Living Bliss — Awakening Inner Bliss
Hindu Digital Library
ॐ श्री गुरुभ्यो नमःॐ श्री परमात्मने नमः
Matsya Purāṇa

Chapter 162

मत्स्यपुराणम्

MatsP_162.1

ततो दृष्ट्वा महात्मानं कालचक्रमिवागतम् नरसिंहवपुश्छन्नं भस्मच्छन्नमिवानलम्

tato dṛṣṭvā mahātmānaṃ kālacakramivāgatam narasiṃhavapuśchannaṃ bhasmacchannamivānalam

MatsP_162.2

हिरण्यकशिपोः पुत्रः प्रह्लादो नाम वीर्यवान् दिव्येन चक्षुषा सिंहम् अपश्यद्देवमागतम्

hiraṇyakaśipoḥ putraḥ prahlādo nāma vīryavān divyena cakṣuṣā siṃham apaśyaddevamāgatam

MatsP_162.3

ते दृष्ट्वा रुक्मशैलाभम् अपूर्वां तनुमाश्रितम् विस्मिता दानवाः सर्वे हिरण्यकशिपुश्च सः

te dṛṣṭvā rukmaśailābham apūrvāṃ tanumāśritam vismitā dānavāḥ sarve hiraṇyakaśipuśca saḥ

MatsP_162.4

महाबाहो महाराज दैत्यानामादिसंभव न श्रुतं न च नो दृष्टं नारसिंहमिदं वपुः

mahābāho mahārāja daityānāmādisaṃbhava na śrutaṃ na ca no dṛṣṭaṃ nārasiṃhamidaṃ vapuḥ

MatsP_162.5

अव्यक्तप्रभवं दिव्यं किमिदं रूपमागतम् दैत्यान्तकरणं घोरं संशतीव मनो मम

avyaktaprabhavaṃ divyaṃ kimidaṃ rūpamāgatam daityāntakaraṇaṃ ghoraṃ saṃśatīva mano mama

MatsP_162.6

अस्य देवाः शरीरस्थाः सागराः सरितश्च याः हिमवान्पारियात्रश्च ये चान्ये कुलपर्वताः

asya devāḥ śarīrasthāḥ sāgarāḥ saritaśca yāḥ himavānpāriyātraśca ye cānye kulaparvatāḥ

MatsP_162.7

चन्द्रमाश्च सनक्षत्रैर् आदित्यैर् वसुभिः सह धनदो वरुणश्चैव यमः शक्रः शचीपतिः

candramāśca sanakṣatrair ādityair vasubhiḥ saha dhanado varuṇaścaiva yamaḥ śakraḥ śacīpatiḥ

MatsP_162.8

मरुतो देवगन्धर्वा ऋषयश्च तपोधनाः नागा यक्षाः पिशाचाश्च राक्षसा भीमविक्रमाः

maruto devagandharvā ṛṣayaśca tapodhanāḥ nāgā yakṣāḥ piśācāśca rākṣasā bhīmavikramāḥ

MatsP_162.9

ब्रह्मा देवः पशुपतिर् ललाटस्था भ्रमन्ति वै स्थावराणि च सर्वाणि जङ्गमानि तथैव च

brahmā devaḥ paśupatir lalāṭasthā bhramanti vai sthāvarāṇi ca sarvāṇi jaṅgamāni tathaiva ca

MatsP_162.10

भवांश्च सहितो ऽस्माभिः सर्वैर्दैत्यगणैर्वृतः विमानशतसंकीर्णा तथैव भवतः सभा

bhavāṃśca sahito 'smābhiḥ sarvairdaityagaṇairvṛtaḥ vimānaśatasaṃkīrṇā tathaiva bhavataḥ sabhā

MatsP_162.11

सर्वं त्रिभुवनं राजंल् लोकधर्माश्च शाश्वताः दृश्यन्ते नारसिंहे ऽस्मिंस् तथेदमखिलं जगत्

sarvaṃ tribhuvanaṃ rājaṃl lokadharmāśca śāśvatāḥ dṛśyante nārasiṃhe 'smiṃs tathedamakhilaṃ jagat

MatsP_162.12

प्रजापतिश्चात्र मनुर् महात्मा ग्रहाश्च योगाश्च महीरुहाश्च उत्पातकालश्च धृतिर्मतिश्च रतिश्च सत्यं च तपो दमश्च

prajāpatiścātra manur mahātmā grahāśca yogāśca mahīruhāśca utpātakālaśca dhṛtirmatiśca ratiśca satyaṃ ca tapo damaśca

MatsP_162.13

सनत्कुमारश्च महानुभावो विश्वे च देवा ऋषयश्च सर्वे क्रोधश्च कामश्च तथैव हर्षो धर्मश्च मोहः पितरश्च सर्वे

sanatkumāraśca mahānubhāvo viśve ca devā ṛṣayaśca sarve krodhaśca kāmaśca tathaiva harṣo dharmaśca mohaḥ pitaraśca sarve

MatsP_162.14

प्रह्लादस्य वचः श्रुत्वा हिरण्यकशिपुः प्रभुः उवाच दानवान्सर्वान् गणांश्च स गणाधिपः

prahlādasya vacaḥ śrutvā hiraṇyakaśipuḥ prabhuḥ uvāca dānavānsarvān gaṇāṃśca sa gaṇādhipaḥ

MatsP_162.15

मृगेन्द्रो गृह्यतामेष अपूर्वां तनुमास्थितः यदि वा संशयः कश्चिद् वध्यतां वनगोचरः

mṛgendro gṛhyatāmeṣa apūrvāṃ tanumāsthitaḥ yadi vā saṃśayaḥ kaścid vadhyatāṃ vanagocaraḥ

MatsP_162.16

ते दानवगणा सर्वे मृगेन्द्रं भीमविक्रमम् परिक्षिपन्तो मुदितास् त्रासयामासुरोजसा

te dānavagaṇā sarve mṛgendraṃ bhīmavikramam parikṣipanto muditās trāsayāmāsurojasā

MatsP_162.17

सिंहनादं विमुच्याथ नरसिंहो महाबलः बभञ्ज तां सभां दिव्यां व्यादितास्य इवान्तकः

siṃhanādaṃ vimucyātha narasiṃho mahābalaḥ babhañja tāṃ sabhāṃ divyāṃ vyāditāsya ivāntakaḥ

MatsP_162.18

सभायां भज्यमानायां हिरण्यकशिपुः स्वयम् चिक्षेपास्त्राणि सिंहस्य रोषाद्व्याकुललोचनः

sabhāyāṃ bhajyamānāyāṃ hiraṇyakaśipuḥ svayam cikṣepāstrāṇi siṃhasya roṣādvyākulalocanaḥ

MatsP_162.19

सर्वास्त्राणामथ ज्येष्ठं दण्डमन्त्रं सुदारुणम् कालचक्रं तथाघोरं विष्णुचक्रं तथा परम्

sarvāstrāṇāmatha jyeṣṭhaṃ daṇḍamantraṃ sudāruṇam kālacakraṃ tathāghoraṃ viṣṇucakraṃ tathā param

MatsP_162.20

पैतामहं तथात्युग्रं त्रैलोक्यदहनं महत् विचित्रामशनीं चैव शुष्कार्द्रं चाशनिद्वयम्

paitāmahaṃ tathātyugraṃ trailokyadahanaṃ mahat vicitrāmaśanīṃ caiva śuṣkārdraṃ cāśanidvayam

MatsP_162.21

रौद्रं तथोग्रं शूलं च कङ्कालं मुसलं तथा मोहनं शोषणं चैव संतापनविलापनम्

raudraṃ tathograṃ śūlaṃ ca kaṅkālaṃ musalaṃ tathā mohanaṃ śoṣaṇaṃ caiva saṃtāpanavilāpanam

MatsP_162.22

वायव्यं मथनं चैव कापालमथ कैङ्करम् तथाप्रतिहतां शक्तिं क्रौञ्चमस्त्रं तथैव च

vāyavyaṃ mathanaṃ caiva kāpālamatha kaiṅkaram tathāpratihatāṃ śaktiṃ krauñcamastraṃ tathaiva ca

MatsP_162.23

अस्त्रं ब्रह्मशिरश्चैव सोमास्त्रं शिशिरं तथा कम्पनं शातनं चैव त्वाष्ट्रं चैव सुभैरवम्

astraṃ brahmaśiraścaiva somāstraṃ śiśiraṃ tathā kampanaṃ śātanaṃ caiva tvāṣṭraṃ caiva subhairavam

MatsP_162.24

कालमुद्गरमक्षोभ्यं तपनं च महाबलम् संवर्तनं मोहनं च तथा मायाधरं परम्

kālamudgaramakṣobhyaṃ tapanaṃ ca mahābalam saṃvartanaṃ mohanaṃ ca tathā māyādharaṃ param

MatsP_162.25

गान्धर्वमस्त्रं दयितम् असिरत्नं च नन्दकम् प्रस्वापनं प्रमथनं वारुणं चास्त्रमुत्तमम् अस्त्रं पाशुपतं चैव यस्याप्रतिहता गतिः

gāndharvamastraṃ dayitam asiratnaṃ ca nandakam prasvāpanaṃ pramathanaṃ vāruṇaṃ cāstramuttamam astraṃ pāśupataṃ caiva yasyāpratihatā gatiḥ

MatsP_162.26

अस्त्रं हयशिरश्चैव ब्राह्ममस्त्रं तथैव च नारायणास्त्रमैन्द्रं च सार्पमस्त्रं तथाद्भुतम्

astraṃ hayaśiraścaiva brāhmamastraṃ tathaiva ca nārāyaṇāstramaindraṃ ca sārpamastraṃ tathādbhutam

MatsP_162.27

पैशाचमस्त्रमजितं शोषदं शामनं तथा महाबलं भावनं च प्रस्थापनविकम्पने

paiśācamastramajitaṃ śoṣadaṃ śāmanaṃ tathā mahābalaṃ bhāvanaṃ ca prasthāpanavikampane

MatsP_162.28

एतान्यस्त्राणि दिव्यानि हिरण्यकशिपुस्तदा असृजन्नरसिंहस्य दीप्तस्याग्नेरिवाहुतिम्

etānyastrāṇi divyāni hiraṇyakaśipustadā asṛjannarasiṃhasya dīptasyāgnerivāhutim

MatsP_162.29

अस्त्रैः प्रज्वलितैः सिंहम् आवृणोदसुरोत्तमः विवस्वान् घर्मसमये हिमवन्तमिवांशुभिः

astraiḥ prajvalitaiḥ siṃham āvṛṇodasurottamaḥ vivasvān gharmasamaye himavantamivāṃśubhiḥ

MatsP_162.30

स ह्यमर्षानिलोद्भूतो दैत्यानां सैन्यसागरः क्षणेन प्लावयामास मैनाकमिव सागरः

sa hyamarṣānilodbhūto daityānāṃ sainyasāgaraḥ kṣaṇena plāvayāmāsa mainākamiva sāgaraḥ

MatsP_162.31

प्रासैः पाशैश्च खड्गैश्च गदाभिर्मुसलैस्तथा वज्रैरशनिभिश्चैव साग्निभिश्च महाद्रुमैः

prāsaiḥ pāśaiśca khaḍgaiśca gadābhirmusalaistathā vajrairaśanibhiścaiva sāgnibhiśca mahādrumaiḥ

MatsP_162.32

मुद्गरैर्भिन्दिपालैश्च शिलोलूखलपर्वतैः शतघ्नीभिश्च दीप्ताभिर् दण्डैरपि सुदारुणैः

mudgarairbhindipālaiśca śilolūkhalaparvataiḥ śataghnībhiśca dīptābhir daṇḍairapi sudāruṇaiḥ

MatsP_162.33

ते दानवाः पाशगृहीतहस्ता महेन्द्रतुल्याशनिवज्रवेगाः समन्ततो ऽभ्युद्यतबाहुकायाः स्थितास्त्रिशीर्षा इव नागपाशाः

te dānavāḥ pāśagṛhītahastā mahendratulyāśanivajravegāḥ samantato 'bhyudyatabāhukāyāḥ sthitāstriśīrṣā iva nāgapāśāḥ

MatsP_162.34

सुवर्णमालाकुलभूषिताङ्गाः पीतांशुकाभोगविभाविताङ्गाः मुक्तावलीदामसनाथकक्षा हंसा इवाभान्ति विशालपक्षाः

suvarṇamālākulabhūṣitāṅgāḥ pītāṃśukābhogavibhāvitāṅgāḥ muktāvalīdāmasanāthakakṣā haṃsā ivābhānti viśālapakṣāḥ

MatsP_162.35

तेषां तु वायुप्रतिमौजसां वै केयूरमौलीवलयोत्कटानाम् तान्युत्तमाङ्गान्यभितो विभान्ति प्रभातसूर्यांशुसमप्रभाणि

teṣāṃ tu vāyupratimaujasāṃ vai keyūramaulīvalayotkaṭānām tānyuttamāṅgānyabhito vibhānti prabhātasūryāṃśusamaprabhāṇi

MatsP_162.36*

क्षिपद्भिर् उग्रैर् ज्वलितैर् महाबलैर् महास्त्रपूगैः सुसमावृतो बभौ । गिरिर्यथा संततवर्षिभिर् घनैः कृतान्धकारान्तरकंदरो द्रुमैः

kṣipadbhir ugrair jvalitair mahābalair mahāstrapūgaiḥ susamāvṛto babhau / giriryathā saṃtatavarṣibhir ghanaiḥ kṛtāndhakārāntarakaṃdaro drumaiḥ

MatsP_162.37*

तैर्हन्यमानो ऽपि महास्त्रजालैर् महाबलैर् दैत्यगणैः समेतैः । नाकम्पताजौ भगवान्प्रतापस्थितः प्रकृत्या हिमवानिवाचलः

tairhanyamāno 'pi mahāstrajālair mahābalair daityagaṇaiḥ sametaiḥ / nākampatājau bhagavānpratāpasthitaḥ prakṛtyā himavānivācalaḥ

MatsP_162.38*

संत्रासितास्तेन नृसिंहरूपिणा दितेः सुताः पावकतुल्यतेजसा । भयाद्विचेलुः पवनोद्धुताङ्गा यथोर्मयः सागरवारिसंभवाः

saṃtrāsitāstena nṛsiṃharūpiṇā diteḥ sutāḥ pāvakatulyatejasā / bhayādviceluḥ pavanoddhutāṅgā yathormayaḥ sāgaravārisaṃbhavāḥ

Edition, source and reuse
Edition
Matsya Purāṇa, chapters 1–176, based on Caukhamba Vidyabhavan, 1954.
Electronic text
Oliver Hellwig · GRETIL, SUB Göttingen · 2020-07-31
Review status
Source imported; scholarly proofreading pending

The IAST Sanskrit is preserved from the source. Devanāgarī is generated from IAST and awaits proofreading. Source variants and edition notes are shown separately. Unusual numbering and repeated source lines are retained.

Inline GRETIL reference extraction, whitespace normalization and mechanical IAST-to-Devanāgarī conversion. Original XML preserved. No translation or commentary added.

This text and our script conversion are available under CC BY-NC-SA 4.0, including attribution, noncommercial use and share-alike requirements. This licence applies to the text, independently of the site design.

Hindu Digital Library
ॐ श्री गुरुभ्यो नमःॐ श्री परमात्मने नमः