70 ॥ इति श्रीमार्कण्डेयमहापुराणे सावर्णिके मन्वन्तरे देवीमाहात्म्ये महिषासुरसैन्यवधो नाम द्व्यशीतितमो ऽध्यायः त्र्यशीतितमो ऽध्यायः- 83 ऋषिरुवाच निहन्यमानं तत्सैन्यमवलाक्य महासुरः । सेनानीश्चिक्षुरः कोपाद्ययौ योद्धुमथाम्बिकाम्
70 // iti śrīmārkaṇḍeyamahāpurāṇe sāvarṇike manvantare devīmāhātmye mahiṣāsurasainyavadho nāma dvyaśītitamo 'dhyāyaḥ tryaśītitamo 'dhyāyaḥ- 83 ṛṣiruvāca nihanyamānaṃ tatsainyamavalākya mahāsuraḥ / senānīścikṣuraḥ kopādyayau yoddhumathāmbikām
1 ॥ स देवीं शरवर्षेण ववर्ष समरे ऽसुरः । यथा मेरुगिरेः शृङ्गं तोयवर्षेण तोयदः
1 // sa devīṃ śaravarṣeṇa vavarṣa samare 'suraḥ / yathā merugireḥ śṛṅgaṃ toyavarṣeṇa toyadaḥ
2 ॥ तस्य च्छित्त्वा ततो देवी लीलयैव शरोत्करान् । जघान तुरगान् बाणैर्यन्तारं चैव वाजिनाम्
2 // tasya cchittvā tato devī līlayaiva śarotkarān / jaghāna turagān bāṇairyantāraṃ caiva vājinām
3 ॥ चिच्छेद च धनुः सद्यो ध्वजं चातिसमुच्छ्रितम् । विव्याध चैव गात्रेषु च्छिन्नधन्वानमाशुगैः
3 // ciccheda ca dhanuḥ sadyo dhvajaṃ cātisamucchritam / vivyādha caiva gātreṣu cchinnadhanvānamāśugaiḥ
4 ॥ स च्छिन्नधन्वा विरथो हताश्वो हतसारथिः । अभ्यधावत तां देवीं खड्ग-चर्मधरो ऽसुरः
4 // sa cchinnadhanvā viratho hatāśvo hatasārathiḥ / abhyadhāvata tāṃ devīṃ khaḍga-carmadharo 'suraḥ
5 ॥ सिंहमाहत्य खड्गेन तीक्ष्णधारेण मूर्धनि । आजघान भुजे सव्ये देवीमप्यतिवेगवान्
5 // siṃhamāhatya khaḍgena tīkṣṇadhāreṇa mūrdhani / ājaghāna bhuje savye devīmapyativegavān
6 ॥ तस्याः खड्गो भुजं प्राप्य पफाल नृपनन्दन । ततो जग्राह शूलं स कोपादरुणलोचनः
6 // tasyāḥ khaḍgo bhujaṃ prāpya paphāla nṛpanandana / tato jagrāha śūlaṃ sa kopādaruṇalocanaḥ
7 ॥ चिक्षेप च ततस्तत्तु भद्रकाल्यां महासुरः । जाज्वल्यमानं तेजोभी रविबिम्बमिवाम्बरात्
7 // cikṣepa ca tatastattu bhadrakālyāṃ mahāsuraḥ / jājvalyamānaṃ tejobhī ravibimbamivāmbarāt
8 ॥ दृष्ट्वा तदापतच्छूलं देवी शूलममुञ्चत । तच्छूलं शतधा तेन नीतं स च महासुरः
8 // dṛṣṭvā tadāpatacchūlaṃ devī śūlamamuñcata / tacchūlaṃ śatadhā tena nītaṃ sa ca mahāsuraḥ
9 ॥ हते तस्मिन् महावीर्ये महिषस्य चमूपतौ । आजगाम गजारूढश्चामरस्त्रिदशार्दनः
9 // hate tasmin mahāvīrye mahiṣasya camūpatau / ājagāma gajārūḍhaścāmarastridaśārdanaḥ
10 ॥ सो ऽपि शक्तिं मुमोचाथ देव्यास्तामम्बिका द्रुतम् । हुङ्काराभिहतां भूमौ पातयामास निष्प्रभाम्
10 // so 'pi śaktiṃ mumocātha devyāstāmambikā drutam / huṅkārābhihatāṃ bhūmau pātayāmāsa niṣprabhām
11 ॥ भग्नां शक्तिं निपतितां दृष्ट्वा क्रोधसमन्वितः । चिक्षेप चामरः शूलं बाणैस्तदपि साच्छिनत्
11 // bhagnāṃ śaktiṃ nipatitāṃ dṛṣṭvā krodhasamanvitaḥ / cikṣepa cāmaraḥ śūlaṃ bāṇaistadapi sācchinat
12 ॥ ततः सिंहः समुत्पत्य गजकुम्भान्तरे स्थितः । बाहुयुद्धेन युयुधे तेनोच्चैस्त्रिदशारिणा
12 // tataḥ siṃhaḥ samutpatya gajakumbhāntare sthitaḥ / bāhuyuddhena yuyudhe tenoccaistridaśāriṇā
13 ॥ युधायमानो ततस्तौ तु तस्मान्नागान्महीं गतौ । युयुधाते ऽतिसंरब्धौ प्रहारैरतिदारुणैः
13 // yudhāyamāno tatastau tu tasmānnāgānmahīṃ gatau / yuyudhāte 'tisaṃrabdhau prahārairatidāruṇaiḥ
14 ॥ ततो वेगात्खमुत्पत्य निपत्य च मृगारिणा । करप्रहारेण शिरश्चामरस्य पृथक्कृतम्
14 // tato vegātkhamutpatya nipatya ca mṛgāriṇā / karaprahāreṇa śiraścāmarasya pṛthakkṛtam
15 ॥ उदग्रश्च रणे देव्या शिलावृक्षादिभिर्हतः । दन्तमुष्टितलैश्चैव करालश्च निपातितः
15 // udagraśca raṇe devyā śilāvṛkṣādibhirhataḥ / dantamuṣṭitalaiścaiva karālaśca nipātitaḥ
16 ॥ देवी क्रुद्धा गदापातैश्चूर्णयामास चोद्धतम् । वाष्कलं भिन्दिपालेन बाणैस्ताम्रं तथान्धकम्
16 // devī kruddhā gadāpātaiścūrṇayāmāsa coddhatam / vāṣkalaṃ bhindipālena bāṇaistāmraṃ tathāndhakam
17 ॥ उग्रास्यमुग्रवीर्यञ्च तथैव च महाहनुम् । त्रिनेत्रा च त्रिशूलेन जघान परमेश्वरी
17 // ugrāsyamugravīryañca tathaiva ca mahāhanum / trinetrā ca triśūlena jaghāna parameśvarī
18 ॥ बिडालस्यासिना कायात् पातयामास वै शिरः । दुर्धरं दुर्मुखं चोभौ शरैर्निन्ये यमक्षयम् । कालं च कालदण्डेन कालरात्रिरपातयत्
18 // biḍālasyāsinā kāyāt pātayāmāsa vai śiraḥ / durdharaṃ durmukhaṃ cobhau śarairninye yamakṣayam / kālaṃ ca kāladaṇḍena kālarātrirapātayat
19 ॥ अग्रदर्शनमत्युग्रैः खड्गपातैरताडयत् । असिनैवासिलोमानमच्छिदत् सा रणोत्सवे । गणैः सिंहेन देव्या च जयक्ष्वेडाकृतोत्सवैः
19 // agradarśanamatyugraiḥ khaḍgapātairatāḍayat / asinaivāsilomānamacchidat sā raṇotsave / gaṇaiḥ siṃhena devyā ca jayakṣveḍākṛtotsavaiḥ
20 ॥ एवं संक्षीयमाणे तु स्वसैन्ये महिषासुरः । माहिषेण स्वरूपेण त्रासयामास तान् गणान्
20 // evaṃ saṃkṣīyamāṇe tu svasainye mahiṣāsuraḥ / māhiṣeṇa svarūpeṇa trāsayāmāsa tān gaṇān
21 ॥ कांश्चित्तुण्डप्रिहारेण खुरक्षेपैस्तथापरान् । लाङ्गूलताडितांश्चान्यान् शृङ्गाभ्याञ्च विदारितान्
21 // kāṃścittuṇḍaprihāreṇa khurakṣepaistathāparān / lāṅgūlatāḍitāṃścānyān śṛṅgābhyāñca vidāritān
22 ॥ वेगेन कांश्चिदपरान् नादेन भ्रमणेन च । निश्वासपवनेनान्यान् पातयामास भूतले
22 // vegena kāṃścidaparān nādena bhramaṇena ca / niśvāsapavanenānyān pātayāmāsa bhūtale
23 ॥ निपात्य प्रमथानीकमभ्यधावत सो ऽसुरः । सिंहं हन्तुं महादेव्याः कोपं चक्रे ततो ऽम्बिका
23 // nipātya pramathānīkamabhyadhāvata so 'suraḥ / siṃhaṃ hantuṃ mahādevyāḥ kopaṃ cakre tato 'mbikā
24 ॥ सो ऽपि कोपान्महावीर्यः खुरक्षुण्णमहीतलः । शृङ्गाभ्यां पर्वतानुच्चैश्चिक्षेप च ननाद च
24 // so 'pi kopānmahāvīryaḥ khurakṣuṇṇamahītalaḥ / śṛṅgābhyāṃ parvatānuccaiścikṣepa ca nanāda ca
25 ॥ वेगभ्रमणविक्षुण्णा मही तस्य व्यशीर्यत । लाङ्गूलेनाहतश्चाब्धिः प्लावयामास सर्वतः
25 // vegabhramaṇavikṣuṇṇā mahī tasya vyaśīryata / lāṅgūlenāhataścābdhiḥ plāvayāmāsa sarvataḥ
26 ॥ धुतशृङ्गविभिन्नाश्च खण्डं खण्डं ययुर्घना । श्वासानिलास्ताः शतशो निपेतुर्नभसो ऽचलाः
26 // dhutaśṛṅgavibhinnāśca khaṇḍaṃ khaṇḍaṃ yayurghanā / śvāsānilāstāḥ śataśo nipeturnabhaso 'calāḥ
27 ॥ इति क्रोधसमाध्मातमापतान्तं महासुरम् । दृष्ट्वा सा चण्डिका कोपं तद्वधाय तदाकरोत्
27 // iti krodhasamādhmātamāpatāntaṃ mahāsuram / dṛṣṭvā sā caṇḍikā kopaṃ tadvadhāya tadākarot
28 ॥ सा क्षिप्त्वा तस्य वै पाशं तं बबन्ध महासुरम् । तत्याज माहिषं रूपं सो ऽपि बद्धो महामृधे
28 // sā kṣiptvā tasya vai pāśaṃ taṃ babandha mahāsuram / tatyāja māhiṣaṃ rūpaṃ so 'pi baddho mahāmṛdhe
29 ॥ ततः सिंहो ऽभवत् सद्यो यावत्तस्याम्बिका शिरः । छिनत्ति तावत्पुरुषः खड्गपाणिरदृश्यत
29 // tataḥ siṃho 'bhavat sadyo yāvattasyāmbikā śiraḥ / chinatti tāvatpuruṣaḥ khaḍgapāṇiradṛśyata
30 ॥ तत एवाशु पुरुषं देवी चिच्छेद सायकैः । तं खड्गचर्मणा सार्धं ततः सो ऽभून्महागजः
30 // tata evāśu puruṣaṃ devī ciccheda sāyakaiḥ / taṃ khaḍgacarmaṇā sārdhaṃ tataḥ so 'bhūnmahāgajaḥ
31 ॥ करेण च महासिंहं तं चकर्ष जगर्ज च । कर्षतस्तु करं देवी खड्गेन निरकृन्तत
31 // kareṇa ca mahāsiṃhaṃ taṃ cakarṣa jagarja ca / karṣatastu karaṃ devī khaḍgena nirakṛntata
32 ॥ ततो महासुरो भूयो माहिषं वपुरास्थितः । तथैव क्षोभयामास त्रैलोक्यं सचराचरम्
32 // tato mahāsuro bhūyo māhiṣaṃ vapurāsthitaḥ / tathaiva kṣobhayāmāsa trailokyaṃ sacarācaram
33 ॥ ततः क्रुद्धा जगन्माता चण्डिका पानमुत्तमम् । पपौ पुनः पुनश्चैव जहासारुणलोचना
33 // tataḥ kruddhā jaganmātā caṇḍikā pānamuttamam / papau punaḥ punaścaiva jahāsāruṇalocanā
34 ॥ ननर्द चासुरः सो ऽपि बलवीर्यमदोद्धतः । विषाणाब्याञ्च चिक्षेप चण्डिकां प्रति भूधरान्
34 // nanarda cāsuraḥ so 'pi balavīryamadoddhataḥ / viṣāṇābyāñca cikṣepa caṇḍikāṃ prati bhūdharān
35 ॥ सा च तान् प्रहितांस्तेन चूर्णयन्ती शरोत्करैः । उवाच तं मदोद्धूतमुखरागाकुलाक्षरम्
35 // sā ca tān prahitāṃstena cūrṇayantī śarotkaraiḥ / uvāca taṃ madoddhūtamukharāgākulākṣaram
36 ॥ देव्युवाच गर्ज गर्ज क्षणं मूढ मधु यावत्पिबाम्यहम् । मया त्वयि हते ऽत्रैव गर्जिष्यन्त्याशु देवताः
36 // devyuvāca garja garja kṣaṇaṃ mūḍha madhu yāvatpibāmyaham / mayā tvayi hate 'traiva garjiṣyantyāśu devatāḥ
37 ॥ ऋषिरुवाच एवमुक्त्वा समुत्पत्य सारूढा तं महासुरम् । पादेनाक्रम्य कण्ठे च शूलेनैनमताडयत्
37 // ṛṣiruvāca evamuktvā samutpatya sārūḍhā taṃ mahāsuram / pādenākramya kaṇṭhe ca śūlenainamatāḍayat
38 ॥ ततः सो ऽपि पदाक्रान्तस्तया निजमुखात्ततः । अर्धनिष्क्रान्त एवासीद् देव्या वीर्येण संवृतः
38 // tataḥ so 'pi padākrāntastayā nijamukhāttataḥ / ardhaniṣkrānta evāsīd devyā vīryeṇa saṃvṛtaḥ
39 ॥ अर्धनिष्क्रान्त एवासौ युध्यमानो महासुरः । तया महासिना देव्या शिरश्छित्त्वा निपातितः
39 // ardhaniṣkrānta evāsau yudhyamāno mahāsuraḥ / tayā mahāsinā devyā śiraśchittvā nipātitaḥ
40 ॥ एवं स महिषो नाम ससैन्यः ससुहृद्गणः । त्रैलोक्यं मोहयित्वा तु तया देव्या विनाशितः
40 // evaṃ sa mahiṣo nāma sasainyaḥ sasuhṛdgaṇaḥ / trailokyaṃ mohayitvā tu tayā devyā vināśitaḥ
41 ॥ त्रैलोक्यस्थैस्तदा भूतैर्महिषे विनिपातिते । जयेत्युक्तं ततः सर्वैः सदेवासुरमानवैः
41 // trailokyasthaistadā bhūtairmahiṣe vinipātite / jayetyuktaṃ tataḥ sarvaiḥ sadevāsuramānavaiḥ
42 ॥ ततो हाहाकृतं सर्वं दैत्यसैन्यं ननाश तत् । प्रहर्षञ्च परं जग्मुः सकला देवतागणाः
42 // tato hāhākṛtaṃ sarvaṃ daityasainyaṃ nanāśa tat / praharṣañca paraṃ jagmuḥ sakalā devatāgaṇāḥ
43 ॥ तुष्टुवुस्तां सुरा देवीं सह दिव्यैर्महर्षिभिः । जगुर्गन्धर्वपतयो ननृतुश्चाप्सरोगणाः
43 // tuṣṭuvustāṃ surā devīṃ saha divyairmaharṣibhiḥ / jagurgandharvapatayo nanṛtuścāpsarogaṇāḥ