यदा वसन्नन्दने कामरूपे संवत्सराणामयुतं शतानाम् किंकारणं कार्तयुगप्रधान हित्वा तद्वै वसुधाम् अन्वपद्यः
yadā vasannandane kāmarūpe saṃvatsarāṇāmayutaṃ śatānām kiṃkāraṇaṃ kārtayugapradhāna hitvā tadvai vasudhām anvapadyaḥ
ज्ञातिः सुहृत्स्वजनो यो यथेह क्षीणे वित्ते त्यज्यते मानवैर्हि तथा स्वर्गे क्षीणपुण्यं मनुष्यं त्यजन्ति सद्यः खेचरा देवसंघाः
jñātiḥ suhṛtsvajano yo yatheha kṣīṇe vitte tyajyate mānavairhi tathā svarge kṣīṇapuṇyaṃ manuṣyaṃ tyajanti sadyaḥ khecarā devasaṃghāḥ
कथं तस्मिन्क्षीणपुण्या भवन्ति संमुह्यते मे ऽत्र मनो ऽतिमात्रम् किंविशिष्टाः कस्य धामोपयान्ति तद्वै ब्रूहि क्षेत्रवित्त्वं मतो मे
kathaṃ tasminkṣīṇapuṇyā bhavanti saṃmuhyate me 'tra mano 'timātram kiṃviśiṣṭāḥ kasya dhāmopayānti tadvai brūhi kṣetravittvaṃ mato me
इमं भौमं नरकं ते पतन्ति लालप्यमाना नरदेव सर्वे ते कङ्कगोमायुपलाशनार्थं क्षितौ विवृद्धिं बहुधा प्रयान्ति
imaṃ bhaumaṃ narakaṃ te patanti lālapyamānā naradeva sarve te kaṅkagomāyupalāśanārthaṃ kṣitau vivṛddhiṃ bahudhā prayānti
तस्मादेवं वर्जनीयं नरेन्द्र दुष्टं लोके गर्हणीयं च कर्म आख्यातं ते पार्थिव सर्वमेतद् भूयश्चेदानीं वद किं ते वदामि
tasmādevaṃ varjanīyaṃ narendra duṣṭaṃ loke garhaṇīyaṃ ca karma ākhyātaṃ te pārthiva sarvametad bhūyaścedānīṃ vada kiṃ te vadāmi
यदा तु तांस् ते वितुदन्ते वयांसि तथा गृध्राः शितिकण्ठाः पतंगाः कथं भवन्ति कथमाभवन्ति त्वत्तो भौमं नरकमहं शृणोमि
yadā tu tāṃs te vitudante vayāṃsi tathā gṛdhrāḥ śitikaṇṭhāḥ pataṃgāḥ kathaṃ bhavanti kathamābhavanti tvatto bhaumaṃ narakamahaṃ śṛṇomi
ऊर्ध्वं देहात्कर्मणो जृम्भमाणाद् व्यक्तं पृथिव्याम् अनुसंचरन्ति इमं भौमं नरकं ते पतन्ति नावेक्षन्ते वर्षपूगाननेकान्
ūrdhvaṃ dehātkarmaṇo jṛmbhamāṇād vyaktaṃ pṛthivyām anusaṃcaranti imaṃ bhaumaṃ narakaṃ te patanti nāvekṣante varṣapūgānanekān
षष्टिं सहस्राणि पतन्ति व्योम्नि तथाशीतिं चैव तु वत्सराणाम् तान्वै नुदन्ते प्रपतन्तः प्रयातान् भीमा भौमा राक्षसास् तीक्ष्णदंष्ट्राः
ṣaṣṭiṃ sahasrāṇi patanti vyomni tathāśītiṃ caiva tu vatsarāṇām tānvai nudante prapatantaḥ prayātān bhīmā bhaumā rākṣasās tīkṣṇadaṃṣṭrāḥ
यदेतांस्ते संपततस्तुदन्ति भीमा भौमा राक्षसास्तीक्ष्णदंष्ट्राः कथं भवन्ति कथमाभवन्ति कथंभूता गर्भभूता भवन्ति
yadetāṃste saṃpatatastudanti bhīmā bhaumā rākṣasāstīkṣṇadaṃṣṭrāḥ kathaṃ bhavanti kathamābhavanti kathaṃbhūtā garbhabhūtā bhavanti
असृग्रेतः पुष्परसानुयुक्तम् अन्वेति सद्यः पुरुषेण सृष्टम् तव तरया रज आपद्यते च स गर्भभूतः समुपैति तत्र
asṛgretaḥ puṣparasānuyuktam anveti sadyaḥ puruṣeṇa sṛṣṭam tava tarayā raja āpadyate ca sa garbhabhūtaḥ samupaiti tatra
वनस्पतीन् ओषधींश्चाविशन्ति अपो वायुं पृथिवीं चान्तरिक्षम् चतुष्पदं द्विपदं चापि सर्व एवंभूता गर्भभूता भवन्ति
vanaspatīn oṣadhīṃścāviśanti apo vāyuṃ pṛthivīṃ cāntarikṣam catuṣpadaṃ dvipadaṃ cāpi sarva evaṃbhūtā garbhabhūtā bhavanti
अन्यद्वपुर्विदधातीह गर्भ उताहोस्वित्स्वेन कामेन याति आपद्यमानो नरयोनिमेताम् आचक्ष्व मे संशयात्पृच्छतस्त्वम्
anyadvapurvidadhātīha garbha utāhosvitsvena kāmena yāti āpadyamāno narayonimetām ācakṣva me saṃśayātpṛcchatastvam
शरीरदेहादिसमुच्छ्रयं च चक्षुःश्रोत्रे लभते केन संज्ञाम् एतत्सर्वं तात आचक्ष्व पृष्टः क्षेत्रज्ञं त्वां मन्यमाना हि सर्वे
śarīradehādisamucchrayaṃ ca cakṣuḥśrotre labhate kena saṃjñām etatsarvaṃ tāta ācakṣva pṛṣṭaḥ kṣetrajñaṃ tvāṃ manyamānā hi sarve
वायुः समुत्कर्षति गर्भयोनिम् ऋतौ रेतः पुष्परसानुयुक्तम् स तत्र तन्मात्रकृताधिकारः क्रमेण संवर्धयतीह गर्भम्
vāyuḥ samutkarṣati garbhayonim ṛtau retaḥ puṣparasānuyuktam sa tatra tanmātrakṛtādhikāraḥ krameṇa saṃvardhayatīha garbham
स जायमानो ऽथ गृहीतमात्रः संज्ञामधिष्ठाय ततो मनुष्यः स श्रोत्राभ्यां वेदयतीह शब्दं स वै रूपं पश्यति चक्षुषा च
sa jāyamāno 'tha gṛhītamātraḥ saṃjñāmadhiṣṭhāya tato manuṣyaḥ sa śrotrābhyāṃ vedayatīha śabdaṃ sa vai rūpaṃ paśyati cakṣuṣā ca
घ्राणेन गन्धं जिह्वयाथो रसं च त्वचा स्पर्शं मनसा देवभावम् इत्यष्टकेहोपचितं हि विद्धि महात्मनः प्राणभृतः शरीरे
ghrāṇena gandhaṃ jihvayātho rasaṃ ca tvacā sparśaṃ manasā devabhāvam ityaṣṭakehopacitaṃ hi viddhi mahātmanaḥ prāṇabhṛtaḥ śarīre
यः संस्थितः पुरुषो दह्यते वा निखन्यते वापि निकृष्यते वा अभावभूतः स विनाशमेत्य केनात्मानं चेतयते पुरस्तात्
yaḥ saṃsthitaḥ puruṣo dahyate vā nikhanyate vāpi nikṛṣyate vā abhāvabhūtaḥ sa vināśametya kenātmānaṃ cetayate purastāt
हित्वा सो ऽसून् सुप्तवन्निष्ठितत्वात् पुरोधाय सुकृतं दुष्कृतं च अन्यां योनिं पुण्यपापानुसारां हित्वा देहं भजते राजसिंह
hitvā so 'sūn suptavanniṣṭhitatvāt purodhāya sukṛtaṃ duṣkṛtaṃ ca anyāṃ yoniṃ puṇyapāpānusārāṃ hitvā dehaṃ bhajate rājasiṃha
पुण्यां योनिं पुण्यकृतो विशन्ति पापां योनिं पापकृतो व्रजन्ति कीटाः पतंगाश्च भवन्ति पापान् न मे विवक्षास्ति महानुभाव
puṇyāṃ yoniṃ puṇyakṛto viśanti pāpāṃ yoniṃ pāpakṛto vrajanti kīṭāḥ pataṃgāśca bhavanti pāpān na me vivakṣāsti mahānubhāva
चतुष्पदा द्विपदाः पक्षिणश्च तथाभूता गर्भभूता भवन्ति आख्यातमेतन्निखिलं हि सर्वं भूयस्तु किं पृच्छसि राजसिंह
catuṣpadā dvipadāḥ pakṣiṇaśca tathābhūtā garbhabhūtā bhavanti ākhyātametannikhilaṃ hi sarvaṃ bhūyastu kiṃ pṛcchasi rājasiṃha
किं स्वित्कृत्वा लभते तात संज्ञां मर्त्यः श्रेष्ठां तपसा विद्यया वा तन्मे पृष्टः शंस सर्वं यथावच् छुभांल्लोकान् येन गच्छेत्क्रमेण
kiṃ svitkṛtvā labhate tāta saṃjñāṃ martyaḥ śreṣṭhāṃ tapasā vidyayā vā tanme pṛṣṭaḥ śaṃsa sarvaṃ yathāvac chubhāṃllokān yena gacchetkrameṇa
तपश्च दानं च शमो दमश्च ह्रीर् आर्जवं सर्वभूतानुकम्पा स्वर्गस्य लोकस्य वदन्ति सन्तो द्वाराणि सप्तैव महान्ति पुंसाम्
tapaśca dānaṃ ca śamo damaśca hrīr ārjavaṃ sarvabhūtānukampā svargasya lokasya vadanti santo dvārāṇi saptaiva mahānti puṃsām
सर्वाणि चैतानि यथोदितानि तपःप्रधानान्यभिमर्षकेण नश्यन्ति मानेन तमो ऽभिभूताः पुंसः सदैवेति वदन्ति सन्तः
sarvāṇi caitāni yathoditāni tapaḥpradhānānyabhimarṣakeṇa naśyanti mānena tamo 'bhibhūtāḥ puṃsaḥ sadaiveti vadanti santaḥ
अधीयानः पण्डितं मन्यमानो यो विद्यया हन्ति यशः परस्य तस्यान्तवन्तः पुरुषस्य लोका न चास्य तद्ब्रह्मफलं ददाति
adhīyānaḥ paṇḍitaṃ manyamāno yo vidyayā hanti yaśaḥ parasya tasyāntavantaḥ puruṣasya lokā na cāsya tadbrahmaphalaṃ dadāti
चत्वारि कर्माणि भयंकराणि भयं प्रयच्छन्त्ययथाकृतानि मानाग्निहोत्रमुत मानमौनं मानेनाधीतमुत मानयज्ञः
catvāri karmāṇi bhayaṃkarāṇi bhayaṃ prayacchantyayathākṛtāni mānāgnihotramuta mānamaunaṃ mānenādhītamuta mānayajñaḥ
न मान्यमानो मुदमाददीत न संतापं प्राप्नुयाच्चावमानात् सन्तः सतः पूजयन्तीह लोके नासाधवः साधुबुद्धिं लभन्ते
na mānyamāno mudamādadīta na saṃtāpaṃ prāpnuyāccāvamānāt santaḥ sataḥ pūjayantīha loke nāsādhavaḥ sādhubuddhiṃ labhante
इति दद्यादिति यजेद् इत्यधीयीत मे श्रुतम् इत्येतान्यभयान्याहुस् तान्य् अवर्ज्यानि नित्यशः
iti dadyāditi yajed ityadhīyīta me śrutam ityetānyabhayānyāhus tāny avarjyāni nityaśaḥ
येनाश्रयं वेदयन्ते पुराणं मनीषिणो मानसे मानयुक्तम् तन्निःश्रेयस् तेन संयोगमेत्य परां शान्तिं प्राप्नुयुः प्रेत्य चेह
yenāśrayaṃ vedayante purāṇaṃ manīṣiṇo mānase mānayuktam tanniḥśreyas tena saṃyogametya parāṃ śāntiṃ prāpnuyuḥ pretya ceha