ततः संवत्सरस्यान्ते द्वादशादित्यसंनिभः दिव्यपीताम्बरधरो दिव्याभरणभूषितः
tataḥ saṃvatsarasyānte dvādaśādityasaṃnibhaḥ divyapītāmbaradharo divyābharaṇabhūṣitaḥ
तारोदराद्विनिष्क्रान्तः कुमारश्चन्द्रसंनिभः सर्वार्थशास्त्रविद्धीमान् हस्तिशास्त्रप्रवर्तकः
tārodarādviniṣkrāntaḥ kumāraścandrasaṃnibhaḥ sarvārthaśāstraviddhīmān hastiśāstrapravartakaḥ
नाम यद्राजपुत्रीयं विश्रुतं गजवैद्यकम् राज्ञः सोमस्य पुत्रत्वाद् राजपुत्रो बुधः स्मृतः
nāma yadrājaputrīyaṃ viśrutaṃ gajavaidyakam rājñaḥ somasya putratvād rājaputro budhaḥ smṛtaḥ
जातमात्रः स तेजांसि सर्वाण्येवाजयद्बली ब्रह्माद्यास्तत्र चाजग्मुर् देवा देवर्षिभिः सह
jātamātraḥ sa tejāṃsi sarvāṇyevājayadbalī brahmādyāstatra cājagmur devā devarṣibhiḥ saha
बृहस्पतिगृहे सर्वे जातकर्मोत्सवे तदा अपृच्छंस्ते सुरास्तारां केन जातः कुमारकः
bṛhaspatigṛhe sarve jātakarmotsave tadā apṛcchaṃste surāstārāṃ kena jātaḥ kumārakaḥ
ततः सा लज्जिता तेषां न किंचिदवदत्तदा पुनः पुनस्तदा पृष्टा लज्जयन्ती वराङ्गना
tataḥ sā lajjitā teṣāṃ na kiṃcidavadattadā punaḥ punastadā pṛṣṭā lajjayantī varāṅganā
सोमस्येति चिरादाह ततो ऽगृह्णाद्विधुः सुतम् बुध इत्यकरोन्नाम्ना प्रादाद्राज्यं च भूतले
somasyeti cirādāha tato 'gṛhṇādvidhuḥ sutam budha ityakaronnāmnā prādādrājyaṃ ca bhūtale
अभिषेकं ततः कृत्वा प्रधानमकरोद्विभुः गृहसाम्यं प्रदायाथ ब्रह्मा ब्रह्मर्षिसंयुतः
abhiṣekaṃ tataḥ kṛtvā pradhānamakarodvibhuḥ gṛhasāmyaṃ pradāyātha brahmā brahmarṣisaṃyutaḥ
पश्यतां सर्वदेवानां तत्रैवान्तरधीयत इलोदरे च धर्मिष्ठं बुधः पुत्रमजीजनत्
paśyatāṃ sarvadevānāṃ tatraivāntaradhīyata ilodare ca dharmiṣṭhaṃ budhaḥ putramajījanat
अश्वमेधशतं साग्रम् अकरोद्यः स्वतेजसा पुरूरवा इति ख्यातः सर्वलोकनमस्कृतः
aśvamedhaśataṃ sāgram akarodyaḥ svatejasā purūravā iti khyātaḥ sarvalokanamaskṛtaḥ
हिमवच्छिखरे रम्ये समाराध्य जनार्दनम् लोकैश्वर्यमगाद्राजा सप्तद्वीपपतिस्तदा
himavacchikhare ramye samārādhya janārdanam lokaiśvaryamagādrājā saptadvīpapatistadā
केशिप्रभृतयो दैत्याः कोटिशो येन दारिताः उर्वशी यस्य पत्नीत्वम् अगमद्रूपमोहिता
keśiprabhṛtayo daityāḥ koṭiśo yena dāritāḥ urvaśī yasya patnītvam agamadrūpamohitā
सप्तद्वीपा वसुमती सशैलवनकानना धर्मेण पालिता तेन सर्वलोकहितैषिणा
saptadvīpā vasumatī saśailavanakānanā dharmeṇa pālitā tena sarvalokahitaiṣiṇā
चामरग्राहिणी कीर्तिः सदा चैवाङ्गवाहिका विष्णोः प्रसादाद्देवेन्द्रो ददाव् अर्धासनं तदा
cāmaragrāhiṇī kīrtiḥ sadā caivāṅgavāhikā viṣṇoḥ prasādāddevendro dadāv ardhāsanaṃ tadā
धर्मार्थकामान्धर्मेण समम् एवाभ्यपालयत् धर्मार्थकामाः संद्रष्टुम् आजग्मुः कौतुकात्पुरा
dharmārthakāmāndharmeṇa samam evābhyapālayat dharmārthakāmāḥ saṃdraṣṭum ājagmuḥ kautukātpurā
जिज्ञासवस्तच्चरितं कथं पश्यति नः समम् भक्त्या चक्रे ततस्तेषाम् अर्घ्यपाद्यादिकं नृपः
jijñāsavastaccaritaṃ kathaṃ paśyati naḥ samam bhaktyā cakre tatasteṣām arghyapādyādikaṃ nṛpaḥ
आसनत्रयमानीय दिव्यं कनकभूषितम् निविश्याथाकरोत्पूजाम् ईषद्धर्मे ऽधिकां पुनः
āsanatrayamānīya divyaṃ kanakabhūṣitam niviśyāthākarotpūjām īṣaddharme 'dhikāṃ punaḥ
जग्मतुस्तेन कामार्थाव् अतिकोपं नृपं प्रति अर्थः शापमदात्तस्मै लोभात्त्वं नाशमेष्यसि
jagmatustena kāmārthāv atikopaṃ nṛpaṃ prati arthaḥ śāpamadāttasmai lobhāttvaṃ nāśameṣyasi
कामो ऽप्याह तवोन्मादो भविता गन्धमादने कुमारवनमाश्रित्य वियोगादुर्वशीभवात्
kāmo 'pyāha tavonmādo bhavitā gandhamādane kumāravanamāśritya viyogādurvaśībhavāt
धर्मो ऽप्याह चिरायुस् त्वं धार्मिकश्च भविष्यसि संततिस्तव राजेन्द्र यावच्चन्द्रार्कतारकम्
dharmo 'pyāha cirāyus tvaṃ dhārmikaśca bhaviṣyasi saṃtatistava rājendra yāvaccandrārkatārakam
शतशो वृद्धिमायातु न नाशं भुवि यास्यति इत्युक्त्वान्तर्दधुः सर्वे राजा राज्यं तदन्वभूत्
śataśo vṛddhimāyātu na nāśaṃ bhuvi yāsyati ityuktvāntardadhuḥ sarve rājā rājyaṃ tadanvabhūt
अहन्यहनि देवेन्द्रं द्रष्टुं याति स राजराट् कदाचिदारुह्य रथं दक्षिणाम्बरचारिणम्
ahanyahani devendraṃ draṣṭuṃ yāti sa rājarāṭ kadācidāruhya rathaṃ dakṣiṇāmbaracāriṇam
सार्धमर्केण सो ऽपश्यन् नीयमानामथाम्बरे केशिना दानवेन्द्रेण चित्रलेखामथोर्वशीम्
sārdhamarkeṇa so 'paśyan nīyamānāmathāmbare keśinā dānavendreṇa citralekhāmathorvaśīm
तं विनिर्जित्य समरे विविधायुधपाणिना बुधपुत्रेण वायव्यम् अस्त्रं मुक्त्वा यशो ऽर्थिना
taṃ vinirjitya samare vividhāyudhapāṇinā budhaputreṇa vāyavyam astraṃ muktvā yaśo 'rthinā
तथा शक्रो ऽपि समरे येन चैवं विनिर्जितः मित्रत्वम् अगमद् देवैर् ददाव् इन्द्राय चोर्वशीम्
tathā śakro 'pi samare yena caivaṃ vinirjitaḥ mitratvam agamad devair dadāv indrāya corvaśīm
ततःप्रभृति मित्रत्वम् अगमत् पाकशासनः सर्वलोकातिशायित्वं बलमूर्जो यशः श्रियम्
tataḥprabhṛti mitratvam agamat pākaśāsanaḥ sarvalokātiśāyitvaṃ balamūrjo yaśaḥ śriyam
प्रादाद्वज्रीति संतुष्टो गेयतां भरतेन च सा पुरूरवसः प्रीत्या गायन्ती चरितं महत्
prādādvajrīti saṃtuṣṭo geyatāṃ bharatena ca sā purūravasaḥ prītyā gāyantī caritaṃ mahat
लक्ष्मीस्वयंवरं नाम भरतेन प्रवर्तितम् मेनकामुर्वशीं रम्भां नृत्यतेति तदादिशत्
lakṣmīsvayaṃvaraṃ nāma bharatena pravartitam menakāmurvaśīṃ rambhāṃ nṛtyateti tadādiśat
ननर्त सलयं तत्र लक्ष्मीरूपेण चोर्वशी सा पुरूरवसं दृष्ट्वा नृत्यन्ती कामपीडिता
nanarta salayaṃ tatra lakṣmīrūpeṇa corvaśī sā purūravasaṃ dṛṣṭvā nṛtyantī kāmapīḍitā
विस्मृताभिनयं सर्वं यत्पुरा भरतोदितम् शशाप भरतः क्रोधाद् वियोगादस्य भूतले
vismṛtābhinayaṃ sarvaṃ yatpurā bharatoditam śaśāpa bharataḥ krodhād viyogādasya bhūtale
पञ्चपञ्चाशदब्दानि लता सूक्ष्मा भविष्यसि पुरूरवाः पिशाचत्वं तत्रैवानुभविष्यति
pañcapañcāśadabdāni latā sūkṣmā bhaviṣyasi purūravāḥ piśācatvaṃ tatraivānubhaviṣyati
ततस्तमुर्वशी गत्वा भर्तारमकरोच्चिरम् शापान्ते भरतस्याथ उर्वशी बुधसूनुतः
tatastamurvaśī gatvā bhartāramakarocciram śāpānte bharatasyātha urvaśī budhasūnutaḥ
अजीजनत्सुतानष्टौ नामतस्तान्निबोधत आयुर् दृढायुर् अश्वायुर् धनायुर् धृतिमान्वसुः
ajījanatsutānaṣṭau nāmatastānnibodhata āyur dṛḍhāyur aśvāyur dhanāyur dhṛtimānvasuḥ
शुचिविद्यः शतायुश्च सर्वे दिव्यबलौजसः आयुषो नहुषः पुत्रौ वृद्धशर्मा तथैव च
śucividyaḥ śatāyuśca sarve divyabalaujasaḥ āyuṣo nahuṣaḥ putrau vṛddhaśarmā tathaiva ca
रजिर्दम्भो विपाप्मा च वीराः पञ्च महारथाः रजेः पुत्रशतं जज्ञे राजेयमिति विश्रुतम्
rajirdambho vipāpmā ca vīrāḥ pañca mahārathāḥ rajeḥ putraśataṃ jajñe rājeyamiti viśrutam
रजिराराधयामास नारायणमकल्मषम् तपसा तोषितो विष्णुर् वरान्प्रादान्महीपते
rajirārādhayāmāsa nārāyaṇamakalmaṣam tapasā toṣito viṣṇur varānprādānmahīpate
देवासुरमनुष्याणाम् अभूत्स विजयी तदा अथ देवासुरं युद्धम् अभूद् वर्षशतत्रयम्
devāsuramanuṣyāṇām abhūtsa vijayī tadā atha devāsuraṃ yuddham abhūd varṣaśatatrayam
प्रह्लादशक्रयोर्भीमं न कश्चिद्विजयी तयोः ततो देवासुरैः पृष्टः प्राह देवश्चतुर्मुखः
prahlādaśakrayorbhīmaṃ na kaścidvijayī tayoḥ tato devāsuraiḥ pṛṣṭaḥ prāha devaścaturmukhaḥ
अनयोर्विजयी कः स्याद् रजिर्यत्रेति सो ऽब्रवीत् जयाय प्रार्थितो राजा सहायस्त्वं भवस्व नः
anayorvijayī kaḥ syād rajiryatreti so 'bravīt jayāya prārthito rājā sahāyastvaṃ bhavasva naḥ
दैत्यैः प्राह यदि स्वामी वो भवामि ततस्त्वलम् नासुरैः प्रतिपन्नं तत् प्रतिपन्नं सुरैस्तथा
daityaiḥ prāha yadi svāmī vo bhavāmi tatastvalam nāsuraiḥ pratipannaṃ tat pratipannaṃ suraistathā
स्वामी भव त्वमस्माकं संग्रामे नाशय द्विषः ततो विनाशिताः सर्वे ये ऽवध्या वज्रपाणिना
svāmī bhava tvamasmākaṃ saṃgrāme nāśaya dviṣaḥ tato vināśitāḥ sarve ye 'vadhyā vajrapāṇinā
पुत्रत्वमगमत्तुष्टस् तस्येन्द्रः कर्मणा विभुः दत्त्वेन्द्राय तदा राज्यं जगाम तपसे रजिः
putratvamagamattuṣṭas tasyendraḥ karmaṇā vibhuḥ dattvendrāya tadā rājyaṃ jagāma tapase rajiḥ
रजिपुत्रैस्तदाच्छिन्नं बलादिन्द्रस्य वैभवम् यज्ञभागं च राज्यं च तपोबलगुणान्वितैः
rajiputraistadācchinnaṃ balādindrasya vaibhavam yajñabhāgaṃ ca rājyaṃ ca tapobalaguṇānvitaiḥ
राज्यभ्रष्टस्तदा शक्रो रजिपुत्रैर्निपीडितः प्राह वाचस्पतिं दीनः पीडितो ऽस्मि रजेः सुतैः
rājyabhraṣṭastadā śakro rajiputrairnipīḍitaḥ prāha vācaspatiṃ dīnaḥ pīḍito 'smi rajeḥ sutaiḥ
न यज्ञभागो राज्यं मे निर्जितश्च बृहस्पते राज्यलाभाय मे यत्नं विधत्स्व धिषणाधिप
na yajñabhāgo rājyaṃ me nirjitaśca bṛhaspate rājyalābhāya me yatnaṃ vidhatsva dhiṣaṇādhipa
ततो बृहस्पतिः शक्रम् अकरोद्बलदर्पितम् ग्रहशान्तिविधानेन पौष्टिकेन च कर्मणा
tato bṛhaspatiḥ śakram akarodbaladarpitam grahaśāntividhānena pauṣṭikena ca karmaṇā
गत्वाथ मोहयामास रजिपुत्रान्बृहस्पतिः जिनधर्मं समास्थाय वेदबाह्यं स वेदवित्
gatvātha mohayāmāsa rajiputrānbṛhaspatiḥ jinadharmaṃ samāsthāya vedabāhyaṃ sa vedavit
वेदत्रयीपरिभ्रष्टांश् चकार धिषणाधिपः वेदबाह्यान्परिज्ञाय हेतुवादसमन्वितान्
vedatrayīparibhraṣṭāṃś cakāra dhiṣaṇādhipaḥ vedabāhyānparijñāya hetuvādasamanvitān
जघान शक्रो वज्रेण सर्वान्धर्मबहिष्कृतान् नहुषस्य प्रवक्ष्यामि पुत्रान्सप्तैव धार्मिकान्
jaghāna śakro vajreṇa sarvāndharmabahiṣkṛtān nahuṣasya pravakṣyāmi putrānsaptaiva dhārmikān
यतिर्ययातिः संयातिर् उद्भवः पाचिरेव च शर्यातिर्मेघजातिश्च सप्तैते वंशवर्धनाः
yatiryayātiḥ saṃyātir udbhavaḥ pācireva ca śaryātirmeghajātiśca saptaite vaṃśavardhanāḥ
यतिः कुमारभावे ऽपि योगी वैखानसो ऽभवत् ययातिश्चाकरोद्राज्यं धर्मैकशरणः सदा
yatiḥ kumārabhāve 'pi yogī vaikhānaso 'bhavat yayātiścākarodrājyaṃ dharmaikaśaraṇaḥ sadā
शर्मिष्ठा तस्य भार्याभूद् दुहिता वृषपर्वणः भार्गवस्यात्मजा तद्वद् देवयानी च सुव्रता
śarmiṣṭhā tasya bhāryābhūd duhitā vṛṣaparvaṇaḥ bhārgavasyātmajā tadvad devayānī ca suvratā
ययातेः पञ्च दायादास् तान्प्रवक्ष्यामि नामतः देवयानी यदुं पुत्रं तुर्वसुं चाप्यजीजनत्
yayāteḥ pañca dāyādās tānpravakṣyāmi nāmataḥ devayānī yaduṃ putraṃ turvasuṃ cāpyajījanat
तथा द्रुह्युमनुं पूरुं शर्मिष्ठाजनयत्सुतान् यदुः पूरुश्चाभवतां तेषां वंशविवर्धनौ
tathā druhyumanuṃ pūruṃ śarmiṣṭhājanayatsutān yaduḥ pūruścābhavatāṃ teṣāṃ vaṃśavivardhanau
ययातिर्नाहुषश्चासीद् राजा सत्यपराक्रमः पालयामास स महीम् ईजे च विधिवन्मखैः
yayātirnāhuṣaścāsīd rājā satyaparākramaḥ pālayāmāsa sa mahīm īje ca vidhivanmakhaiḥ
अतिभक्त्या पितॄनर्च्य देवांश्च प्रयतः सदा अथाजयत्प्रजाः सर्वा ययातिरपराजितः
atibhaktyā pitṝnarcya devāṃśca prayataḥ sadā athājayatprajāḥ sarvā yayātiraparājitaḥ
स शाश्वतीः समा राजा प्रजा धर्मेण पालयन् जराम् आर्छन् महाघोरां नाहुषो रूपनाशिनीम्
sa śāśvatīḥ samā rājā prajā dharmeṇa pālayan jarām ārchan mahāghorāṃ nāhuṣo rūpanāśinīm
जराभिभूतः पुत्रान् स राजा वचनमब्रवीत् यदुं पूरुं तुर्वसुं च द्रुह्युं चानुं च पार्थिवः
jarābhibhūtaḥ putrān sa rājā vacanamabravīt yaduṃ pūruṃ turvasuṃ ca druhyuṃ cānuṃ ca pārthivaḥ
यौवनेन चलान्कामान् युवा युवतिभिः सह विहर्तुम् अहमिच्छामि साहाय्यं कुरुतात्मजाः
yauvanena calānkāmān yuvā yuvatibhiḥ saha vihartum ahamicchāmi sāhāyyaṃ kurutātmajāḥ
तं पुत्रो देवयानेयः पूर्वजो यदुरब्रवीत् साहाय्यं भवतः कार्यम् अस्माभिर्यौवनेन किम्
taṃ putro devayāneyaḥ pūrvajo yadurabravīt sāhāyyaṃ bhavataḥ kāryam asmābhiryauvanena kim
ययातिरब्रवीत् पुत्राञ् जरा मे प्रतिगृह्यताम् यौवनेनाथ भवतां चरेयं विषयानहम्
yayātirabravīt putrāñ jarā me pratigṛhyatām yauvanenātha bhavatāṃ careyaṃ viṣayānaham
यजतो दीर्घसत्त्रैर्मे शापाच्चोशनसो मुनेः कामार्थः परिहीनो मे ऽतृप्तो ऽहं तेन पुत्रकाः
yajato dīrghasattrairme śāpāccośanaso muneḥ kāmārthaḥ parihīno me 'tṛpto 'haṃ tena putrakāḥ
स्वकीयेन शरीरेण जरामेनां प्रशास्तु वः अहं तन्वाभिनवया युवा कामानवाप्नुयाम्
svakīyena śarīreṇa jarāmenāṃ praśāstu vaḥ ahaṃ tanvābhinavayā yuvā kāmānavāpnuyām
न ते ऽस्य प्रत्यगृह्णन्त यदुप्रभृतयो जराम् चतुरस्तान्स राजर्षिर् अशपच्चेति नः श्रुतम्
na te 'sya pratyagṛhṇanta yaduprabhṛtayo jarām caturastānsa rājarṣir aśapacceti naḥ śrutam
तमब्रवीत्ततः पूरुः कनीयान्सत्यविक्रमः जरां मा देहि नवया तन्वा मे यौवनात्सुखी
tamabravīttataḥ pūruḥ kanīyānsatyavikramaḥ jarāṃ mā dehi navayā tanvā me yauvanātsukhī
अहं जरां तवादाय राज्ये स्थास्यामि चाज्ञया एवमुक्तः स राजर्षिस् तपोवीर्यसमाश्रयात्
ahaṃ jarāṃ tavādāya rājye sthāsyāmi cājñayā evamuktaḥ sa rājarṣis tapovīryasamāśrayāt
संस्थापयामास जरां तदा पुत्रे महात्मनि पौरवेणाथ वयसा राजा यौवनमास्थितः
saṃsthāpayāmāsa jarāṃ tadā putre mahātmani pauraveṇātha vayasā rājā yauvanamāsthitaḥ
ययातेश्चाथ वयसा राज्यं पूरुरकारयत् ततो वर्षसहस्रान्ते ययातिरपराजितः
yayāteścātha vayasā rājyaṃ pūrurakārayat tato varṣasahasrānte yayātiraparājitaḥ
अतृप्त इव कामानां पूरुं पुत्रमुवाच ह त्वया दायादवान् अस्मि त्वं मे वंशकरः सुतः
atṛpta iva kāmānāṃ pūruṃ putramuvāca ha tvayā dāyādavān asmi tvaṃ me vaṃśakaraḥ sutaḥ
पौरवो वंश इत्येष ख्यातिं लोके गमिष्यति ततः स नृपशार्दूलः पूरुं राज्ये ऽभिषिच्य च
pauravo vaṃśa ityeṣa khyātiṃ loke gamiṣyati tataḥ sa nṛpaśārdūlaḥ pūruṃ rājye 'bhiṣicya ca
कालेन महता पश्चात् कालधर्मम् उपेयिवान् पूरुवंशं प्रवक्ष्यामि शृणुध्वमृषिसत्तमाः यत्र ते भारता जाता भरतान्वयवर्धनाः
kālena mahatā paścāt kāladharmam upeyivān pūruvaṃśaṃ pravakṣyāmi śṛṇudhvamṛṣisattamāḥ yatra te bhāratā jātā bharatānvayavardhanāḥ