāriṇā / śūrpadhānyājinānāñca muṣalolūkhalasya ca
7 ॥ संहतानाञ्च वस्त्राणां प्रोक्षणात् सञ्चयस्य च । वल्कलानामशेषाणामम्बुमृच्छौचमिष्यते
7 // saṃhatānāñca vastrāṇāṃ prokṣaṇāt sañcayasya ca / valkalānāmaśeṣāṇāmambumṛcchaucamiṣyate
8 ॥ तृणकाष्ठौषधीनाञ्च प्रोक्षणात् शुद्धिरिष्यते । आविकानां समस्तानां केशानाञ्चापि मेध्यता
8 // tṛṇakāṣṭhauṣadhīnāñca prokṣaṇāt śuddhiriṣyate / āvikānāṃ samastānāṃ keśānāñcāpi medhyatā
9 ॥ सिद्धार्थकानां कल्केन तिलकल्केन वा पुनः । साम्बुना तात ! भवति उपघातवतां सदा
9 // siddhārthakānāṃ kalkena tilakalkena vā punaḥ / sāmbunā tāta ! bhavati upaghātavatāṃ sadā
10 ॥ तथा कार्पासिकानाञ्च विशुद्धिर्जलभस्मना । दारुदन्तास्थिशृङ्गाणां तक्षणाच्छुद्धिरिष्यते
10 // tathā kārpāsikānāñca viśuddhirjalabhasmanā / dārudantāsthiśṛṅgāṇāṃ takṣaṇācchuddhiriṣyate
11 ॥ पुनः पाकेन भाण्डानां पार्थिवानाञ्च मेध्यता । शुचिर्भैक्षं कारुहस्तः पण्यं योषिन्मुखं तथा
11 // punaḥ pākena bhāṇḍānāṃ pārthivānāñca medhyatā / śucirbhaikṣaṃ kāruhastaḥ paṇyaṃ yoṣinmukhaṃ tathā
12 ॥ रथ्यागतमविज्ञातं दासवर्गादिनाहृतम् । वाक्रप्रशास्तं चिरातीतमनेकान्तरितं लघु
12 // rathyāgatamavijñātaṃ dāsavargādināhṛtam / vākrapraśāstaṃ cirātītamanekāntaritaṃ laghu
13 ॥ अतिप्रभूतं बालञ्च वृद्धातुरविचेष्टितम् । कर्मान्ताङ्गाराशालाश्च स्तनन्धयसुताः स्त्रियः
13 // atiprabhūtaṃ bālañca vṛddhāturaviceṣṭitam / karmāntāṅgārāśālāśca stanandhayasutāḥ striyaḥ
14 ॥ शुचिन्यश्च तथैवापः स्त्रन्त्यो ऽगन्धबुद्बुदाः । भूमिर्विशुध्यते कालाद्दाहमार्जनगोक्रमैः
14 // śucinyaśca tathaivāpaḥ strantyo 'gandhabudbudāḥ / bhūmirviśudhyate kālāddāhamārjanagokramaiḥ
15 ॥ लेपादुल्लेखनात् सेकाद्वेश्मसंमार्जनार्चनात् । केशकीटावपन्ने च गोघ्राते मक्षिकान्विते
15 // lepādullekhanāt sekādveśmasaṃmārjanārcanāt / keśakīṭāvapanne ca goghrāte makṣikānvite
16 ॥ मृदम्बुभस्मना तात ! प्रोक्षितव्यं विशुद्धये । औदुम्बराणामम्लेन क्षारेण त्रपुसीसयोः
16 // mṛdambubhasmanā tāta ! prokṣitavyaṃ viśuddhaye / audumbarāṇāmamlena kṣāreṇa trapusīsayoḥ
17 ॥ भस्माम्बुभिश्च कांस्यानां शुद्धिः प्लावाद् द्रवस्य च । अमेध्याक्तस्य मृत्तोयैर्गन्धापहरणेन च
17 // bhasmāmbubhiśca kāṃsyānāṃ śuddhiḥ plāvād dravasya ca / amedhyāktasya mṛttoyairgandhāpaharaṇena ca
18 ॥ अन्येषाञ्चैव तद्द्रव्यैर्वर्णगन्धापहारतः । शुचि गोतृप्तिकृत्तोयं प्रकृतिस्थं महीगतम्
18 // anyeṣāñcaiva taddravyairvarṇagandhāpahārataḥ / śuci gotṛptikṛttoyaṃ prakṛtisthaṃ mahīgatam
19 ॥ तथा मांसञ्च चण्डालक्राव्यादादिनिपातितम् । रथ्यागतञ्च चेलादि तात ! वातात् शुचि स्मृतम्
19 // tathā māṃsañca caṇḍālakrāvyādādinipātitam / rathyāgatañca celādi tāta ! vātāt śuci smṛtam
20 ॥ रजो ऽग्निरश्वो गौश्छाया रश्मयः पवनो मही । विप्रुषो मक्षिकाद्याश्च दुष्टसङ्गाददोषिणः
20 // rajo 'gniraśvo gauśchāyā raśmayaḥ pavano mahī / vipruṣo makṣikādyāśca duṣṭasaṅgādadoṣiṇaḥ
21 ॥ अजाश्वौ मुखतो मेध्यौ न गोर्वत्सस्य चाननम् । मातुः प्रस्त्रवणं मेध्यं शकुनिः फलपातने
21 // ajāśvau mukhato medhyau na gorvatsasya cānanam / mātuḥ prastravaṇaṃ medhyaṃ śakuniḥ phalapātane
22 ॥ आसनं शयनं यानं नावः पथि तृणानि च । सोमसूर्यांशुपवनैः शुध्यन्ते तानि पण्यवत्
22 // āsanaṃ śayanaṃ yānaṃ nāvaḥ pathi tṛṇāni ca / somasūryāṃśupavanaiḥ śudhyante tāni paṇyavat
23 ॥ रथ्यावसर्पण-स्त्रान-क्षुत्पान-म्लानकर्मसु । आचामेत यथान्यायं वासो विपरिधाय च
23 // rathyāvasarpaṇa-strāna-kṣutpāna-mlānakarmasu / ācāmeta yathānyāyaṃ vāso viparidhāya ca
24 ॥ स्पृष्टानामप्यसंसर्गैर्विरथ्याकर्दमाम्भसाम् । पक्वेष्टरचितानाञ्च मेध्यता वायुसङ्गमात्
24 // spṛṣṭānāmapyasaṃsargairvirathyākardamāmbhasām / pakveṣṭaracitānāñca medhyatā vāyusaṅgamāt
25 ॥ प्रभूतोपहतादन्नादग्रमुद्धृत्य सन्त्यजेत् । शेषस्य प्रोक्षणं कुर्यादाचम्यादिभस्तथा मृदा
25 // prabhūtopahatādannādagramuddhṛtya santyajet / śeṣasya prokṣaṇaṃ kuryādācamyādibhastathā mṛdā
26 ॥ उपवासस्त्रिरात्रन्तु दुष्टभक्ताशिनो भवेत् । अज्ञाते ज्ञानपूर्वन्तु तद्दोषोपशमेन तु
26 // upavāsastrirātrantu duṣṭabhaktāśino bhavet / ajñāte jñānapūrvantu taddoṣopaśamena tu
27 ॥ उदक्याश्वशृगालादीन् सूतिकान्त्यावसायिनः । स्पृष्ट्वा स्नायीत शौचार्थं तथैव मृतहारिणः
27 // udakyāśvaśṛgālādīn sūtikāntyāvasāyinaḥ / spṛṣṭvā snāyīta śaucārthaṃ tathaiva mṛtahāriṇaḥ
28 ॥ नारं स्पृष्ट्वास्थि सस्त्रेहं स्त्रातः शुध्यति मानवः । आचम्यैव तु निः स्त्रेहं गामालभ्यार्कमीक्ष्य वा
28 // nāraṃ spṛṣṭvāsthi sastrehaṃ strātaḥ śudhyati mānavaḥ / ācamyaiva tu niḥ strehaṃ gāmālabhyārkamīkṣya vā
29 ॥ न लङ्घयेत् तथैवासृक्ष्ठीवनोद्वर्तनानि च । नोद्यानादौ विकालेषु प्राज्ञस्तिष्ठेत् कदाचन
29 // na laṅghayet tathaivāsṛkṣṭhīvanodvartanāni ca / nodyānādau vikāleṣu prājñastiṣṭhet kadācana
30 ॥ न चालपेज्जनद्विष्टां वीरहीनान्तथा स्त्रियम् । गृहादुच्छिष्टविण्मूत्रपादाम्भांसि क्षिपेद्वहिः
30 // na cālapejjanadviṣṭāṃ vīrahīnāntathā striyam / gṛhāducchiṣṭaviṇmūtrapādāmbhāṃsi kṣipedvahiḥ
31 ॥ पञ्च पिण्डाननुधृत्य न स्त्रायात् परवारिणि । स्त्रायीत देवखातेषु गङ्गा-ह्रदृसरित्सु च
31 // pañca piṇḍānanudhṛtya na strāyāt paravāriṇi / strāyīta devakhāteṣu gaṅgā-hradṛsaritsu ca
32 ॥ देवता-पितृ-सच्छास्त्र-यज्ञ-मन्त्रादिनिन्दकैः । कृत्वा तु स्पर्शनालापं शुध्येतार्कावलोकनात्
32 // devatā-pitṛ-sacchāstra-yajña-mantrādinindakaiḥ / kṛtvā tu sparśanālāpaṃ śudhyetārkāvalokanāt
33 ॥ अवलोक्य तथोदक्यामन्त्यजं पतितं शवम् । विधर्मि-सूतिका-षण्ड-विवस्त्रान्त्यावसायिनः
33 // avalokya tathodakyāmantyajaṃ patitaṃ śavam / vidharmi-sūtikā-ṣaṇḍa-vivastrāntyāvasāyinaḥ
34 ॥ सूतनिर्यातकांश्चैव परदाररताश्च ये । एतदेव हि कर्तव्यं प्राज्ञैः शोधनमात्मनः
34 // sūtaniryātakāṃścaiva paradāraratāśca ye / etadeva hi kartavyaṃ prājñaiḥ śodhanamātmanaḥ
35 ॥ अभोज्यं सूतिका-षण्ड-मार्जाराखुश्वकुक्कुटान् । पतिताविद्धचण्डाल-मृतहारांश्च धर्मवित्
35 // abhojyaṃ sūtikā-ṣaṇḍa-mārjārākhuśvakukkuṭān / patitāviddhacaṇḍāla-mṛtahārāṃśca dharmavit
36 ॥ संस्पृश्य शुध्यते स्त्रानादुदक्या ग्रामशूकरौ । तद्वच्च सूतिकाशौचदूषितौ पुरुषावपि
36 // saṃspṛśya śudhyate strānādudakyā grāmaśūkarau / tadvacca sūtikāśaucadūṣitau puruṣāvapi
37 ॥ यस्य चानुदिनं हानिर्गृहे नित्यस्य कर्मणः । यश्च ब्राह्मणसन्त्यक्तः किल्विषी स नराधमः
37 // yasya cānudinaṃ hānirgṛhe nityasya karmaṇaḥ / yaśca brāhmaṇasantyaktaḥ kilviṣī sa narādhamaḥ
38 ॥ नित्यस्य कर्मणो हानिं न कुर्वोत कदाचन । तस्य त्वकरणे बन्धः केवलं मृतजन्मसु
38 // nityasya karmaṇo hāniṃ na kurvota kadācana / tasya tvakaraṇe bandhaḥ kevalaṃ mṛtajanmasu
39 ॥ दशाहं ब्राह्मणस्तिष्ठेद्दानहोमादिवर्जितः । क्षत्रियो द्वादशाहञ्च वैश्यो मासार्धमेव च
39 // daśāhaṃ brāhmaṇastiṣṭheddānahomādivarjitaḥ / kṣatriyo dvādaśāhañca vaiśyo māsārdhameva ca
40 ॥ शूद्रस्तु मासमासीत निजकर्मविवर्जितः । ततः परं निजं कर्म कुर्युः सर्वे यथोदितम्
40 // śūdrastu māsamāsīta nijakarmavivarjitaḥ / tataḥ paraṃ nijaṃ karma kuryuḥ sarve yathoditam
41 ॥ प्रोताय सलिलं देयं बहिर्दग्ध्वा तु गोत्रिकैः । प्रथमे ऽह्नि चतुर्थे च सप्तमे नवमे तथा
41 // protāya salilaṃ deyaṃ bahirdagdhvā tu gotrikaiḥ / prathame 'hni caturthe ca saptame navame tathā
42 ॥ भस्मास्थिचयनं कार्यं चतुर्थे गोत्रिकैर्दिने । उर्ध्वं संचयनात् तेषामङ्गस्पर्शो विधीयते
42 // bhasmāsthicayanaṃ kāryaṃ caturthe gotrikairdine / urdhvaṃ saṃcayanāt teṣāmaṅgasparśo vidhīyate
43 ॥ सोदकैस्तु क्रियाः सर्वाः कार्याः संचयनात्परम् । स्पर्श एव सपिण्डानां मृताहनि तथोभयोः
43 // sodakaistu kriyāḥ sarvāḥ kāryāḥ saṃcayanātparam / sparśa eva sapiṇḍānāṃ mṛtāhani tathobhayoḥ
44 ॥ अन्वेकमृक्षमाशस्त्र-तोयोद्बन्धन-वह्निषु । विषप्रपातादिमृते प्रायोनाशकयोरपि
44 // anvekamṛkṣamāśastra-toyodbandhana-vahniṣu / viṣaprapātādimṛte prāyonāśakayorapi
45 ॥ बाले देशान्तरस्थे च तथा प्रव्रजिते मृते । सद्यः शौचमथान्यैश्च त्र्यहमुक्तमशौचकम्
45 // bāle deśāntarasthe ca tathā pravrajite mṛte / sadyaḥ śaucamathānyaiśca tryahamuktamaśaucakam
46 ॥ सपिण्डानां सपिण्डस्तु मृते ऽन्यस्मिन्मृतो यदि । पूर्वाशौचसमाख्यातैः कार्यास्त्वत्र दिनैः क्रियाः
46 // sapiṇḍānāṃ sapiṇḍastu mṛte 'nyasminmṛto yadi / pūrvāśaucasamākhyātaiḥ kāryāstvatra dinaiḥ kriyāḥ
47 ॥ एष एव विधिर्दृष्टो जन्मन्यपि हि सूतके । सपिण्डानां सपिण्डेषु यथावत्सोदकेषु च
47 // eṣa eva vidhirdṛṣṭo janmanyapi hi sūtake / sapiṇḍānāṃ sapiṇḍeṣu yathāvatsodakeṣu ca
48 ॥ जाते पुत्रे पितुः स्त्रानं सचेलन्तु विधीयते । तत्रापि यदि चान्यस्मिन् जाते जायेत चापरः
48 // jāte putre pituḥ strānaṃ sacelantu vidhīyate / tatrāpi yadi cānyasmin jāte jāyeta cāparaḥ
49 ॥ तत्रापि शुद्धिरुद्दिष्टा पूर्वजन्मवतो दिनैः । दशद्वादशमासार्ध-माससंख्यैर्दिनैर्गतैः
49 // tatrāpi śuddhiruddiṣṭā pūrvajanmavato dinaiḥ / daśadvādaśamāsārdha-māsasaṃkhyairdinairgataiḥ
50 ॥ स्वाः स्वाः कर्मक्रियाः कुर्युः सर्वे वर्णा यथाविधि । प्रेतमुद्दिश्य कर्तव्यमेकोद्दिष्टं ततः परम्
50 // svāḥ svāḥ karmakriyāḥ kuryuḥ sarve varṇā yathāvidhi / pretamuddiśya kartavyamekoddiṣṭaṃ tataḥ param
51 ॥ दाननि चैव देयानि ब्राह्मणेभ्यो मनीषिभिः । यद्यदिष्टतमं लोके यच्चापि ययितं गृहे
51 // dānani caiva deyāni brāhmaṇebhyo manīṣibhiḥ / yadyadiṣṭatamaṃ loke yaccāpi yayitaṃ gṛhe
52 ॥ तत्तद् गुणवते देयं तदेवाक्षयमिच्छता । पूर्णैस्तु दिवसैः स्पृष्ट्वा सलिलं वाहनायुधम्
52 // tattad guṇavate deyaṃ tadevākṣayamicchatā / pūrṇaistu divasaiḥ spṛṣṭvā salilaṃ vāhanāyudham
53 ॥ प्रतोददण्डौ च तथा सम्यग्वर्णाः कृतक्रियाः । स्ववर्णधर्मनिर्दिष्टमुपादानं तथा क्रियाः
53 // pratodadaṇḍau ca tathā samyagvarṇāḥ kṛtakriyāḥ / svavarṇadharmanirdiṣṭamupādānaṃ tathā kriyāḥ
54 ॥ कुर्युः समस्ताः शुचिनः परत्रेह च भूतिदाः । अध्येतव्या त्रयी नित्यं भवितव्यं विपश्चिता
54 // kuryuḥ samastāḥ śucinaḥ paratreha ca bhūtidāḥ / adhyetavyā trayī nityaṃ bhavitavyaṃ vipaścitā
55 ॥ धर्मतो धनमाहार्यं यष्टव्यञ्चापि यत्नतः । यच्चापि कुर्वतो नात्मा जुगुप्सामेति पुत्रक !
55 // dharmato dhanamāhāryaṃ yaṣṭavyañcāpi yatnataḥ / yaccāpi kurvato nātmā jugupsāmeti putraka !
56 ॥ तत्कर्तव्यमशङ्केन यन्न गोप्यं महाजने । एवमाचरतो वत्स ! पुरुषस्य गृहे सतः । धर्मार्थकामसंप्राप्त्या परत्रेह च शोभनम्
56 // tatkartavyamaśaṅkena yanna gopyaṃ mahājane / evamācarato vatsa ! puruṣasya gṛhe sataḥ / dharmārthakāmasaṃprāptyā paratreha ca śobhanam