39 ॥ इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे औत्तममन्वन्तरे सप्ततितमो ऽध्यायः एकसप्ततितमो ऽध्यायः- 71 मार्कण्डेय उवाच तां प्रेषयित्वा राजापि स्वभर्तृगृहमङ्गनाम् । चिन्तयामास निः श्वस्य किमत्र सुकतं भवेत्
39 // iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe auttamamanvantare saptatitamo 'dhyāyaḥ ekasaptatitamo 'dhyāyaḥ- 71 mārkaṇḍeya uvāca tāṃ preṣayitvā rājāpi svabhartṛgṛhamaṅganām / cintayāmāsa niḥ śvasya kimatra sukataṃ bhavet
1 ॥ अनर्घयोग्यता कष्टं स मामाह महामनाः । वैकल्यं विप्रमुद्दिश्य तथाहायं निशाचरः
1 // anarghayogyatā kaṣṭaṃ sa māmāha mahāmanāḥ / vaikalyaṃ vipramuddiśya tathāhāyaṃ niśācaraḥ
2 ॥ सो ऽहं कथं करिष्यामि त्यक्ता पत्नी मया हि सा । अथवा ज्ञानदृष्टिं तं पृच्छामि मुनिसत्तमम्
2 // so 'haṃ kathaṃ kariṣyāmi tyaktā patnī mayā hi sā / athavā jñānadṛṣṭiṃ taṃ pṛcchāmi munisattamam
3 ॥ सञ्चिन्त्येत्थं स भूपालः समारुह्य च तं रथम् । ययौ यत्र स धर्मात्मा त्रिकालज्ञो महामिनिः
3 // sañcintyetthaṃ sa bhūpālaḥ samāruhya ca taṃ ratham / yayau yatra sa dharmātmā trikālajño mahāminiḥ
4 ॥ अवरुह्य रथात् सो ऽथ तं समेत्य प्रणम्य च । यथावृत्तं समाचख्यौ राक्षसेन समागमम्
4 // avaruhya rathāt so 'tha taṃ sametya praṇamya ca / yathāvṛttaṃ samācakhyau rākṣasena samāgamam
5 ॥ ब्राह्मण्या दर्शनञ्चैव दौः शील्यापगमं तथा । प्रेषणं भर्तृगेहे च कार्यमागमने च यत्
5 // brāhmaṇyā darśanañcaiva dauḥ śīlyāpagamaṃ tathā / preṣaṇaṃ bhartṛgehe ca kāryamāgamane ca yat
6 ॥ ऋषिरुवाच ज्ञातमेतन्मया पूर्वं यत् कृतन्ते नराधिप । कार्यमागमने चैव मत्समीपे तवाखिलम्
6 // ṛṣiruvāca jñātametanmayā pūrvaṃ yat kṛtante narādhipa / kāryamāgamane caiva matsamīpe tavākhilam
7 ॥ पृच्छ मामिह किं कार्यं मयेत्युद्विग्नमानसः । त्वय्यागते महीपाल ! शृणु कार्यञ्च यत्त्वया
7 // pṛccha māmiha kiṃ kāryaṃ mayetyudvignamānasaḥ / tvayyāgate mahīpāla ! śṛṇu kāryañca yattvayā
8 ॥ पत्नी धर्मार्थकामानां कारणं प्रबलं नृणाम् । विशेषतश्च धर्मस्य सन्त्यक्तस्त्यजता हि ताम्
8 // patnī dharmārthakāmānāṃ kāraṇaṃ prabalaṃ nṛṇām / viśeṣataśca dharmasya santyaktastyajatā hi tām
9 ॥ अपत्नीको नरो भूप ! न योग्यो निजकर्मणाम् । ब्राह्मणः क्षत्रियो वापि वैश्यः शूद्रो ऽपि वा नृप
9 // apatnīko naro bhūpa ! na yogyo nijakarmaṇām / brāhmaṇaḥ kṣatriyo vāpi vaiśyaḥ śūdro 'pi vā nṛpa
10 ॥ त्यजता भवता पत्नीं न शोभनमनुष्ठितम् । अत्याज्यो हि यथा भर्ता स्त्रीणां भर्या तथा नृणाम्
10 // tyajatā bhavatā patnīṃ na śobhanamanuṣṭhitam / atyājyo hi yathā bhartā strīṇāṃ bharyā tathā nṛṇām
11 ॥ राजोवाच भगवन् ! किं करोम्येष विपाको मम कर्मणाम् । नानुकूलानुकूलस्य यस्मात्त्यक्ता ततो मया
11 // rājovāca bhagavan ! kiṃ karomyeṣa vipāko mama karmaṇām / nānukūlānukūlasya yasmāttyaktā tato mayā
12 ॥ यद्यत्करोति तत् क्षान्तं दह्यमानेन चेतसा । भगवंस्तद्वियोगार्तिबिभीतेनान्तरात्मना
12 // yadyatkaroti tat kṣāntaṃ dahyamānena cetasā / bhagavaṃstadviyogārtibibhītenāntarātmanā
13 ॥ साम्प्रतं तु वने त्यक्ता न वेद्मि क्व नु सा गता । भक्षिता वापि विपिने सिंहव्याघ्रनिशाचरैः
13 // sāmprataṃ tu vane tyaktā na vedmi kva nu sā gatā / bhakṣitā vāpi vipine siṃhavyāghraniśācaraiḥ
14 ॥ ऋषीरुवाच न भक्षिता सा भूपाल ! सिहव्याघ्रनिशाचरैः । सा त्वविप्लुतचारित्रा साम्प्रतन्तु रसातले
14 // ṛṣīruvāca na bhakṣitā sā bhūpāla ! sihavyāghraniśācaraiḥ / sā tvaviplutacāritrā sāmpratantu rasātale
15 ॥ राजोवाच सा नीता केन पातालमास्ते सादूषिता कथम् । अत्यद्भुतमिदं ब्रह्मन् ! यथावद्वक्तुमर्हसि
15 // rājovāca sā nītā kena pātālamāste sādūṣitā katham / atyadbhutamidaṃ brahman ! yathāvadvaktumarhasi
16 ॥ ऋषिरुवाच पाताले नागराजो ऽस्ति प्रख्यातश्च कपोतकः । तेन दृष्टा त्वया त्यक्ता भ्रममाणा महावने
16 // ṛṣiruvāca pātāle nāgarājo 'sti prakhyātaśca kapotakaḥ / tena dṛṣṭā tvayā tyaktā bhramamāṇā mahāvane
17 ॥ सा रूपशालिनी तेन सानुरागेण पार्थिव । वेदितार्थेन पातालं नीता सा युवती तदा
17 // sā rūpaśālinī tena sānurāgeṇa pārthiva / veditārthena pātālaṃ nītā sā yuvatī tadā
18 ॥ ततस्तस्य सुता सुभ्रूर्नन्दा नाम महीपते । भार्या मनोरमा चास्य नागराजस्य धीमतः
18 // tatastasya sutā subhrūrnandā nāma mahīpate / bhāryā manoramā cāsya nāgarājasya dhīmataḥ
19 ॥ तया मातुः सपत्नीयं सा भवित्रीति शोभना । दृष्टा स्वगेहं सा नीता गुप्ता चान्तः पुरे शुभा
19 // tayā mātuḥ sapatnīyaṃ sā bhavitrīti śobhanā / dṛṣṭā svagehaṃ sā nītā guptā cāntaḥ pure śubhā
20 ॥ यदा तु याचिता नन्दा न ददाति नृपोत्तरम् । मूका भविष्यसीत्याह तदा तां तनयां पिता
20 // yadā tu yācitā nandā na dadāti nṛpottaram / mūkā bhaviṣyasītyāha tadā tāṃ tanayāṃ pitā
21 ॥ एवं शप्ता सुता तेन सा चास्ते तत्र भूपते । नीता तेनोरगेन्द्रेण धृता तत्सुतया सती
21 // evaṃ śaptā sutā tena sā cāste tatra bhūpate / nītā tenoragendreṇa dhṛtā tatsutayā satī
22 ॥ मार्कण्डेय उवाच ततो राजा परं हर्षमवाप्य तमपृच्छत । द्विजवर्यं स्वदौर्भाग्यकारणं दयितां प्रति
22 // mārkaṇḍeya uvāca tato rājā paraṃ harṣamavāpya tamapṛcchata / dvijavaryaṃ svadaurbhāgyakāraṇaṃ dayitāṃ prati
23 ॥ राजोवाच भगवन् ! सर्वलोकस्य मयि प्रीतिरनुत्तमा । किन्नु तत्कारणं येन स्वपत्नी नातिवत्सला
23 // rājovāca bhagavan ! sarvalokasya mayi prītiranuttamā / kinnu tatkāraṇaṃ yena svapatnī nātivatsalā
24 ॥ मम चासावतीवेष्टा प्राणेभ्यो ऽपि महामुने । सा च मां प्रति दुः शीला ब्रूहि यत्कारणं द्विज
24 // mama cāsāvatīveṣṭā prāṇebhyo 'pi mahāmune / sā ca māṃ prati duḥ śīlā brūhi yatkāraṇaṃ dvija
25 ॥ ऋषीरुवाच पाणिग्रहणकाले त्वं सूर्यभौमशनैश्चरैः । शुक्रवाचस्पतिभ्याञ्च तव भार्यावलोकिता
25 // ṛṣīruvāca pāṇigrahaṇakāle tvaṃ sūryabhaumaśanaiścaraiḥ / śukravācaspatibhyāñca tava bhāryāvalokitā
26 ॥ तन्मुहूर्ते ऽभवच्चन्द्रस्तस्याः सोमसुतस्तथा । परस्परविपक्षौ तौ ततः पार्थिव ! ते भृशम्
26 // tanmuhūrte 'bhavaccandrastasyāḥ somasutastathā / parasparavipakṣau tau tataḥ pārthiva ! te bhṛśam
27 ॥ तद्गच्छ त्वं स्वधर्मेण परिपालय मेदिनीम् । पत्नीसहायः सर्वाश्च कुरु धर्मवतीः क्रियाः
27 // tadgaccha tvaṃ svadharmeṇa paripālaya medinīm / patnīsahāyaḥ sarvāśca kuru dharmavatīḥ kriyāḥ
28 ॥ मार्कण्डेय उवाच इत्युक्ते प्रणिपत्यैनमारुह्य स्यन्दनं ततः । उत्तमः पृथिवीपाल आजगाम निजं पुरम्
28 // mārkaṇḍeya uvāca ityukte praṇipatyainamāruhya syandanaṃ tataḥ / uttamaḥ pṛthivīpāla ājagāma nijaṃ puram