एवमुक्तो मनुस्तेन पप्रच्छ मधुसूदनम् भगवन्कियद्भिर्वर्षैर् भविष्यत्यन्तरक्षयः
evamukto manustena papraccha madhusūdanam bhagavankiyadbhirvarṣair bhaviṣyatyantarakṣayaḥ
सत्त्वानि च कथं नाथ रक्षिष्ये मधुसूदन त्वया सह पुनर्योगः कथं वा भविता मम
sattvāni ca kathaṃ nātha rakṣiṣye madhusūdana tvayā saha punaryogaḥ kathaṃ vā bhavitā mama
अद्यप्रभृत्यनावृष्टिर् भविष्यति महीतले यावद्वर्षशतं साग्रं दुर्भिक्षम् अशुभावहम्
adyaprabhṛtyanāvṛṣṭir bhaviṣyati mahītale yāvadvarṣaśataṃ sāgraṃ durbhikṣam aśubhāvaham
ततो ऽल्पसत्त्वक्षयदा रश्मयः सप्त दारुणाः सप्तसप्तेर्भविष्यन्ति प्रतप्ताङ्गारवर्षिणः
tato 'lpasattvakṣayadā raśmayaḥ sapta dāruṇāḥ saptasapterbhaviṣyanti prataptāṅgāravarṣiṇaḥ
और्वानलो ऽपि विकृतिं गमिष्यति युगक्षये विषाग्निश्चापि पातालात् संकर्षणमुखच्युतः भवस्यापि ललाटोत्थस् तृतीयनयनानलः
aurvānalo 'pi vikṛtiṃ gamiṣyati yugakṣaye viṣāgniścāpi pātālāt saṃkarṣaṇamukhacyutaḥ bhavasyāpi lalāṭotthas tṛtīyanayanānalaḥ
त्रिजगन्निर्दहन् क्षोभं समेष्यति महामुने एवं दग्धा मही सर्वा यदा स्याद्भस्मसंनिभा
trijagannirdahan kṣobhaṃ sameṣyati mahāmune evaṃ dagdhā mahī sarvā yadā syādbhasmasaṃnibhā
आकाशमूष्मणा तप्तं भविष्यति परंतप ततः सदेवनक्षत्रं जगद्यास्यति संक्षयम्
ākāśamūṣmaṇā taptaṃ bhaviṣyati paraṃtapa tataḥ sadevanakṣatraṃ jagadyāsyati saṃkṣayam
संवर्तो भीमनादश्च द्रोणश्चण्डो बलाहकः विद्युत्पताकः शोणस्तु सप्तैते लयवारिदाः
saṃvarto bhīmanādaśca droṇaścaṇḍo balāhakaḥ vidyutpatākaḥ śoṇastu saptaite layavāridāḥ
अग्निप्रस्वेदसम्भूताः प्लावयिष्यन्ति मेदिनीम् समुद्राः क्षोभमागत्य चैकत्वेन व्यवस्थिताः
agniprasvedasambhūtāḥ plāvayiṣyanti medinīm samudrāḥ kṣobhamāgatya caikatvena vyavasthitāḥ
एतदेकार्णवं सर्वं करिष्यन्ति जगत्त्रयम् वेदनावमिमां गृह्य सत्त्वबीजानि सर्वशः
etadekārṇavaṃ sarvaṃ kariṣyanti jagattrayam vedanāvamimāṃ gṛhya sattvabījāni sarvaśaḥ
आरोप्य रज्जुयोगेन मत्प्रदत्तेन सुव्रत संयम्य नावं मच्छृङ्गे मत्स्यभावाभिरक्षितः
āropya rajjuyogena matpradattena suvrata saṃyamya nāvaṃ macchṛṅge matsyabhāvābhirakṣitaḥ
एकः स्थास्यसि देवेषु दग्धेष्वपि परंतप सोमसूर्यावहं ब्रह्मा चतुर्लोकसमन्वितः
ekaḥ sthāsyasi deveṣu dagdheṣvapi paraṃtapa somasūryāvahaṃ brahmā caturlokasamanvitaḥ
नर्मदा च नदी पुण्या मार्कण्डेयो महानृषिः भवो वेदाः पुराणानि विद्याभिः सर्वतोवृतम्
narmadā ca nadī puṇyā mārkaṇḍeyo mahānṛṣiḥ bhavo vedāḥ purāṇāni vidyābhiḥ sarvatovṛtam
त्वया सार्धमिदं विश्वं स्थास्यत्यन्तरसंक्षये एवमेकार्णवे जाते चाक्षुषान्तरसंक्षये
tvayā sārdhamidaṃ viśvaṃ sthāsyatyantarasaṃkṣaye evamekārṇave jāte cākṣuṣāntarasaṃkṣaye
वेदान्प्रवर्तयिष्यामि त्वत्सर्गादौ महीपते एवमुक्त्वा स भगवांस् तत्रैवान्तरधीयत
vedānpravartayiṣyāmi tvatsargādau mahīpate evamuktvā sa bhagavāṃs tatraivāntaradhīyata
मनुर् अप्यास्थितो योगं वासुदेवप्रसादजम् अभ्यसन् यावद् आभूतसम्प्लवं पूर्वसूचितम्
manur apyāsthito yogaṃ vāsudevaprasādajam abhyasan yāvad ābhūtasamplavaṃ pūrvasūcitam
काले यथोक्ते संजाते वासुदेवमुखोद्गते शृङ्गी प्रादुर्बभूवाथ मत्स्यरूपी जनार्दनः
kāle yathokte saṃjāte vāsudevamukhodgate śṛṅgī prādurbabhūvātha matsyarūpī janārdanaḥ
भुजंगो रज्जुरूपेण मनोः पार्श्वमुपागमत् भूतान्सर्वान्समाकृष्य योगेनारोप्य धर्मवित्
bhujaṃgo rajjurūpeṇa manoḥ pārśvamupāgamat bhūtānsarvānsamākṛṣya yogenāropya dharmavit
भुजंगरज्ज्वा मत्स्यस्य शृङ्गे नावमयोजयत् उपर्युपस्थितस्तस्याः प्रणिपत्य जनार्दनम्
bhujaṃgarajjvā matsyasya śṛṅge nāvamayojayat uparyupasthitastasyāḥ praṇipatya janārdanam
आभूतसम्प्लवे तस्मिन्न् अतीते योगशायिना पृष्टेन मनुना प्रोक्तं पुराणं मत्स्यरूपिणा तदिदानीं प्रवक्ष्यामि शृणुध्वमृषिसत्तमाः
ābhūtasamplave tasminn atīte yogaśāyinā pṛṣṭena manunā proktaṃ purāṇaṃ matsyarūpiṇā tadidānīṃ pravakṣyāmi śṛṇudhvamṛṣisattamāḥ
यद्भवद्भिः पुरा पृष्टः सृष्ट्यादिकमहं द्विजाः तद् एवैकार्णवे तस्मिन् मनुः पप्रच्छ केशवम्
yadbhavadbhiḥ purā pṛṣṭaḥ sṛṣṭyādikamahaṃ dvijāḥ tad evaikārṇave tasmin manuḥ papraccha keśavam
उत्पत्तिं प्रलयं चैव वंशान्मन्वन्तराणि च वंश्यानुचरितं चैव भुवनस्य च विस्तरम्
utpattiṃ pralayaṃ caiva vaṃśānmanvantarāṇi ca vaṃśyānucaritaṃ caiva bhuvanasya ca vistaram
दानधर्मविधिं चैव श्राद्धकल्पं च शाश्वतम् वर्णाश्रमविभागं च तथेष्टापूर्तसंज्ञितम्
dānadharmavidhiṃ caiva śrāddhakalpaṃ ca śāśvatam varṇāśramavibhāgaṃ ca tatheṣṭāpūrtasaṃjñitam
देवतानां प्रतिष्ठादि यच्चान्यद्विद्यते भुवि तत्सर्वं विस्तरेण त्वं धर्मं व्याख्यातुमर्हसि
devatānāṃ pratiṣṭhādi yaccānyadvidyate bhuvi tatsarvaṃ vistareṇa tvaṃ dharmaṃ vyākhyātumarhasi
महाप्रलयकालान्त एतदासीत्तमोमयम् प्रसुप्तमिव चातर्क्यम् अप्रज्ञातमलक्षणम्
mahāpralayakālānta etadāsīttamomayam prasuptamiva cātarkyam aprajñātamalakṣaṇam
अविज्ञेयमविज्ञातं जगत् स्थास्नु चरिष्णु च ततः स्वयम्भूर् अव्यक्तः प्रभवः पुण्यकर्मणाम्
avijñeyamavijñātaṃ jagat sthāsnu cariṣṇu ca tataḥ svayambhūr avyaktaḥ prabhavaḥ puṇyakarmaṇām
व्यञ्जयन्नेतदखिलं प्रादुरासीत् तमोनुदः यो ऽतीन्द्रियः परो व्यक्ताद् अणुर् ज्यायान् सनातनः नारायण इति ख्यातः स एकः स्वयम् उद्बभौ
vyañjayannetadakhilaṃ prādurāsīt tamonudaḥ yo 'tīndriyaḥ paro vyaktād aṇur jyāyān sanātanaḥ nārāyaṇa iti khyātaḥ sa ekaḥ svayam udbabhau
यः शरीराद् अभिध्याय सिसृक्षुर्विविधं जगत् अप एव ससर्जादौ तासु वीर्यम् अवासृजत्
yaḥ śarīrād abhidhyāya sisṛkṣurvividhaṃ jagat apa eva sasarjādau tāsu vīryam avāsṛjat
तदेवाण्डं समभवद् धेमरूप्यमयं महत् संवत्सरसहस्रेण सूर्यायुतसमप्रभम्
tadevāṇḍaṃ samabhavad dhemarūpyamayaṃ mahat saṃvatsarasahasreṇa sūryāyutasamaprabham
प्रविश्यान्तर्महातेजाः स्वयम् एवात्मसम्भवः प्रभावाद् अपि तद्व्याप्त्या विष्णुत्वम् अगमत् पुनः
praviśyāntarmahātejāḥ svayam evātmasambhavaḥ prabhāvād api tadvyāptyā viṣṇutvam agamat punaḥ
तदन्तर्भगवानेष सूर्यः समभवत्पुरा आदित्यश्चादिभूतत्वाद् ब्रह्मा ब्रह्म पठन्न् अभूत्
tadantarbhagavāneṣa sūryaḥ samabhavatpurā ādityaścādibhūtatvād brahmā brahma paṭhann abhūt
दिवं भूमिं समकरोत् तदण्डशकलद्वयम् स चाकरोद्दिशः सर्वा मध्ये व्योम च शाश्वतम्
divaṃ bhūmiṃ samakarot tadaṇḍaśakaladvayam sa cākaroddiśaḥ sarvā madhye vyoma ca śāśvatam
जरायुर्मेरुमुख्याश् च शैलास् तस्याभवंस् तदा । यद् औल्बं तद् अभून् मेघस् तडित्सङ्घातमण्डलम्
jarāyurmerumukhyāś ca śailās tasyābhavaṃs tadā / yad aulbaṃ tad abhūn meghas taḍitsaṅghātamaṇḍalam
नद्यो ऽण्डनाम्नः संभूताः पितरो मनवस् तथा सप्त ये ऽमी समुद्राश् च ते ऽपि चान्तर्जलोद्भवाः लवणेक्षुसुराद्याश् च नानारत्नसमन्विताः
nadyo 'ṇḍanāmnaḥ saṃbhūtāḥ pitaro manavas tathā sapta ye 'mī samudrāś ca te 'pi cāntarjalodbhavāḥ lavaṇekṣusurādyāś ca nānāratnasamanvitāḥ
स सिसृक्षुर् अभूद् देवः प्रजापतिर् अरिन्दम तत्तेजसश् च तत्रैष मार्तण्डः समजायत
sa sisṛkṣur abhūd devaḥ prajāpatir arindama tattejasaś ca tatraiṣa mārtaṇḍaḥ samajāyata
मृते ऽण्डे जायते यस्मान् मार्तण्डस् तेन संस्मृतः रजोगुणमयं यत्तद् रूपं तस्य महात्मनः चतुर्मुखः स भगवान् अभूल् लोकपितामहः
mṛte 'ṇḍe jāyate yasmān mārtaṇḍas tena saṃsmṛtaḥ rajoguṇamayaṃ yattad rūpaṃ tasya mahātmanaḥ caturmukhaḥ sa bhagavān abhūl lokapitāmahaḥ
येन सृष्टं जगत् सर्वं सदेवासुरमानुषम् तमवेहि रजोरूपं महत् सत्त्वम् उदाहृतम्
yena sṛṣṭaṃ jagat sarvaṃ sadevāsuramānuṣam tamavehi rajorūpaṃ mahat sattvam udāhṛtam