63 ॥ इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे प्रथमपादे तिथ्यादिनिर्णयो नाम एकोनत्रिंशो ऽध्यायः सनक उवाच प्रायश्चित्तविधिं वक्ष्ये शृणु नारद सांप्रतम् । प्रायश्चित्तविशुद्धात्मा सर्वकर्मफलं लभेत्
63 // iti śrībṛhannāradīyapurāṇe pūrvabhāge prathamapāde tithyādinirṇayo nāma ekonatriṃśo 'dhyāyaḥ sanaka uvāca prāyaścittavidhiṃ vakṣye śṛṇu nārada sāṃpratam / prāyaścittaviśuddhātmā sarvakarmaphalaṃ labhet
1 ॥ प्रायश्चित्तविहीनैस्तु यत्कर्म क्रियते मुने । तत्सर्वं निष्फलं प्रोक्तं राक्षसैः परिसेवितम्
1 // prāyaścittavihīnaistu yatkarma kriyate mune / tatsarvaṃ niṣphalaṃ proktaṃ rākṣasaiḥ parisevitam
2 ॥ कामक्रोधविहीनैश्च धर्मशास्त्रविशारदैः । प्रष्टव्या ब्राह्मणा धर्मं सर्वधर्मफलेच्छुभिः
2 // kāmakrodhavihīnaiśca dharmaśāstraviśāradaiḥ / praṣṭavyā brāhmaṇā dharmaṃ sarvadharmaphalecchubhiḥ
3 ॥ प्रायश्चित्तानि चीर्णानि नारायणपराङ्मुखैः । न निष्पुनन्ति विप्रेन्द्र सुराभाण्डमिवापगाः
3 // prāyaścittāni cīrṇāni nārāyaṇaparāṅmukhaiḥ / na niṣpunanti viprendra surābhāṇḍamivāpagāḥ
4 ॥ ब्रह्महा च सुरापी च स्तेयी च गुरुतल्पगः । महापातकिननस्त्वेते तत्संसर्गी च पञ्चमः
4 // brahmahā ca surāpī ca steyī ca gurutalpagaḥ / mahāpātakinanastvete tatsaṃsargī ca pañcamaḥ
5 ॥ यस्तु संवत्सरं ह्यतैः शयनासनभोजनैः । संवसेत्सह तं विद्यात्पतितं सर्वकर्मसु
5 // yastu saṃvatsaraṃ hyataiḥ śayanāsanabhojanaiḥ / saṃvasetsaha taṃ vidyātpatitaṃ sarvakarmasu
6 ॥ अज्ञानाद्वाह्मणं हत्वा चीरवासा जटी भवेत् । स्वेनैव हतविप्रस्य कपालमपि धारयेत्
6 // ajñānādvāhmaṇaṃ hatvā cīravāsā jaṭī bhavet / svenaiva hataviprasya kapālamapi dhārayet
7 ॥ तदभावे मुनिश्रष्ट कपालं वान्यमेव वा । तद्द्रव्यं ध्वजदण्डे तु धृत्वा वनचरो भवेत्
7 // tadabhāve muniśraṣṭa kapālaṃ vānyameva vā / taddravyaṃ dhvajadaṇḍe tu dhṛtvā vanacaro bhavet
8 ॥ वन्याहारो वसेतत्र वारमेकं मिताशनः । सम्यक्संध्यामुपासीत त्रिकालं स्नानमाचरेत्
8 // vanyāhāro vasetatra vāramekaṃ mitāśanaḥ / samyaksaṃdhyāmupāsīta trikālaṃ snānamācaret
9 ॥ अध्ययनाध्यापनादून्वर्जयेत्संस्मरेद्धरिम् । ब्रह्मचारी भवेन्नित्यं गन्धमाल्यादि वर्जयेत्
9 // adhyayanādhyāpanādūnvarjayetsaṃsmareddharim / brahmacārī bhavennityaṃ gandhamālyādi varjayet
10 ॥ तीर्थान्यनुवसेच्चैव पुण्याश्चावाश्रमांस्तथा । यदि वन्यैर्न जीवेत ग्रामे भिक्षां समाचरेत्
10 // tīrthānyanuvaseccaiva puṇyāścāvāśramāṃstathā / yadi vanyairna jīveta grāme bhikṣāṃ samācaret
11 ॥ द्वादशाब्दं व्रतं कुर्यादेवं हरिपरायणः । ब्रह्महा शुद्धिमान्पोति कर्मार्हश्चैव जायते
11 // dvādaśābdaṃ vrataṃ kuryādevaṃ hariparāyaṇaḥ / brahmahā śuddhimānpoti karmārhaścaiva jāyate
12 ॥ व्रतमध्ये मृगैर्वापि रोगैर्वापि निषूदितः । गोनिमित्तं द्विजार्थं वा प्राणान्वापि परित्यजेत्
12 // vratamadhye mṛgairvāpi rogairvāpi niṣūditaḥ / gonimittaṃ dvijārthaṃ vā prāṇānvāpi parityajet
13 ॥ यद्वा दद्याद्द्विजेन्द्राणां गवामयुतमुत्तसम् । एतेष्वन्यतमं कृत्वा ब्रह्महा शुद्धिमान्पुयात्
13 // yadvā dadyāddvijendrāṇāṃ gavāmayutamuttasam / eteṣvanyatamaṃ kṛtvā brahmahā śuddhimānpuyāt
14 ॥ दीक्षितं क्षत्रियं हत्वा चरेद्धि ब्रह्महव्रतम् । अग्निप्रवेशनं वापि मरुत्प्रपतनं तथा
14 // dīkṣitaṃ kṣatriyaṃ hatvā careddhi brahmahavratam / agnipraveśanaṃ vāpi marutprapatanaṃ tathā
15 ॥ दीक्षीतं ब्राह्मणं हत्वा द्विगुणं व्रतमाचरेत् । आचार्यादिवधे चैव व्रतमुक्तं चतुर्गुणम्
15 // dīkṣītaṃ brāhmaṇaṃ hatvā dviguṇaṃ vratamācaret / ācāryādivadhe caiva vratamuktaṃ caturguṇam
16 ॥ हत्वा तु विप्रमात्रं च चरेत्संवत्सरं व्रतम् । एवं विप्रस्य गदितः प्रायश्चित्तविधिर्द्विज
16 // hatvā tu vipramātraṃ ca caretsaṃvatsaraṃ vratam / evaṃ viprasya gaditaḥ prāyaścittavidhirdvija
17॥ । द्विगुणं क्षत्रियस्योक्तं त्रिगुणं तु विशः स्मृतम् । ब्राह्मणं हॄन्ति यः शूद्रस्तं मुशल्यं विर्दुर्बुधाः
17// / dviguṇaṃ kṣatriyasyoktaṃ triguṇaṃ tu viśaḥ smṛtam / brāhmaṇaṃ hṝnti yaḥ śūdrastaṃ muśalyaṃ virdurbudhāḥ
18 ॥ राज्ञैव शिक्षा कर्तव्या इति शास्तेषु निश्चयः । ब्राह्मणीनां वधे त्वर्द्धं पादः स्यात्कन्यकावधे
18 // rājñaiva śikṣā kartavyā iti śāsteṣu niścayaḥ / brāhmaṇīnāṃ vadhe tvarddhaṃ pādaḥ syātkanyakāvadhe
19 ॥ हत्वा त्वनुपनीतांश्च तथा पादव्रतं चरेत् । हत्वा तु क्षत्रियं विप्रः षडब्दं कुच्छ्रमाचरेत्
19 // hatvā tvanupanītāṃśca tathā pādavrataṃ caret / hatvā tu kṣatriyaṃ vipraḥ ṣaḍabdaṃ kucchramācaret
20 ॥ संवत्सरं त्रयं वेश्यं शूर्द्रं हत्वा तु वत्सरम् । दीक्षितस्य स्त्रियं हत्वा ब्राह्मणी चाष्टवत्सरान्
20 // saṃvatsaraṃ trayaṃ veśyaṃ śūrdraṃ hatvā tu vatsaram / dīkṣitasya striyaṃ hatvā brāhmaṇī cāṣṭavatsarān
21 ॥ ब्रह्महत्याव्रतं कृत्वा शुद्धो भवति निश्चितम् । प्रावश्चित्तं विधानं तु सर्वत्र मुनिसत्तम
21 // brahmahatyāvrataṃ kṛtvā śuddho bhavati niścitam / prāvaścittaṃ vidhānaṃ tu sarvatra munisattama
22 ॥ वृद्धातुरस्त्रीबालानामर्द्धमुक्तं मनीषिभिः । गौडी पैष्टी च माध्वी च विज्ञेया त्रिविधा सुरा
22 // vṛddhāturastrībālānāmarddhamuktaṃ manīṣibhiḥ / gauḍī paiṣṭī ca mādhvī ca vijñeyā trividhā surā
23 ॥ चातुर्वर्ण्यारपेया स्यात्तथा स्त्रीभिश्च नारद । क्षीरं घृतं वा गोमूत्रमेतेष्वन्यतमं मुने
23 // cāturvarṇyārapeyā syāttathā strībhiśca nārada / kṣīraṃ ghṛtaṃ vā gomūtrameteṣvanyatamaṃ mune
24 ॥ स्नात्वर्द्रवासा नियतो नारायणमनुस्मरन् । पक्वायसनिभं कृत्वा पिबेज्चैवोदकं ततः
24 // snātvardravāsā niyato nārāyaṇamanusmaran / pakvāyasanibhaṃ kṛtvā pibejcaivodakaṃ tataḥ
25 ॥ तत्तु लौहेन पात्रेण ह्यायसेनाथवा पिबेत् । ताम्रेण वाथं पात्रेण तत्पीत्वा मरणं व्रजेत्
25 // tattu lauhena pātreṇa hyāyasenāthavā pibet / tāmreṇa vāthaṃ pātreṇa tatpītvā maraṇaṃ vrajet
26 ॥ सुरापी शुद्धिमान्पोति नान्यथा शुद्धिरिष्यते । अज्ञानादात्मबुद्द्या तु सुरां पीत्वा द्विजश्चरेत्
26 // surāpī śuddhimānpoti nānyathā śuddhiriṣyate / ajñānādātmabuddyā tu surāṃ pītvā dvijaścaret
27 ॥ ब्रह्महत्याव्रतं सम्यक्तच्चिह्नपरिवर्जितः । यदि रोगानिवृत्त्यर्थमौषधार्थं सुरां पिबेत्
27 // brahmahatyāvrataṃ samyaktaccihnaparivarjitaḥ / yadi rogānivṛttyarthamauṣadhārthaṃ surāṃ pibet
28 ॥ तस्योपनयनं भूयस्तथा चान्द्रायणद्वयम् । सुरासंस्पृष्टपात्रं तु सुराभाण्डोदकं तथा
28 // tasyopanayanaṃ bhūyastathā cāndrāyaṇadvayam / surāsaṃspṛṣṭapātraṃ tu surābhāṇḍodakaṃ tathā
29 ॥ सुरापानसमं प्राहुस्तथा चन्द्रस्य भक्षणम् । तालं च पानसं चैव द्राक्षं खार्जूरसंभवम्
29 // surāpānasamaṃ prāhustathā candrasya bhakṣaṇam / tālaṃ ca pānasaṃ caiva drākṣaṃ khārjūrasaṃbhavam
30 ॥ माधुक शैलमारिष्टं मैरेयं नालिकेरजम् । गौडी माध्वी सुरा मद्यमेवमेकादश स्मृताः
30 // mādhuka śailamāriṣṭaṃ maireyaṃ nālikerajam / gauḍī mādhvī surā madyamevamekādaśa smṛtāḥ
31 ॥ एतेष्वन्यतमं विप्रो न पिबेद्वै कदाचन । एतेष्वन्यतमं यस्तु पिवेदज्ञानतो द्विजः
31 // eteṣvanyatamaṃ vipro na pibedvai kadācana / eteṣvanyatamaṃ yastu pivedajñānato dvijaḥ
32 ॥ तस्योपनयनं भूयस्तत्पकृच्छ्रं चरेत्तथा । समक्षं वा परोक्षं वा बलाच्चौयण वा तथा
32 // tasyopanayanaṃ bhūyastatpakṛcchraṃ carettathā / samakṣaṃ vā parokṣaṃ vā balāccauyaṇa vā tathā
33 ॥ परस्वानामुपादानं स्तेयमित्युच्यते बुधैः । सुवर्णस्य प्रमाणं तु मन्वाद्यैः परिभाषितम्
33 // parasvānāmupādānaṃ steyamityucyate budhaiḥ / suvarṇasya pramāṇaṃ tu manvādyaiḥ paribhāṣitam
34 ॥ वक्ष्ये शृणुष्व विप्रेन्द्र प्रायश्चजितोक्तिसाधनम् । गवाक्षागतमार्तण्डरश्मिमध्ये प्रदृश्यते
34 // vakṣye śṛṇuṣva viprendra prāyaścajitoktisādhanam / gavākṣāgatamārtaṇḍaraśmimadhye pradṛśyate
35 ॥ त्रसरेणुप्रमाणं तु रज इत्युच्यते बुधैः । त्रसरेण्वष्टकं निष्कस्तत्रयं राजसर्षपः
35 // trasareṇupramāṇaṃ tu raja ityucyate budhaiḥ / trasareṇvaṣṭakaṃ niṣkastatrayaṃ rājasarṣapaḥ
36 ॥ मौरसर्षपस्तर्त्रयं स्यात्तत्षट्कं यव उच्यते । यवत्रयं कृष्णलः स्यान्माषस्तत्पञ्चकं स्मृतः
36 // maurasarṣapastartrayaṃ syāttatṣaṭkaṃ yava ucyate / yavatrayaṃ kṛṣṇalaḥ syānmāṣastatpañcakaṃ smṛtaḥ
37 ॥ माषषोडषमानं स्यात्सुवर्णमिति नारद । हत्वा ब्रह्मस्वमज्ञानाद्द्वादशांब्दं तु पूर्ववत्
37 // māṣaṣoḍaṣamānaṃ syātsuvarṇamiti nārada / hatvā brahmasvamajñānāddvādaśāṃbdaṃ tu pūrvavat
38 ॥ कपालध्वजहीनं तु ब्रह्महत्याव्रतं चरेत् । गुरुणां यज्ञकतॄणां धार्मिष्टानां तथैव च
38 // kapāladhvajahīnaṃ tu brahmahatyāvrataṃ caret / guruṇāṃ yajñakatṝṇāṃ dhārmiṣṭānāṃ tathaiva ca
39 ॥ श्रोत्रियाणां द्विजानां तु हृत्वा हेमैवमाचरेत् । कृतानुतापो देहे च संपूर्णे लेपयेद् धृतम्
39 // śrotriyāṇāṃ dvijānāṃ tu hṛtvā hemaivamācaret / kṛtānutāpo dehe ca saṃpūrṇe lepayed dhṛtam
40 ॥ करीषच्छादितो दग्धः स्तेयपापाद्विमुच्यते । ब्रह्मस्वं क्षत्रियो हृत्वा पश्चात्तापमवाप्य च
40 // karīṣacchādito dagdhaḥ steyapāpādvimucyate / brahmasvaṃ kṣatriyo hṛtvā paścāttāpamavāpya ca
41 ॥ पुनर्ददाति तत्रैव तद्विधानं शृणुष्व मे । तत्र सांतपनं कृत्वा द्वादशाहोपवासतः
41 // punardadāti tatraiva tadvidhānaṃ śṛṇuṣva me / tatra sāṃtapanaṃ kṛtvā dvādaśāhopavāsataḥ
42 ॥ शुद्धिमाप्नोति देवर्षे ह्यन्यथा पतितो भवेत् । रन्तासनमनुष्यस्त्रीधेनुभूम्यादिकेषु च
42 // śuddhimāpnoti devarṣe hyanyathā patito bhavet / rantāsanamanuṣyastrīdhenubhūmyādikeṣu ca
43 ॥ सुवर्णसहृशेष्वेषु प्रायश्चितार्द्धमुच्यते । त्रसरेणुसमं हेम हृत्वा कुर्यात्समाहितः
43 // suvarṇasahṛśeṣveṣu prāyaścitārddhamucyate / trasareṇusamaṃ hema hṛtvā kuryātsamāhitaḥ
44 ॥ प्राणायामद्वयं सम्यक् तेन शुद्धच्चति मानवः । प्राणायामत्रयं कुर्याद्धृत्वा निष्कप्रमाणकम्
44 // prāṇāyāmadvayaṃ samyak tena śuddhaccati mānavaḥ / prāṇāyāmatrayaṃ kuryāddhṛtvā niṣkapramāṇakam
45 ॥ प्राणायामाश्च चत्वारो राजसर्ष पमात्रके । गौरसर्षपमानं तु हृत्वा हेम विचक्षणः
45 // prāṇāyāmāśca catvāro rājasarṣa pamātrake / gaurasarṣapamānaṃ tu hṛtvā hema vicakṣaṇaḥ
46 ॥ स्नात्वा च विधिवज्जप्याद्गायत्र्यष्टसहस्रकम् । यवमात्रसुवर्णस्य स्तेयाच्छुद्धो भवेद्दिजः
46 // snātvā ca vidhivajjapyādgāyatryaṣṭasahasrakam / yavamātrasuvarṇasya steyācchuddho bhaveddijaḥ
47 ॥ आसायं प्रातरारभ्य जप्त्वा वै वेदमातरम् । हेम कृष्णलमात्रं तु हृत्वा सांतपनं चरेत्
47 // āsāyaṃ prātarārabhya japtvā vai vedamātaram / hema kṛṣṇalamātraṃ tu hṛtvā sāṃtapanaṃ caret
48 ॥ माषप्रमाणे हेम्नस्तु प्रायश्चित्तं निगद्यते । गोमूत्रपक्वयवभुग्वर्षेणैकेन शुद्ध्यति
48 // māṣapramāṇe hemnastu prāyaścittaṃ nigadyate / gomūtrapakvayavabhugvarṣeṇaikena śuddhyati
49 ॥ संपूर्णस्य सुवर्णस्य स्तेयं कृत्वा मुनीश्वर । ब्रह्महत्याव्रतं कुर्याद्द्वादशाब्दं समाहितः
49 // saṃpūrṇasya suvarṇasya steyaṃ kṛtvā munīśvara / brahmahatyāvrataṃ kuryāddvādaśābdaṃ samāhitaḥ
50 ॥ सुवर्णमानान्न्यूने तु रजतस्तेयकर्मणि । कुर्यात्सांतपनं सम्यगन्यथा पतितो भवेत्
50 // suvarṇamānānnyūne tu rajatasteyakarmaṇi / kuryātsāṃtapanaṃ samyaganyathā patito bhavet
51 ॥ दशनिष्कान्तपर्यन्तमूर्द्धूं निष्कचतुष्टयात् । हत्वा च रजतं विद्वान्कुर्याच्चान्द्रायणं मुने
51 // daśaniṣkāntaparyantamūrddhūṃ niṣkacatuṣṭayāt / hatvā ca rajataṃ vidvānkuryāccāndrāyaṇaṃ mune
52 ॥ दशादिशतिष्कान्तं यः स्तेयी रजतस्य तु । चान्द्रायणद्वयं तस्य प्रोक्तं पापविशोधकम्
52 // daśādiśatiṣkāntaṃ yaḥ steyī rajatasya tu / cāndrāyaṇadvayaṃ tasya proktaṃ pāpaviśodhakam
53 ॥ शतादूर्द्धूं सहस्रान्तं प्रोक्तं चान्द्रायणत्रयम् । सहस्रादधिकस्तेये ब्रह्महत्याव्रतं चरेत्
53 // śatādūrddhūṃ sahasrāntaṃ proktaṃ cāndrāyaṇatrayam / sahasrādadhikasteye brahmahatyāvrataṃ caret
54 ॥ कांस्यपित्तलमुख्येषु ह्ययस्कान्ते तथैव च । सहस्रनिष्कमाने तु पराकं परिकीर्तितम्
54 // kāṃsyapittalamukhyeṣu hyayaskānte tathaiva ca / sahasraniṣkamāne tu parākaṃ parikīrtitam
55 ॥ प्रायश्चित्तं तु रन्तानां स्तेये राजतवत्स्मृतम् । गुरुतल्पगतानां च प्रायश्चित्तमुदीर्यते
55 // prāyaścittaṃ tu rantānāṃ steye rājatavatsmṛtam / gurutalpagatānāṃ ca prāyaścittamudīryate
56 ॥ अज्ञानान्मातरं गत्वा तत्सपत्नीमथापि वा । स्वयमेव स्वमुष्कं तु च्छिन्द्यात्पापमुदीरयन्
56 // ajñānānmātaraṃ gatvā tatsapatnīmathāpi vā / svayameva svamuṣkaṃ tu cchindyātpāpamudīrayan
57 ॥ हस्ते गृहीत्वा मुष्कं तु गच्छन्द्वै नैऋतीं दिशम् । गच्छन्मार्गै सुखं दुःखं न कदाचिद्विचारयेत्
57 // haste gṛhītvā muṣkaṃ tu gacchandvai naiṛtīṃ diśam / gacchanmārgai sukhaṃ duḥkhaṃ na kadācidvicārayet
58 ॥ अपश्यन्गच्छतो गच्छेत्पाणान्तं यः स शुद्ध्यति । मरुत्प्रपतनं वापि कुर्यात्पापमुदाहरन्
58 // apaśyangacchato gacchetpāṇāntaṃ yaḥ sa śuddhyati / marutprapatanaṃ vāpi kuryātpāpamudāharan
59 ॥ स्ववर्णोत्तमवर्णस्त्रीगमने त्वविचारतः । ब्राह्महत्याव्रतं कुर्याद्वादशाब्दं समाहितः
59 // svavarṇottamavarṇastrīgamane tvavicārataḥ / brāhmahatyāvrataṃ kuryādvādaśābdaṃ samāhitaḥ
60 ॥ अमत्याभ्यासतो गच्छेत्सवर्णां चोत्तमां तथा । कारीषवह्निना दग्धः शुद्धिं याति द्विजोत्तम
60 // amatyābhyāsato gacchetsavarṇāṃ cottamāṃ tathā / kārīṣavahninā dagdhaḥ śuddhiṃ yāti dvijottama
61 ॥ रेतःसेकात्पूर्वमेव निवृत्तो यदि मातरि । ब्रह्महत्याव्रतं कुर्याद्रेतः सेके ऽग्निदाहनम्
61 // retaḥsekātpūrvameva nivṛtto yadi mātari / brahmahatyāvrataṃ kuryādretaḥ seke 'gnidāhanam
62 ॥ सवर्णोत्तमवर्णासु निवृत्तो वीर्यसेचनात् । ब्रह्महत्याव्रतं कुर्यान्नवाब्दान्विष्णुतत्परः
62 // savarṇottamavarṇāsu nivṛtto vīryasecanāt / brahmahatyāvrataṃ kuryānnavābdānviṣṇutatparaḥ
63 ॥ वैश्यायां पितृपत्न्यां तु षडब्दं व्रतमाचरेत् । गत्वा शूद्वां गुरोर्भार्यां त्रिवर्षं व्रतमाचरेत्
63 // vaiśyāyāṃ pitṛpatnyāṃ tu ṣaḍabdaṃ vratamācaret / gatvā śūdvāṃ gurorbhāryāṃ trivarṣaṃ vratamācaret
64 ॥ मातृष्वसारं च पितृष्वसारमाचार्यभार्यां श्वशुरस्य पत्नीम् । पितृव्यभार्यामथ मातुलानीं पुत्रीं च गच्छेद्यदि काममुग्धः
64 // mātṛṣvasāraṃ ca pitṛṣvasāramācāryabhāryāṃ śvaśurasya patnīm / pitṛvyabhāryāmatha mātulānīṃ putrīṃ ca gacchedyadi kāmamugdhaḥ
65 ॥ दिनद्वये ब्रह्महत्याव्रतं कुर्याद्यथाविधि । एकस्मिन्नेव दिवसे बहुवारं त्रिवार्षिकम्
65 // dinadvaye brahmahatyāvrataṃ kuryādyathāvidhi / ekasminneva divase bahuvāraṃ trivārṣikam
66 ॥ एकवारं गते ह्यब्दंव्रतं कृत्वा विशुद्ध्यति । दिनत्रये गते वह्निदग्धः शुध्येत नान्यथा
66 // ekavāraṃ gate hyabdaṃvrataṃ kṛtvā viśuddhyati / dinatraye gate vahnidagdhaḥ śudhyeta nānyathā
67 ॥ चाञ्जालीं पुष्कसीं चैव स्नुषां च भगिनीं तथा । मित्रस्त्रियं शिष्यपत्नीं यस्तु वै कामतो व्रजेत्
67 // cāñjālīṃ puṣkasīṃ caiva snuṣāṃ ca bhaginīṃ tathā / mitrastriyaṃ śiṣyapatnīṃ yastu vai kāmato vrajet
68 ॥ ब्रह्महत्याव्रतं कुर्यात्स षडब्दं मुनीश्वर । अकामतो व्रजेद्यस्तु सो ऽब्दकृच्छ्रं समाचरेत्
68 // brahmahatyāvrataṃ kuryātsa ṣaḍabdaṃ munīśvara / akāmato vrajedyastu so 'bdakṛcchraṃ samācaret
69 ॥ महापातकिसंसर्गे प्रायश्चित्तं निगद्यते । प्रायश्चित्तविशुद्धात्मा सर्वकर्मफलं लभेत्
69 // mahāpātakisaṃsarge prāyaścittaṃ nigadyate / prāyaścittaviśuddhātmā sarvakarmaphalaṃ labhet
70 ॥ यस्य येन भवेत्संगो ब्रह्महान्दिचतुर्ष्वपि । तत्तद्व्रतं स निव्रर्त्य शुद्धिमान्पोत्यसंशयम्
70 // yasya yena bhavetsaṃgo brahmahāndicaturṣvapi / tattadvrataṃ sa nivrartya śuddhimānpotyasaṃśayam
71 ॥ अज्ञानात्पञ्चरात्रं तु संगमेभिः करोतियः । कायकृच्छ्रं चरेत्सम्यगन्यथा पतितो भवेत्
71 // ajñānātpañcarātraṃ tu saṃgamebhiḥ karotiyaḥ / kāyakṛcchraṃ caretsamyaganyathā patito bhavet
72 ॥ द्वादशाहेतु संसर्गे महासांतपनं स्मृतम् । संगङ्कृत्वार्द्धमासं तु द्वादशाहमुपावसेत्
72 // dvādaśāhetu saṃsarge mahāsāṃtapanaṃ smṛtam / saṃgaṅkṛtvārddhamāsaṃ tu dvādaśāhamupāvaset
73 ॥ पराको माससंसर्गे चान्द्रमासत्रयेस्मृतम् । कृत्वा संगं तु षण्मासं चरेच्चान्द्रायणद्वयम्
73 // parāko māsasaṃsarge cāndramāsatrayesmṛtam / kṛtvā saṃgaṃ tu ṣaṇmāsaṃ careccāndrāyaṇadvayam
74 ॥ किञ्चिन्न्यूनाब्दसंगे तु षण्मासव्रतमाचरेत् । एतच्च त्रिगुणं प्रोक्तं ज्ञानात्संगे यथाक्रमम्
74 // kiñcinnyūnābdasaṃge tu ṣaṇmāsavratamācaret / etacca triguṇaṃ proktaṃ jñānātsaṃge yathākramam
75 ॥ मण्डूकं नकुलं काकं वराहं मूषकं तथा । मार्जाराजाविकं श्वानं हत्वा कुक्कुटकं तथा
75 // maṇḍūkaṃ nakulaṃ kākaṃ varāhaṃ mūṣakaṃ tathā / mārjārājāvikaṃ śvānaṃ hatvā kukkuṭakaṃ tathā
76 ॥ कृच्छ्रार्द्धमाचरेद्विप्रो ऽतिकृच्छ्रं चाश्वह चरेत् । जत्पकृच्छ्रं करिवधे पराकं गोवधे स्मृतम्
76 // kṛcchrārddhamācaredvipro 'tikṛcchraṃ cāśvaha caret / jatpakṛcchraṃ karivadhe parākaṃ govadhe smṛtam
77 ॥ कामतो गोवधे नैव शुद्धिर्द्दष्टा मनीषिभिः । पानशय्यासनाद्येषु पुष्पमूलफलेषु च
77 // kāmato govadhe naiva śuddhirddaṣṭā manīṣibhiḥ / pānaśayyāsanādyeṣu puṣpamūlaphaleṣu ca
78 ॥ भक्ष्यभोज्यापहारेषु पञ्चगव्यविशोधनम् । शुष्ककाष्टतृणानां च द्रुमाणां च गुडस्य च
78 // bhakṣyabhojyāpahāreṣu pañcagavyaviśodhanam / śuṣkakāṣṭatṛṇānāṃ ca drumāṇāṃ ca guḍasya ca
79 ॥ चर्मवस्त्रामिषाणां च त्रिरात्रं स्यादभोजनम् । टिट्टिभं चक्रवाकं च हंसं कारण्डवं तथा
79 // carmavastrāmiṣāṇāṃ ca trirātraṃ syādabhojanam / ṭiṭṭibhaṃ cakravākaṃ ca haṃsaṃ kāraṇḍavaṃ tathā
80 ॥ उलूकं सारसं चैव पकोतं जलपादकम् । शुकं चाषं बलाकं च शिशुमारं च कच्छपम्
80 // ulūkaṃ sārasaṃ caiva pakotaṃ jalapādakam / śukaṃ cāṣaṃ balākaṃ ca śiśumāraṃ ca kacchapam
81 ॥ एतेष्वन्यतमं हत्वा द्वादशाहमभोजनम् । प्राजापत्यव्रतं कुर्याद्रेतोविण्मूत्रभोजने
81 // eteṣvanyatamaṃ hatvā dvādaśāhamabhojanam / prājāpatyavrataṃ kuryādretoviṇmūtrabhojane
82 ॥ चान्द्रायणत्रयं प्रोक्तं शूद्रोच्छिष्टस्य भोजने । रजस्वलां च चाण्डालं महापातकिनं तथा
82 // cāndrāyaṇatrayaṃ proktaṃ śūdrocchiṣṭasya bhojane / rajasvalāṃ ca cāṇḍālaṃ mahāpātakinaṃ tathā
83 ॥ सूतिकां पतितं चैव उच्छिष्टं रजकादिकम् । स्पृष्ट्वा सचैलं स्नायीत घृतं संप्राशेयत्तथा
83 // sūtikāṃ patitaṃ caiva ucchiṣṭaṃ rajakādikam / spṛṣṭvā sacailaṃ snāyīta ghṛtaṃ saṃprāśeyattathā
84 ॥ गायत्रीं च विशुद्धात्मा जपेदष्टशतं द्विज । एतेष्वन्यतमं स्पृष्ट्वा अज्ञानाधद्यदि भोजने
84 // gāyatrīṃ ca viśuddhātmā japedaṣṭaśataṃ dvija / eteṣvanyatamaṃ spṛṣṭvā ajñānādhadyadi bhojane
85 ॥ त्रिरात्रो पोषणाच्छुद्ध्ये त्पञ्चगव्याशनाद्विज । स्नानदानजपादौ च भोजनादौ च नारद
85 // trirātro poṣaṇācchuddhye tpañcagavyāśanādvija / snānadānajapādau ca bhojanādau ca nārada
86 ॥ एषामन्यतमस्यापि शब्दं यः शृणुयाद्वदेत् । उद्वमेद्धुक्तमंन्नतत्स्त्रात्वा चोपवसेत्तथा
86 // eṣāmanyatamasyāpi śabdaṃ yaḥ śṛṇuyādvadet / udvameddhuktamaṃnnatatstrātvā copavasettathā
87 ॥ द्वितीये ऽह्नि घृतं प्राश्य शुद्धिमान्पोति नारद । व्रतादिमध्ये यद्येषा शृणुयाद्धूनिमप्युत
87 // dvitīye 'hni ghṛtaṃ prāśya śuddhimānpoti nārada / vratādimadhye yadyeṣā śṛṇuyāddhūnimapyuta
88 ॥ अष्टोत्तरसहस्रं तु जपेद्रै वेदमातरम् । पापानामधिकं पापं द्विजदैवतनिन्दनम्
88 // aṣṭottarasahasraṃ tu japedrai vedamātaram / pāpānāmadhikaṃ pāpaṃ dvijadaivatanindanam
89 ॥ न दृष्ट्वा निष्कृतिस्तस्य सर्वशास्त्रेषु नारद । महापातकतुल्यानि यानि प्रोक्तानि सूरिभिः
89 // na dṛṣṭvā niṣkṛtistasya sarvaśāstreṣu nārada / mahāpātakatulyāni yāni proktāni sūribhiḥ
90 ॥ प्रायश्चित्तं तु तेषां च कुर्यादेवं यथाविधि । प्रायश्चित्तानि यः कुर्यान्नारायणपरायणः
90 // prāyaścittaṃ tu teṣāṃ ca kuryādevaṃ yathāvidhi / prāyaścittāni yaḥ kuryānnārāyaṇaparāyaṇaḥ
91 ॥ तस्य पापानि नश्यन्तिह्यन्यथा पतितो भवेत् । यस्तु रागादिनिर्मुक्तो ह्यनुतापसमन्वितः
91 // tasya pāpāni naśyantihyanyathā patito bhavet / yastu rāgādinirmukto hyanutāpasamanvitaḥ
92 ॥ सर्वभूतययायुक्तो विष्णुस्मरणतत्परः । महापातकयुक्तो वा युक्तो वा सर्वपातकैः
92 // sarvabhūtayayāyukto viṣṇusmaraṇatatparaḥ / mahāpātakayukto vā yukto vā sarvapātakaiḥ
93 ॥ विमुक्त एव पापेभ्यो ज्ञेयो विष्णुपरो यतः । नारायणमनान्द्यन्तं विश्वाकारमनामयम्
93 // vimukta eva pāpebhyo jñeyo viṣṇuparo yataḥ / nārāyaṇamanāndyantaṃ viśvākāramanāmayam
94 ॥ यस्तु संस्मरते मर्त्यः स मुक्तः पापकोटिभिः । स्मृतो वा पूजितो वापि ध्यातः प्रणमितो ऽपि वा
94 // yastu saṃsmarate martyaḥ sa muktaḥ pāpakoṭibhiḥ / smṛto vā pūjito vāpi dhyātaḥ praṇamito 'pi vā
95 ॥ नाशयत्येव पापानि विष्णुर्हृद्गमनः सताम् । संपर्काद्यदि वा मोहाद्यस्तु पूजयते हरिम्
95 // nāśayatyeva pāpāni viṣṇurhṛdgamanaḥ satām / saṃparkādyadi vā mohādyastu pūjayate harim
96 ॥ सर्वपापविनिर्मुक्तः स प्रयाति हरेः पदम् । सकृत्संस्मरणाद्विष्णोर्नश्यन्ति क्लेशसंचयाः
96 // sarvapāpavinirmuktaḥ sa prayāti hareḥ padam / sakṛtsaṃsmaraṇādviṣṇornaśyanti kleśasaṃcayāḥ
97 ॥ स्वर्गादिभोगप्रात्पिस्तु तस्य विप्रानुमीयते । मानुषं दुर्लभं जन्म प्राप्यते यैर्मुनीश्वर
97 // svargādibhogaprātpistu tasya viprānumīyate / mānuṣaṃ durlabhaṃ janma prāpyate yairmunīśvara
98 ॥ तत्रापि हरिभक्तिस्तु दुर्लभा परिकीर्त्तिता । तस्मात्तडिल्लतालोलं मानुष्यं प्राप्य दुर्लभम्
98 // tatrāpi haribhaktistu durlabhā parikīrttitā / tasmāttaḍillatālolaṃ mānuṣyaṃ prāpya durlabham
99 ॥ हरिं संपूजयेद्भक्त्या पशुपाशविमोचनम् । सर्वे ऽन्तराया नश्यन्ति मनःशुद्धिश्च जायते
99 // hariṃ saṃpūjayedbhaktyā paśupāśavimocanam / sarve 'ntarāyā naśyanti manaḥśuddhiśca jāyate
100 ॥ परं मोक्षं लभेश्चैव पूजिते तु जनार्दने । धर्मार्थकामोक्षाख्याः पुरुषार्थाः सनातनाः
100 // paraṃ mokṣaṃ labheścaiva pūjite tu janārdane / dharmārthakāmokṣākhyāḥ puruṣārthāḥ sanātanāḥ
101 ॥ हरिपूजापराणां तु सिध्यन्ति नात्र संशयः । पुत्रदारगृहक्षेत्रधनधान्याभिधावतीम्
101 // haripūjāparāṇāṃ tu sidhyanti nātra saṃśayaḥ / putradāragṛhakṣetradhanadhānyābhidhāvatīm
102 ॥ लब्ध्वेमां मानुषीं वृत्तिं रेरे दर्पं तु मा कृथाः । संत्यज्य कामं क्रोधं च लोभं मोहं मदं तथा
102 // labdhvemāṃ mānuṣīṃ vṛttiṃ rere darpaṃ tu mā kṛthāḥ / saṃtyajya kāmaṃ krodhaṃ ca lobhaṃ mohaṃ madaṃ tathā
103 ॥ परापवादं निन्दां च भजध्वं भक्तितो हरिम् । व्यापारान्सकलांस्त्क्त्वा पूजयध्वं जनार्दनम्
103 // parāpavādaṃ nindāṃ ca bhajadhvaṃ bhaktito harim / vyāpārānsakalāṃstktvā pūjayadhvaṃ janārdanam
104 ॥ निकटा एव दृश्यन्ते कृतान्तनगरद्रुमाः । यावन्नायाति मरणं यावन्नायाति वै जरा
104 // nikaṭā eva dṛśyante kṛtāntanagaradrumāḥ / yāvannāyāti maraṇaṃ yāvannāyāti vai jarā
105 ॥ यावन्नेन्द्रियवैकल्यं तावदेवाचर्येद्धरिम् । धीमान्नकुर्याद्विश्वासं शरीरे ऽस्मिन्विनश्वरे
105 // yāvannendriyavaikalyaṃ tāvadevācaryeddharim / dhīmānnakuryādviśvāsaṃ śarīre 'sminvinaśvare
106 ॥ नित्यं सन्निहितो मृत्युः संपदत्यन्तचञ्चला । आसन्नमरणो देहस्तस्माद्दर्प्पं विमुचत
106 // nityaṃ sannihito mṛtyuḥ saṃpadatyantacañcalā / āsannamaraṇo dehastasmāddarppaṃ vimucata
107 ॥ संयोगा विप्रयोगान्ताः सर्वं च घक्षणभङ्गुरम् । एतज्ज्ञात्वा महाभाग पूजयस्व जनार्दनम्
107 // saṃyogā viprayogāntāḥ sarvaṃ ca ghakṣaṇabhaṅguram / etajjñātvā mahābhāga pūjayasva janārdanam
108 ॥ आशया व्यथते चैव मोक्षस्त्वत्यन्तदुर्लभः । भक्त्या यजति यो विष्णुं महापातकवानपि
108 // āśayā vyathate caiva mokṣastvatyantadurlabhaḥ / bhaktyā yajati yo viṣṇuṃ mahāpātakavānapi
109 ॥ सो ऽपि याति परं स्थानं यत्रघ गत्वा न शोचति । सर्वतीर्थानि यज्ञाश्च सांगा वेदाश्च सत्तम
109 // so 'pi yāti paraṃ sthānaṃ yatragha gatvā na śocati / sarvatīrthāni yajñāśca sāṃgā vedāśca sattama
110 ॥ नारायणार्चनस्यैते कलां नार्हन्ति षोडशीम् । किं वै वेदैर्मखैः शास्त्रैः किंवा तीर्थनिषेवणैः
110 // nārāyaṇārcanasyaite kalāṃ nārhanti ṣoḍaśīm / kiṃ vai vedairmakhaiḥ śāstraiḥ kiṃvā tīrthaniṣevaṇaiḥ
111 ॥ विष्णुभक्तिविहीनानां किं तपोभिर्व्रतैरपि
111 // viṣṇubhaktivihīnānāṃ kiṃ tapobhirvratairapi
112 ॥ यजन्ति ये विष्णुमनन्तमृर्तिं निरीक्ष्य चाकारगतं वरेण्यम् । वेदान्तवेद्यं भवरोगवैद्यं ते यान्ति मर्त्याः पदमच्युतस्य
112 // yajanti ye viṣṇumanantamṛrtiṃ nirīkṣya cākāragataṃ vareṇyam / vedāntavedyaṃ bhavarogavaidyaṃ te yānti martyāḥ padamacyutasya
113 ॥ अनादिमात्मानमनन्तशक्तिमाधारभूतं जगतः सुरेड्यम् । ज्योतिः स्वरुपं परमच्युताख्यं स्मृत्वा समभ्येति नरः सखायम्
113 // anādimātmānamanantaśaktimādhārabhūtaṃ jagataḥ sureḍyam / jyotiḥ svarupaṃ paramacyutākhyaṃ smṛtvā samabhyeti naraḥ sakhāyam