42 ॥ इति श्रीमार्कण्डेयपुराणे वैवस्वतमन्वन्तरे सप्तसप्ततितमो ऽध्यायः अष्टसप्ततितमो ऽध्यायः- 78 मार्कण्डेय उवाच ततस्तं तुष्टुवुर्देवास्तथा देवर्षयो रविम् । वाग्भिरोड्यमशेषस्य त्रैलोक्यस्य समागताः
42 // iti śrīmārkaṇḍeyapurāṇe vaivasvatamanvantare saptasaptatitamo 'dhyāyaḥ aṣṭasaptatitamo 'dhyāyaḥ- 78 mārkaṇḍeya uvāca tatastaṃ tuṣṭuvurdevāstathā devarṣayo ravim / vāgbhiroḍyamaśeṣasya trailokyasya samāgatāḥ
1 ॥ देवा ऊचुः नमस्ते ऋक्स्वरूपाय सामरूपाय ते नमः । यजुः स्वरूपरूपाय साम्नान्धामवते नमः
1 // devā ūcuḥ namaste ṛksvarūpāya sāmarūpāya te namaḥ / yajuḥ svarūparūpāya sāmnāndhāmavate namaḥ
2 ॥ ज्ञानैकधामभूताय निर्धूततमसे नमः । शुद्धज्योतिः स्वरूपाय विशुद्धायामलात्मने
2 // jñānaikadhāmabhūtāya nirdhūtatamase namaḥ / śuddhajyotiḥ svarūpāya viśuddhāyāmalātmane
3 ॥ वरिष्ठाय वरेण्याय परस्मै परमात्मने । नमो ऽखिलजगद्व्यापिस्वरूपायात्ममूर्तये
3 // variṣṭhāya vareṇyāya parasmai paramātmane / namo 'khilajagadvyāpisvarūpāyātmamūrtaye
4 ॥ इदं स्तोत्रवरं रम्यं श्रोतव्यं श्रद्धया नरैः । शिष्यो भूत्वा समाधिस्थो दत्त्वा देयं गुरोरपि
4 // idaṃ stotravaraṃ ramyaṃ śrotavyaṃ śraddhayā naraiḥ / śiṣyo bhūtvā samādhistho dattvā deyaṃ gurorapi
5 ॥ न शून्यभूतैः श्रोतव्यमेतत्तु सफलं भवेत् । सर्वकारणभूताय निष्ठायै ज्ञानचेतसाम्
5 // na śūnyabhūtaiḥ śrotavyametattu saphalaṃ bhavet / sarvakāraṇabhūtāya niṣṭhāyai jñānacetasām
6 ॥ नमः सूर्यस्वरूपाय प्रकाशात्मस्वरूपिणे । भास्कराय नमस्तुभ्यं तथा दिनकृते नमः
6 // namaḥ sūryasvarūpāya prakāśātmasvarūpiṇe / bhāskarāya namastubhyaṃ tathā dinakṛte namaḥ
7 ॥ शर्वरीहेतवे चैव सन्ध्याज्योत्स्नाकृते नमः । त्वं सर्वमेतद् भगवन् जगदुद्भ्रमता त्वया
7 // śarvarīhetave caiva sandhyājyotsnākṛte namaḥ / tvaṃ sarvametad bhagavan jagadudbhramatā tvayā
8 ॥ भ्रमत्याविद्धमखिलं ब्रह्माण्डं सचराचरम् । त्वदंशुभिरिदं स्पृष्टं सर्वं सञ्जायते शुचि
8 // bhramatyāviddhamakhilaṃ brahmāṇḍaṃ sacarācaram / tvadaṃśubhiridaṃ spṛṣṭaṃ sarvaṃ sañjāyate śuci
9 ॥ क्रियते त्वत्करैः स्पर्शाज्जलादीनां पवित्रता । होमदानादिको धर्मो नोपकाराय जायते
9 // kriyate tvatkaraiḥ sparśājjalādīnāṃ pavitratā / homadānādiko dharmo nopakārāya jāyate
10 ॥ तावद्यावन्न संयोगि जगदेतत् त्वदंशुभिः । ऋचस्ते सकला ह्येता यजूंष्येतानि चान्यतः
10 // tāvadyāvanna saṃyogi jagadetat tvadaṃśubhiḥ / ṛcaste sakalā hyetā yajūṃṣyetāni cānyataḥ
11 ॥ सकलानि च सामानि निपतन्ति त्वदड्गतः । ऋङ्मयस्त्वं जगन्नाथ ! त्वमेव च यजुर्मयः
11 // sakalāni ca sāmāni nipatanti tvadaḍgataḥ / ṛṅmayastvaṃ jagannātha ! tvameva ca yajurmayaḥ
12 ॥ यतः साममयश्चैव ततो नाथ ! त्रयीमयः । त्वमेव ब्रह्मणो रूपं परञ्चापरमेव च
12 // yataḥ sāmamayaścaiva tato nātha ! trayīmayaḥ / tvameva brahmaṇo rūpaṃ parañcāparameva ca
13 ॥ मूर्तामूर्तस्तथा सूक्ष्मः स्थूलरूपस्तथा स्थितः । निमेषकाष्ठादिमयः कालरूपः क्षयात्मकः । प्रसीद स्वेच्छया रूपं स्वतेजः शमनं कुरु
13 // mūrtāmūrtastathā sūkṣmaḥ sthūlarūpastathā sthitaḥ / nimeṣakāṣṭhādimayaḥ kālarūpaḥ kṣayātmakaḥ / prasīda svecchayā rūpaṃ svatejaḥ śamanaṃ kuru
14 ॥ मार्कण्डेय उवाच एवं संस्तूयमानस्तु देवैर्देवर्षिभिस्तथा । मुमोच स्वं तदा तेजस्तेजसां राशिरव्ययः
14 // mārkaṇḍeya uvāca evaṃ saṃstūyamānastu devairdevarṣibhistathā / mumoca svaṃ tadā tejastejasāṃ rāśiravyayaḥ
15 ॥ यत्तस्य ऋङ्मयं तेजो भविता तेन मेदिनी । यजुर्मयेनापि दिवं स्वर्गः साममयं रवेः
15 // yattasya ṛṅmayaṃ tejo bhavitā tena medinī / yajurmayenāpi divaṃ svargaḥ sāmamayaṃ raveḥ
16 ॥ शातितास्तेजसो भागा ये त्वष्ट्रा दश पञ्च च । त्वष्ट्रैव तेन शर्वस्य कृतं शूलं महात्मना
16 // śātitāstejaso bhāgā ye tvaṣṭrā daśa pañca ca / tvaṣṭraiva tena śarvasya kṛtaṃ śūlaṃ mahātmanā
17 ॥ चक्रं विष्णोर्वसूनाञ्च शङ्कवो ऽथ सुदारुणाः । पावकस्य तथा शक्तिः शिबिका धनदस्य च
17 // cakraṃ viṣṇorvasūnāñca śaṅkavo 'tha sudāruṇāḥ / pāvakasya tathā śaktiḥ śibikā dhanadasya ca
18 ॥ अन्येषामसुरारीणामस्त्राण्युग्राणि यानि वै । यक्षविद्याधराणाञ्च तानि चक्रे स विश्वकृत्
18 // anyeṣāmasurārīṇāmastrāṇyugrāṇi yāni vai / yakṣavidyādharāṇāñca tāni cakre sa viśvakṛt
19 ॥ ततश्च षोडशं भागं बिभर्ति भगवान् विभुः । तत्तेजः पञ्चदशधा शातितं विश्वकर्मणा
19 // tataśca ṣoḍaśaṃ bhāgaṃ bibharti bhagavān vibhuḥ / tattejaḥ pañcadaśadhā śātitaṃ viśvakarmaṇā
20 ॥ ततो ऽश्वरूपधृग्भानुरुत्तरानगमत् कुरून् । तदृशे तत्र संज्ञाञ्च वडवारूपधारिणीम्
20 // tato 'śvarūpadhṛgbhānuruttarānagamat kurūn / tadṛśe tatra saṃjñāñca vaḍavārūpadhāriṇīm
21 ॥ सा च दृष्ट्वा तमायान्तं परपुंसो विशङ्कया । जगाम संमुखं तस्य पृष्ठरक्षणतत्परा
21 // sā ca dṛṣṭvā tamāyāntaṃ parapuṃso viśaṅkayā / jagāma saṃmukhaṃ tasya pṛṣṭharakṣaṇatatparā
22 ॥ ततश्च नासिकायोगं तयोस्तत्र समेतयोः । नासत्यदस्त्रौ तनयावश्वीवक्त्रविनिर्गतौ
22 // tataśca nāsikāyogaṃ tayostatra sametayoḥ / nāsatyadastrau tanayāvaśvīvaktravinirgatau
23 ॥ रेतसो ऽन्ते च रेवन्तः खड्गी चर्मो तनुत्रधृक् । अश्वारूढः समुद्भूतो बाणतूणसमन्वितः
23 // retaso 'nte ca revantaḥ khaḍgī carmo tanutradhṛk / aśvārūḍhaḥ samudbhūto bāṇatūṇasamanvitaḥ
24 ॥ ततः स्वरूपमतुलं दर्शयामास भानुमान् । तस्यैषा च समालोक्य स्वरूपं मुदमाददे
24 // tataḥ svarūpamatulaṃ darśayāmāsa bhānumān / tasyaiṣā ca samālokya svarūpaṃ mudamādade
25 ॥ स्वरूपधारिणीञ्चैमामानिनाय निजाश्रयम् । संज्ञां भार्यां प्रीतिमतीं भास्करो वारितस्करः
25 // svarūpadhāriṇīñcaimāmānināya nijāśrayam / saṃjñāṃ bhāryāṃ prītimatīṃ bhāskaro vāritaskaraḥ
26 ॥ ततः पूर्वसुतो यो ऽस्याः सो ऽभूद्वैवस्वतो मनुः । द्वितीयश्च यमः शापाद्धर्मदृष्टिरभूत् सुतः
26 // tataḥ pūrvasuto yo 'syāḥ so 'bhūdvaivasvato manuḥ / dvitīyaśca yamaḥ śāpāddharmadṛṣṭirabhūt sutaḥ
27 ॥ कृमयो मांसमादाय पादतो ऽस्य महीतले । पतिष्यन्तीति शापान्तं तस्य चक्रे पिता स्वयम्
27 // kṛmayo māṃsamādāya pādato 'sya mahītale / patiṣyantīti śāpāntaṃ tasya cakre pitā svayam
28 ॥ धर्मदृष्टिर्यतश्चासौ समो मित्रे तथाहिते । ततो नियोगं तं याम्ये चकार तिमिरापहः
28 // dharmadṛṣṭiryataścāsau samo mitre tathāhite / tato niyogaṃ taṃ yāmye cakāra timirāpahaḥ
29 ॥ यमुना च नदी जज्ञे कलिन्दान्तरवाहिनी । अश्विनौ देवभिषजौ कृतौ पित्रा महात्मना
29 // yamunā ca nadī jajñe kalindāntaravāhinī / aśvinau devabhiṣajau kṛtau pitrā mahātmanā
30 ॥ गुह्यकाधिपतित्वे च रेवन्तो ऽपि नियोजितः । च्छायासंज्ञासुतानाञ्च नियोगः श्रुयतां मम
30 // guhyakādhipatitve ca revanto 'pi niyojitaḥ / cchāyāsaṃjñāsutānāñca niyogaḥ śruyatāṃ mama
31 ॥ पूर्वजस्य मनोस्तुल्यश्छायासंज्ञासुतो ऽग्रजः । ततः सावर्णिकीं संज्ञामवाप तनयो रवेः
31 // pūrvajasya manostulyaśchāyāsaṃjñāsuto 'grajaḥ / tataḥ sāvarṇikīṃ saṃjñāmavāpa tanayo raveḥ
32 ॥ भविष्यति मनुः सो ऽपि बलिरिन्द्रो यदा तदा । शनैश्चरो ग्रहाणाञ्च मध्ये पित्रा नियोजितः
32 // bhaviṣyati manuḥ so 'pi balirindro yadā tadā / śanaiścaro grahāṇāñca madhye pitrā niyojitaḥ
33 ॥ तयोस्तृतीया या कन्या तपती नाम सा कुरुम् । नृपात् संवरणात् पुत्रमवाप मनुजेश्वरम्
33 // tayostṛtīyā yā kanyā tapatī nāma sā kurum / nṛpāt saṃvaraṇāt putramavāpa manujeśvaram
34 ॥ तस्य वैवस्वतस्याहं मनोः सप्तममन्तरम् । कथयामि सुतान् भूपानृषीन् देवान् सुराधिपम्
34 // tasya vaivasvatasyāhaṃ manoḥ saptamamantaram / kathayāmi sutān bhūpānṛṣīn devān surādhipam