शृणु चान्यद्भविष्यं यद् रूपसम्पद्विधायकम् भविष्यति युगे तस्मिन् द्वापरान्ते पितामह पिप्पलादस्य संवादो युधिष्ठिरपुरःसरैः
śṛṇu cānyadbhaviṣyaṃ yad rūpasampadvidhāyakam bhaviṣyati yuge tasmin dvāparānte pitāmaha pippalādasya saṃvādo yudhiṣṭhirapuraḥsaraiḥ
वसन्तं नैमिषारण्ये पिप्पलादं महामुनिम् अभिगम्य तदा चैनं प्रश्नमेकं करिष्यति युधिष्ठिरो धर्मपुत्रो धर्मयुक्तस्तपोधनम्
vasantaṃ naimiṣāraṇye pippalādaṃ mahāmunim abhigamya tadā cainaṃ praśnamekaṃ kariṣyati yudhiṣṭhiro dharmaputro dharmayuktastapodhanam
कथमारोग्यमैश्वर्यं मतिर्धर्मे गतिस्तथा अव्यङ्गता शिवे भक्तिर् वैष्णवो वा भवेत्कथम्
kathamārogyamaiśvaryaṃ matirdharme gatistathā avyaṅgatā śive bhaktir vaiṣṇavo vā bhavetkatham
तस्योत्तरमिदं ब्रह्मन् पिप्पलादस्य धीमतः शृणुष्व यद्वक्ष्यति वै धर्मपुत्राय धार्मिकः
tasyottaramidaṃ brahman pippalādasya dhīmataḥ śṛṇuṣva yadvakṣyati vai dharmaputrāya dhārmikaḥ
साधु पृष्टं त्वया भद्र इदानीं कथयामि ते अङ्गारव्रतम् इत्येतत् स वक्ष्यति महीपतेः
sādhu pṛṣṭaṃ tvayā bhadra idānīṃ kathayāmi te aṅgāravratam ityetat sa vakṣyati mahīpateḥ
अत्राप्युदाहरन्तीमम् इतिहासं पुरातनम् विरोचनस्य संवादं भार्गवस्य च धीमतः
atrāpyudāharantīmam itihāsaṃ purātanam virocanasya saṃvādaṃ bhārgavasya ca dhīmataḥ
प्रह्लादस्य सुतं दृष्ट्वा द्विरष्टपरिवत्सरम् रूपेणाप्रतिमं कान्त्या सो ऽहसद्भृगुनन्दनः
prahlādasya sutaṃ dṛṣṭvā dviraṣṭaparivatsaram rūpeṇāpratimaṃ kāntyā so 'hasadbhṛgunandanaḥ
साधु साधु महाबाहो विरोचन शिवं तव तत्तथा हसितं तस्य पप्रच्छ सुरसूदनः
sādhu sādhu mahābāho virocana śivaṃ tava tattathā hasitaṃ tasya papraccha surasūdanaḥ
ब्रह्मन्किमर्थमेतत्ते हास्यमाकस्मिकं कृतम् साधुसाध्विति मामेवम् उक्तवांस्त्वं वदस्व मे
brahmankimarthametatte hāsyamākasmikaṃ kṛtam sādhusādhviti māmevam uktavāṃstvaṃ vadasva me
तमेवंवादिनं शुक्र उवाच वदतां वरः विस्मयाद्व्रतमाहात्म्याद् धास्यमेतत्कृतं मया
tamevaṃvādinaṃ śukra uvāca vadatāṃ varaḥ vismayādvratamāhātmyād dhāsyametatkṛtaṃ mayā
पुरा दक्षविनाशाय कुपितस्य तु शूलिनः अथ तद्भीमवक्त्रस्य स्वेदबिन्दुर्ललाटजः
purā dakṣavināśāya kupitasya tu śūlinaḥ atha tadbhīmavaktrasya svedabindurlalāṭajaḥ
भित्त्वा स सप्त पातालान् अदहत्सप्त सागरान् अनेकवक्त्रनयनो ज्वलज्ज्वलनभीषणः
bhittvā sa sapta pātālān adahatsapta sāgarān anekavaktranayano jvalajjvalanabhīṣaṇaḥ
वीरभद्र इति ख्यातः करपादायुतैर्युतः कृत्वासौ यज्ञमथनं पुनर्भूतलसम्भवः त्रिजगन्निर्दहन्भूयः शिवेन विनिवारितः
vīrabhadra iti khyātaḥ karapādāyutairyutaḥ kṛtvāsau yajñamathanaṃ punarbhūtalasambhavaḥ trijagannirdahanbhūyaḥ śivena vinivāritaḥ
कृतं त्वया वीरभद्र दक्षयज्ञविनाशनम् इदानीमलमेतेन लोकदाहेन कर्मणा
kṛtaṃ tvayā vīrabhadra dakṣayajñavināśanam idānīmalametena lokadāhena karmaṇā
शान्तिप्रदाता सर्वेषां ग्रहाणां प्रथमो भव प्रेक्षिष्यन्ते जनाः पूजां करिष्यन्ति वरान्मम
śāntipradātā sarveṣāṃ grahāṇāṃ prathamo bhava prekṣiṣyante janāḥ pūjāṃ kariṣyanti varānmama
अङ्गारक इति ख्यातिं गमिष्यसि धरात्मज देवलोके ऽद्वितीयं च तव रूपं भविष्यति
aṅgāraka iti khyātiṃ gamiṣyasi dharātmaja devaloke 'dvitīyaṃ ca tava rūpaṃ bhaviṣyati
ये च त्वां पूजयिष्यन्ति चतुर्थ्यां त्वद्दिने नराः रूपमारोग्यमैश्वर्यं तेष्वनन्तं भविष्यति
ye ca tvāṃ pūjayiṣyanti caturthyāṃ tvaddine narāḥ rūpamārogyamaiśvaryaṃ teṣvanantaṃ bhaviṣyati
एवमुक्तस्तदा शान्तिम् अगमत् कामरूपधृक् संजातस्तत्क्षणाद्राजन् ग्रहत्वम् अगमत्पुनः
evamuktastadā śāntim agamat kāmarūpadhṛk saṃjātastatkṣaṇādrājan grahatvam agamatpunaḥ
स कदाचिद्भवांस्तस्य पूजार्घ्यादिकमुत्तमम् दृष्टवान्क्रियमाणं च शूद्रेण च व्यवस्थितः
sa kadācidbhavāṃstasya pūjārghyādikamuttamam dṛṣṭavānkriyamāṇaṃ ca śūdreṇa ca vyavasthitaḥ
तेन त्वं रूपवाञ्जातः सुरशत्रुकुलोद्वह विविधा च रुचिर्जाता यस्मात्तव विदूरगा
tena tvaṃ rūpavāñjātaḥ suraśatrukulodvaha vividhā ca rucirjātā yasmāttava vidūragā
विरोचन इति प्राहुस् तस्मात्त्वां देवदानवाः शूद्रेण क्रियमाणस्य व्रतस्य तव दर्शनात् ईदृशीं रूपसम्पत्तिं दृष्ट्वा विस्मितवानहम्
virocana iti prāhus tasmāttvāṃ devadānavāḥ śūdreṇa kriyamāṇasya vratasya tava darśanāt īdṛśīṃ rūpasampattiṃ dṛṣṭvā vismitavānaham
साधु साध्विति तेनोक्तम् अहो माहात्म्यमुत्तमम् पश्यतो ऽपि भवेद्रूपम् ऐश्वर्यं किमु कुर्वतः
sādhu sādhviti tenoktam aho māhātmyamuttamam paśyato 'pi bhavedrūpam aiśvaryaṃ kimu kurvataḥ
यस्माच्च भक्त्या धरणीसुतस्य विनिन्द्यमानेन गवादिदानम् आलोकितं तेन सुरारिगर्भे सम्भूतिरेषा तव दैत्य जाता
yasmācca bhaktyā dharaṇīsutasya vinindyamānena gavādidānam ālokitaṃ tena surārigarbhe sambhūtireṣā tava daitya jātā
अथ तद्वचनं श्रुत्वा भार्गवस्य महात्मनः प्रह्रादनन्दनो वीरः पुनः पप्रच्छ विस्मितः
atha tadvacanaṃ śrutvā bhārgavasya mahātmanaḥ prahrādanandano vīraḥ punaḥ papraccha vismitaḥ
भगवंस्तद्व्रतं सम्यक् श्रोतुमिच्छामि तत्त्वतः दीयमानं तु यद्दानं मया दृष्टं भवान्तरे
bhagavaṃstadvrataṃ samyak śrotumicchāmi tattvataḥ dīyamānaṃ tu yaddānaṃ mayā dṛṣṭaṃ bhavāntare
माहात्म्यं च विधिं तस्य यथावद्वक्तुमर्हसि इति तद्वचनं श्रुत्वा पुनः प्रोवाच विस्तरात्
māhātmyaṃ ca vidhiṃ tasya yathāvadvaktumarhasi iti tadvacanaṃ śrutvā punaḥ provāca vistarāt
चतुर्थ्यङ्गारकदिने यदा भवति दानव मृदा स्नानं तदा कुर्यात् पद्मरागविभूषितः
caturthyaṅgārakadine yadā bhavati dānava mṛdā snānaṃ tadā kuryāt padmarāgavibhūṣitaḥ
अग्निर्मूर्धा दिवो मन्त्रं जपन्नास्ते उदङ्मुखः शूद्रस्तूष्णीं स्मरन्भौमम् आस्ते भोगविवर्जितः
agnirmūrdhā divo mantraṃ japannāste udaṅmukhaḥ śūdrastūṣṇīṃ smaranbhaumam āste bhogavivarjitaḥ
तथास्तमित आदित्ये गोमयेनानुलेपयेत् प्राङ्गणं पुष्पमालाभिर् अक्षताभिः समन्ततः
tathāstamita āditye gomayenānulepayet prāṅgaṇaṃ puṣpamālābhir akṣatābhiḥ samantataḥ
अभ्यर्च्याभिलिखेत्पद्मं कुङ्कुमेनाष्टपत्त्रकम् कुङ्कुमस्याप्यभावे तु रक्तचन्दनमिष्यते
abhyarcyābhilikhetpadmaṃ kuṅkumenāṣṭapattrakam kuṅkumasyāpyabhāve tu raktacandanamiṣyate
चत्वारः करकाः कार्या भक्ष्यभोज्यसमन्विताः तण्डुलै रक्तशालीयैः पद्मरागैश्च संयुताः
catvāraḥ karakāḥ kāryā bhakṣyabhojyasamanvitāḥ taṇḍulai raktaśālīyaiḥ padmarāgaiśca saṃyutāḥ
चतुष्कोणेषु तान्कृत्वा फलानि विविधानि च गन्धमाल्यादिकं सर्वं तथैव विनिवेदयेत्
catuṣkoṇeṣu tānkṛtvā phalāni vividhāni ca gandhamālyādikaṃ sarvaṃ tathaiva vinivedayet
सुवर्णशृङ्गीं कपिलाम् अथार्च्य रौप्यैः सुरैः कांस्यदोहां सवत्साम् धुरंधरं रक्तमतीव सौम्यं धान्यानि सप्ताम्बरसंयुतानि
suvarṇaśṛṅgīṃ kapilām athārcya raupyaiḥ suraiḥ kāṃsyadohāṃ savatsām dhuraṃdharaṃ raktamatīva saumyaṃ dhānyāni saptāmbarasaṃyutāni
अङ्गुष्ठमात्रं पुरुषं तथैव सौवर्णमत्यायतबाहुदण्डम् चतुर्भुजं हेममये निविष्टं पात्रे गुडस्योपरि सर्पियुक्ते
aṅguṣṭhamātraṃ puruṣaṃ tathaiva sauvarṇamatyāyatabāhudaṇḍam caturbhujaṃ hemamaye niviṣṭaṃ pātre guḍasyopari sarpiyukte
समस्तयज्ञाय जितेन्द्रियाय पात्राय शीलान्वयसंयुताय दातव्यमेतत्सकलं द्विजाय कुटुम्बिने नैव तु दाम्भिकाय समर्पयेद्विप्रवराय भक्त्या कृताञ्जलिः पूर्वमुदीर्य मन्त्रम्
samastayajñāya jitendriyāya pātrāya śīlānvayasaṃyutāya dātavyametatsakalaṃ dvijāya kuṭumbine naiva tu dāmbhikāya samarpayedvipravarāya bhaktyā kṛtāñjaliḥ pūrvamudīrya mantram
भूमिपुत्र महाभाग स्वेदोद्भव पिनाकिनः रूपार्थी त्वां प्रपन्नो ऽहं गृहाणार्घ्यं नमो ऽस्तु ते
bhūmiputra mahābhāga svedodbhava pinākinaḥ rūpārthī tvāṃ prapanno 'haṃ gṛhāṇārghyaṃ namo 'stu te
मन्त्रेणानेन दत्त्वार्घ्यं रक्तचन्दनवारिणा ततो ऽर्चयेद्विप्रवरं रक्तमाल्याम्बरादिभिः
mantreṇānena dattvārghyaṃ raktacandanavāriṇā tato 'rcayedvipravaraṃ raktamālyāmbarādibhiḥ
दद्यात्तेनैव मन्त्रेण भौमं गोमिथुनान्वितम् शय्यां च शक्तितो दद्यात् सर्वोपस्करसंयुताम्
dadyāttenaiva mantreṇa bhaumaṃ gomithunānvitam śayyāṃ ca śaktito dadyāt sarvopaskarasaṃyutām
यद्यदिष्टतमं लोके यच्चास्य दयितं गृहे तत्तद्गुणवते देयं तदेवाक्षय्यमिच्छता
yadyadiṣṭatamaṃ loke yaccāsya dayitaṃ gṛhe tattadguṇavate deyaṃ tadevākṣayyamicchatā
प्रदक्षिणं ततः कृत्वा विसर्ज्य द्विजपुंगवम् नक्तमक्षारलवणम् अश्नीयाद्घृतसंयुतम्
pradakṣiṇaṃ tataḥ kṛtvā visarjya dvijapuṃgavam naktamakṣāralavaṇam aśnīyādghṛtasaṃyutam
भक्त्या यस्तु पुनः कुर्याद् एवमङ्गारकाष्टकम् चतुरो वाथ वा तस्य यत्पुण्यं तद्वदामि ते
bhaktyā yastu punaḥ kuryād evamaṅgārakāṣṭakam caturo vātha vā tasya yatpuṇyaṃ tadvadāmi te
रूपसौभाग्यसम्पन्नः पुनर्जन्मनि जन्मनि विष्णौ वाथ शिवे भक्तः सप्तद्वीपाधिपो भवेत्
rūpasaubhāgyasampannaḥ punarjanmani janmani viṣṇau vātha śive bhaktaḥ saptadvīpādhipo bhavet
सप्त कल्पसहस्राणि रुद्रलोके महीयते तस्मात्त्वमपि दैत्येन्द्र व्रतमेतत्समाचर
sapta kalpasahasrāṇi rudraloke mahīyate tasmāttvamapi daityendra vratametatsamācara
इत्येवमुक्त्वा भृगुनन्दनो ऽपि जगाम दैत्यश्च चकार सर्वम् त्वं चापि राजन्कुरु सर्वमेतद् यतो ऽक्षयं वेदविदो वदन्ति
ityevamuktvā bhṛgunandano 'pi jagāma daityaśca cakāra sarvam tvaṃ cāpi rājankuru sarvametad yato 'kṣayaṃ vedavido vadanti
तथेति सम्पूज्य स पिप्पलादं वाक्यं चकाराद्भुतवीर्यकर्मा शृणोति यश्चैनमनन्यचेतास् तस्यापि सिद्धिं भगवान्विधत्ते
tatheti sampūjya sa pippalādaṃ vākyaṃ cakārādbhutavīryakarmā śṛṇoti yaścainamananyacetās tasyāpi siddhiṃ bhagavānvidhatte