148 ॥ इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे प्रथमपादे गङ्गा माहात्म्ये नवमो ऽध्यायः नारद उवाच विष्णुपादाग्रसंभूता या गङ्गेत्यभिधीयते । तदुत्पत्तिं वद भ्रातरनुग्राह्यो ऽस्मि ते यदि
148 // iti śrībṛhannāradīyapurāṇe pūrvabhāge prathamapāde gaṅgā māhātmye navamo 'dhyāyaḥ nārada uvāca viṣṇupādāgrasaṃbhūtā yā gaṅgetyabhidhīyate / tadutpattiṃ vada bhrātaranugrāhyo 'smi te yadi
1 ॥ सनक उवाच शृणु नारद वक्ष्यामि गङ्गोत्पत्तिं तवानघ । वदृतां शृण्वतां चैंव पुण्यदां पापनाशिनीम्
1 // sanaka uvāca śṛṇu nārada vakṣyāmi gaṅgotpattiṃ tavānagha / vadṛtāṃ śṛṇvatāṃ caiṃva puṇyadāṃ pāpanāśinīm
2 ॥ आसीदिन्द्रादिदेवानां जनकः कश्यपो मुनिः । दक्षात्मजे तस्य भार्ये दितिश्चादितिरेव च
2 // āsīdindrādidevānāṃ janakaḥ kaśyapo muniḥ / dakṣātmaje tasya bhārye ditiścāditireva ca
3 ॥ अगदितिर्देवमातास्ति दैत्यानां जननी दितिः । ते तयोरात्मजा विप्र परस्परजयैषिणः
3 // agaditirdevamātāsti daityānāṃ jananī ditiḥ / te tayorātmajā vipra parasparajayaiṣiṇaḥ
4 ॥ सदा सपूर्वदेवास्तु यतो दैत्याः प्रकीर्तिताः । आदिर् दैत्यो दितेः पुत्रो हिरण्यकशिपुर्बली
4 // sadā sapūrvadevāstu yato daityāḥ prakīrtitāḥ / ādir daityo diteḥ putro hiraṇyakaśipurbalī
5 ॥ प्रह्लादस्तस्य पुत्रो ऽभूत्सुमहान्दैत्यसत्तमः । विरोचन स्तस्य सुतो बभूव द्विजभक्तिमान्
5 // prahlādastasya putro 'bhūtsumahāndaityasattamaḥ / virocana stasya suto babhūva dvijabhaktimān
6 ॥ तस्य पुत्रो ऽतितेजस्वी बलिरासीत्प्रतापवान् । स एव वाहिनीपालो दैत्यानामभवन्मुनेः
6 // tasya putro 'titejasvī balirāsītpratāpavān / sa eva vāhinīpālo daityānāmabhavanmuneḥ
7 ॥ बलेन महता युक्तो बुभुजे मेदिनीमिमाम् । विजित्य वसुधां सर्वां स्वर्गं जेतुं मनो दधे
7 // balena mahatā yukto bubhuje medinīmimām / vijitya vasudhāṃ sarvāṃ svargaṃ jetuṃ mano dadhe
8 ॥ गजाश्च यस्यायुतकोटिलक्षास्तावन्त एवाश्चरथा मुनीन्द्र । गजेगजे पञ्चशती पदातेः किं वर्ण्यते तस्य चमूर्वरिष्टा
8 // gajāśca yasyāyutakoṭilakṣāstāvanta evāścarathā munīndra / gajegaje pañcaśatī padāteḥ kiṃ varṇyate tasya camūrvariṣṭā
9 ॥ अमात्यकोट्यग्रसरावमात्यौ कुम्भाण्डनामाप्यथ कूपकर्णः । पित्रा समं शौर्यपराक्रमाभ्यां बाणो बलेः पुत्रशतग्रजो ऽभूत्
9 // amātyakoṭyagrasarāvamātyau kumbhāṇḍanāmāpyatha kūpakarṇaḥ / pitrā samaṃ śauryaparākramābhyāṃ bāṇo baleḥ putraśatagrajo 'bhūt
10 ॥ बलिः सुराञ्जेतुमनाः प्रवृत्तः सैन्येन युक्तो महता प्रतस्थे । ध्वजातपर्त्रैर्गगनाबुराशेस्तरङ्गविद्युत्स्मरणं प्रकुर्वन्
10 // baliḥ surāñjetumanāḥ pravṛttaḥ sainyena yukto mahatā pratasthe / dhvajātapartrairgaganāburāśestaraṅgavidyutsmaraṇaṃ prakurvan
11 ॥ अवाप्य वृत्रारिपुरं सुरारी रुरोघ दैत्यैर्मृगराजगाढैः । सुरश्च युद्धाय पुरात्तथैव विनिर्ययुर्वज्रकरादयश्च
11 // avāpya vṛtrāripuraṃ surārī rurogha daityairmṛgarājagāḍhaiḥ / suraśca yuddhāya purāttathaiva viniryayurvajrakarādayaśca
12 ॥ ततः प्रववृते युद्धं घोरं गीर्वाणदैत्ययो । कल्पान्तमेघानिर्धोषं डिण्डिंमध्वनिसंभ्रमम्
12 // tataḥ pravavṛte yuddhaṃ ghoraṃ gīrvāṇadaityayo / kalpāntameghānirdhoṣaṃ ḍiṇḍiṃmadhvanisaṃbhramam
13 ॥ मुमुचुः शरजालानि दःत्याः सुमनसां बले । देवाश्च दैत्यसेनासु संग्रामे ऽत्यन्तदारुणे
13 // mumucuḥ śarajālāni daḥtyāḥ sumanasāṃ bale / devāśca daityasenāsu saṃgrāme 'tyantadāruṇe
14 ॥ जहि दारय भिन्धीते छिन्धि मारय ताडय । इत्येवं सुमहान्घोषो वदतां सेनयोरभूत्
14 // jahi dāraya bhindhīte chindhi māraya tāḍaya / ityevaṃ sumahānghoṣo vadatāṃ senayorabhūt
15 ॥ शरदुन्दुभिनिध्वानैः सिंहनादैः सिंहनादैः सुरद्विषाम् । भाङ्कारैः स्यन्दनानां च बाणक्रेङ्गारनिःस्वनैः
15 // śaradundubhinidhvānaiḥ siṃhanādaiḥ siṃhanādaiḥ suradviṣām / bhāṅkāraiḥ syandanānāṃ ca bāṇakreṅgāraniḥsvanaiḥ
16 ॥ अश्वानां हेषितैश्चैव गजानां बृंहितैस्तथा । टङ्गारैर्धनुषां चैव लोकः शब्दत्मयो ऽभवत्
16 // aśvānāṃ heṣitaiścaiva gajānāṃ bṛṃhitaistathā / ṭaṅgārairdhanuṣāṃ caiva lokaḥ śabdatmayo 'bhavat
17 ॥ सुरासुरविनिर्मुक्तबाणनिष्पेषजानले । अकालप्रलयं मेने निरीक्ष्य सकलं जगत्
17 // surāsuravinirmuktabāṇaniṣpeṣajānale / akālapralayaṃ mene nirīkṣya sakalaṃ jagat
18 ॥ बभौ देवद्विषां सेना स्फुरच्छस्त्रौघधारिणी । चलद्विद्युन्निभा रात्रिश्छादिता जलदैरिव
18 // babhau devadviṣāṃ senā sphuracchastraughadhāriṇī / caladvidyunnibhā rātriśchāditā jaladairiva
19 ॥ तस्मिन्युद्धे महाधोरैर्गिरीन् क्षित्पान् सुरारिभिः । नाराचैश्चूर्णयामासुर्वेवास्ते लघुविक्रमाः
19 // tasminyuddhe mahādhorairgirīn kṣitpān surāribhiḥ / nārācaiścūrṇayāmāsurvevāste laghuvikramāḥ
20 ॥ केचित्सताडयामासुर्नागैर्नागान्रथान्रथैः । अश्वैरश्वांश्च केचित्तु गदादण्डैरथार्द्दयन्
20 // kecitsatāḍayāmāsurnāgairnāgānrathānrathaiḥ / aśvairaśvāṃśca kecittu gadādaṇḍairathārddayan
21 ॥ परिधैस्ताडिताः केचित्पेतुः शोणितकर्द्दमे । समुक्त्रान्तासवः केचिद्विमानानि समाश्रिताः
21 // paridhaistāḍitāḥ kecitpetuḥ śoṇitakarddame / samuktrāntāsavaḥ kecidvimānāni samāśritāḥ
22 ॥ ये दैत्या निहता देवैः प्रसह्य सङ्गरे तदा । ते देवभावमापन्ना दैतेयान्समुपाद्रवन्
22 // ye daityā nihatā devaiḥ prasahya saṅgare tadā / te devabhāvamāpannā daiteyānsamupādravan
23 ॥ अथ दैत्यगणाः क्रुद्वास्तड्यमानाः सुर्वैर्भृशम् । शस्त्रैर्बहुविधैर्द्देवान्निजध्नुरतिदारुणाः
23 // atha daityagaṇāḥ krudvāstaḍyamānāḥ survairbhṛśam / śastrairbahuvidhairddevānnijadhnuratidāruṇāḥ
24 ॥ दृषद्भिर्भिदिपालैश्च खड्गैः परशुतोमरैः । परिधैश्छुरिकाभिश्च कुन्तैश्चक्रैश्च शङ्कुभिः
24 // dṛṣadbhirbhidipālaiśca khaḍgaiḥ paraśutomaraiḥ / paridhaiśchurikābhiśca kuntaiścakraiśca śaṅkubhiḥ
25 ॥ मुसलैरङ्कुशेश्वैव लाङ्गलैः पट्टिशैस्तथा । शक्त्योपलैः शतघ्रीभिः पाशैश्च तलमुष्टिभिः
25 // musalairaṅkuśeśvaiva lāṅgalaiḥ paṭṭiśaistathā / śaktyopalaiḥ śataghrībhiḥ pāśaiśca talamuṣṭibhiḥ
26 ॥ शूलैर्नालीकनाराचैः क्षेपणीयैःसमुद्ररैः । रथाश्वनागपदगैः सङ्कुलो ववृधे रणः
26 // śūlairnālīkanārācaiḥ kṣepaṇīyaiḥsamudraraiḥ / rathāśvanāgapadagaiḥ saṅkulo vavṛdhe raṇaḥ
27 ॥ देवाश्च विविधास्त्राणि दैतेयेभ्यः समाक्षिपन् । एवमष्टसहस्राणि युद्धमासीत्सुदारुणम्
27 // devāśca vividhāstrāṇi daiteyebhyaḥ samākṣipan / evamaṣṭasahasrāṇi yuddhamāsītsudāruṇam
28 ॥ अथ दैत्यबले वृद्धे पराभूता दिवौकसः । सुरलोकं परित्यतज्य सर्वे भीताः प्रदुद्रुवुः
28 // atha daityabale vṛddhe parābhūtā divaukasaḥ / suralokaṃ parityatajya sarve bhītāḥ pradudruvuḥ
29 ॥ नररुपपरिच्छन्ना विचेरु रवनीतले । वैरोचनिस्त्रिभुवनं नारायणपरायणः
29 // nararupaparicchannā viceru ravanītale / vairocanistribhuvanaṃ nārāyaṇaparāyaṇaḥ
30 ॥ बुभुजे ऽव्याहतैश्चर्यप्रवृद्धश्रीर्महाबलः । इत्याज चाश्वमेघैः स विष्णुप्रीणनतत्परः
30 // bubhuje 'vyāhataiścaryapravṛddhaśrīrmahābalaḥ / ityāja cāśvameghaiḥ sa viṣṇuprīṇanatatparaḥ
31 ॥ इन्द्रत्वं चाकरोत्स्वर्गे दिक्पालत्वं तथैव च । देवानां प्रीणनार्थाय यैः क्रियन्ते द्विजैर्मखाः
31 // indratvaṃ cākarotsvarge dikpālatvaṃ tathaiva ca / devānāṃ prīṇanārthāya yaiḥ kriyante dvijairmakhāḥ
32 ॥ तेषु यज्ञेषु सर्वेषु हविर्भुङ्क्ते स दैत्यराट् । अदितिः स्वात्मजान्वीक्ष्य देवमातातिदुःखिता
32 // teṣu yajñeṣu sarveṣu havirbhuṅkte sa daityarāṭ / aditiḥ svātmajānvīkṣya devamātātiduḥkhitā
33 ॥ वृथात्र निवसामीति मत्वागाद्धिमवद्गिरम् । शक्रस्यैश्वर्यमिच्छन्ती दैत्यानां च पराजयम्
33 // vṛthātra nivasāmīti matvāgāddhimavadgiram / śakrasyaiśvaryamicchantī daityānāṃ ca parājayam
24 ॥ हरिध्यानपरा भूत्वा तपस्तेपे ऽतिदुष्करम् । किञ्चित्कालं समासीना तिष्टन्ती च ततः परम्
24 // haridhyānaparā bhūtvā tapastepe 'tiduṣkaram / kiñcitkālaṃ samāsīnā tiṣṭantī ca tataḥ param
35 ॥ पादेनैकेन सुचिरं ततः पादाग्रमात्रतः । कञ्चित्कालं फलाहारा ततः शीर्णदलाशना
35 // pādenaikena suciraṃ tataḥ pādāgramātrataḥ / kañcitkālaṃ phalāhārā tataḥ śīrṇadalāśanā
36 ॥ ततो जलाशमा वायुभोजनाहारवर्जिता । सञ्चिदानन्दसन्दोहं ध्यायत्यात्मानमत्मना
36 // tato jalāśamā vāyubhojanāhāravarjitā / sañcidānandasandohaṃ dhyāyatyātmānamatmanā
37 ॥ दिव्याब्दानां सहस्रं सा तपो ऽतप्यत नारद । दुरन्तं तत्तपः श्रुत्वा दैतेया मायिनो ऽदितिम्
37 // divyābdānāṃ sahasraṃ sā tapo 'tapyata nārada / durantaṃ tattapaḥ śrutvā daiteyā māyino 'ditim
38 ॥ देवतारुपमास्थाय संप्रोचुर्बलिनोदिताः । किमर्थं तप्यते मातः शरीरपरिशोषणम्
38 // devatārupamāsthāya saṃprocurbalinoditāḥ / kimarthaṃ tapyate mātaḥ śarīrapariśoṣaṇam
39 ॥ यदि जनन्ति दैतेया महहुखं ततो भवेत् । त्यजेदं दुःखबहुलं कायशोषणकारणम्
39 // yadi jananti daiteyā mahahukhaṃ tato bhavet / tyajedaṃ duḥkhabahulaṃ kāyaśoṣaṇakāraṇam
40 ॥ प्रयाससाध्यं सुकृतं न प्रशंसन्ति पण्डिताः । शरीरं यन्ततो रक्ष्यं धर्मसाधनतत्परैः
40 // prayāsasādhyaṃ sukṛtaṃ na praśaṃsanti paṇḍitāḥ / śarīraṃ yantato rakṣyaṃ dharmasādhanatatparaiḥ
41 ॥ ये शरीरमुपेक्षन्ते ते स्युरात्मविघातिनः । सुखं त्वं तिष्ट सुभगे पुत्रानस्मान्न खेदय
41 // ye śarīramupekṣante te syurātmavighātinaḥ / sukhaṃ tvaṃ tiṣṭa subhage putrānasmānna khedaya
42 ॥ मात्रा हीना जना मातर्मृतप्राया न संशयः । गावो वा पशवो वापियत्र गावो महीरुहाः
42 // mātrā hīnā janā mātarmṛtaprāyā na saṃśayaḥ / gāvo vā paśavo vāpiyatra gāvo mahīruhāḥ
43 ॥ न लभन्ते सुखं किञ्चिन्मात्रा हीना मृतोपमाः । दरिद्रो वापि रोगी वा देशान्तरगतो ऽपि वा
43 // na labhante sukhaṃ kiñcinmātrā hīnā mṛtopamāḥ / daridro vāpi rogī vā deśāntaragato 'pi vā
44 ॥ मातुर्दर्शनमात्रेण लभते परमां मुदम् । अन्ने वा सलिले वापि धनादौ वा प्रियासु च
44 // māturdarśanamātreṇa labhate paramāṃ mudam / anne vā salile vāpi dhanādau vā priyāsu ca
45 ॥ कदाचिद्विमुखो याति जनो मातरि को ऽपि न । यस्य माता गृहे नास्ति यत्र धर्मपरायणा । साध्वी च स्त्री पतिप्राणा गन्तव्यं तेन वै वनम्
45 // kadācidvimukho yāti jano mātari ko 'pi na / yasya mātā gṛhe nāsti yatra dharmaparāyaṇā / sādhvī ca strī patiprāṇā gantavyaṃ tena vai vanam
46 ॥ धर्मश्च नारायणभक्तिहीनां धनं च सद्भोगविवर्जितं हि । गृहं च मार्यातनयेर्विहीनं यथा तथा मातृविहीनमर्त्यः
46 // dharmaśca nārāyaṇabhaktihīnāṃ dhanaṃ ca sadbhogavivarjitaṃ hi / gṛhaṃ ca māryātanayervihīnaṃ yathā tathā mātṛvihīnamartyaḥ
47 ॥ तस्माद्देवि परित्राहि दुःखार्तानात्मजांस्तवा । इत्युक्ताप्यदितिर्दैप्यैर्न चचाल समाधितः
47 // tasmāddevi paritrāhi duḥkhārtānātmajāṃstavā / ityuktāpyaditirdaipyairna cacāla samādhitaḥ
48 ॥ एवमुक्त्वासुराः सर्वे हरिध्यानपरायणाम् । निरीक्ष्य क्रोधसंयुक्ता हन्तुं चक्रुर्मनोरथम्
48 // evamuktvāsurāḥ sarve haridhyānaparāyaṇām / nirīkṣya krodhasaṃyuktā hantuṃ cakrurmanoratham
49 ॥ कल्पान्तमेघनिर्घोषाः क्रोधसंरक्तलोचनाः । दंष्ट्रग्रैरसृजन्वह्निं सो ऽदहत्काननं क्षणात्
49 // kalpāntameghanirghoṣāḥ krodhasaṃraktalocanāḥ / daṃṣṭragrairasṛjanvahniṃ so 'dahatkānanaṃ kṣaṇāt
50 ॥ शतयोजनविस्तीर्णं नानाजीवसमाकुलम् । तेनैव दग्धा दैतेया ये प्रधर्षयितुं गताः
50 // śatayojanavistīrṇaṃ nānājīvasamākulam / tenaiva dagdhā daiteyā ye pradharṣayituṃ gatāḥ
51 ॥ सैवावशिष्टा जननी सुराणामब्दाच्छतादच्युतसक्तचिता । संरक्षिता विष्णुसुदर्शनेन दैत्यान्तकेन स्वजनानुकम्पिना
51 // saivāvaśiṣṭā jananī surāṇāmabdācchatādacyutasaktacitā / saṃrakṣitā viṣṇusudarśanena daityāntakena svajanānukampinā