197 ॥ इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे प्रथमपादे गङ्गोत्पत्तिर्गङ्गामाहात्म्यं नामैकादशो ऽध्यायः नातद उवाच श्रुतं तु गङ्गामाहात्म्यं वाञ्छितं पापनाशनम् । अधुना लक्षणं ब्रूहि भ्रातर्मे दानपात्रघयोः
197 // iti śrībṛhannāradīyapurāṇe pūrvabhāge prathamapāde gaṅgotpattirgaṅgāmāhātmyaṃ nāmaikādaśo 'dhyāyaḥ nātada uvāca śrutaṃ tu gaṅgāmāhātmyaṃ vāñchitaṃ pāpanāśanam / adhunā lakṣaṇaṃ brūhi bhrātarme dānapātraghayoḥ
1 ॥ सनक उवाच सर्वेषामेव वर्णानां ब्रह्मणः परमो गुरुः । तस्मै तानानि देयानि दत्तस्यानन्त्यमिच्छता
1 // sanaka uvāca sarveṣāmeva varṇānāṃ brahmaṇaḥ paramo guruḥ / tasmai tānāni deyāni dattasyānantyamicchatā
2 ॥ ब्राह्मणः प्रतिगृह्णीयात्सर्वतो भयवर्जितः । न कदापि क्षत्रविशो गृह्णीयातां प्रतिग्रहम्
2 // brāhmaṇaḥ pratigṛhṇīyātsarvato bhayavarjitaḥ / na kadāpi kṣatraviśo gṛhṇīyātāṃ pratigraham
3 ॥ चण्डस्य पुत्रहीनस्य दम्भाचाररतस्य च । स्वकर्मत्यागिनश्चापि दत्तं भवति निष्फलम्
3 // caṇḍasya putrahīnasya dambhācāraratasya ca / svakarmatyāginaścāpi dattaṃ bhavati niṣphalam
4 ॥ परदाररतस्यापि परद्रव्याभिलिषिणः । नक्षत्रसूचकस्यापि दत्तं भवति निष्फलम्
4 // paradāraratasyāpi paradravyābhiliṣiṇaḥ / nakṣatrasūcakasyāpi dattaṃ bhavati niṣphalam
5 ॥ असूयाविष्टमनसः कृतन्घस्य च मायिनः । अयाज्ययाजकस्यापि दत्तं भवति निष्फलम्
5 // asūyāviṣṭamanasaḥ kṛtanghasya ca māyinaḥ / ayājyayājakasyāpi dattaṃ bhavati niṣphalam
6 ॥ नित्यं याच्ञापरस्यापि हिंसकस्य खलस्य च । रसविक्रयिणश्वैव दत्तं भवति निष्फलम्
6 // nityaṃ yācñāparasyāpi hiṃsakasya khalasya ca / rasavikrayiṇaśvaiva dattaṃ bhavati niṣphalam
7॥ नामैका द वेदविक्रयिणश्चापि स्मृतिविक्रयिणस्तथा । धर्मविक्रयिणो विप्र दत्तं भवति निष्फलम्
7// nāmaikā da vedavikrayiṇaścāpi smṛtivikrayiṇastathā / dharmavikrayiṇo vipra dattaṃ bhavati niṣphalam
8 ॥ गानेन जीविका यस्य यस्य भार्या च पुश्चली । परोपतापिनश्चापि दत्तं भवति निष्फलम्
8 // gānena jīvikā yasya yasya bhāryā ca puścalī / paropatāpinaścāpi dattaṃ bhavati niṣphalam
9 ॥ असिजीवी मषीजीवी देवलो ग्रामयाजकः । धावको वा भवेत्तेषां दत्तं भवति निष्फलम्
9 // asijīvī maṣījīvī devalo grāmayājakaḥ / dhāvako vā bhavetteṣāṃ dattaṃ bhavati niṣphalam
10 ॥ पाककर्तुः परस्यार्थे कवये गदहारिणे । अभक्ष्य भक्षकस्यापि दत्तं भवति निष्फलम्
10 // pākakartuḥ parasyārthe kavaye gadahāriṇe / abhakṣya bhakṣakasyāpi dattaṃ bhavati niṣphalam
11 ॥ शूद्रान्नभोजिनश्चैव शूद्राणां शवदाहिनः । पैंश्वलान्नभुजश्चापि दत्तं भवति निष्फलम्
11 // śūdrānnabhojinaścaiva śūdrāṇāṃ śavadāhinaḥ / paiṃśvalānnabhujaścāpi dattaṃ bhavati niṣphalam
12 ॥ नामविक्रयिणो विष्णोः संध्याकर्ंमोर्ज्झितस्य च । दुष्प्रतिग्रहदग्धस्य दत्तं भवति निष्फलम्
12 // nāmavikrayiṇo viṣṇoḥ saṃdhyākarṃmorjjhitasya ca / duṣpratigrahadagdhasya dattaṃ bhavati niṣphalam
13 ॥ दिवाशयनशीलस्य तथा मैथुनकारिणः । सध्याभोजिन एवापिदत्तं भवति निष्फलम्
13 // divāśayanaśīlasya tathā maithunakāriṇaḥ / sadhyābhojina evāpidattaṃ bhavati niṣphalam
14 ॥ महापातकयुक्तस्य त्यक्तस्य ज्ञातिबान्धवैः । कुण्डस्य चापि गोलस्य दत्तं भवति निष्फलम्
14 // mahāpātakayuktasya tyaktasya jñātibāndhavaiḥ / kuṇḍasya cāpi golasya dattaṃ bhavati niṣphalam
15 ॥ परिवत्तेः शठस्यापि परिवत्तुः प्रमादिनः । स्त्रीजितस्यातिदुष्टस्य दत्तं भवित निष्फलम्
15 // parivatteḥ śaṭhasyāpi parivattuḥ pramādinaḥ / strījitasyātiduṣṭasya dattaṃ bhavita niṣphalam
16 ॥ मद्यमांसाशिनश्चापि स्त्रीविटस्यातिलोभिनः । चौरस्य पिशुनस्यापि दत्तं भवति निष्फलम्
16 // madyamāṃsāśinaścāpi strīviṭasyātilobhinaḥ / caurasya piśunasyāpi dattaṃ bhavati niṣphalam
17 ॥ ये केचित्पापनिरता निन्दिताः सुजनैः सदा । न तेभ्यः प्रतिगृह्णीयान्न च वद्याद्दिजोत्तम । सत्कर्मनिरतायापि देयं यत्नेन नारद
17 // ye kecitpāpaniratā ninditāḥ sujanaiḥ sadā / na tebhyaḥ pratigṛhṇīyānna ca vadyāddijottama / satkarmaniratāyāpi deyaṃ yatnena nārada
18 ॥ यद्दानं श्रद्धया दत्तं तथा विष्णुसमर्पणम् । याचितं वापि पात्रेण भवेत्तद्दानमुत्तमम्
18 // yaddānaṃ śraddhayā dattaṃ tathā viṣṇusamarpaṇam / yācitaṃ vāpi pātreṇa bhavettaddānamuttamam
19 ॥ परलोकं समुद्दश्य ह्यैहिकं वापि नारद । यद्दानं दीयते पात्रे तत्काम्यं मध्यमं स्मृतम्
19 // paralokaṃ samuddaśya hyaihikaṃ vāpi nārada / yaddānaṃ dīyate pātre tatkāmyaṃ madhyamaṃ smṛtam
20 ॥ दग्भेन चापि हिंसार्थं परस्याविधिनापि च । क्रुद्धेनाश्रद्धयापात्रे तद्दानं मध्यमं स्मृतम्
20 // dagbhena cāpi hiṃsārthaṃ parasyāvidhināpi ca / kruddhenāśraddhayāpātre taddānaṃ madhyamaṃ smṛtam
21 ॥ अधमं बलितोषायमध्यमं स्वार्थसिद्धये । उत्तमं हरिप्रीत्यर्थं प्राहुर्वेदविदां वराः
21 // adhamaṃ balitoṣāyamadhyamaṃ svārthasiddhaye / uttamaṃ hariprītyarthaṃ prāhurvedavidāṃ varāḥ
22 ॥ दानभोगविनाशाश्च रायः स्युर्गतयस्त्रिधा
22 // dānabhogavināśāśca rāyaḥ syurgatayastridhā
23 ॥ यो ददाति च नोभुक्ते तद्धनं नाशकारणम् । धनं धर्मफलं विप्र धर्मो माधवतुष्टिकृत्
23 // yo dadāti ca nobhukte taddhanaṃ nāśakāraṇam / dhanaṃ dharmaphalaṃ vipra dharmo mādhavatuṣṭikṛt
24 ॥ तरवः किं न जीवन्ति ते ऽपि लोके परार्थकाः । यत्र मूलफलैर्वृक्षाः परकार्यं प्रकुर्वते
24 // taravaḥ kiṃ na jīvanti te 'pi loke parārthakāḥ / yatra mūlaphalairvṛkṣāḥ parakāryaṃ prakurvate
25 ॥ मनुष्या यदि विप्राग्थ्र न परार्थास्तदा मृताः । परकार्यं न ये मर्त्याः कायेनापि धनेन वा
25 // manuṣyā yadi viprāgthra na parārthāstadā mṛtāḥ / parakāryaṃ na ye martyāḥ kāyenāpi dhanena vā
26 ॥ मनसा वचसा वापि ते ज्ञेयाः पापकृत्तमाः । अत्रेतिहासं वक्ष्यामि शृणु नारद तत्त्वतः
26 // manasā vacasā vāpi te jñeyāḥ pāpakṛttamāḥ / atretihāsaṃ vakṣyāmi śṛṇu nārada tattvataḥ
27 ॥ यत्र दानादिकानां तु लक्षणं परिकीर्तितम् । गङ्गामाहात्म्यसहितं सर्वपापप्रणाशनम्
27 // yatra dānādikānāṃ tu lakṣaṇaṃ parikīrtitam / gaṅgāmāhātmyasahitaṃ sarvapāpapraṇāśanam
28 ॥ भगीरथस्य धर्मस्य संवादं पुण्यकारणम् । आसीद्भगीरथो राजा सगरान्वयसंभवः
28 // bhagīrathasya dharmasya saṃvādaṃ puṇyakāraṇam / āsīdbhagīratho rājā sagarānvayasaṃbhavaḥ
29 ॥ शशास पृथिवीं मेतां सत्पद्वीपां ससागराम् । सर्वधर्मरतो नित्यं सत्यसंधः प्रतापवान्
29 // śaśāsa pṛthivīṃ metāṃ satpadvīpāṃ sasāgarām / sarvadharmarato nityaṃ satyasaṃdhaḥ pratāpavān
30 ॥ कन्दर्पसद्दशो रुपे यायजृको विचक्षणः । प्रालेयाद्रिसमो धैर्ये धर्मे धर्मसमो नृपः
30 // kandarpasaddaśo rupe yāyajṛko vicakṣaṇaḥ / prāleyādrisamo dhairye dharme dharmasamo nṛpaḥ
31 ॥ सर्वलक्षणसंपन्नः सर्वशास्त्रार्थपारगः । सर्वसंपत्समायुक्तः सर्वानन्दकरो मुने
31 // sarvalakṣaṇasaṃpannaḥ sarvaśāstrārthapāragaḥ / sarvasaṃpatsamāyuktaḥ sarvānandakaro mune
32 ॥ आतिथ्यप्रयतो नित्यं वासुदेवार्चनेरतः । पराक्रमी गुणनिधिर्मैत्रः कारुणिकः सधीः
32 // ātithyaprayato nityaṃ vāsudevārcanerataḥ / parākramī guṇanidhirmaitraḥ kāruṇikaḥ sadhīḥ
33 ॥ एतादृशं तं राजानं ज्ञात्वा दृष्टो भगीरथम् । धर्मराजो द्विजश्रेष्ठ कदाचिद्द्रष्टुमागतः
33 // etādṛśaṃ taṃ rājānaṃ jñātvā dṛṣṭo bhagīratham / dharmarājo dvijaśreṣṭha kadāciddraṣṭumāgataḥ
34 ॥ समागतं धर्मराजमर्हयामास भूपतिः । शास्त्रदृष्टेन विधिना धर्मः प्री उवाच तम्
34 // samāgataṃ dharmarājamarhayāmāsa bhūpatiḥ / śāstradṛṣṭena vidhinā dharmaḥ prī uvāca tam
35 ॥ धर्मराज उवाच राजन्धर्मविदां श्रेष्ठप्रसिद्धो ऽसि जगत्त्रये । धर्मराजो ऽथ कीर्तिं ते श्रुत्वा त्वां द्रष्टुमागतः
35 // dharmarāja uvāca rājandharmavidāṃ śreṣṭhaprasiddho 'si jagattraye / dharmarājo 'tha kīrtiṃ te śrutvā tvāṃ draṣṭumāgataḥ
36 ॥ सन्मार्गनिरतं सत्यं सर्वभूतहिते रतम् । द्रष्टुमिच्छन्ति विबुधारतवो त्कुष्टगुणप्रियाः
36 // sanmārganirataṃ satyaṃ sarvabhūtahite ratam / draṣṭumicchanti vibudhāratavo tkuṣṭaguṇapriyāḥ
37 ॥ कीर्तिर्नीतिश्च संपत्तिर्वर्तते यत्र भूपते । वसन्ति तत्र नियतं गुणाःसन्तश्च देवताः
37 // kīrtirnītiśca saṃpattirvartate yatra bhūpate / vasanti tatra niyataṃ guṇāḥsantaśca devatāḥ
38 ॥ अहो राजन्महाभाग शोभनीचरितं तव । सर्वभूतहितत्वादि मादृशामपि दुर्लभम्
38 // aho rājanmahābhāga śobhanīcaritaṃ tava / sarvabhūtahitatvādi mādṛśāmapi durlabham
39 ॥ इत्युक्तवन्तं तं धर्मं प्रणिपत्य भगीरथः । प्रोवाच विनयाविष्टः संहृष्टः श्लक्ष्णया गितं
39 // ityuktavantaṃ taṃ dharmaṃ praṇipatya bhagīrathaḥ / provāca vinayāviṣṭaḥ saṃhṛṣṭaḥ ślakṣṇayā gitaṃ
40 ॥ भगीरथ उवाच भगवन्सर्वधर्मज्ञ समदर्शित् सुरेश्वर । कृपया परयाविष्टो यत्पृच्छामि वदस्व तत्
40 // bhagīratha uvāca bhagavansarvadharmajña samadarśit sureśvara / kṛpayā parayāviṣṭo yatpṛcchāmi vadasva tat
41 ॥ धर्मा कीदृग्विधाः प्रोक्ताः के लोका धर्मशालिनाम् । कियत्यो यातनाः प्रोक्ताः केषां ताः परिकीर्तिताः
41 // dharmā kīdṛgvidhāḥ proktāḥ ke lokā dharmaśālinām / kiyatyo yātanāḥ proktāḥ keṣāṃ tāḥ parikīrtitāḥ
42 ॥ त्वया संमाननीया ये शासनीयाश्च ये यथा । तत्सर्वं मे महाभाग विस्तराद्वक्तुमर्हसि
42 // tvayā saṃmānanīyā ye śāsanīyāśca ye yathā / tatsarvaṃ me mahābhāga vistarādvaktumarhasi
43 ॥ धर्मराज उवाच साधु साधु महावुद्धे मतिस्ते विमलोर्जिता । धर्माधर्मान्प्रवक्ष्यामितत्त्वतः शृणु भक्तितः
43 // dharmarāja uvāca sādhu sādhu mahāvuddhe matiste vimalorjitā / dharmādharmānpravakṣyāmitattvataḥ śṛṇu bhaktitaḥ
44 ॥ धर्मा बहुविधाः प्रोक्ताः पुण्यलोकप्रदायकाः । तथैव यातनाः प्रोक्ता असंख्या घोरदर्शताः
44 // dharmā bahuvidhāḥ proktāḥ puṇyalokapradāyakāḥ / tathaiva yātanāḥ proktā asaṃkhyā ghoradarśatāḥ
45 ॥ विस्तराद्गदितुं नालमपि वर्षशतायुतैः । तस्मातंसमासतो वक्ष्ये धर्माधर्ममिदर्शनम्
45 // vistarādgadituṃ nālamapi varṣaśatāyutaiḥ / tasmātaṃsamāsato vakṣye dharmādharmamidarśanam
46 ॥ तथैव यातनां वै महापुण्यं प्रकीर्ततम् । तथैवाध्यात्मविदुषो दत्तं भवति चाक्षयम्
46 // tathaiva yātanāṃ vai mahāpuṇyaṃ prakīrtatam / tathaivādhyātmaviduṣo dattaṃ bhavati cākṣayam
47 ॥ कुटुम्बिनं या शास्त्रज्ञं श्रोत्रियं वा गुणान्वितम् । यो दत्त्वा स्यापयेदृतिं तस्य पुण्यफलं शृणु
47 // kuṭumbinaṃ yā śāstrajñaṃ śrotriyaṃ vā guṇānvitam / yo dattvā syāpayedṛtiṃ tasya puṇyaphalaṃ śṛṇu
48 ॥ मातृताः पितृतश्चैव द्विजः कोटिकुलन्वितः । निर्विश्य विष्णुभवनं कल्पं तत्रैव मादते
48 // mātṛtāḥ pitṛtaścaiva dvijaḥ koṭikulanvitaḥ / nirviśya viṣṇubhavanaṃ kalpaṃ tatraiva mādate
49 ॥ गण्यन्ते पांसवो भूमेर्गण्यन्ते वृष्टिविन्दवः । न गण्यन्ते विधात्रापि ब्रहह्मवृत्तिफलानि वै
49 // gaṇyante pāṃsavo bhūmergaṇyante vṛṣṭivindavaḥ / na gaṇyante vidhātrāpi brahahmavṛttiphalāni vai
50 ॥ समस्तदेवतारुपो ब्राह्मणः परिकीर्तितः । जीवनं ददतस्तस्य कः पुण्यं गदितुं क्षमः
50 // samastadevatārupo brāhmaṇaḥ parikīrtitaḥ / jīvanaṃ dadatastasya kaḥ puṇyaṃ gadituṃ kṣamaḥ
51 ॥ यो विप्रहितकृन्नित्यं स सर्वान्कृतवान्मखान् । स स्त्रातः सर्वतीर्थेषु तत्पं तेनाखिलं तपः
51 // yo viprahitakṛnnityaṃ sa sarvānkṛtavānmakhān / sa strātaḥ sarvatīrtheṣu tatpaṃ tenākhilaṃ tapaḥ
52 ॥ यो ददस्वेति विप्राणां जीवनं प्रेरयेत्परम् । सो ऽपि तत्फलमाप्नोति किमन्यैर्बहुभाषितैः
52 // yo dadasveti viprāṇāṃ jīvanaṃ prerayetparam / so 'pi tatphalamāpnoti kimanyairbahubhāṣitaiḥ
53 ॥ तडागं कारयेद्यस्तु स्वयमेवापरेण वा । वक्तुं तत्पुण्यसंख्यानं नालं वर्षशतायुषा
53 // taḍāgaṃ kārayedyastu svayamevāpareṇa vā / vaktuṃ tatpuṇyasaṃkhyānaṃ nālaṃ varṣaśatāyuṣā
54 ॥ एकश्चेदध्वगो राजंस्तडागस्य जलं पिबेत् । कत्कर्तुः सर्वपापानि नश्यन्त्येव न संशयः
54 // ekaścedadhvago rājaṃstaḍāgasya jalaṃ pibet / katkartuḥ sarvapāpāni naśyantyeva na saṃśayaḥ
55 ॥ एकाहमषि यत्कुर्याद्भूमिस्थमुदकं नरः । स मुक्तः सर्वपापेभ्यः शतवर्षं वसेद्दिवि
55 // ekāhamaṣi yatkuryādbhūmisthamudakaṃ naraḥ / sa muktaḥ sarvapāpebhyaḥ śatavarṣaṃ vaseddivi
56 ॥ कर्तुं तडागं यो मर्त्यः साह्यकः शक्तितो भवेत् । सो ऽपि तत्फलनाप्नोति तुष्टः प्रेरक एव च
56 // kartuṃ taḍāgaṃ yo martyaḥ sāhyakaḥ śaktito bhavet / so 'pi tatphalanāpnoti tuṣṭaḥ preraka eva ca
57 ॥ मृदं सिद्धार्थमात्रां वा तडागाद्यो वहिः क्षिपेत् । तिष्टत्यब्दशतं स्वर्गे विमुक्तः पापकोटिभिः
57 // mṛdaṃ siddhārthamātrāṃ vā taḍāgādyo vahiḥ kṣipet / tiṣṭatyabdaśataṃ svarge vimuktaḥ pāpakoṭibhiḥ
58 ॥ देवता यस्य तुष्यन्ति गुरवो वा नृपोत्तम । तडागपुण्यभाक्स स्यादित्येषा शाश्वती श्रुतिः
58 // devatā yasya tuṣyanti guravo vā nṛpottama / taḍāgapuṇyabhāksa syādityeṣā śāśvatī śrutiḥ
59 ॥ इति हासं प्रवक्ष्यामि तवात्र नृपसत्तम । यं शृत्वा सर्वपायेभ्यो मुच्यते नात्र संशयः
59 // iti hāsaṃ pravakṣyāmi tavātra nṛpasattama / yaṃ śṛtvā sarvapāyebhyo mucyate nātra saṃśayaḥ
60 ॥ गौडदेशे ऽतिविख्यातो राजासीद्वीरभद्रकः । महाप्रतीपी विद्यावान्सदा विप्रप्रपूजकः
60 // gauḍadeśe 'tivikhyāto rājāsīdvīrabhadrakaḥ / mahāpratīpī vidyāvānsadā vipraprapūjakaḥ
61 ॥ वेदशास्त्रकुलाचारयुक्तो मित्रक्विर्धनः । तस्य राज्ञी महाभागा नान्मा चम्पकमञ्जरी
61 // vedaśāstrakulācārayukto mitrakvirdhanaḥ / tasya rājñī mahābhāgā nānmā campakamañjarī
62 ॥ तस्य राज्ञो महामात्याः कृत्माकृस्यविचारणाः । धर्माणां धर्मशास्त्रेस्तु सदा कुर्वन्ति निश्चयम्
62 // tasya rājño mahāmātyāḥ kṛtmākṛsyavicāraṇāḥ / dharmāṇāṃ dharmaśāstrestu sadā kurvanti niścayam
63 ॥ प्रायश्चित्तं चिकित्त्सां च ज्योतिषे धर्मनिर्णयम् । विनाशास्त्रेण यो ब्रूयात्तमाहुर्ब्रह्मघातकम्
63 // prāyaścittaṃ cikittsāṃ ca jyotiṣe dharmanirṇayam / vināśāstreṇa yo brūyāttamāhurbrahmaghātakam
64 ॥ इति निश्चित्य मनसा मन्वादीरितधर्म्कान् । आचार्येभ्यः सदा भूपः शृणोति विधिपूर्वकम्
64 // iti niścitya manasā manvādīritadharmkān / ācāryebhyaḥ sadā bhūpaḥ śṛṇoti vidhipūrvakam
65 ॥ न को ऽप्यन्यायवर्ती तस्य राज्ये ऽवरो ऽपि च । धर्मेण पाल्यमानस्य तस्य देशस्य भूपतेः
65 // na ko 'pyanyāyavartī tasya rājye 'varo 'pi ca / dharmeṇa pālyamānasya tasya deśasya bhūpateḥ
66 ॥ जातं समत्वं स्वर्गस्य सौराज्यस्य शुभावहम् । स चैकदा तु नृपतिर्मृगयायां महावने
66 // jātaṃ samatvaṃ svargasya saurājyasya śubhāvaham / sa caikadā tu nṛpatirmṛgayāyāṃ mahāvane
67 ॥ मन्त्र्यादिभिः परिवृतो बभ्राम मध्यभास्करम् । दैवादाखेटशून्यस्य ह्यतिश्रान्तस्य तत्र वै
67 // mantryādibhiḥ parivṛto babhrāma madhyabhāskaram / daivādākheṭaśūnyasya hyatiśrāntasya tatra vai
68 ॥ नृपरीतस्य संजातं सरसो दर्शनं नृप । ततः शुष्कां तु सरसीं दृष्ट्वा तत्र व्यचिन्तयत्
68 // nṛparītasya saṃjātaṃ saraso darśanaṃ nṛpa / tataḥ śuṣkāṃ tu sarasīṃ dṛṣṭvā tatra vyacintayat
69 ॥ किमयं सरसीशृङ्गेभुवः केन विनिर्मिता । कथं जलं भवेदत्र येन जीवेदयं नृपः
69 // kimayaṃ sarasīśṛṅgebhuvaḥ kena vinirmitā / kathaṃ jalaṃ bhavedatra yena jīvedayaṃ nṛpaḥ
70 ॥ ततो बुद्धिः समभवत्खाते तस्या नृपोत्तम । हस्तमात्रं ततो गर्त्तं खात्वा तोयमवात्पवान्
70 // tato buddhiḥ samabhavatkhāte tasyā nṛpottama / hastamātraṃ tato garttaṃ khātvā toyamavātpavān
71 ॥ तेन तोयेन पीतेन राज्ञस्तृत्पिरजायत । मन्त्रिणश्चापि भूमिश बुद्धिसागरसंज्ञिनः
71 // tena toyena pītena rājñastṛtpirajāyata / mantriṇaścāpi bhūmiśa buddhisāgarasaṃjñinaḥ
72 ॥ स बुद्धिसागरो भूपं प्राह धर्मार्थकोविदः । राजन्नियं पुष्करिणी वर्षाजलवती पुरा
72 // sa buddhisāgaro bhūpaṃ prāha dharmārthakovidaḥ / rājanniyaṃ puṣkariṇī varṣājalavatī purā
73 ॥ अद्यैनां बद्धवप्रां च कर्त्तुं जाता मतिर्मम । तद्भवान्मोदतां देव दत्तादाज्ञां च मे ऽनघ
73 // adyaināṃ baddhavaprāṃ ca karttuṃ jātā matirmama / tadbhavānmodatāṃ deva dattādājñāṃ ca me 'nagha
74 ॥ इति श्रुत्वा वचस्तस्य मन्त्रिणो नृपसत्तमः । मुमुदे ऽतितरां भूपः स्वयं कर्तुं समुद्यतः
74 // iti śrutvā vacastasya mantriṇo nṛpasattamaḥ / mumude 'titarāṃ bhūpaḥ svayaṃ kartuṃ samudyataḥ
75 ॥ तमेव मन्त्रिणां तत्र युयोज शुभकर्मणि । ततो राजाज्ञया सो ऽपि बुद्धिसागरको मुदा
75 // tameva mantriṇāṃ tatra yuyoja śubhakarmaṇi / tato rājājñayā so 'pi buddhisāgarako mudā
76 ॥ सरसीं सागरं कर्त्तुमुद्यतः पुण्यकृत्तमः । धनुषां चैव पञ्चाशत्सर्वतो विस्तृतायताम्
76 // sarasīṃ sāgaraṃ karttumudyataḥ puṇyakṛttamaḥ / dhanuṣāṃ caiva pañcāśatsarvato vistṛtāyatām
77 ॥ सरसीं बद्धसु शिलां चकारागाधशम्बराम् । तां विनिर्माय सरसीं राज्ञे सर्वं न्यवेदयत्
77 // sarasīṃ baddhasu śilāṃ cakārāgādhaśambarām / tāṃ vinirmāya sarasīṃ rājñe sarvaṃ nyavedayat
78 ॥ तस्यां ततः प्रभृति वै सर्वे ऽपि वनचारिणः । पान्थाः पिपासिता भूप लभन्ते स्म जलं शुभम्
78 // tasyāṃ tataḥ prabhṛti vai sarve 'pi vanacāriṇaḥ / pānthāḥ pipāsitā bhūpa labhante sma jalaṃ śubham
79 ॥ कदाचित्स्वायुषश्चान्ते स मन्त्री बुद्धिसागरः । प्रमृतो गतवांल्लोकं लोकशास्तुर्मम प्रभो
79 // kadācitsvāyuṣaścānte sa mantrī buddhisāgaraḥ / pramṛto gatavāṃllokaṃ lokaśāsturmama prabho
80 ॥ तदर्थं तु मया पृष्टो धर्मो धर्मलिपिङ्करः । चित्रगुत्पस्तु तत्कर्म मह्यं सर्वं न्यवेदयत्
80 // tadarthaṃ tu mayā pṛṣṭo dharmo dharmalipiṅkaraḥ / citragutpastu tatkarma mahyaṃ sarvaṃ nyavedayat
81 ॥ उपदेष्टा स्वयं चासौ धर्मकार्यस्य भूपतेः । तस्माद्धर्मविमानं तु समारोढुमिहार्हति
81 // upadeṣṭā svayaṃ cāsau dharmakāryasya bhūpateḥ / tasmāddharmavimānaṃ tu samāroḍhumihārhati
82 ॥ इत्युक्ते चित्रगुत्पेन समाज्ञत्पो मया नृप । विमानं धर्मसंज्ञं तु आरोढुं बुद्धिसागरः
82 // ityukte citragutpena samājñatpo mayā nṛpa / vimānaṃ dharmasaṃjñaṃ tu āroḍhuṃ buddhisāgaraḥ
83 ॥ अथ कालान्तरे राजन्सराजा वीरभद्रकः । मृतो गतो मम स्थानं नमश्चक्रे मुदान्वितः
83 // atha kālāntare rājansarājā vīrabhadrakaḥ / mṛto gato mama sthānaṃ namaścakre mudānvitaḥ
84 ॥ मया तु तत्र तस्यापि पृष्टं कर्माखिलं नृप । कथितं चित्रगुत्पेन धर्मं सरसिसंभवम्
84 // mayā tu tatra tasyāpi pṛṣṭaṃ karmākhilaṃ nṛpa / kathitaṃ citragutpena dharmaṃ sarasisaṃbhavam
85 ॥ तदा सम्यङ्मया राजा बोधितो ऽभूद्यथाशृणु । अधित्यकायां भूपाल सैकतस्य गिरेः परा
85 // tadā samyaṅmayā rājā bodhito 'bhūdyathāśṛṇu / adhityakāyāṃ bhūpāla saikatasya gireḥ parā
86 ॥ लावकेनामुनाचञ्च्वा खातं द्व्यंङ्गुप्रम्बुनि । ततः कालान्तरे तेन वाराहेण नृपोत्तम
86 // lāvakenāmunācañcvā khātaṃ dvyaṃṅguprambuni / tataḥ kālāntare tena vārāheṇa nṛpottama
87 ॥ खनितं हस्तमात्रं तु जलं तुण्डेन चात्मनः । ततो ऽन्यदामुया काल्याहस्त युग्ममितः कृतः
87 // khanitaṃ hastamātraṃ tu jalaṃ tuṇḍena cātmanaḥ / tato 'nyadāmuyā kālyāhasta yugmamitaḥ kṛtaḥ
88 ॥ खातो जले महाराज तोयं मासद्वयं स्थितम् । पीतं क्षुद्रैर्वनचरैः सत्त्वैस्तृष्णासमाकुलैः
88 // khāto jale mahārāja toyaṃ māsadvayaṃ sthitam / pītaṃ kṣudrairvanacaraiḥ sattvaistṛṣṇāsamākulaiḥ
89 ॥ ततो वर्षत्रायान्ते तु गजतानेन सुव्रत । हस्तत्रयमितः खातः कृतस्तत्राधिकं जलम्
89 // tato varṣatrāyānte tu gajatānena suvrata / hastatrayamitaḥ khātaḥ kṛtastatrādhikaṃ jalam
90 ॥ मासत्रये स्थितं तच्च पयो जीवैर्वनेचरैः । भवांस्तत्र समायातो जलशोषाद नन्तरम्
90 // māsatraye sthitaṃ tacca payo jīvairvanecaraiḥ / bhavāṃstatra samāyāto jalaśoṣāda nantaram
91 ॥ मासे तत्र तु संप्रात्पं हस्तं खात्वा जलं नृप । ततस्तस्योपदेशेन मन्त्रिणो नृपते त्वया
91 // māse tatra tu saṃprātpaṃ hastaṃ khātvā jalaṃ nṛpa / tatastasyopadeśena mantriṇo nṛpate tvayā
92 ॥ पञ्चाशद्धनुरुत्खातं जातं ततत्र महाजलम् । पुनः शिलाभिः सुदृढं बद्धं जातं महत्सरः । वृक्षाश्च रोपितास्तत्र सर्वलोकोपकारिणः
92 // pañcāśaddhanurutkhātaṃ jātaṃ tatatra mahājalam / punaḥ śilābhiḥ sudṛḍhaṃ baddhaṃ jātaṃ mahatsaraḥ / vṛkṣāśca ropitāstatra sarvalokopakāriṇaḥ
93 ॥ तेन स्वस्वेन पुण्येन पञ्चैते जगतीपते । विमानं धर्म्यमारुढास्त्वमाण्येनं समारुह
93 // tena svasvena puṇyena pañcaite jagatīpate / vimānaṃ dharmyamāruḍhāstvamāṇyenaṃ samāruha
94 ॥ इति वाक्यं समाकर्ण्य मम राजा स भूमिप । आरुरोह विमानं तत्षष्ठो राजा समांशभाक्
94 // iti vākyaṃ samākarṇya mama rājā sa bhūmipa / āruroha vimānaṃ tatṣaṣṭho rājā samāṃśabhāk
95 ॥ इति ते सर्वमाख्यातं तडागजनितं फलम् । श्रुत्वैतन्मुच्यते पापादाजन्ममरणान्तिकात्
95 // iti te sarvamākhyātaṃ taḍāgajanitaṃ phalam / śrutvaitanmucyate pāpādājanmamaraṇāntikāt
96 ॥ यो नरः श्रद्धयो युक्तो व्याख्यातं श्रुणुयात्पठेत् । सो ऽप्याप्नोत्यखिलं पुण्यं सरोनिर्माणसंभवम्
96 // yo naraḥ śraddhayo yukto vyākhyātaṃ śruṇuyātpaṭhet / so 'pyāpnotyakhilaṃ puṇyaṃ saronirmāṇasaṃbhavam