61 ॥ इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने चतुर्थपादे द्वादशमासस्थपञ्चमीव्रतनिरूपणं नाम चतुर्दशाधिकशततमो ऽध्यायः सनातन उवाच शृणु विप्र प्रवक्ष्यामि षष्ठ्याश्चैव व्रतानि ते । यानि सम्यग्विधायात्र लभघेत्सर्वान्मनोरथान्
61 // iti śrībṛhannāradīyapurāṇe pūrvabhāge bṛhadupākhyāne caturthapāde dvādaśamāsasthapañcamīvratanirūpaṇaṃ nāma caturdaśādhikaśatatamo 'dhyāyaḥ sanātana uvāca śṛṇu vipra pravakṣyāmi ṣaṣṭhyāścaiva vratāni te / yāni samyagvidhāyātra labhaghetsarvānmanorathān
1 ॥ चैत्रमासे शुक्लषष्ठ्यां कुमारव्रतमुत्तमम् । तत्रेष्ट्वा षण्मुखं देवं नानापूजा विधानतः
1 // caitramāse śuklaṣaṣṭhyāṃ kumāravratamuttamam / tatreṣṭvā ṣaṇmukhaṃ devaṃ nānāpūjā vidhānataḥ
2 ॥ पुत्रं सर्वगुणोपेतं प्राप्नुयाच्चिरजीविनम् । वैशाखशुक्लषष्ठ्यां च पूजयित्वा च कार्तिकम्
2 // putraṃ sarvaguṇopetaṃ prāpnuyāccirajīvinam / vaiśākhaśuklaṣaṣṭhyāṃ ca pūjayitvā ca kārtikam
3 ॥ लभते मातृजं सौख्यं नात्र कार्या विचारणा । ज्येष्ठमासे शुक्लषष्ठ्यां विधिनेष्ट्वा दिवाकरम्
3 // labhate mātṛjaṃ saukhyaṃ nātra kāryā vicāraṇā / jyeṣṭhamāse śuklaṣaṣṭhyāṃ vidhineṣṭvā divākaram
4 ॥ लभते वाञ्छितान्कामांस्तत्प्रसादान्न संशयः । आषाढशुक्लषष्ठ्यां वै स्कन्दव्रतमनुत्तमम्
4 // labhate vāñchitānkāmāṃstatprasādānna saṃśayaḥ / āṣāḍhaśuklaṣaṣṭhyāṃ vai skandavratamanuttamam
5 ॥ उपोष्य पूजयित्वैनं शिवोमाप्रियमात्मजम् । लभते ऽभीप्सितान्कामान्पुत्रपौत्रादिसंततीः
5 // upoṣya pūjayitvainaṃ śivomāpriyamātmajam / labhate 'bhīpsitānkāmānputrapautrādisaṃtatīḥ
6 ॥ श्रावणे शुक्लषष्ठ्यां तु शरजन्मानमर्चयेत् । उपचारैः षोडशभिर्भक्त्या परमयान्वितः
6 // śrāvaṇe śuklaṣaṣṭhyāṃ tu śarajanmānamarcayet / upacāraiḥ ṣoḍaśabhirbhaktyā paramayānvitaḥ
7 ॥ लभते ऽभीप्सितानर्थान्षण्मुखस्य प्रसादतः । भाद्रमासे कृष्णषष्ट्यां ललिताव्रतमुच्यते
7 // labhate 'bhīpsitānarthānṣaṇmukhasya prasādataḥ / bhādramāse kṛṣṇaṣaṣṭyāṃ lalitāvratamucyate
8 ॥ प्रातः स्नात्वा विधानेन नारी शुक्लाम्बरावृता । शुक्तमाल्ययधरा वापि नद्याः संगमवालुकाम्
8 // prātaḥ snātvā vidhānena nārī śuklāmbarāvṛtā / śuktamālyayadharā vāpi nadyāḥ saṃgamavālukām
9 ॥ गृहीत्वा वंशपात्रे तु धृत्वा पिण्डाकृतिं च ताम् । पञ्चधा ललितां तत्र ध्यायेद्वनविलासिनीम्
9 // gṛhītvā vaṃśapātre tu dhṛtvā piṇḍākṛtiṃ ca tām / pañcadhā lalitāṃ tatra dhyāyedvanavilāsinīm
10 ॥ पङ्कजं करवीरं च नेपालीं मालतीं तथा । नीलोत्पलं केतकीं च संगृह्य तगरं तथा
10 // paṅkajaṃ karavīraṃ ca nepālīṃ mālatīṃ tathā / nīlotpalaṃ ketakīṃ ca saṃgṛhya tagaraṃ tathā
11 ॥ एकैकाष्टशतं ग्राह्यमष्टाविंशतिरेव च । अक्षताः कलिका गृह्य ताभिर्देवीं प्रपूजयेत्
11 // ekaikāṣṭaśataṃ grāhyamaṣṭāviṃśatireva ca / akṣatāḥ kalikā gṛhya tābhirdevīṃ prapūjayet
12 ॥ प्रार्थयेदग्रतः स्थित्वा देवीं तां गिरिशप्रियाम् । गङ्गाद्वारे कुशावर्त्ते विल्वके नीलपर्वते
12 // prārthayedagrataḥ sthitvā devīṃ tāṃ giriśapriyām / gaṅgādvāre kuśāvartte vilvake nīlaparvate
13 ॥ स्नात्वा कनखले देवि हररिं लब्धवती पतिम् । ललिते सुभगं देवि सुखसौभाग्यदायिनि
13 // snātvā kanakhale devi harariṃ labdhavatī patim / lalite subhagaṃ devi sukhasaubhāgyadāyini
14 ॥ अनतं दहि सौभाग्येमह्यं तुभ्यं नमो ऽनमनः । मन्त्रेणानेन कुसुमैश्वंपकस्य सुशोभनैः
14 // anataṃ dahi saubhāgyemahyaṃ tubhyaṃ namo 'namanaḥ / mantreṇānena kusumaiśvaṃpakasya suśobhanaiḥ
15 ॥ अभ्यर्च्य विधिवत्तस्या नवैद्यं पुरतो न्यसेत् । त्रपुषैरपि कूष्माण्डैर्नालिकेरैः सुदाडिमैः
15 // abhyarcya vidhivattasyā navaidyaṃ purato nyaset / trapuṣairapi kūṣmāṇḍairnālikeraiḥ sudāḍimaiḥ
16 ॥ बीजपूरैः सुतुडीरैः कारवल्लैः सचिर्भटैः । फलैस्तत्कालसंभूतैः कृत्वा शोभां तदग्रतः
16 // bījapūraiḥ sutuḍīraiḥ kāravallaiḥ sacirbhaṭaiḥ / phalaistatkālasaṃbhūtaiḥ kṛtvā śobhāṃ tadagrataḥ
17 ॥ विरूढधान्याङ्कुरकैः सुदीपावलिभिस्तथा । साद्धै सर्गणकैधूपः सौहालककरञ्जकैः
17 // virūḍhadhānyāṅkurakaiḥ sudīpāvalibhistathā / sāddhai sargaṇakaidhūpaḥ sauhālakakarañjakaiḥ
18 ॥ गुडपुष्पैः कर्णवेष्टडैर्मोदकैरुपमोदकैः । बहुप्रकारैर्नैवेद्यैर्यथा विभवसारतः
18 // guḍapuṣpaiḥ karṇaveṣṭaḍairmodakairupamodakaiḥ / bahuprakārairnaivedyairyathā vibhavasārataḥ
19 ॥ एवमभ्यर्च्य विधिवद्रात्रौ जागरणोत्सवम् । गीतवाद्यनटैर्नृत्यैः प्रोक्षणीयैरनेकधा
19 // evamabhyarcya vidhivadrātrau jāgaraṇotsavam / gītavādyanaṭairnṛtyaiḥ prokṣaṇīyairanekadhā
20 ॥ सखीभिः सहिता साध्वी तां रात्रिं प्रसभं नयेत् । न च संमीलयेन्नेत्रे नारीयामचतुष्टयम्
20 // sakhībhiḥ sahitā sādhvī tāṃ rātriṃ prasabhaṃ nayet / na ca saṃmīlayennetre nārīyāmacatuṣṭayam
21 ॥ दुर्भगा दुष्कृता वन्ध्या नेत्रसंमीलनाद्भवेत् । एवं जागरणं कृत्वा सप्तम्यां सरितं नयेत्
21 // durbhagā duṣkṛtā vandhyā netrasaṃmīlanādbhavet / evaṃ jāgaraṇaṃ kṛtvā saptamyāṃ saritaṃ nayet
22 ॥ गन्धपुष्पैस्तथाभ्यर्च्य गीतवाद्यपुरःसरैः । तच्च दद्याद्द्विजेन्द्राय नैवेद्यादि द्विजोत्तम
22 // gandhapuṣpaistathābhyarcya gītavādyapuraḥsaraiḥ / tacca dadyāddvijendrāya naivedyādi dvijottama
23 ॥ स्नात्वा गृहं समागत्य हुत्वा वैश्वानरं ततः । देवान्पितॄन्मनुष्यांश्च पूजयित्वा सुवासिनीः
23 // snātvā gṛhaṃ samāgatya hutvā vaiśvānaraṃ tataḥ / devānpitṝnmanuṣyāṃśca pūjayitvā suvāsinīḥ
24 ॥ कन्यकाश्चैव संभोज्य ब्राह्मणान्दश पञ्च च । भक्ष्यभोज्यैर्बहुविधैर्दत्वा दानानि भूरिशः
24 // kanyakāścaiva saṃbhojya brāhmaṇāndaśa pañca ca / bhakṣyabhojyairbahuvidhairdatvā dānāni bhūriśaḥ
25 ॥ ललिता मे ऽस्तु सुप्रीता इत्युक्त्वा तान्विसर्जयेत् । यः कश्चिदाचरेदेतद्व्रतं सौभाग्यदं परम्
25 // lalitā me 'stu suprītā ityuktvā tānvisarjayet / yaḥ kaścidācaredetadvrataṃ saubhāgyadaṃ param
26 ॥ नरो वा यदि वा नारी तस्य पुण्यफलं शृणु । यद्व्रतैश्च तपोभिश्च दानैर्वा नियमैरपि
26 // naro vā yadi vā nārī tasya puṇyaphalaṃ śṛṇu / yadvrataiśca tapobhiśca dānairvā niyamairapi
27 ॥ तदेतेनेह लभ्येत किं बहूक्तेन नारद । मृतेरनन्तरं प्राप्य शिवलोकं सनातनम्
27 // tadeteneha labhyeta kiṃ bahūktena nārada / mṛteranantaraṃ prāpya śivalokaṃ sanātanam
28 ॥ मोदते ललितादेव्या शैवे वै सखिवच्चिरम् । नभस्ये मासि या शुक्ला षष्ठी सा चन्दनाह्वया
28 // modate lalitādevyā śaive vai sakhivacciram / nabhasye māsi yā śuklā ṣaṣṭhī sā candanāhvayā
29 ॥ तस्यां देवीं समभ्यर्च्य लभते तत्सलोकताम् । रोहिणी पातभौमैस्तु संयुता कपिला भवेत्
29 // tasyāṃ devīṃ samabhyarcya labhate tatsalokatām / rohiṇī pātabhaumaistu saṃyutā kapilā bhavet
30 ॥ तस्यां रविं समभ्यर्च्य व्रती नियमतत्परः । लभते वाञ्छितान्कामान्भास्करस्य प्रसादतः
30 // tasyāṃ raviṃ samabhyarcya vratī niyamatatparaḥ / labhate vāñchitānkāmānbhāskarasya prasādataḥ
31 ॥ अन्नदानं जपो होमं पितृदेवर्षितर्पणम् । सर्वमेवाक्षयं ज्ञेयं कृतं देवर्षिसत्तम
31 // annadānaṃ japo homaṃ pitṛdevarṣitarpaṇam / sarvamevākṣayaṃ jñeyaṃ kṛtaṃ devarṣisattama
32 ॥ कपिलां धेनुमभ्यर्च्य वस्त्रमाल्यानुले पनैः । प्रदद्याद्वेदविदुषे द्वादशात्मप्रतुष्टये
32 // kapilāṃ dhenumabhyarcya vastramālyānule panaiḥ / pradadyādvedaviduṣe dvādaśātmapratuṣṭaye
33 ॥ अथेषुशुक्लषष्ठ्यां तु पूज्या कात्यायनी द्विज । गन्धाद्यैर्मङ्गलद्रव्यैर्नैवेद्यैर्विविधैस्तथा
33 // atheṣuśuklaṣaṣṭhyāṃ tu pūjyā kātyāyanī dvija / gandhādyairmaṅgaladravyairnaivedyairvividhaistathā
34 ॥ ततः क्षमाप्य देवेशीं प्रणिपत्य विसर्जयेत् । पूज्यात्र सैकती मूर्तिर्यद्वा द्विजसती मुदा
34 // tataḥ kṣamāpya deveśīṃ praṇipatya visarjayet / pūjyātra saikatī mūrtiryadvā dvijasatī mudā
35 ॥ वस्त्रालङ्करणैर्भव्यैः कात्यायिन्याः प्रतुष्टये । कन्या वरं प्राप्नुयाच्च वाञ्चितं पुत्रमङ्गना
35 // vastrālaṅkaraṇairbhavyaiḥ kātyāyinyāḥ pratuṣṭaye / kanyā varaṃ prāpnuyācca vāñcitaṃ putramaṅganā
36 ॥ कात्यायिनीप्रसादाद्वै नात्र कार्या विचारणा । कार्तिके शुक्लषष्ठ्यां तु षण्मुखेन महात्मना
36 // kātyāyinīprasādādvai nātra kāryā vicāraṇā / kārtike śuklaṣaṣṭhyāṃ tu ṣaṇmukhena mahātmanā
37 ॥ देवसेना महाभागा लब्धा सर्वुसुरार्पिता । अतस्तस्यां सुरश्रेष्ठां देवसेनां च षण्मुखम्
37 // devasenā mahābhāgā labdhā sarvusurārpitā / atastasyāṃ suraśreṣṭhāṃ devasenāṃ ca ṣaṇmukham
38 ॥ संपूज्य निखिलैरेव उपचारैर्मनोहरैः । प्राप्नुयादतुलां सिद्धिं मनोभीष्टां द्विजोत्तम
38 // saṃpūjya nikhilaireva upacārairmanoharaiḥ / prāpnuyādatulāṃ siddhiṃ manobhīṣṭāṃ dvijottama
39 ॥ अत्रैव वह्निपूजोक्तां तां च सम्पक्समाचरेत् । विविधद्रव्यहोमैश्च वह्निपूजापुरः सरम्
39 // atraiva vahnipūjoktāṃ tāṃ ca sampaksamācaret / vividhadravyahomaiśca vahnipūjāpuraḥ saram
40 ॥ मार्गशीर्षे शक्लषष्ठ्यां निहतस्तारकासुरः । स्कन्देन सत्कृतिः प्राप्ता ब्रहमाद्यैः परिकल्पिता
40 // mārgaśīrṣe śaklaṣaṣṭhyāṃ nihatastārakāsuraḥ / skandena satkṛtiḥ prāptā brahamādyaiḥ parikalpitā
41 ॥ ततो ऽस्यां पूजयेत्स्कन्दं गन्धपुष्पाक्षतैः फलैः । वस्त्रैराभूषणश्चापि नैवेद्यैर्विविधैस्तथा
41 // tato 'syāṃ pūjayetskandaṃ gandhapuṣpākṣataiḥ phalaiḥ / vastrairābhūṣaṇaścāpi naivedyairvividhaistathā
42 ॥ रविवारेण संयुक्ता तथा शतभिषान्विता । यदि चेत्सा समुद्दिष्टा चंपाह्वा मुनिसत्तम
42 // ravivāreṇa saṃyuktā tathā śatabhiṣānvitā / yadi cetsā samuddiṣṭā caṃpāhvā munisattama
43 ॥ तस्यां विश्वेश्वरो देवो द्रष्टव्यः पापनाशनः । पूजनीयो वेदनीयः स्मर्तव्यः सौख्यमिच्छता
43 // tasyāṃ viśveśvaro devo draṣṭavyaḥ pāpanāśanaḥ / pūjanīyo vedanīyaḥ smartavyaḥ saukhyamicchatā
44 ॥ स्नानदानादिकं चात्र सर्वमक्षय्यमुच्यते । पौषमासे शुक्लषष्ठ्यां देवो दिनपतिर्द्विज
44 // snānadānādikaṃ cātra sarvamakṣayyamucyate / pauṣamāse śuklaṣaṣṭhyāṃ devo dinapatirdvija
45 ॥ विष्णुरूपी जगत्त्राता प्रदुर्भूताः सनातनः
45 // viṣṇurūpī jagattrātā pradurbhūtāḥ sanātanaḥ
46 ॥ स तस्मात्पूजनीयो ऽस्यां द्रव्यैर्गन्धपुरस्कृतैः । नैवेद्यैर्वस्त्त्रभूषाद्यैः सर्वसौख्यमभीप्सुभिः
46 // sa tasmātpūjanīyo 'syāṃ dravyairgandhapuraskṛtaiḥ / naivedyairvasttrabhūṣādyaiḥ sarvasaukhyamabhīpsubhiḥ
47 ॥ माघमासे सिता षष्ठी वरुणाह्वा स्मृता तु सा । तस्यां वरुणमभ्यर्च्येद्विष्णुरूपं सनातनम्
47 // māghamāse sitā ṣaṣṭhī varuṇāhvā smṛtā tu sā / tasyāṃ varuṇamabhyarcyedviṣṇurūpaṃ sanātanam
48 ॥ रक्तैर्गन्धांशुकैः पुष्पैर्नैवेद्यैर्धूपदीपकैः । एवमभ्यर्च्य विधिवद्यद्यच्चाभिलषेन्नरः
48 // raktairgandhāṃśukaiḥ puṣpairnaivedyairdhūpadīpakaiḥ / evamabhyarcya vidhivadyadyaccābhilaṣennaraḥ
49 ॥ तत्तच्च फलतो लब्ध्वा मोदते तत्प्रसादतः । फआल्गुने शुक्लषष्ठ्यां तु देवं पशुपतिं द्विज
49 // tattacca phalato labdhvā modate tatprasādataḥ / phaālgune śuklaṣaṣṭhyāṃ tu devaṃ paśupatiṃ dvija
50 ॥ मृन्मयं विधिना कृत्त्वा पूजयेदुपचारकैः । संस्नाप्य शतरुद्रेण पृथक्पञ्चामृतैर्जलैः
50 // mṛnmayaṃ vidhinā kṛttvā pūjayedupacārakaiḥ / saṃsnāpya śatarudreṇa pṛthakpañcāmṛtairjalaiḥ
51 ॥ गन्धैरालिप्य सुश्वेतैरक्षतैः श्वेतपुष्पकैः । बिल्वपत्रैश्च धत्तूरकुसुमैश्च फलैस्तथा
51 // gandhairālipya suśvetairakṣataiḥ śvetapuṣpakaiḥ / bilvapatraiśca dhattūrakusumaiśca phalaistathā
52 ॥ सम्पूज्य नानानैवेद्यैर्नीराज्य विधिवत्ततः । क्षमाप्य प्रणिपत्यैनं कैलासाय विसर्जयेत्
52 // sampūjya nānānaivedyairnīrājya vidhivattataḥ / kṣamāpya praṇipatyainaṃ kailāsāya visarjayet
53 ॥ एवं कृत शिवार्चस्तु नरो नार्यथवा मुने । इह भुक्त्वा वरान्भोगानन्ते शिवगतिं लभेत्
53 // evaṃ kṛta śivārcastu naro nāryathavā mune / iha bhuktvā varānbhogānante śivagatiṃ labhet