97 ॥ इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे यक्षानुशासनो नाम पञ्चाशो ऽध्यायः एकपञ्चाशो ऽध्यायः- 51 मार्कण्डेय उवाच दुः सहस्याभवद्भार्या निर्माष्टिर्नाम नामतः । जाता कलेस्तु भार्यायामृतौ चाण्डालदर्शनात्
97 // iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe yakṣānuśāsano nāma pañcāśo 'dhyāyaḥ ekapañcāśo 'dhyāyaḥ- 51 mārkaṇḍeya uvāca duḥ sahasyābhavadbhāryā nirmāṣṭirnāma nāmataḥ / jātā kalestu bhāryāyāmṛtau cāṇḍāladarśanāt
1 ॥ तयोरपत्यान्यभवने जगद्व्यापीनि षोडश । अष्टौ कुमाराः कन्याश्च तथाष्टावतिभीषणाः
1 // tayorapatyānyabhavane jagadvyāpīni ṣoḍaśa / aṣṭau kumārāḥ kanyāśca tathāṣṭāvatibhīṣaṇāḥ
2 ॥ तन्ताकृष्टिस्तथोक्तिश्च परिवर्तस्तथापरः । अङ्गध्रुक् शकुनिश्चैव गण्डप्रान्तरतिस्तथा
2 // tantākṛṣṭistathoktiśca parivartastathāparaḥ / aṅgadhruk śakuniścaiva gaṇḍaprāntaratistathā
3 ॥ गर्भहा सस्यहा चान्यः कुमारास्तनयास्तयोः । कन्याश्चान्यास्तथैवाष्टौ तासां नामानि मे शृणु
3 // garbhahā sasyahā cānyaḥ kumārāstanayāstayoḥ / kanyāścānyāstathaivāṣṭau tāsāṃ nāmāni me śṛṇu
4 ॥ नियोजिका वै प्रथमा तथैवान्या विरोधिनी । स्वयंहारकरी चैव भ्रामणी ऋतुहारिका
4 // niyojikā vai prathamā tathaivānyā virodhinī / svayaṃhārakarī caiva bhrāmaṇī ṛtuhārikā
5 ॥ स्मृतिबीजहरे चान्ये तयोः कन्ये ऽतिदारुणे । विद्वेषण्यष्टमी नाम कन्या लोकभयावहा
5 // smṛtibījahare cānye tayoḥ kanye 'tidāruṇe / vidveṣaṇyaṣṭamī nāma kanyā lokabhayāvahā
6 ॥ एतासां कर्म वक्ष्यामि दोषप्रशमनञ्च यत् । अष्टानाञ्च कुमाराणां श्रुयतां द्विजसत्तम
6 // etāsāṃ karma vakṣyāmi doṣapraśamanañca yat / aṣṭānāñca kumārāṇāṃ śruyatāṃ dvijasattama
7 ॥ दन्ताकृष्टिः प्रसुप्तानां बालानां दशनस्थितः । करोति दन्तसंघर्षं चिकीर्षुर्दुः सहागमम्
7 // dantākṛṣṭiḥ prasuptānāṃ bālānāṃ daśanasthitaḥ / karoti dantasaṃgharṣaṃ cikīrṣurduḥ sahāgamam
8 ॥ तस्योपशमनं कार्यं सुप्तस्य सितसर्षपैः । शयनस्योपरि क्षिप्तैर्मानुषैर्दशनोपरि
8 // tasyopaśamanaṃ kāryaṃ suptasya sitasarṣapaiḥ / śayanasyopari kṣiptairmānuṣairdaśanopari
9 ॥ सुवार्च्चलौषधीस्नानात्तथा सच्छास्त्रकीर्तनात् । उष्ट्रकण्टकखड्गास्थि-क्षौमवस्त्रविधारणात्
9 // suvārccalauṣadhīsnānāttathā sacchāstrakīrtanāt / uṣṭrakaṇṭakakhaḍgāsthi-kṣaumavastravidhāraṇāt
10 ॥ तिष्ठत्यन्यकुमारस्तु तथास्त्त्वित्यसकृद् ब्रुवन् । शुभाशुभे नृणां युङ्क्ते तथोक्तिस्तच्च नान्यथा
10 // tiṣṭhatyanyakumārastu tathāsttvityasakṛd bruvan / śubhāśubhe nṛṇāṃ yuṅkte tathoktistacca nānyathā
11 ॥ तस्माददुष्टं मङ्गल्यं वक्तव्यं पण्डितैः सदा । दुष्टे श्रुते तथैवोक्ते कीर्तनीयो जनार्दनः
11 // tasmādaduṣṭaṃ maṅgalyaṃ vaktavyaṃ paṇḍitaiḥ sadā / duṣṭe śrute tathaivokte kīrtanīyo janārdanaḥ
12 ॥ चराचरगुरुर्ब्रह्मा या यस्य कुलदेवता । अन्यगर्भे परान् गर्भान् सदैव परिवर्तयन्
12 // carācaragururbrahmā yā yasya kuladevatā / anyagarbhe parān garbhān sadaiva parivartayan
13 ॥ रतिमाप्नोति वाक्यञ्च विवक्षोरन्यदेव यत् । परिवर्तकसंज्ञो ऽयं तस्यापि सितसर्षपैः
13 // ratimāpnoti vākyañca vivakṣoranyadeva yat / parivartakasaṃjño 'yaṃ tasyāpi sitasarṣapaiḥ
14 ॥ रक्षोघ्नमन्त्रजप्यैश्च रक्षां कुर्वोत तत्त्ववित् । अन्यश्चानिलवन्नृणामङ्गेषु स्फुरणोदितम्
14 // rakṣoghnamantrajapyaiśca rakṣāṃ kurvota tattvavit / anyaścānilavannṛṇāmaṅgeṣu sphuraṇoditam
15 ॥ शुभाशुभं समाचष्टे कुशैस्तस्याङ्गताडनम् । काकादिपक्षिसंस्थो ऽन्यः श्वादेरङ्गगतो ऽपि वा
15 // śubhāśubhaṃ samācaṣṭe kuśaistasyāṅgatāḍanam / kākādipakṣisaṃstho 'nyaḥ śvāderaṅgagato 'pi vā
16 ॥ शुभाशुभञ्च शकुनिः कुमारो ऽन्यो ब्रवीति वै । तत्रापि दुष्टे व्याक्षेपः प्रारम्भत्याग एव च
16 // śubhāśubhañca śakuniḥ kumāro 'nyo bravīti vai / tatrāpi duṣṭe vyākṣepaḥ prārambhatyāga eva ca
17 ॥ शुभे द्रुततरं कार्यमिति प्राह प्रजापतिः । गण्डान्तेषु स्थितश्चान्यो मुहूर्तार्धं द्विजोत्तम
17 // śubhe drutataraṃ kāryamiti prāha prajāpatiḥ / gaṇḍānteṣu sthitaścānyo muhūrtārdhaṃ dvijottama
18 ॥ सर्वारम्भान् कुमारो ऽत्ति शस्ताताञ्चानसूयताम् । विप्रोक्त्या देवतास्तुत्या मूलोत्खातेन च द्विज
18 // sarvārambhān kumāro 'tti śastātāñcānasūyatām / viproktyā devatāstutyā mūlotkhātena ca dvija
19 ॥ गोमूत्रसर्षपस्त्रानैस्तदृक्षग्रहपूजनैः । पुनश्च धर्मोपनिषत्करणैः शास्त्रदर्शनैः
19 // gomūtrasarṣapastrānaistadṛkṣagrahapūjanaiḥ / punaśca dharmopaniṣatkaraṇaiḥ śāstradarśanaiḥ
20 ॥ अनज्ञया जन्मनश्च प्रशमं याति गण्डवान् । गर्भे स्त्रीणां तथान्यस्तु फलनाशी सुदारुणः
20 // anajñayā janmanaśca praśamaṃ yāti gaṇḍavān / garbhe strīṇāṃ tathānyastu phalanāśī sudāruṇaḥ
21 ॥ तस्य रक्षा सदा कार्या नित्यं शौचनिषेवणात् । प्रसिद्धमन्त्रलिखनाच्छस्तमाल्यादिधारणात्
21 // tasya rakṣā sadā kāryā nityaṃ śaucaniṣevaṇāt / prasiddhamantralikhanācchastamālyādidhāraṇāt
22 ॥ विशुद्धगेहावसथादनायासाच्च वै द्विज । तथैव सस्यहा चान्यः सस्यर्धिमुपहन्ति यः
22 // viśuddhagehāvasathādanāyāsācca vai dvija / tathaiva sasyahā cānyaḥ sasyardhimupahanti yaḥ
23 ॥ तस्यापि रक्षां कुर्वोत जीर्णोपानद्विधारणात् । तथापसव्यगमनाच्छाण्डालस्य प्रवेशनात्
23 // tasyāpi rakṣāṃ kurvota jīrṇopānadvidhāraṇāt / tathāpasavyagamanācchāṇḍālasya praveśanāt
24 ॥ बहिर्बलिप्रदानाच्च सोमाम्बुपरिकीर्तनात् । परदारपहद्रव्यहरणादिषु मानवान्
24 // bahirbalipradānācca somāmbuparikīrtanāt / paradārapahadravyaharaṇādiṣu mānavān
25 ॥ नियोजयति चैवान्यान् कन्या सा च नियोजिका । तस्याः पवित्रपठनात् क्रोधलोभादिवर्जनात्
25 // niyojayati caivānyān kanyā sā ca niyojikā / tasyāḥ pavitrapaṭhanāt krodhalobhādivarjanāt
26 ॥ नियोजयति मामिष्टविरोधाच्च विवर्जनम् । आक्रुष्टो ऽन्येन मन्येत ताडितो वा नियोजिका
26 // niyojayati māmiṣṭavirodhācca vivarjanam / ākruṣṭo 'nyena manyeta tāḍito vā niyojikā
27 ॥ नियोजयत्येनमिति न गच्छेत्तद्वशं बुधः । परदारादिसंसर्गे चित्तमात्मानमेव च
27 // niyojayatyenamiti na gacchettadvaśaṃ budhaḥ / paradārādisaṃsarge cittamātmānameva ca
28 ॥ नियोजयत्यत्र सा मामिति प्राज्ञो विचिन्तयेत् । विरोधं कुरुते चान्या दम्पत्योः प्रीयमाणयोः
28 // niyojayatyatra sā māmiti prājño vicintayet / virodhaṃ kurute cānyā dampatyoḥ prīyamāṇayoḥ
29 ॥ बन्धूनां सुहृदां पित्रोः पुत्रैः सावर्णिकैश्च या । विरोधिनी सा तद्रक्षां कुर्वोत बलिकर्मणा
29 // bandhūnāṃ suhṛdāṃ pitroḥ putraiḥ sāvarṇikaiśca yā / virodhinī sā tadrakṣāṃ kurvota balikarmaṇā
30 ॥ तथातिवादसहनाच्छास्त्राचारनिषेवणात् । धान्यं खलाद् गृहाद् गोभ्यः पयः सर्पिस्तथापरा
30 // tathātivādasahanācchāstrācāraniṣevaṇāt / dhānyaṃ khalād gṛhād gobhyaḥ payaḥ sarpistathāparā
31 ॥ समृद्धिमृद्धिमद्द्रव्यादपहिन्ति च कन्यका । सा स्वयंहारिकेत्युक्ता सदान्तर्धानतत्परा
31 // samṛddhimṛddhimaddravyādapahinti ca kanyakā / sā svayaṃhāriketyuktā sadāntardhānatatparā
32 ॥ महानसादर्धसिद्धमन्नागारस्थितं तथा । परिविश्यमाणञ्च सदा सार्धं भुङ्क्ते च भुञ्जता
32 // mahānasādardhasiddhamannāgārasthitaṃ tathā / pariviśyamāṇañca sadā sārdhaṃ bhuṅkte ca bhuñjatā
33 ॥ उच्छेषणं मनुष्याणां हरत्यन्नञ्च दुर्हरा । कर्मान्तागारशालाभ्यः सिद्धर्धि हरति द्विज
33 // uccheṣaṇaṃ manuṣyāṇāṃ haratyannañca durharā / karmāntāgāraśālābhyaḥ siddhardhi harati dvija
34 ॥ गोस्त्रीस्तनेभ्यश्च पयः क्षीरहारी सदैव सा । दध्नो घृतं तिलात्तैलं सुरागारात्तथा सुराम्
34 // gostrīstanebhyaśca payaḥ kṣīrahārī sadaiva sā / dadhno ghṛtaṃ tilāttailaṃ surāgārāttathā surām
35 ॥ रागं कुसुम्भकादीनां कार्पासात् सूत्रमेव च । सा स्वयंहारिका नाम हरत्यविरतं द्विज
35 // rāgaṃ kusumbhakādīnāṃ kārpāsāt sūtrameva ca / sā svayaṃhārikā nāma haratyavirataṃ dvija
36 ॥ कुर्याच्छिखण्डिनोर्द्वन्द्वं रक्षार्थं कुत्रिमां स्त्रियम् । रक्षाश्चैव गृहे लेख्या वर्ज्याचो च्छिष्टता तथा
36 // kuryācchikhaṇḍinordvandvaṃ rakṣārthaṃ kutrimāṃ striyam / rakṣāścaiva gṛhe lekhyā varjyāco cchiṣṭatā tathā
37 ॥ होमाग्निदेवताधूपभस्मना च परिष्क्रिया । कार्या क्षीरादिभाण्डानामेवं तद्रक्षणं स्मृतम्
37 // homāgnidevatādhūpabhasmanā ca pariṣkriyā / kāryā kṣīrādibhāṇḍānāmevaṃ tadrakṣaṇaṃ smṛtam
38 ॥ उद्वेगं जनयत्यन्या एकस्थाननिवासिनः । पुरुषस्य तु या प्रोक्ता भ्रामणी सा तु कन्यका
38 // udvegaṃ janayatyanyā ekasthānanivāsinaḥ / puruṣasya tu yā proktā bhrāmaṇī sā tu kanyakā
39 ॥ तस्याथ रक्षां कुर्वोत विक्षिप्तैः सितसर्षपैः । आसने शयने चोर्व्यां यत्रास्ते स तु मानवः
39 // tasyātha rakṣāṃ kurvota vikṣiptaiḥ sitasarṣapaiḥ / āsane śayane corvyāṃ yatrāste sa tu mānavaḥ
40 ॥ चिन्तयेच्च नरः पापा मामेषा दुष्टचेतना । भ्रामयत्यसकृज्जप्यं भुवः सूक्तं समाधिना
40 // cintayecca naraḥ pāpā māmeṣā duṣṭacetanā / bhrāmayatyasakṛjjapyaṃ bhuvaḥ sūktaṃ samādhinā
41 ॥ स्त्रीणां पुष्पं हरत्यन्या प्रवृत्तं सा तु कन्यका । तथाप्रवृत्तं सा ज्ञेया दौः सहा ऋतहारिका
41 // strīṇāṃ puṣpaṃ haratyanyā pravṛttaṃ sā tu kanyakā / tathāpravṛttaṃ sā jñeyā dauḥ sahā ṛtahārikā
42 ॥ कुर्वोत तीर्थदेवौकश्चैत्यपर्वतसानुषु । नदीसङ्गमखातेषु स्त्रपनं तत्प्रशान्यते
42 // kurvota tīrthadevaukaścaityaparvatasānuṣu / nadīsaṅgamakhāteṣu strapanaṃ tatpraśānyate
43 ॥ मन्त्रवित् कृततत्त्वज्ञः पर्वसूषसि च द्विज । चिकित्साज्ञश्च वै वैद्यः संप्रयुक्तैर्वरौषधैः
43 // mantravit kṛtatattvajñaḥ parvasūṣasi ca dvija / cikitsājñaśca vai vaidyaḥ saṃprayuktairvarauṣadhaiḥ
44 ॥ स्मृतिञ्चापहरत्यन्या स्त्रीणां सा स्मृतिहारिका । विविक्तदेशसेवित्वात्तस्याश्चोपशमो भवेत्
44 // smṛtiñcāpaharatyanyā strīṇāṃ sā smṛtihārikā / viviktadeśasevitvāttasyāścopaśamo bhavet
45 ॥ बीजापहारिणी चान्या स्त्रीपुंसोरतिभीषणा । मेध्यान्नभोजनैः स्नानैस्तस्याश्चोपशमो भवेत
45 // bījāpahāriṇī cānyā strīpuṃsoratibhīṣaṇā / medhyānnabhojanaiḥ snānaistasyāścopaśamo bhaveta
46 ॥ अष्टमी द्वेषणी नाम कन्या लोकभयावहा । या करोति जनद्विष्टं नरं नारीमथापि वा
46 // aṣṭamī dveṣaṇī nāma kanyā lokabhayāvahā / yā karoti janadviṣṭaṃ naraṃ nārīmathāpi vā
47 ॥ मधुक्षीरघृताक्तांस्तु शान्त्यर्थं होमयेत्तिलान् । कुर्वोत मित्रविन्दाञ्च तथेष्टिन्तत् प्रशान्यते
47 // madhukṣīraghṛtāktāṃstu śāntyarthaṃ homayettilān / kurvota mitravindāñca tatheṣṭintat praśānyate
48 ॥ एतेषान्तु कुमाराणां कन्यानां द्विजसत्तम । अष्टत्रिंशदपत्यानि तेषां नामानि मे शृणु
48 // eteṣāntu kumārāṇāṃ kanyānāṃ dvijasattama / aṣṭatriṃśadapatyāni teṣāṃ nāmāni me śṛṇu
49 ॥ दन्ताकृष्टेरभूत् कन्या विजल्पा कलहा तथा । अवज्ञानृतदुष्टोक्तिर्विजल्पा तत्प्रशान्तये
49 // dantākṛṣṭerabhūt kanyā vijalpā kalahā tathā / avajñānṛtaduṣṭoktirvijalpā tatpraśāntaye
50 ॥ तामेव चिन्तयेत् प्राज्ञः प्रयतश्च गृही भवेत् । कलहा कलहं गेहे करोत्यविरतं नृणाम्
50 // tāmeva cintayet prājñaḥ prayataśca gṛhī bhavet / kalahā kalahaṃ gehe karotyavirataṃ nṛṇām
51 ॥ कुटुम्बनाशहेतुः सा तत्प्रशान्तिं निशामय । दूर्वाङ्कुरान्मधुघृतक्षीराक्तान् बलिकर्मणि
51 // kuṭumbanāśahetuḥ sā tatpraśāntiṃ niśāmaya / dūrvāṅkurānmadhughṛtakṣīrāktān balikarmaṇi
52 ॥ विक्षिपेज्जुहुयाच्चैवानलं मित्रञ्च कीर्तयेत् । भूतानां मातृभिः सार्धं बालकानान्तु शान्तये
52 // vikṣipejjuhuyāccaivānalaṃ mitrañca kīrtayet / bhūtānāṃ mātṛbhiḥ sārdhaṃ bālakānāntu śāntaye
53 ॥ विद्यानां तपसाञ्चैव संयमस्य यमस्य च । कृष्यां वाणिज्यलाभे च शान्तिं कुर्वन्तु मे सदा
53 // vidyānāṃ tapasāñcaiva saṃyamasya yamasya ca / kṛṣyāṃ vāṇijyalābhe ca śāntiṃ kurvantu me sadā
54 ॥ पूजिताश्च यथान्यायं तुष्टिं गच्छन्तु सर्वशः । कुष्माण्डा यातुधानाश्च ये चान्ये गणसंज्ञिताः
54 // pūjitāśca yathānyāyaṃ tuṣṭiṃ gacchantu sarvaśaḥ / kuṣmāṇḍā yātudhānāśca ye cānye gaṇasaṃjñitāḥ
55 ॥ महादेवप्रसादेन महेश्वरमतेन च । सर्व एते नृणां नित्यं तुष्टिमाशु व्रजन्तु ते
55 // mahādevaprasādena maheśvaramatena ca / sarva ete nṛṇāṃ nityaṃ tuṣṭimāśu vrajantu te
56 ॥ तुष्टाः सर्वं निरस्यन्तु दुष्कृतं दुरनुष्ठितम् । महापताकजं सर्वं यच्चान्यद्विघ्नकारणम्
56 // tuṣṭāḥ sarvaṃ nirasyantu duṣkṛtaṃ duranuṣṭhitam / mahāpatākajaṃ sarvaṃ yaccānyadvighnakāraṇam
57 ॥ तेषामेव प्रसादेन विघ्ना नश्यन्तु सर्वशः । उद्वाहेषु च सर्वेषु वृद्धिकर्मंसु चैव हि
57 // teṣāmeva prasādena vighnā naśyantu sarvaśaḥ / udvāheṣu ca sarveṣu vṛddhikarmaṃsu caiva hi
58 ॥ पुण्यानुष्ठानयोगेषु गुरुदेवार्चनेषु च । जपयज्ञविधानेषु यात्रासु च चतुर्दश
58 // puṇyānuṣṭhānayogeṣu gurudevārcaneṣu ca / japayajñavidhāneṣu yātrāsu ca caturdaśa
59 ॥ शरीरारोग्यभोग्येषु सुखदानधनेषु च । वृद्धबालातुरेष्वेव शान्तिं कुर्वन्तु मे सदा
59 // śarīrārogyabhogyeṣu sukhadānadhaneṣu ca / vṛddhabālātureṣveva śāntiṃ kurvantu me sadā
60 ॥ सोमाम्बुपौ तथाम्भोधिः सविता चानिलानलौ । तथोक्तेः कालजिह्वो ऽभूत् पुत्रस्तालनिकेतनः
60 // somāmbupau tathāmbhodhiḥ savitā cānilānalau / tathokteḥ kālajihvo 'bhūt putrastālaniketanaḥ
61 ॥ स येषां रसनासंस्थास्तानसाधून् विबाधते । परिवर्तसुतौ द्वौ तु विरूपविकृतौ द्विज
61 // sa yeṣāṃ rasanāsaṃsthāstānasādhūn vibādhate / parivartasutau dvau tu virūpavikṛtau dvija
62 ॥ तौ तु वृक्षाग्रपरिखाप्राकाराम्भोधिसंश्रयौ । गुर्विण्याः परिवर्तन्तौ कुरुतः पादपाणिषु
62 // tau tu vṛkṣāgraparikhāprākārāmbhodhisaṃśrayau / gurviṇyāḥ parivartantau kurutaḥ pādapāṇiṣu
63 ॥ क्रौष्टुके परिवर्तःस्यात् गर्भस्यान्योदरात्ततः । न वृक्षं चैव नैवाद्रिं न प्राकारं महोदधिम्
63 // krauṣṭuke parivartaḥsyāt garbhasyānyodarāttataḥ / na vṛkṣaṃ caiva naivādriṃ na prākāraṃ mahodadhim
64 ॥ परिखां वा समाक्रामेदबला गर्भधारिणी । अङ्गध्रुक् तनयं लेभे पिशुनं नाम नामतः
64 // parikhāṃ vā samākrāmedabalā garbhadhāriṇī / aṅgadhruk tanayaṃ lebhe piśunaṃ nāma nāmataḥ
65 ॥ सो ऽस्थिमज्जागतः पुंसां बलमत्त्यजितात्मनाम् । श्येन-काक-कपोतांश्च गृध्रोलूकैश्च वै सुतान्
65 // so 'sthimajjāgataḥ puṃsāṃ balamattyajitātmanām / śyena-kāka-kapotāṃśca gṛdhrolūkaiśca vai sutān
66 ॥ अवाप शकुनिः पञ्च जगृहुस्तान् सुरासुराः । श्येनं जग्राह मृत्युश्च काकं कालो गृहीतवान्
66 // avāpa śakuniḥ pañca jagṛhustān surāsurāḥ / śyenaṃ jagrāha mṛtyuśca kākaṃ kālo gṛhītavān
67 ॥ उलूकं निरृतिश्चैव जग्राहातिभयावहम् । गृध्रं व्याधिस्तदीशो ऽथ कपोतं च स्वयं यमः
67 // ulūkaṃ nirṛtiścaiva jagrāhātibhayāvaham / gṛdhraṃ vyādhistadīśo 'tha kapotaṃ ca svayaṃ yamaḥ
68 ॥ एतेषामेव चैवोक्ता भूताः पापोपपादने । तस्माच्छ्येनादयो यस्य निलीयेयुः शिरस्यथ
68 // eteṣāmeva caivoktā bhūtāḥ pāpopapādane / tasmācchyenādayo yasya nilīyeyuḥ śirasyatha
69 ॥ तेनात्मरक्षणायालं शान्तिं कुर्याद्विजोत्तम । गेहे प्रसूतिरेतेषां तद्वन्नीडनिवेशनम्
69 // tenātmarakṣaṇāyālaṃ śāntiṃ kuryādvijottama / gehe prasūtireteṣāṃ tadvannīḍaniveśanam
70 ॥ नरस्तं वर्जयेद् गेहं कपोताक्रान्तमस्तकम् । श्येनः कपोतो गृध्रश्च काकोलूकौ गृहे द्विज
70 // narastaṃ varjayed gehaṃ kapotākrāntamastakam / śyenaḥ kapoto gṛdhraśca kākolūkau gṛhe dvija
71 ॥ प्रविष्टः कथयेदन्तं वसतां तत्र वेश्मनि । ईदृक् परित्यजेद् गेहं शान्तिं कुर्याच्च पण्डितः
71 // praviṣṭaḥ kathayedantaṃ vasatāṃ tatra veśmani / īdṛk parityajed gehaṃ śāntiṃ kuryācca paṇḍitaḥ
72 ॥ स्वप्ने ऽपि हि कपोतस्य दर्शनं न प्रशस्यते । षडपत्यानि कथ्यन्ते गण्डप्रान्तरतेस्तथा
72 // svapne 'pi hi kapotasya darśanaṃ na praśasyate / ṣaḍapatyāni kathyante gaṇḍaprāntaratestathā
73 ॥ स्त्रीणां रजस्यवस्थानं तेषां कालांश्च मे शृणु । चत्वार्यहानि पूर्वाणि तथैवान्यत् त्रयोदश
73 // strīṇāṃ rajasyavasthānaṃ teṣāṃ kālāṃśca me śṛṇu / catvāryahāni pūrvāṇi tathaivānyat trayodaśa
74 ॥ एकादश तथैवान्यदपत्यं तस्य वै दिने । अन्यद्दिनाभिगमने श्राद्धदाने तथापरे
74 // ekādaśa tathaivānyadapatyaṃ tasya vai dine / anyaddinābhigamane śrāddhadāne tathāpare
75 ॥ पर्वस्वथान्यत् तस्मात्तु वर्ज्यान्येतानि पण्डितैः । गर्भहन्तुः सुतो निघ्नो मोहनी चापि कन्यका
75 // parvasvathānyat tasmāttu varjyānyetāni paṇḍitaiḥ / garbhahantuḥ suto nighno mohanī cāpi kanyakā
76 ॥ प्रविश्य गर्भमत्त्येको भुक्त्वा मोहयते ऽपरा । जायन्ते मोहनात्तस्याः सर्पमण्डूककच्छपाः
76 // praviśya garbhamattyeko bhuktvā mohayate 'parā / jāyante mohanāttasyāḥ sarpamaṇḍūkakacchapāḥ
77 ॥ सरीसृपाणि चान्यानि पुरीषमथवा पुनः । षण्मासान् गुर्विणीं मांसमश्नुवानामसंयताम्
77 // sarīsṛpāṇi cānyāni purīṣamathavā punaḥ / ṣaṇmāsān gurviṇīṃ māṃsamaśnuvānāmasaṃyatām
78 ॥ वृक्षच्छायाश्रयां रात्रावथवा त्रिचतुष्पथे । श्मशानकटभूमिष्ठामुत्तरीयविवर्जिताम्
78 // vṛkṣacchāyāśrayāṃ rātrāvathavā tricatuṣpathe / śmaśānakaṭabhūmiṣṭhāmuttarīyavivarjitām
79 ॥ रुदमानां निशीथे ऽथ आविशेत्तामसौ स्त्रियम् । शस्यहन्तुस्तथैवैकः क्षुद्रको नाम नामतः
79 // rudamānāṃ niśīthe 'tha āviśettāmasau striyam / śasyahantustathaivaikaḥ kṣudrako nāma nāmataḥ
80 ॥ शस्यर्धिं स सदा हन्ति लब्ध्वा रन्ध्रं शृणुष्व तत् । अमङ्गल्यदिनारम्भे अतृप्तो वपते च यः
80 // śasyardhiṃ sa sadā hanti labdhvā randhraṃ śṛṇuṣva tat / amaṅgalyadinārambhe atṛpto vapate ca yaḥ
81 ॥ क्षेत्रेष्वनुप्रवेशं वै करोत्यन्तोपसङ्गिषु । तस्मात् कल्पः सुप्रशस्ते दिने ऽभ्यर्च्य निशाकरम्
81 // kṣetreṣvanupraveśaṃ vai karotyantopasaṅgiṣu / tasmāt kalpaḥ supraśaste dine 'bhyarcya niśākaram
82 ॥ कुर्यादारम्भमुप्तिञ्च हृष्टस्तुष्टः सहायवान् । नियोजिकेति या कन्या दुः सहस्य मयोदिता
82 // kuryādārambhamuptiñca hṛṣṭastuṣṭaḥ sahāyavān / niyojiketi yā kanyā duḥ sahasya mayoditā
83 ॥ जातं प्रचोदिकासंज्ञं तस्याः कन्याचतुष्टयम् । मत्तोन्मत्तप्रमत्तास्तु नरान् नारीस्तु ताः सदा
83 // jātaṃ pracodikāsaṃjñaṃ tasyāḥ kanyācatuṣṭayam / mattonmattapramattāstu narān nārīstu tāḥ sadā
84 ॥ समाविशन्ति नाशाय चोदयन्तीह दारुणम् । अधर्मं धर्मरूपेण कामञ्चाकामरूपिणम्
84 // samāviśanti nāśāya codayantīha dāruṇam / adharmaṃ dharmarūpeṇa kāmañcākāmarūpiṇam
85 ॥ अनर्थञ्चार्थरूपेण मोक्षञ्चामोक्षरूपिणम् । दुर्विनीता विना शौचं दर्शयन्ति पृथङ्नरान्
85 // anarthañcārtharūpeṇa mokṣañcāmokṣarūpiṇam / durvinītā vinā śaucaṃ darśayanti pṛthaṅnarān
86 ॥ भ्रश्यन्त्याभिः प्रविष्टाभिः पुरुषार्थात् पृथङ्नराः । तासां प्रवेशश्च गृहे संध्यारक्ते ह्यथाम्बरे
86 // bhraśyantyābhiḥ praviṣṭābhiḥ puruṣārthāt pṛthaṅnarāḥ / tāsāṃ praveśaśca gṛhe saṃdhyārakte hyathāmbare
87 ॥ धाताविधात्रोश्च बलिर्यत्र काले न दीयते । भुञ्जतां पिबतां वापि सङ्गिभिर्जलविप्रुषैः
87 // dhātāvidhātrośca baliryatra kāle na dīyate / bhuñjatāṃ pibatāṃ vāpi saṅgibhirjalavipruṣaiḥ
88 ॥ नवनारीषु संक्रान्तिस्तासामाश्वभिजायते । विरोधिन्यास्त्रयः पुत्राश्चोदको ग्राहकस्तथा
88 // navanārīṣu saṃkrāntistāsāmāśvabhijāyate / virodhinyāstrayaḥ putrāścodako grāhakastathā
89 ॥ तमः प्रच्छादकश्चान्यस्तत्स्वरूपं शृणुष्व मे । प्रदीपदैलसंसर्गदूषिते लङ्घिते खले
89 // tamaḥ pracchādakaścānyastatsvarūpaṃ śṛṇuṣva me / pradīpadailasaṃsargadūṣite laṅghite khale
90 ॥ मुषलोलूखले यत्र पादुके वासने स्त्रियः । शूर्पदात्रादिकं यत्र पदाकृष्य तथासनम्
90 // muṣalolūkhale yatra pāduke vāsane striyaḥ / śūrpadātrādikaṃ yatra padākṛṣya tathāsanam
91 ॥ यत्रोपलिप्तञ्चानर्च्य विहारः क्रियते गृहे। दर्वोमुखेन यत्राग्निराहृतो ऽन्यत्र नीयते
91 // yatropaliptañcānarcya vihāraḥ kriyate gṛhe/ darvomukhena yatrāgnirāhṛto 'nyatra nīyate
92 ॥ विरोधिनीसुतास्तत्र विजृम्भन्ते प्रचोदिताः । एको जिह्वागतः पुंसां स्त्रीणाञ्चालीकसत्यवान्
92 // virodhinīsutāstatra vijṛmbhante pracoditāḥ / eko jihvāgataḥ puṃsāṃ strīṇāñcālīkasatyavān
93 ॥ चोदको नाम स प्रोक्तः पैशुन्यं कुरुते गृहे । अवधानगतश्चान्यः श्रवणस्थो ऽतिदुर्मतिः
93 // codako nāma sa proktaḥ paiśunyaṃ kurute gṛhe / avadhānagataścānyaḥ śravaṇastho 'tidurmatiḥ
94 ॥ करोति ग्रहणन्तेषां वचसां ग्राहकस्तु सः । आक्रम्यान्यो मनो नॄणां तमसाच्छाद्य दुर्मतिः
94 // karoti grahaṇanteṣāṃ vacasāṃ grāhakastu saḥ / ākramyānyo mano nṝṇāṃ tamasācchādya durmatiḥ
95 ॥ क्रोधं जनयते यस्तु तमः प्रच्छादकस्तु सः । स्वयंहार्यास्तु चौर्येण जनितन्तनयत्रयम्
95 // krodhaṃ janayate yastu tamaḥ pracchādakastu saḥ / svayaṃhāryāstu cauryeṇa janitantanayatrayam
96 ॥ सर्वहार्यर्धहारी च वीर्यहारी तथैव च । अनाचान्तगृहेष्वेते मन्दाचारगृहेषु च
96 // sarvahāryardhahārī ca vīryahārī tathaiva ca / anācāntagṛheṣvete mandācāragṛheṣu ca
97 ॥ अप्रक्षालितपादेषु प्रविशत्सु महानसम् । खलेषु गोष्ठेषु च वै द्रोहो येषु गृहेषु वै
97 // aprakṣālitapādeṣu praviśatsu mahānasam / khaleṣu goṣṭheṣu ca vai droho yeṣu gṛheṣu vai
98 ॥ तेषु सर्वे यथान्यायं विहरन्ति रमन्ति च । भ्रामण्यास्तनयस्त्वेकः काकजङ्घ इति स्मृतः
98 // teṣu sarve yathānyāyaṃ viharanti ramanti ca / bhrāmaṇyāstanayastvekaḥ kākajaṅgha iti smṛtaḥ
99 ॥ तेनाविष्टो रतिं सर्वो नैव प्राप्नोति वै पुरे । भुञ्जन् यो गायते मैत्रे गायते हसते च यः
99 // tenāviṣṭo ratiṃ sarvo naiva prāpnoti vai pure / bhuñjan yo gāyate maitre gāyate hasate ca yaḥ
100 ॥ सन्ध्यामैथुनिनञ्चैव नरमाविशति द्विज । कन्यात्रयं प्रसूता सा या कन्या ऋतुहारिणी
100 // sandhyāmaithuninañcaiva naramāviśati dvija / kanyātrayaṃ prasūtā sā yā kanyā ṛtuhāriṇī
101 ॥ एका कुचहरा कन्या अन्या व्यञ्जनहारिका । तृतीया तु समाख्याता कन्यका जातहारिणी
101 // ekā kucaharā kanyā anyā vyañjanahārikā / tṛtīyā tu samākhyātā kanyakā jātahāriṇī
102 ॥ यस्या न क्रियते सर्वः सम्यग् वैवाहिको विधिः । कालातीतो ऽथवा तस्या हरत्येका कुचद्वयम्
102 // yasyā na kriyate sarvaḥ samyag vaivāhiko vidhiḥ / kālātīto 'thavā tasyā haratyekā kucadvayam
103 ॥ सम्यक् श्राद्धमदत्त्वा च तथानर्च्य च मातरम् । विवाहितायाः कन्याया हरति व्यञ्जनं तथा
103 // samyak śrāddhamadattvā ca tathānarcya ca mātaram / vivāhitāyāḥ kanyāyā harati vyañjanaṃ tathā
104 ॥ अग्न्यम्बुशून्ये च तथा विधूपे सूतिकागृहे । अदीपशस्त्रमुसले भूतिसर्षपवर्जिते
104 // agnyambuśūnye ca tathā vidhūpe sūtikāgṛhe / adīpaśastramusale bhūtisarṣapavarjite
105 ॥ अनुप्रविश्य सा जातमपहृत्यात्मसम्भवम् । क्षणप्रसविनी बालं तत्रैवोत्सृजते द्विज
105 // anupraviśya sā jātamapahṛtyātmasambhavam / kṣaṇaprasavinī bālaṃ tatraivotsṛjate dvija
106 ॥ सा जातहारिणी नाम सुघोरा पिशिताशना । तस्मात् संरक्षणं कार्यं यत्नतः सूतिकागृहे
106 // sā jātahāriṇī nāma sughorā piśitāśanā / tasmāt saṃrakṣaṇaṃ kāryaṃ yatnataḥ sūtikāgṛhe
107 ॥ स्मृतिञ्चाप्रयतानाञ्च शून्यागारनिषेवणात् । अपहन्ति सुतस्तस्याः प्रचण्डो नाम नामतः
107 // smṛtiñcāprayatānāñca śūnyāgāraniṣevaṇāt / apahanti sutastasyāḥ pracaṇḍo nāma nāmataḥ
108 ॥ पौत्रेभ्यस्तस्य संभूता लीकाः शतसहस्रशः । चण्डालयोनयश्चाष्टौ दण्डपाशातिभीषणाः
108 // pautrebhyastasya saṃbhūtā līkāḥ śatasahasraśaḥ / caṇḍālayonayaścāṣṭau daṇḍapāśātibhīṣaṇāḥ
109 ॥ क्षुधाविष्टास्ततो लीकास्ताश्च चण्डालयोनयः । अभ्यधावन्त चान्योन्यमत्तुकामाः परस्परम्
109 // kṣudhāviṣṭāstato līkāstāśca caṇḍālayonayaḥ / abhyadhāvanta cānyonyamattukāmāḥ parasparam
110 ॥ प्रचण्डो वारियित्वा तु तास्ताश्चण्डालयोनयः । समये स्थापयामास यादृशे तादृशं शृणु
110 // pracaṇḍo vāriyitvā tu tāstāścaṇḍālayonayaḥ / samaye sthāpayāmāsa yādṛśe tādṛśaṃ śṛṇu
111 ॥ अद्यप्रभृति लीकानामावासं यो हि दास्यति । दण्डं तस्याहमतुलं पातयिष्ये न संशयः
111 // adyaprabhṛti līkānāmāvāsaṃ yo hi dāsyati / daṇḍaṃ tasyāhamatulaṃ pātayiṣye na saṃśayaḥ
112 ॥ चण्डालयोन्यो ऽवसथे लीका या प्रसविष्यति । तस्याश्च सन्तिः पूर्वा सा च सद्यो नशिष्यति
112 // caṇḍālayonyo 'vasathe līkā yā prasaviṣyati / tasyāśca santiḥ pūrvā sā ca sadyo naśiṣyati
113 ॥ प्रसूते कन्यके द्वे तु स्त्रीपुंसोर्बोजहारिणी । वातरूपामरूपाञ्च तस्याः प्रहरणन्तु ते
113 // prasūte kanyake dve tu strīpuṃsorbojahāriṇī / vātarūpāmarūpāñca tasyāḥ praharaṇantu te
114 ॥ वातरूपा निषेकान्ते सा यस्मै क्षिपते सुतम् । स पुमान् वातशुक्रत्वं प्रयाति वनितापि वा
114 // vātarūpā niṣekānte sā yasmai kṣipate sutam / sa pumān vātaśukratvaṃ prayāti vanitāpi vā
115 ॥ तथैव गच्छतः सद्यो निर्बोजत्वमरूपया । अस्नाताशी नरो यो वै तथैव पिशिताशनः
115 // tathaiva gacchataḥ sadyo nirbojatvamarūpayā / asnātāśī naro yo vai tathaiva piśitāśanaḥ
116 ॥ विद्वेषिणी तु या कन्या भृकुटीकुटिलानना । तस्या द्वौ तनयौ पुंसामपकारप्रकाशकौ
116 // vidveṣiṇī tu yā kanyā bhṛkuṭīkuṭilānanā / tasyā dvau tanayau puṃsāmapakāraprakāśakau
117 ॥ निर्बोजत्वं नरो याति नारी वा शौचवर्जिता । पैशुन्याभिरतं लोलमसज्जननिषेवणम्
117 // nirbojatvaṃ naro yāti nārī vā śaucavarjitā / paiśunyābhirataṃ lolamasajjananiṣevaṇam
118 ॥ पुरुषद्वेषिणञ्चैतौ नारमाक्रम्य तिष्ठतः । मात्रा भ्रात्रा तथा मित्रैरभीष्टैः स्वजनैः परैः
118 // puruṣadveṣiṇañcaitau nāramākramya tiṣṭhataḥ / mātrā bhrātrā tathā mitrairabhīṣṭaiḥ svajanaiḥ paraiḥ
119 ॥ विद्विष्टो नाशमायाति पुरुषो धर्मतोर्ऽथतः । एकस्तु स्वगुणांल्लोके प्रकाशयति पापकृत्
119 // vidviṣṭo nāśamāyāti puruṣo dharmator'thataḥ / ekastu svaguṇāṃlloke prakāśayati pāpakṛt
120 ॥ द्वितीयस्तु गुणान् मैत्रीं लोकस्थामपकर्षति । इत्येते दौः सहाः सर्वे यक्ष्मणः सन्ततावथ । पापाचाराः समाख्याता यैर्व्याप्तमखिलं जगत्
120 // dvitīyastu guṇān maitrīṃ lokasthāmapakarṣati / ityete dauḥ sahāḥ sarve yakṣmaṇaḥ santatāvatha / pāpācārāḥ samākhyātā yairvyāptamakhilaṃ jagat