Living Bliss — Awakening Inner Bliss
Hindu Digital Library
ॐ श्री गुरुभ्यो नमःॐ श्री परमात्मने नमः
Matsya Purāṇa

Chapter 173

मत्स्यपुराणम्

MatsP_173.1

ततो ऽभयं विष्णुवचः श्रुत्वा दैत्याश्च दानवाः उद्योगं विपुलं चक्रुर् युद्धाय विजयाय च

tato 'bhayaṃ viṣṇuvacaḥ śrutvā daityāśca dānavāḥ udyogaṃ vipulaṃ cakrur yuddhāya vijayāya ca

MatsP_173.2

मयस्तु काञ्चनमयं त्रिनल्वायतमक्षयम् चतुश्चक्रं सुविपुलं सुकल्पितमहायुगम्

mayastu kāñcanamayaṃ trinalvāyatamakṣayam catuścakraṃ suvipulaṃ sukalpitamahāyugam

MatsP_173.3

किङ्किणीजालनिर्घोषं द्वीपिचर्मपरिष्कृतम् रुचिरं रत्नजालैश्च हेमजालैश्च शोभितम्

kiṅkiṇījālanirghoṣaṃ dvīpicarmapariṣkṛtam ruciraṃ ratnajālaiśca hemajālaiśca śobhitam

MatsP_173.4

ईहामृगगणाकीर्णं पक्षिपङ्क्तिविराजितम् दिव्यास्त्रतूणीरधरं पयोधरविनादितम्

īhāmṛgagaṇākīrṇaṃ pakṣipaṅktivirājitam divyāstratūṇīradharaṃ payodharavināditam

MatsP_173.5

स्वक्षं रथवरोदारं सूपस्थं गगनोपमम् गदापरिघसम्पूर्णं मूर्तिमन्तमिवार्णवम्

svakṣaṃ rathavarodāraṃ sūpasthaṃ gaganopamam gadāparighasampūrṇaṃ mūrtimantamivārṇavam

MatsP_173.6

हेमकेयूरवलयं स्वर्णमण्डलकूबरम् सपताकध्वजोपेतं सादित्यमिव मन्दरम्

hemakeyūravalayaṃ svarṇamaṇḍalakūbaram sapatākadhvajopetaṃ sādityamiva mandaram

MatsP_173.7

गजेन्द्राभोगवपुषं क्वचित्केसरिवर्चसम् युक्तमृक्षसहस्रेण समृद्धाम्बुदनादितम्

gajendrābhogavapuṣaṃ kvacitkesarivarcasam yuktamṛkṣasahasreṇa samṛddhāmbudanāditam

MatsP_173.8

दीप्तमाकाशगं दिव्यं रथं पररथारुजम् अध्यतिष्ठद्रणाकाङ्क्षी मेरुं दीप्त इवांशुमान्

dīptamākāśagaṃ divyaṃ rathaṃ pararathārujam adhyatiṣṭhadraṇākāṅkṣī meruṃ dīpta ivāṃśumān

MatsP_173.9

तारमुत्क्रोशविस्तारं सर्वं हेममयं रथम् शैलाकारमसंबाधं नीलाञ्जनचयोपमम्

tāramutkrośavistāraṃ sarvaṃ hemamayaṃ ratham śailākāramasaṃbādhaṃ nīlāñjanacayopamam

MatsP_173.10

कार्ष्णायसमयं दिव्यं लोहेषाबद्धकूबरम् तिमिरोद्गारिकिरणं गर्जन्तमिव तोयदम्

kārṣṇāyasamayaṃ divyaṃ loheṣābaddhakūbaram timirodgārikiraṇaṃ garjantamiva toyadam

MatsP_173.11

लोहजालेन महता सगवाक्षेण दंशितम् आयसैः परिघैः पूर्णं क्षेपणीयैश्च मुद्गरैः

lohajālena mahatā sagavākṣeṇa daṃśitam āyasaiḥ parighaiḥ pūrṇaṃ kṣepaṇīyaiśca mudgaraiḥ

MatsP_173.12

प्रासैः पाशैश्च विततैर् असंयुक्तैश्च कण्टकैः शोभितं त्रासयानैश्च तोमरैश्च परश्वधैः

prāsaiḥ pāśaiśca vitatair asaṃyuktaiśca kaṇṭakaiḥ śobhitaṃ trāsayānaiśca tomaraiśca paraśvadhaiḥ

MatsP_173.13

उद्यन्तं द्विषतां हेतोर् द्वितीयमिव मन्दरम् युक्तं खरसहस्रेण सो ऽध्यारोहद्रथोत्तमम्

udyantaṃ dviṣatāṃ hetor dvitīyamiva mandaram yuktaṃ kharasahasreṇa so 'dhyārohadrathottamam

MatsP_173.14

विरोचनस्तु संक्रुद्धो गदापाणिरवस्थितः प्रमुखे तस्य सैन्यस्य दीप्तशृङ्ग इवाचलः

virocanastu saṃkruddho gadāpāṇiravasthitaḥ pramukhe tasya sainyasya dīptaśṛṅga ivācalaḥ

MatsP_173.15

युक्तं रथसहस्रेण हयग्रीवस्तु दानवः स्यन्दनं वाहयामास सपत्नानीकमर्दनः

yuktaṃ rathasahasreṇa hayagrīvastu dānavaḥ syandanaṃ vāhayāmāsa sapatnānīkamardanaḥ

MatsP_173.16

व्यायतं किष्कुसाहस्रं धनुर्विस्फारयन्महत् वराहः प्रमुखे तस्थौ सप्ररोह इवाचलः

vyāyataṃ kiṣkusāhasraṃ dhanurvisphārayanmahat varāhaḥ pramukhe tasthau sapraroha ivācalaḥ

MatsP_173.17

खरस्तु विक्षरन्दर्पान् नेत्राभ्यां रोषजं जलम् स्फुरद्दन्तोष्ठनयनः सङ्ग्रामं सो ऽभ्यकाङ्क्षत

kharastu vikṣarandarpān netrābhyāṃ roṣajaṃ jalam sphuraddantoṣṭhanayanaḥ saṅgrāmaṃ so 'bhyakāṅkṣata

MatsP_173.18

त्वष्टा त्वष्टगजं घोरं यानमास्थाय दानवः व्यूहितुं दानवव्यूहं परिचक्राम वीर्यवान्

tvaṣṭā tvaṣṭagajaṃ ghoraṃ yānamāsthāya dānavaḥ vyūhituṃ dānavavyūhaṃ paricakrāma vīryavān

MatsP_173.19

विप्रचित्तिसुतः श्वेतः श्वेतकुण्डलभूषणः श्वेतशैलप्रतीकाशो युद्धायाभिमुखे स्थितः

vipracittisutaḥ śvetaḥ śvetakuṇḍalabhūṣaṇaḥ śvetaśailapratīkāśo yuddhāyābhimukhe sthitaḥ

MatsP_173.20

अरिष्टो बलिपुत्रश्च वरिष्ठो ऽद्रिशिलायुधः युद्धायाभिमुखस्तस्थौ धराधरविकम्पनः

ariṣṭo baliputraśca variṣṭho 'driśilāyudhaḥ yuddhāyābhimukhastasthau dharādharavikampanaḥ

MatsP_173.21

किशोरस्त्वतिसंहर्षात् किशोर इति चोदितः सबला दानवाश्चैव संनह्यन्ते यथाक्रमम्

kiśorastvatisaṃharṣāt kiśora iti coditaḥ sabalā dānavāścaiva saṃnahyante yathākramam

MatsP_173.22

अभवद्दैत्यसैन्यस्य मध्ये रविरिवोदितः लम्बस्तु नवमेघाभः प्रलम्बाम्बरभूषणः

abhavaddaityasainyasya madhye ravirivoditaḥ lambastu navameghābhaḥ pralambāmbarabhūṣaṇaḥ

MatsP_173.23

दैत्यव्यूहगतो भाति सनीहार इवांशुमान् स्वर्भानुरास्ययोधी तु दशनोष्ठेक्षणायुधः

daityavyūhagato bhāti sanīhāra ivāṃśumān svarbhānurāsyayodhī tu daśanoṣṭhekṣaṇāyudhaḥ

MatsP_173.24

हसंस्तिष्ठति दैत्यानां प्रमुखे स महाग्रहः अन्ये हयगतास्तत्र गजस्कन्धगताः परे

hasaṃstiṣṭhati daityānāṃ pramukhe sa mahāgrahaḥ anye hayagatāstatra gajaskandhagatāḥ pare

MatsP_173.25

सिंहव्याघ्रगताश्चान्ये वराहर्क्षेषु चापरे केचित्खरोष्ट्रयातारः केचिच्छ्वापदवाहनाः

siṃhavyāghragatāścānye varāharkṣeṣu cāpare kecitkharoṣṭrayātāraḥ kecicchvāpadavāhanāḥ

MatsP_173.26

पत्तिनस्त्वपरे दैत्या भीषणा विकृताननाः एकपादार्धपादाश्च ननृतुर्युद्धकाङ्क्षिणः

pattinastvapare daityā bhīṣaṇā vikṛtānanāḥ ekapādārdhapādāśca nanṛturyuddhakāṅkṣiṇaḥ

MatsP_173.27

आस्फोटयन्तो बहवः क्ष्वेडन्तश्च तथा परे हृष्टशार्दूलनिर्घोषा नेदुर्दानवपुंगवाः

āsphoṭayanto bahavaḥ kṣveḍantaśca tathā pare hṛṣṭaśārdūlanirghoṣā nedurdānavapuṃgavāḥ

MatsP_173.28

ते गदापरिघैरुग्रैः शिलामुसलपाणयः बाहुभिः परिघाकारैस् तर्जयन्ति स्म देवताः

te gadāparighairugraiḥ śilāmusalapāṇayaḥ bāhubhiḥ parighākārais tarjayanti sma devatāḥ

MatsP_173.29

पाशैः प्रासैश्च परिघैस् तोमराङ्कुशपट्टिशैः चिक्रीडुस्ते शतघ्नीभिः शतधारैश्च मुद्गरैः

pāśaiḥ prāsaiśca parighais tomarāṅkuśapaṭṭiśaiḥ cikrīḍuste śataghnībhiḥ śatadhāraiśca mudgaraiḥ

MatsP_173.30

गण्डशैलैश्च शैलैश्च परिघैश्चोत्तमायसैः चक्रैश्च दैत्यप्रवराश् चक्रुर् आनन्दितं बलम्

gaṇḍaśailaiśca śailaiśca parighaiścottamāyasaiḥ cakraiśca daityapravarāś cakrur ānanditaṃ balam

MatsP_173.31

एतद्दानवसैन्यं तत् सर्वं युद्धमदोत्कटम् देवानभिमुखे तस्थौ मेघानीकमिवोद्धतम्

etaddānavasainyaṃ tat sarvaṃ yuddhamadotkaṭam devānabhimukhe tasthau meghānīkamivoddhatam

MatsP_173.32

तदद्भुतं दैत्यसहस्रगाढं वाय्वग्निशैलाम्बुदतोयकल्पम् बलं रणौघाभ्युदये ऽभ्युदीर्णं युयुत्सयोन्मत्तम् इवाबभासे

tadadbhutaṃ daityasahasragāḍhaṃ vāyvagniśailāmbudatoyakalpam balaṃ raṇaughābhyudaye 'bhyudīrṇaṃ yuyutsayonmattam ivābabhāse

Edition, source and reuse
Edition
Matsya Purāṇa, chapters 1–176, based on Caukhamba Vidyabhavan, 1954.
Electronic text
Oliver Hellwig · GRETIL, SUB Göttingen · 2020-07-31
Review status
Source imported; scholarly proofreading pending

The IAST Sanskrit is preserved from the source. Devanāgarī is generated from IAST and awaits proofreading. Source variants and edition notes are shown separately. Unusual numbering and repeated source lines are retained.

Inline GRETIL reference extraction, whitespace normalization and mechanical IAST-to-Devanāgarī conversion. Original XML preserved. No translation or commentary added.

This text and our script conversion are available under CC BY-NC-SA 4.0, including attribution, noncommercial use and share-alike requirements. This licence applies to the text, independently of the site design.

Hindu Digital Library
ॐ श्री गुरुभ्यो नमःॐ श्री परमात्मने नमः