Living Bliss — Awakening Inner Bliss
Hindu Digital Library
ॐ श्री गुरुभ्यो नमःॐ श्री परमात्मने नमः
Matsya Purāṇa

Chapter 22

मत्स्यपुराणम्

MatsP_22.1

कस्मिन्काले च तच्छ्राद्धम् अनन्तफलदं भवेत् कस्मिन्वासरभागे तु श्राद्धकृच्छ्राद्धमाचरेत् तीर्थेषु केषु च कृतं श्राद्धं बहुफलं भवेत्

kasminkāle ca tacchrāddham anantaphaladaṃ bhavet kasminvāsarabhāge tu śrāddhakṛcchrāddhamācaret tīrtheṣu keṣu ca kṛtaṃ śrāddhaṃ bahuphalaṃ bhavet

MatsP_22.2

अपराह्णे तु सम्प्राप्ते अभिजिद्रौहिणोदये यत्किंचिद्दीयते तत्र तदक्षयमुदाहृतम्

aparāhṇe tu samprāpte abhijidrauhiṇodaye yatkiṃciddīyate tatra tadakṣayamudāhṛtam

MatsP_22.3

तीर्थानि यानि शस्तानि पितॄणां वल्लभानि च नामतस्तानि वक्ष्यामि संक्षेपेण द्विजोत्तमाः

tīrthāni yāni śastāni pitṝṇāṃ vallabhāni ca nāmatastāni vakṣyāmi saṃkṣepeṇa dvijottamāḥ

MatsP_22.4

पितृतीर्थं गया नाम सर्वतीर्थवरं शुभम् यत्रास्ते देवदेवेशः स्वयमेव पितामहः

pitṛtīrthaṃ gayā nāma sarvatīrthavaraṃ śubham yatrāste devadeveśaḥ svayameva pitāmahaḥ

MatsP_22.5

तत्रैषा पितृभिर्गीता गाथा भागमभीप्सुभिः

tatraiṣā pitṛbhirgītā gāthā bhāgamabhīpsubhiḥ

MatsP_22.6

एष्टव्या बहवः पुत्रा यद्येको ऽपि गयां व्रजेत् यजेत वाश्वमेधेन नीलं वा वृषमुत्सृजेत्

eṣṭavyā bahavaḥ putrā yadyeko 'pi gayāṃ vrajet yajeta vāśvamedhena nīlaṃ vā vṛṣamutsṛjet

MatsP_22.7

तथा वाराणसी पुण्या पितॄणां वल्लभा सदा यत्राविमुक्तसांनिध्यं भुक्तिमुक्तिफलप्रदम्

tathā vārāṇasī puṇyā pitṝṇāṃ vallabhā sadā yatrāvimuktasāṃnidhyaṃ bhuktimuktiphalapradam

MatsP_22.8

पितॄणां वल्लभं तद्वत् पुण्यं च विमलेश्वरम् पितृतीर्थं प्रयागं तु सर्वकामफलप्रदम्

pitṝṇāṃ vallabhaṃ tadvat puṇyaṃ ca vimaleśvaram pitṛtīrthaṃ prayāgaṃ tu sarvakāmaphalapradam

MatsP_22.9

वटेश्वरस्तु भगवान् माधवेन समन्वितः योगनिद्राशयस्तद्वत् सदा वसति केशवः

vaṭeśvarastu bhagavān mādhavena samanvitaḥ yoganidrāśayastadvat sadā vasati keśavaḥ

MatsP_22.10

दशाश्वमेधिकं पुण्यं गङ्गाद्वारं तथैव च नन्दाथ ललिता तद्वत् तीर्थं मायापुरी शुभा

daśāśvamedhikaṃ puṇyaṃ gaṅgādvāraṃ tathaiva ca nandātha lalitā tadvat tīrthaṃ māyāpurī śubhā

MatsP_22.11

तथा मित्रपदं नाम ततः केदारमुत्तमम् गङ्गासागरमित्याहुः सर्वतीर्थमयं शुभम्

tathā mitrapadaṃ nāma tataḥ kedāramuttamam gaṅgāsāgaramityāhuḥ sarvatīrthamayaṃ śubham

MatsP_22.12

तीर्थं ब्रह्मसरस्तद्वच् छतद्रुसलिले ह्रदे तीर्थं तु नैमिषं नाम सर्वतीर्थफलप्रदम्

tīrthaṃ brahmasarastadvac chatadrusalile hrade tīrthaṃ tu naimiṣaṃ nāma sarvatīrthaphalapradam

MatsP_22.13

गङ्गोद्भेदस्तु गोमत्यां यत्रोद्भूतः सनातनः तथा यज्ञवराहस्तु देवदेवश्च शूलभृत्

gaṅgodbhedastu gomatyāṃ yatrodbhūtaḥ sanātanaḥ tathā yajñavarāhastu devadevaśca śūlabhṛt

MatsP_22.14

यत्र तत्काञ्चनं द्वारम् अष्टादशभुजो हरः नेमिस्तु हरिचक्रस्य शीर्णा यत्राभवत्पुरा

yatra tatkāñcanaṃ dvāram aṣṭādaśabhujo haraḥ nemistu haricakrasya śīrṇā yatrābhavatpurā

MatsP_22.15

तदेतन्नैमिषारण्यं सर्वतीर्थनिषेवितम् देवदेवस्य तत्रापि वाराहस्य तु दर्शनम्

tadetannaimiṣāraṇyaṃ sarvatīrthaniṣevitam devadevasya tatrāpi vārāhasya tu darśanam

MatsP_22.16

यः प्रयाति स पूतात्मा नारायणपदं व्रजेत् कृतशौचं महापुण्यं सर्वपापनिषूदनम्

yaḥ prayāti sa pūtātmā nārāyaṇapadaṃ vrajet kṛtaśaucaṃ mahāpuṇyaṃ sarvapāpaniṣūdanam

MatsP_22.17

यत्रास्ते नारसिंहस्तु स्वयमेव जनार्दनः तीर्थमिक्षुमती नाम पितॄणां वल्लभं सदा

yatrāste nārasiṃhastu svayameva janārdanaḥ tīrthamikṣumatī nāma pitṝṇāṃ vallabhaṃ sadā

MatsP_22.18

संगमे यत्र तिष्ठन्ति गङ्गायाः पितरः सदा कुरुक्षेत्रं महापुण्यं सर्वतीर्थसमन्वितम्

saṃgame yatra tiṣṭhanti gaṅgāyāḥ pitaraḥ sadā kurukṣetraṃ mahāpuṇyaṃ sarvatīrthasamanvitam

MatsP_22.19

तथा च सरयूः पुण्या सर्वदेवनमस्कृता इरावती नदी तद्वत् पितृतीर्थाधिवासिनी

tathā ca sarayūḥ puṇyā sarvadevanamaskṛtā irāvatī nadī tadvat pitṛtīrthādhivāsinī

MatsP_22.20

यमुना देविका काली चन्द्रभागा दृषद्वती नदी वेणुमती पुण्या परा वेत्रवती तथा

yamunā devikā kālī candrabhāgā dṛṣadvatī nadī veṇumatī puṇyā parā vetravatī tathā

MatsP_22.21

पितॄणां वल्लभा ह्य् एताः श्राद्धे कोटिगुणा मताः जम्बूमार्गं महापुण्यं यत्र मार्गो हि लक्ष्यते

pitṝṇāṃ vallabhā hy etāḥ śrāddhe koṭiguṇā matāḥ jambūmārgaṃ mahāpuṇyaṃ yatra mārgo hi lakṣyate

MatsP_22.22

अद्यापि पितृतीर्थं तत् सर्वकामफलप्रदम् नीलकुण्डमिति ख्यातं पितृतीर्थं द्विजोत्तमाः

adyāpi pitṛtīrthaṃ tat sarvakāmaphalapradam nīlakuṇḍamiti khyātaṃ pitṛtīrthaṃ dvijottamāḥ

MatsP_22.23:

तथा रुद्रसरः पुण्यं सरो मानसमेव च मन्दाकिनी तथाच्छोदा विपाशाथ सरस्वती

tathā rudrasaraḥ puṇyaṃ saro mānasameva ca mandākinī tathācchodā vipāśātha sarasvatī

MatsP_22.23:

पूर्वमित्रपदं तद्वद् वैद्यनाथं महाफलम् क्षिप्रा नदी महाकालस् तथा कालञ्जरं शुभम्

pūrvamitrapadaṃ tadvad vaidyanāthaṃ mahāphalam kṣiprā nadī mahākālas tathā kālañjaraṃ śubham

MatsP_22.24

वंशोद्भेदं हरोद्भेदं गङ्गोद्भेदं महाफलम् भद्रेश्वरं विष्णुपदं नर्मदाद्वारमेव च

vaṃśodbhedaṃ harodbhedaṃ gaṅgodbhedaṃ mahāphalam bhadreśvaraṃ viṣṇupadaṃ narmadādvārameva ca

MatsP_22.25

गयापिण्डप्रदानेन समान्याहुर्महर्षयः एतानि पितृतीर्थानि सर्वपापहराणि च

gayāpiṇḍapradānena samānyāhurmaharṣayaḥ etāni pitṛtīrthāni sarvapāpaharāṇi ca

MatsP_22.26

स्मरणादपि लोकानां किम् उ श्राद्धकृतां नृणाम् ओंकारं पितृतीर्थं च कावेरी कपिलोदकम्

smaraṇādapi lokānāṃ kim u śrāddhakṛtāṃ nṛṇām oṃkāraṃ pitṛtīrthaṃ ca kāverī kapilodakam

MatsP_22.27

सम्भेदश् चण्डवेगायास् तथैवामरकण्टकम् कुरुक्षेत्राच्छतगुणं तस्मिन्स्नानादिकं भवेत्

sambhedaś caṇḍavegāyās tathaivāmarakaṇṭakam kurukṣetrācchataguṇaṃ tasminsnānādikaṃ bhavet

MatsP_22.28

शुक्रतीर्थं च विख्यातं तीर्थं सोमेश्वरं परम् सर्वव्याधिहरं पुण्यं शतकोटिफलाधिकम्

śukratīrthaṃ ca vikhyātaṃ tīrthaṃ someśvaraṃ param sarvavyādhiharaṃ puṇyaṃ śatakoṭiphalādhikam

MatsP_22.29

श्राद्धे दाने तथा होमे स्वाध्याये जलसंनिधौ कायावरोहणं नाम तथा चर्मण्वती नदी

śrāddhe dāne tathā home svādhyāye jalasaṃnidhau kāyāvarohaṇaṃ nāma tathā carmaṇvatī nadī

MatsP_22.30

गोमती वरणा तद्वत् तीर्थमौशनसं परम् भैरवं भृगुतुङ्गं च गौरीतीर्थमनुत्तमम्

gomatī varaṇā tadvat tīrthamauśanasaṃ param bhairavaṃ bhṛgutuṅgaṃ ca gaurītīrthamanuttamam

MatsP_22.31

तीर्थं वैनायकं नाम भद्रेश्वरमतः परम् तथा पापहरं नाम पुण्याथ तपती नदी

tīrthaṃ vaināyakaṃ nāma bhadreśvaramataḥ param tathā pāpaharaṃ nāma puṇyātha tapatī nadī

MatsP_22.32

मूलतापी पयोष्णी च पयोष्णीसंगमस्तथा महाबोधिः पाटला च नागतीर्थमवन्तिका

mūlatāpī payoṣṇī ca payoṣṇīsaṃgamastathā mahābodhiḥ pāṭalā ca nāgatīrthamavantikā

MatsP_22.33

तथा वेणा नदी पुण्या महाशालं तथैव च महारुद्रं महालिङ्गं दशार्णा च नदी शुभा

tathā veṇā nadī puṇyā mahāśālaṃ tathaiva ca mahārudraṃ mahāliṅgaṃ daśārṇā ca nadī śubhā

MatsP_22.34

शतरुद्रा शताह्वा च तथा विश्वपदं परम् अङ्गारवाहिका तद्वन् नदौ तौ शोणघर्घरौ

śatarudrā śatāhvā ca tathā viśvapadaṃ param aṅgāravāhikā tadvan nadau tau śoṇaghargharau

MatsP_22.35

कालिका च नदी पुण्या वितस्ता च नदी तथा एतानि पितृतीर्थानि शस्यन्ते स्नानदानयोः

kālikā ca nadī puṇyā vitastā ca nadī tathā etāni pitṛtīrthāni śasyante snānadānayoḥ

MatsP_22.36

श्राद्धमेतेषु यद्दत्तं तदनन्तफलं स्मृतम् द्रोणी वाटनदी धारा सरित्क्षीरनदी तथा

śrāddhameteṣu yaddattaṃ tadanantaphalaṃ smṛtam droṇī vāṭanadī dhārā saritkṣīranadī tathā

MatsP_22.37

गोकर्णं गजकर्णं च तथा च पुरुषोत्तमः द्वारका कृष्णतीर्थं च तथार्बुदसरस्वती

gokarṇaṃ gajakarṇaṃ ca tathā ca puruṣottamaḥ dvārakā kṛṣṇatīrthaṃ ca tathārbudasarasvatī

MatsP_22.38

नदी मणिमती नाम तथा च गिरिकर्णिका धूतपापं तथा तीर्थं समुद्रो दक्षिणस्तथा

nadī maṇimatī nāma tathā ca girikarṇikā dhūtapāpaṃ tathā tīrthaṃ samudro dakṣiṇastathā

MatsP_22.39

एतेषु पितृतीर्थेषु श्राद्धमानन्त्यमश्नुते तीर्थं मेघकरं नाम स्वयमेव जनार्दनः

eteṣu pitṛtīrtheṣu śrāddhamānantyamaśnute tīrthaṃ meghakaraṃ nāma svayameva janārdanaḥ

MatsP_22.40

यत्र शार्ङ्गधरो विष्णुर् मेखलायामवस्थितः तथा मन्दोदरीतीर्थं तीर्थं चम्पा नदी शुभा

yatra śārṅgadharo viṣṇur mekhalāyāmavasthitaḥ tathā mandodarītīrthaṃ tīrthaṃ campā nadī śubhā

MatsP_22.41

तथा सामलनाथश्च महाशालनदी तथा चक्रवाकं चर्मकोटं तथा जन्मेश्वरं महत्

tathā sāmalanāthaśca mahāśālanadī tathā cakravākaṃ carmakoṭaṃ tathā janmeśvaraṃ mahat

MatsP_22.42

अर्जुनं त्रिपुरं चैव सिद्धेश्वरमतः परम् श्रीशैलं शांकरं तीर्थं नारसिंहमतः परम्

arjunaṃ tripuraṃ caiva siddheśvaramataḥ param śrīśailaṃ śāṃkaraṃ tīrthaṃ nārasiṃhamataḥ param

MatsP_22.43

महेन्द्रं च तथा पुण्यम् अथ श्रीरङ्गसंज्ञितम् एतेष्वपि सदा श्राद्धम् अनन्तफलदं स्मृतम्

mahendraṃ ca tathā puṇyam atha śrīraṅgasaṃjñitam eteṣvapi sadā śrāddham anantaphaladaṃ smṛtam

MatsP_22.44

दर्शनादपि चैतानि सद्यः पापहराणि वै तुङ्गभद्रा नदी पुण्या तथा भीमरथी सरित्

darśanādapi caitāni sadyaḥ pāpaharāṇi vai tuṅgabhadrā nadī puṇyā tathā bhīmarathī sarit

MatsP_22.45

भीमेश्वरं कृष्णवेणा कावेरी कुड्मला नदी नदी गोदावरी नाम त्रिसंध्या तीर्थमुत्तमम्

bhīmeśvaraṃ kṛṣṇaveṇā kāverī kuḍmalā nadī nadī godāvarī nāma trisaṃdhyā tīrthamuttamam

MatsP_22.46

तीर्थं त्रैयम्बकं नाम सर्वतीर्थनमस्कृतम् यत्रास्ते भगवानीशः स्वयमेव त्रिलोचनः

tīrthaṃ traiyambakaṃ nāma sarvatīrthanamaskṛtam yatrāste bhagavānīśaḥ svayameva trilocanaḥ

MatsP_22.47

श्राद्धमेतेषु सर्वेषु कोटिकोटिगुणं भवेत् स्मरणादपि पापानि नश्यन्ति शतधा द्विजाः

śrāddhameteṣu sarveṣu koṭikoṭiguṇaṃ bhavet smaraṇādapi pāpāni naśyanti śatadhā dvijāḥ

MatsP_22.48

श्रीपर्णी ताम्रपर्णी च जया तीर्थमनुत्तमम् तथा मत्स्यनदी पुण्या शिवधारं तथैव च

śrīparṇī tāmraparṇī ca jayā tīrthamanuttamam tathā matsyanadī puṇyā śivadhāraṃ tathaiva ca

MatsP_22.49

भद्रतीर्थं च विख्यातं पम्पातीर्थं च शाश्वतम् पुण्यं रामेश्वरं तद्वद् एलापुरमलं पुरम्

bhadratīrthaṃ ca vikhyātaṃ pampātīrthaṃ ca śāśvatam puṇyaṃ rāmeśvaraṃ tadvad elāpuramalaṃ puram

MatsP_22.50

अङ्गभूतं च विख्यातम् आमर्दकम् अलम्भुषम् आम्रातकेश्वरं तद्वद् एकाम्भकमतः परम्

aṅgabhūtaṃ ca vikhyātam āmardakam alambhuṣam āmrātakeśvaraṃ tadvad ekāmbhakamataḥ param

MatsP_22.51

गोवर्धनं हरिश्चन्द्रं कृपुचन्द्रं पृथूदकम् सहस्राक्षं हिरण्याक्षं तथा च कदली नदी

govardhanaṃ hariścandraṃ kṛpucandraṃ pṛthūdakam sahasrākṣaṃ hiraṇyākṣaṃ tathā ca kadalī nadī

MatsP_22.52

रामाधिवासस्तत्रापि तथा सौमित्रिसंगमः इन्द्रकीलं महानादं तथा च प्रियमेलकम्

rāmādhivāsastatrāpi tathā saumitrisaṃgamaḥ indrakīlaṃ mahānādaṃ tathā ca priyamelakam

MatsP_22.53

एतान्यपि सदा श्राद्धे प्रशस्तान्यधिकानि तु एतेषु सर्वदेवानां सांनिध्यं दृश्यते यतः

etānyapi sadā śrāddhe praśastānyadhikāni tu eteṣu sarvadevānāṃ sāṃnidhyaṃ dṛśyate yataḥ

MatsP_22.54

दानमेतेषु सर्वेषु दत्तं कोटिशताधिकम् बाहुदा च नदीपुण्या तथा सिद्धवनं शुभम्

dānameteṣu sarveṣu dattaṃ koṭiśatādhikam bāhudā ca nadīpuṇyā tathā siddhavanaṃ śubham

MatsP_22.55

तीर्थं पाशुपतं नाम नदी पार्वतिका शुभा श्राद्धमेतेषु सर्वेषु दत्तं कोटिशतोत्तरम्

tīrthaṃ pāśupataṃ nāma nadī pārvatikā śubhā śrāddhameteṣu sarveṣu dattaṃ koṭiśatottaram

MatsP_22.56

तथैव पितृतीर्थं तु यत्र गोदावरी नदी युता लिङ्गसहस्रेण सर्वान्तरजलावहा

tathaiva pitṛtīrthaṃ tu yatra godāvarī nadī yutā liṅgasahasreṇa sarvāntarajalāvahā

MatsP_22.57

जामदग्न्यस्य तत्तीर्थं क्रमादायातमुत्तमम् प्रतीकस्य भयाद्भिन्नं यत्र गोदावरी नदी

jāmadagnyasya tattīrthaṃ kramādāyātamuttamam pratīkasya bhayādbhinnaṃ yatra godāvarī nadī

MatsP_22.58

तत्तीर्थं हव्यकव्यानाम् अप्सरोयुगसंज्ञितम् श्राद्धाग्निकार्यदानेषु तथा कोटिशताधिकम्

tattīrthaṃ havyakavyānām apsaroyugasaṃjñitam śrāddhāgnikāryadāneṣu tathā koṭiśatādhikam

MatsP_22.59

तथा सहस्रलिङ्गं च राघवेश्वरमुत्तमम् सेन्द्रफेना नदी पुण्या यत्रेन्द्रः पतितः पुरा

tathā sahasraliṅgaṃ ca rāghaveśvaramuttamam sendraphenā nadī puṇyā yatrendraḥ patitaḥ purā

MatsP_22.60

निहत्य नमुचिं शक्रस् तपसा स्वर्गमाप्तवान् तत्र दत्तं नरैः श्राद्धम् अनन्तफलदं भवेत्

nihatya namuciṃ śakras tapasā svargamāptavān tatra dattaṃ naraiḥ śrāddham anantaphaladaṃ bhavet

MatsP_22.61

तीर्थं तु पुष्करं नाम शालग्रामं तथैव च सोमपानं च विख्यातं यत्र वैश्वानरालयम्

tīrthaṃ tu puṣkaraṃ nāma śālagrāmaṃ tathaiva ca somapānaṃ ca vikhyātaṃ yatra vaiśvānarālayam

MatsP_22.62

तीर्थं सारस्वतं नाम स्वामितीर्थं तथैव च मलंदरा नदी पुण्या कौशिकी चन्द्रिका तथा

tīrthaṃ sārasvataṃ nāma svāmitīrthaṃ tathaiva ca malaṃdarā nadī puṇyā kauśikī candrikā tathā

MatsP_22.63

वैदर्भा वाथ वैरा च पयोष्णी प्राङ्मुखा परा कावेरी चोत्तरा पुण्या तथा जालंधरो गिरिः

vaidarbhā vātha vairā ca payoṣṇī prāṅmukhā parā kāverī cottarā puṇyā tathā jālaṃdharo giriḥ

MatsP_22.64

एतेषु श्राद्धतीर्थेषु श्राद्धमानन्त्यमश्नुते लोहदण्डं तथा तीर्थं चित्रकूटस्तथैव च

eteṣu śrāddhatīrtheṣu śrāddhamānantyamaśnute lohadaṇḍaṃ tathā tīrthaṃ citrakūṭastathaiva ca

MatsP_22.65

विन्ध्ययोगश्च गङ्गायास् तथा नदीतटं शुभम् कुब्जाभ्रं तु तथा तीर्थम् उर्वशीपुलिनं तथा

vindhyayogaśca gaṅgāyās tathā nadītaṭaṃ śubham kubjābhraṃ tu tathā tīrtham urvaśīpulinaṃ tathā

MatsP_22.66

संसारमोचनं तीर्थं तथैव ऋणमोचनम् एतेषु पितृतीर्थेषु श्राद्धम् आनन्त्यमश्नुते

saṃsāramocanaṃ tīrthaṃ tathaiva ṛṇamocanam eteṣu pitṛtīrtheṣu śrāddham ānantyamaśnute

MatsP_22.67

अट्टहासं तथा तीर्थं गौतमेश्वरमेव च तथा वसिष्ठतीर्थं नु हारीतं तु ततः परम्

aṭṭahāsaṃ tathā tīrthaṃ gautameśvarameva ca tathā vasiṣṭhatīrthaṃ nu hārītaṃ tu tataḥ param

MatsP_22.68

ब्रह्मावर्तं कुशावर्तं हयतीर्थं तथैव च पिण्डारकं च विख्यातं शङ्खोद्धारं तथैव च

brahmāvartaṃ kuśāvartaṃ hayatīrthaṃ tathaiva ca piṇḍārakaṃ ca vikhyātaṃ śaṅkhoddhāraṃ tathaiva ca

MatsP_22.69

घण्टेश्वरं बिल्वकं च नीलपर्वतमेव च तथा च धरणीतीर्थं रामतीर्थं तथैव च

ghaṇṭeśvaraṃ bilvakaṃ ca nīlaparvatameva ca tathā ca dharaṇītīrthaṃ rāmatīrthaṃ tathaiva ca

MatsP_22.70

अश्वतीर्थं च विख्यातम् अनन्तं श्राद्धदानयोः तीर्थं वेदशिरो नाम तथैवौघवती नदी

aśvatīrthaṃ ca vikhyātam anantaṃ śrāddhadānayoḥ tīrthaṃ vedaśiro nāma tathaivaughavatī nadī

MatsP_22.71

तीर्थं वसुप्रदं नाम छागलाण्डं तथैव च एतेषु श्राद्धदातारः प्रयान्ति परमं पदम्

tīrthaṃ vasupradaṃ nāma chāgalāṇḍaṃ tathaiva ca eteṣu śrāddhadātāraḥ prayānti paramaṃ padam

MatsP_22.72

तथाच बदरीतीर्थं गणतीर्थं तथैव च जयन्तं विजयं चैव शक्रतीर्थं तथैव च

tathāca badarītīrthaṃ gaṇatīrthaṃ tathaiva ca jayantaṃ vijayaṃ caiva śakratīrthaṃ tathaiva ca

MatsP_22.73

श्रीपतेश्च तथा तीर्थं तीर्थं रैवतकं तथा तथैव शारदातीर्थं भद्रकालेश्वरं तथा

śrīpateśca tathā tīrthaṃ tīrthaṃ raivatakaṃ tathā tathaiva śāradātīrthaṃ bhadrakāleśvaraṃ tathā

MatsP_22.74

वैकुण्ठतीर्थं च परं भीमेश्वरमथापि वा एतेषु श्राद्धदातारः प्रयान्ति परमां गतिम्

vaikuṇṭhatīrthaṃ ca paraṃ bhīmeśvaramathāpi vā eteṣu śrāddhadātāraḥ prayānti paramāṃ gatim

MatsP_22.75

तीर्थं मातृगृहं नाम करवीरपुरं तथा कुशेशयं च विख्यातं गौरीशिखरमेव च

tīrthaṃ mātṛgṛhaṃ nāma karavīrapuraṃ tathā kuśeśayaṃ ca vikhyātaṃ gaurīśikharameva ca

MatsP_22.76

नकुलेशस्य तीर्थं च कर्दमालं तथैव च दिण्डिपुण्यकरं तद्वत् पुण्डरीकपुरं तथा

nakuleśasya tīrthaṃ ca kardamālaṃ tathaiva ca diṇḍipuṇyakaraṃ tadvat puṇḍarīkapuraṃ tathā

MatsP_22.77

सप्तगोदावरीतीर्थं सर्वतीर्थेश्वरेश्वरम् तत्र श्राद्धं प्रदातव्यम् अनन्तफलमीप्सुभिः

saptagodāvarītīrthaṃ sarvatīrtheśvareśvaram tatra śrāddhaṃ pradātavyam anantaphalamīpsubhiḥ

MatsP_22.78

एष तूद्देशतः प्रोक्तस् तीर्थानां संग्रहो मया वागीशो ऽपि न शक्नोति विस्तरात् किम् उ मानुषः

eṣa tūddeśataḥ proktas tīrthānāṃ saṃgraho mayā vāgīśo 'pi na śaknoti vistarāt kim u mānuṣaḥ

MatsP_22.79

सत्यं तीर्थं दया तीर्थं तीर्थमिन्द्रियनिग्रहः वर्णाश्रमाणां गेहे ऽपि तीर्थं तु समुदाहृतम्

satyaṃ tīrthaṃ dayā tīrthaṃ tīrthamindriyanigrahaḥ varṇāśramāṇāṃ gehe 'pi tīrthaṃ tu samudāhṛtam

MatsP_22.80

एतत्तीर्थेषु यच्छ्राद्धं तत्कोटिगुणमिष्यते यस्मात्तस्मात्प्रयत्नेन तीर्थे श्राद्धं समाचरेत्

etattīrtheṣu yacchrāddhaṃ tatkoṭiguṇamiṣyate yasmāttasmātprayatnena tīrthe śrāddhaṃ samācaret

MatsP_22.81

प्रातःकालो मुहूर्तांस् त्रीन् संगवस् तावदेव तु मध्याह्नस्त्रिमुहूर्तः स्याद् अपराह्णस्ततः परम्

prātaḥkālo muhūrtāṃs trīn saṃgavas tāvadeva tu madhyāhnastrimuhūrtaḥ syād aparāhṇastataḥ param

MatsP_22.82

सायाह्नस्त्रिमुहूर्तः स्याच् छ्राद्धं तत्र न कारयेत् राक्षसी नाम सा वेला गर्हिता सर्वकर्मसु

sāyāhnastrimuhūrtaḥ syāc chrāddhaṃ tatra na kārayet rākṣasī nāma sā velā garhitā sarvakarmasu

MatsP_22.83

अह्नो मुहूर्ता विख्याता दश पञ्च च सर्वदा तत्राष्टमो मुहूर्तो यः स कालः कुतपः स्मृतः

ahno muhūrtā vikhyātā daśa pañca ca sarvadā tatrāṣṭamo muhūrto yaḥ sa kālaḥ kutapaḥ smṛtaḥ

MatsP_22.84

मध्याह्ने सर्वदा यस्मान् मन्दीभवति भास्करः तस्मादनन्तफलदस् तदारम्भो विशिष्यते

madhyāhne sarvadā yasmān mandībhavati bhāskaraḥ tasmādanantaphaladas tadārambho viśiṣyate

MatsP_22.85

मध्याह्नः खड्गपात्रं च तथा नेपालकम्बलः रूप्यं दर्भास्तिला गावो दौहित्रश्चाष्टमः स्मृतः

madhyāhnaḥ khaḍgapātraṃ ca tathā nepālakambalaḥ rūpyaṃ darbhāstilā gāvo dauhitraścāṣṭamaḥ smṛtaḥ

MatsP_22.86

पापं कुत्सितमित्याहुस् तस्य संतापकारिणः अष्टाव् एते यतस्तस्मात् कुतपा इति विश्रुताः

pāpaṃ kutsitamityāhus tasya saṃtāpakāriṇaḥ aṣṭāv ete yatastasmāt kutapā iti viśrutāḥ

MatsP_22.87

ऊर्ध्वं मुहूर्तात्कुतपाद् यन्मुहूर्तचतुष्टयम् मुहूर्तपञ्चकं चैतत् स्वधाभवनमिष्यते

ūrdhvaṃ muhūrtātkutapād yanmuhūrtacatuṣṭayam muhūrtapañcakaṃ caitat svadhābhavanamiṣyate

MatsP_22.88

विष्णोर् देहसमुद्भूताः कुशाः कृष्णास्तिलास्तथा श्राद्धस्य रक्षणायालम् एतत्प्राहुर्दिवौकसः

viṣṇor dehasamudbhūtāḥ kuśāḥ kṛṣṇāstilāstathā śrāddhasya rakṣaṇāyālam etatprāhurdivaukasaḥ

MatsP_22.89

तिलोदकाञ्जलिर्देयो जलस्थैस्तीर्थवासिभिः सदर्भहस्तेनैकेन श्राद्धमेवं विशिष्यते

tilodakāñjalirdeyo jalasthaistīrthavāsibhiḥ sadarbhahastenaikena śrāddhamevaṃ viśiṣyate

MatsP_22.90

श्राद्धसाधनकाले तु पाणिनैकेन दीयते तर्पणं तूभयेनैव विधिरेष सदा स्मृतः

śrāddhasādhanakāle tu pāṇinaikena dīyate tarpaṇaṃ tūbhayenaiva vidhireṣa sadā smṛtaḥ

MatsP_22.91

पुण्यं पवित्रमायुष्यं सर्वपापविनाशनम् पुरा मलये न कथितं तीर्थश्राद्धानुकीर्तनम्

puṇyaṃ pavitramāyuṣyaṃ sarvapāpavināśanam purā malaye na kathitaṃ tīrthaśrāddhānukīrtanam

MatsP_22.92

शृणोति यः पठेद्वापि श्रीमान्संजायते नरः

śṛṇoti yaḥ paṭhedvāpi śrīmānsaṃjāyate naraḥ

MatsP_22.93

श्राद्धकाले च वक्तव्यं तथा तीर्थनिवासिभिः सर्वपापोपशान्त्यर्थम् अलक्ष्मीनाशनं परम्

śrāddhakāle ca vaktavyaṃ tathā tīrthanivāsibhiḥ sarvapāpopaśāntyartham alakṣmīnāśanaṃ param

MatsP_22.94

इदं पवित्रं यशसो निधानम् इदं महापापहरं च पुंसाम् ब्रह्मार्करुद्रैरपि पूजितं च श्राद्धस्य माहात्म्यमुशन्ति तज्ज्ञाः

idaṃ pavitraṃ yaśaso nidhānam idaṃ mahāpāpaharaṃ ca puṃsām brahmārkarudrairapi pūjitaṃ ca śrāddhasya māhātmyamuśanti tajjñāḥ

Edition, source and reuse
Edition
Matsya Purāṇa, chapters 1–176, based on Caukhamba Vidyabhavan, 1954.
Electronic text
Oliver Hellwig · GRETIL, SUB Göttingen · 2020-07-31
Review status
Source imported; scholarly proofreading pending

The IAST Sanskrit is preserved from the source. Devanāgarī is generated from IAST and awaits proofreading. Source variants and edition notes are shown separately. Unusual numbering and repeated source lines are retained.

Inline GRETIL reference extraction, whitespace normalization and mechanical IAST-to-Devanāgarī conversion. Original XML preserved. No translation or commentary added.

This text and our script conversion are available under CC BY-NC-SA 4.0, including attribution, noncommercial use and share-alike requirements. This licence applies to the text, independently of the site design.

Hindu Digital Library
ॐ श्री गुरुभ्यो नमःॐ श्री परमात्मने नमः