101 ॥ इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे बृहदुपाख्याने द्वितीयपादे षट्चत्वारिंशत्तमो ऽध्यायः सनन्दन उवाच एतदध्यात्ममानाढ्यं वचः केशिध्वजस्य सः । खाण्डिक्यो ऽमृतवच्छ्रत्वा पुनराह तमीरयन्
101 // iti śrībṛhannāradīyapurāṇe pūrvabhāge bṛhadupākhyāne dvitīyapāde ṣaṭcatvāriṃśattamo 'dhyāyaḥ sanandana uvāca etadadhyātmamānāḍhyaṃ vacaḥ keśidhvajasya saḥ / khāṇḍikyo 'mṛtavacchratvā punarāha tamīrayan
1 ॥ खाण्डिक्य उवाच तद् ब्रूहि त्वं महाभाग योगं योगविदुत्तम । विज्ञातयो गशास्त्रार्थस्त्वमस्यां निमिसंततौ
1 // khāṇḍikya uvāca tad brūhi tvaṃ mahābhāga yogaṃ yogaviduttama / vijñātayo gaśāstrārthastvamasyāṃ nimisaṃtatau
2 ॥ केशिध्वज उवाच योगस्वरूपं खाण्डिक्य श्रूयतां गदतो मम । यत्र स्थितो न च्यवते प्राप्य ब्रह्मलयं मुनिः
2 // keśidhvaja uvāca yogasvarūpaṃ khāṇḍikya śrūyatāṃ gadato mama / yatra sthito na cyavate prāpya brahmalayaṃ muniḥ
3 ॥ मन एव मनुष्याणां कारणं बन्धमोक्षयोः । बन्धस्य विषयासंगि मुक्तेर्निर्विषयं तथा
3 // mana eva manuṣyāṇāṃ kāraṇaṃ bandhamokṣayoḥ / bandhasya viṣayāsaṃgi mukternirviṣayaṃ tathā
4 ॥ विषयेभ्यः समाहृत्य विज्ञानात्मा बुधो मनः । चिन्तयेन्मुक्तये तेन ब्रह्मभूतं परेश्वरम्
4 // viṣayebhyaḥ samāhṛtya vijñānātmā budho manaḥ / cintayenmuktaye tena brahmabhūtaṃ pareśvaram
5 ॥ आत्मभावं नयेत्तेन तद्ब्रीह्यध्यापनं मनः । विकार्यमात्मनः शक्त्या लोहमाकर्षको यथा
5 // ātmabhāvaṃ nayettena tadbrīhyadhyāpanaṃ manaḥ / vikāryamātmanaḥ śaktyā lohamākarṣako yathā
6 ॥ आत्मप्रयत्नसापेक्षा विशिष्टा या मनोगतिः । तस्या ब्रह्मणि संयोगो योग इत्यभिधीयते
6 // ātmaprayatnasāpekṣā viśiṣṭā yā manogatiḥ / tasyā brahmaṇi saṃyogo yoga ityabhidhīyate
7 ॥ एवमत्यन्तवैशिष्ट्ययुक्तधर्मोपलक्षणम् । यस्य योगः स वै योगी मुमुक्षुरमिधीयते
7 // evamatyantavaiśiṣṭyayuktadharmopalakṣaṇam / yasya yogaḥ sa vai yogī mumukṣuramidhīyate
8 ॥ योगयुक् प्रथमं योगी युञ्जमानो ऽभिधीयते । विनिष्यन्नसमाधिस्तु परब्रह्मोपलब्धिमान्
8 // yogayuk prathamaṃ yogī yuñjamāno 'bhidhīyate / viniṣyannasamādhistu parabrahmopalabdhimān
9 ॥ यद्यन्तरायदोषेण दूष्यते नास्य मानसम् । जन्मान्तरैरभ्यसनान्मुक्तिः पूर्वस्य जायते
9 // yadyantarāyadoṣeṇa dūṣyate nāsya mānasam / janmāntarairabhyasanānmuktiḥ pūrvasya jāyate
10 ॥ विनिष्पन्नसमाधिस्तु मुक्तिस्तत्रैव जन्मनि । प्राप्नोति योगी योगाग्निदग्धकर्मचयो ऽचिरात्
10 // viniṣpannasamādhistu muktistatraiva janmani / prāpnoti yogī yogāgnidagdhakarmacayo 'cirāt
11 ॥ ब्रह्मचर्यमहिंसां च सत्यास्तेयापरिग्रहान् । सेवेत योगी निष्कामो यिगितां स्वमनो नयन्
11 // brahmacaryamahiṃsāṃ ca satyāsteyāparigrahān / seveta yogī niṣkāmo yigitāṃ svamano nayan
12 ॥ स्वाध्यायशौचसंतोषतपांसि नियमान्यमान् । कुर्व्वीत ब्रह्मणि तथा परिस्मिन्प्रवणं मनः
12 // svādhyāyaśaucasaṃtoṣatapāṃsi niyamānyamān / kurvvīta brahmaṇi tathā parisminpravaṇaṃ manaḥ
13 ॥ एते यमाश्च नियमाः पञ्च पञ्चप्रकीर्तिताः । विशिष्टफलदाः काम्या निष्कामानां विमुक्तिदाः
13 // ete yamāśca niyamāḥ pañca pañcaprakīrtitāḥ / viśiṣṭaphaladāḥ kāmyā niṣkāmānāṃ vimuktidāḥ
14 ॥ एवं भद्रासनादीनां समास्थाय गुणैर्युतः । यमाख्यैर्नियमाख्यैश्च युञ्जीत नियतो यतिः
14 // evaṃ bhadrāsanādīnāṃ samāsthāya guṇairyutaḥ / yamākhyairniyamākhyaiśca yuñjīta niyato yatiḥ
15 ॥ प्राणाख्यमवलंबस्थमभ्यासात्कुरुते तु यत् । प्राणायामः स विज्ञेयः सबीजो ऽबीज एव च
15 // prāṇākhyamavalaṃbasthamabhyāsātkurute tu yat / prāṇāyāmaḥ sa vijñeyaḥ sabījo 'bīja eva ca
16 ॥ परस्परेणाभिभवं प्राणापानौ यदा निलौ । कुरुतः सद्विधानेन तृतीयः संयमात्तयोः
16 // paraspareṇābhibhavaṃ prāṇāpānau yadā nilau / kurutaḥ sadvidhānena tṛtīyaḥ saṃyamāttayoḥ
17 ॥ तस्य चांलबनवत्स्थूलं रूपं द्विषत्पते । आलंबनमनन्तस्य योगिनो ऽभ्यसतः स्मृतम्
17 // tasya cāṃlabanavatsthūlaṃ rūpaṃ dviṣatpate / ālaṃbanamanantasya yogino 'bhyasataḥ smṛtam
18 ॥ शब्दादिष्वनुरक्तानि निगृह्याक्षाणि योगवित् । कुर्य्याञ्चित्तानुकारीणि प्रत्याहारपरायणः
18 // śabdādiṣvanuraktāni nigṛhyākṣāṇi yogavit / kuryyāñcittānukārīṇi pratyāhāraparāyaṇaḥ
19 ॥ वश्यता परमा तेन जायते निश्चला त्मनाम् । इन्द्रियाणामवश्यैस्तैर्न योगी योगसाधकः
19 // vaśyatā paramā tena jāyate niścalā tmanām / indriyāṇāmavaśyaistairna yogī yogasādhakaḥ
20 ॥ प्राणायामेन पवनैः प्रत्याहरेण चेन्द्रियैः । वशीकृतैस्ततः कुर्यात्स्थिरं चेतः शुभाश्रये
20 // prāṇāyāmena pavanaiḥ pratyāhareṇa cendriyaiḥ / vaśīkṛtaistataḥ kuryātsthiraṃ cetaḥ śubhāśraye
21 ॥ खाण्डिक्य उवाच कथ्यतां मे महाभाग चेतसो यः शुभाश्रयः । यदाधारमशेषं तु हॄन्ति दोषसमुद्भवम्
21 // khāṇḍikya uvāca kathyatāṃ me mahābhāga cetaso yaḥ śubhāśrayaḥ / yadādhāramaśeṣaṃ tu hṝnti doṣasamudbhavam
22 ॥ केशिध्वज उवाच आश्रयश्चेतसो ज्ञानिन् द्विधा तञ्च स्वरूपतः । रूपं मूर्तममूर्तं च परं चापरमेव च
22 // keśidhvaja uvāca āśrayaścetaso jñānin dvidhā tañca svarūpataḥ / rūpaṃ mūrtamamūrtaṃ ca paraṃ cāparameva ca
23 ॥ त्रिविधा भावना रूपं विश्वमेतत्त्रिधोच्यते । ब्रह्माख्या कर्मसंज्ञा च तथा चैवोभयात्मिका
23 // trividhā bhāvanā rūpaṃ viśvametattridhocyate / brahmākhyā karmasaṃjñā ca tathā caivobhayātmikā
24 ॥ कर्मभावात्मिका ह्येका ब्रह्मभावात्मिकापरा । उभयात्मिका तथैवान्या त्रिविधा भावभावना
24 // karmabhāvātmikā hyekā brahmabhāvātmikāparā / ubhayātmikā tathaivānyā trividhā bhāvabhāvanā
25 ॥ सनकाद्या सदा ज्ञानिन् ब्रह्मभावनया युताः । कर्मभावनया चान्ये देवाद्याः स्थावराश्चराः
25 // sanakādyā sadā jñānin brahmabhāvanayā yutāḥ / karmabhāvanayā cānye devādyāḥ sthāvarāścarāḥ
26 ॥ हिरण्यगर्भादिषु च ब्रह्मकर्मात्मिका द्विधा । अधिकारबोधयुक्तेषु विद्यते भावभावना
26 // hiraṇyagarbhādiṣu ca brahmakarmātmikā dvidhā / adhikārabodhayukteṣu vidyate bhāvabhāvanā
27 ॥ अक्षीणेषु समस्तेषु विशेषज्ञानकर्मसु । विश्वमेतत्परं चान्यद्भेदभिन्नदृशां नृप
27 // akṣīṇeṣu samasteṣu viśeṣajñānakarmasu / viśvametatparaṃ cānyadbhedabhinnadṛśāṃ nṛpa
28 ॥ प्रत्यस्तमितभेदं यत्सत्तामात्रमगोचरम् । वचसामात्मसंतोद्यं तज्ज्ञानं ब्रह्मसंज्ञितम्
28 // pratyastamitabhedaṃ yatsattāmātramagocaram / vacasāmātmasaṃtodyaṃ tajjñānaṃ brahmasaṃjñitam
29 ॥ तच्च विष्णोः परं रूपमरूपस्याजनस्य च । विश्वस्वरूपं वैरूप्यलक्षणं परमात्मनः
29 // tacca viṣṇoḥ paraṃ rūpamarūpasyājanasya ca / viśvasvarūpaṃ vairūpyalakṣaṇaṃ paramātmanaḥ
30 ॥ न तद्योगयुजा शक्यं नृप चिन्तयितुं यतः । ततः स्थूलं हरे रूपं चिन्त्यं यञ्चक्षुगोचरम्
30 // na tadyogayujā śakyaṃ nṛpa cintayituṃ yataḥ / tataḥ sthūlaṃ hare rūpaṃ cintyaṃ yañcakṣugocaram
31 ॥ हिरण्यगर्भो भगवान्वासवो ऽथ प्रजापतिः । मरुतो वसवो रुद्रा भास्कारास्तारका ग्रहाः
31 // hiraṇyagarbho bhagavānvāsavo 'tha prajāpatiḥ / maruto vasavo rudrā bhāskārāstārakā grahāḥ
32 ॥ गन्धर्वा यक्षदैत्याश्च सकला देवयोतयः । मनुष्याः पशवः शैलासमुद्राः सरितो द्रुमाः
32 // gandharvā yakṣadaityāśca sakalā devayotayaḥ / manuṣyāḥ paśavaḥ śailāsamudrāḥ sarito drumāḥ
33 ॥ भूप भूतान्यशेषाणि भूतानां ये च हेतवः । प्रधानादिविशेषान्ताश्चेतनाञ्चेतनात्मकम्
33 // bhūpa bhūtānyaśeṣāṇi bhūtānāṃ ye ca hetavaḥ / pradhānādiviśeṣāntāścetanāñcetanātmakam
34 ॥ एकपादं द्विपादं च बहुपादमपादकम् । मूर्त्तमेतद्धरे रूपं भावनात्रितयात्मकम्
34 // ekapādaṃ dvipādaṃ ca bahupādamapādakam / mūrttametaddhare rūpaṃ bhāvanātritayātmakam
35 ॥ एतत्सर्वमिदं विंश्वं जगदेतञ्चराचरम् । परब्रह्मस्वरूपस्य विष्णोः शक्तिसमन्वितम्
35 // etatsarvamidaṃ viṃśvaṃ jagadetañcarācaram / parabrahmasvarūpasya viṣṇoḥ śaktisamanvitam
36 ॥ विष्णुशक्तिः परा प्रोक्ता क्षेत्रज्ञाख्या तथापरा । अविद्याकर्मसंज्ञान्या तृतीया शक्तिरिष्यते
36 // viṣṇuśaktiḥ parā proktā kṣetrajñākhyā tathāparā / avidyākarmasaṃjñānyā tṛtīyā śaktiriṣyate
37 ॥ येयं क्षेत्रज्ञशक्तिः सा चेष्टिता नृप कर्मजा । असारभूते संसारे प्रोक्ता तत्र महामते
37 // yeyaṃ kṣetrajñaśaktiḥ sā ceṣṭitā nṛpa karmajā / asārabhūte saṃsāre proktā tatra mahāmate
38 ॥ संसारतापानखिलानवाप्नोत्यनुसंज्ञितान् । तया तिरोहितत्वात्तु शक्तिः क्षेत्रज्ञ संज्ञिता
38 // saṃsāratāpānakhilānavāpnotyanusaṃjñitān / tayā tirohitatvāttu śaktiḥ kṣetrajña saṃjñitā
39 ॥ सर्वभूतेषु भूपाल तारतम्येन लक्ष्यते । अप्राणवत्सु खल्वल्पा स्थावरेषु ततो ऽधिका
39 // sarvabhūteṣu bhūpāla tāratamyena lakṣyate / aprāṇavatsu khalvalpā sthāvareṣu tato 'dhikā
40 ॥ सरीसृपेषु तेभ्यो ऽन्याप्यतिशक्त्या पतत्रिशु । पतत्र्रिभ्यो मृगास्तेभ्यः स्वशक्त्या पशवो ऽधिकाः
40 // sarīsṛpeṣu tebhyo 'nyāpyatiśaktyā patatriśu / patatrribhyo mṛgāstebhyaḥ svaśaktyā paśavo 'dhikāḥ
41 ॥ पशुभ्यो मनुजाश्चातिशक्त्या पुंसःप्रभाविताः । तेभ्यो ऽपि नागगन्धर्वयक्षाद्या देवता नृप
41 // paśubhyo manujāścātiśaktyā puṃsaḥprabhāvitāḥ / tebhyo 'pi nāgagandharvayakṣādyā devatā nṛpa
42 ॥ शक्रः समस्तदेवेभ्यस्ततश्चातिप्रजापतिः । हिरण्यगर्भो ऽपि ततः पुंसः शक्त्युपलक्षितः
42 // śakraḥ samastadevebhyastataścātiprajāpatiḥ / hiraṇyagarbho 'pi tataḥ puṃsaḥ śaktyupalakṣitaḥ
43 ॥ एतान्यशेषरूपाणि तस्य रूपाणि पार्थिव । यतस्तच्छक्तियोगेन युक्तानि नभसा यथा
43 // etānyaśeṣarūpāṇi tasya rūpāṇi pārthiva / yatastacchaktiyogena yuktāni nabhasā yathā
44 ॥ द्वितीयं विष्णुसंज्ञस्य योगिध्येयं महामते । अमृर्तं ब्रह्मणो रूपं यत्सदित्युच्यते बुधैः
44 // dvitīyaṃ viṣṇusaṃjñasya yogidhyeyaṃ mahāmate / amṛrtaṃ brahmaṇo rūpaṃ yatsadityucyate budhaiḥ
45 ॥ समस्ताः शक्तयश्चैता नृप यत्र प्रतिष्टिताः । नहि स्वरूपरूपं वै रूपमन्यद्धरेर्महत्
45 // samastāḥ śaktayaścaitā nṛpa yatra pratiṣṭitāḥ / nahi svarūparūpaṃ vai rūpamanyaddharermahat
46 ॥ समस्तशक्तिरूपाणि तत्करोति जनेश्वर । देवतिर्यङ्मनुष्यादिचेष्टावन्ति स्वलीलया
46 // samastaśaktirūpāṇi tatkaroti janeśvara / devatiryaṅmanuṣyādiceṣṭāvanti svalīlayā
47 ॥ जगतामुपकाराय तस्य कर्मनिमित्तजा । चेष्टा तस्याप्रमेयस्य व्यापिन्यविहितात्मिका
47 // jagatāmupakārāya tasya karmanimittajā / ceṣṭā tasyāprameyasya vyāpinyavihitātmikā
48 ॥ तद्रूपं विश्वरूपाय चिन्त्यं योग युजा नृप । तस्य ह्यात्मविशुद्ध्यर्थं सर्वकिल्बिषनाशनम्
48 // tadrūpaṃ viśvarūpāya cintyaṃ yoga yujā nṛpa / tasya hyātmaviśuddhyarthaṃ sarvakilbiṣanāśanam
49 ॥ यथाग्निरूद्धतशिखः कक्षं दहति सानिलः । तथा चित्तस्थितो विष्णुर्योगिनां सर्वकिल्बिषम्
49 // yathāgnirūddhataśikhaḥ kakṣaṃ dahati sānilaḥ / tathā cittasthito viṣṇuryogināṃ sarvakilbiṣam
50 ॥ तस्मात्समस्तशक्तीनामान्द्यान्ते तत्र चेतसः । कुर्वीत संस्थितं साधु विज्ञेया शुद्धलक्षणा
50 // tasmātsamastaśaktīnāmāndyānte tatra cetasaḥ / kurvīta saṃsthitaṃ sādhu vijñeyā śuddhalakṣaṇā
51 ॥ शुभांश्रयः सचित्तस्य सर्वगस्य तथात्मनः । त्रिभावभावनातीतो मुक्तये योगिनां नृप
51 // śubhāṃśrayaḥ sacittasya sarvagasya tathātmanaḥ / tribhāvabhāvanātīto muktaye yogināṃ nṛpa
52 ॥ अन्ये तु पुरुषव्याघ्र चेतसो ये व्यापा8याः । अशुद्धास्ते समस्तास्तु देवाद्याः कर्मयोनयः
52 // anye tu puruṣavyāghra cetaso ye vyāpā8yāḥ / aśuddhāste samastāstu devādyāḥ karmayonayaḥ
53 ॥ मूर्त्तं भगवतो रूपं सर्वापाश्रयनिस्पृहः । एषा वै धारणा ज्ञेया यञ्चितं तत्र धार्यते
53 // mūrttaṃ bhagavato rūpaṃ sarvāpāśrayanispṛhaḥ / eṣā vai dhāraṇā jñeyā yañcitaṃ tatra dhāryate
54 ॥ तत्र मूर्त्तं हरे रूपं यादृक् चिन्त्यं नराधिप । तच्छ्रूयता मनाधारे धारणा नोपपद्यते
54 // tatra mūrttaṃ hare rūpaṃ yādṛk cintyaṃ narādhipa / tacchrūyatā manādhāre dhāraṇā nopapadyate
55 ॥ प्रसन्नचारुवदनं पद्मपत्रायतेक्षणम् । सुकपोलं सुविस्तीर्णं ललाटफलकोज्ज्वम्
55 // prasannacāruvadanaṃ padmapatrāyatekṣaṇam / sukapolaṃ suvistīrṇaṃ lalāṭaphalakojjvam
56 ॥ समकर्णांसविन्य स्तचारुकर्णोपभूषणम् । कम्बुग्रीवं सुविस्तीर्णश्रीवत्सांकितवक्षसम्
56 // samakarṇāṃsavinya stacārukarṇopabhūṣaṇam / kambugrīvaṃ suvistīrṇaśrīvatsāṃkitavakṣasam
57 ॥ बलित्रिंभागिना भुग्ननाभिना चोदरेण वै । प्रलंबाष्टभुजं विष्णुमथ वापि चतुर्भुजम्
57 // balitriṃbhāginā bhugnanābhinā codareṇa vai / pralaṃbāṣṭabhujaṃ viṣṇumatha vāpi caturbhujam
58 ॥ समस्थितोरुजघनं सुस्थिराङ्घ्रिकरांबुजंम् । चिन्तयेद्बूह्यभूतं तं पीतनिर्मलवाससम्
58 // samasthitorujaghanaṃ susthirāṅghrikarāṃbujaṃm / cintayedbūhyabhūtaṃ taṃ pītanirmalavāsasam
59 ॥ किरीटचारुकेयूरकटकादिविभूषितम् । शार्ङ्गशङ्खगदाखड्गप्रकाशवलयाञ्चितम्
59 // kirīṭacārukeyūrakaṭakādivibhūṣitam / śārṅgaśaṅkhagadākhaḍgaprakāśavalayāñcitam
60 ॥ चिन्तयेत्तन्मयो योगी समाधायात्ममानसम् । तावद्यावद् दृढीभूता तत्रैव नृप धारणा
60 // cintayettanmayo yogī samādhāyātmamānasam / tāvadyāvad dṛḍhībhūtā tatraiva nṛpa dhāraṇā
61 ॥ वदतस्तिष्टतो यद्वा स्वेच्छया कर्म कुर्वतः । नापयाति यदा चित्तात्सिद्धां मन्येत तां तदा
61 // vadatastiṣṭato yadvā svecchayā karma kurvataḥ / nāpayāti yadā cittātsiddhāṃ manyeta tāṃ tadā
62 ॥ ततः शङ्खगदाचक्रशार्ङ्गादि रहितं बुधः । चिन्तये द्भगवद्रूपं प्रशान्तं साक्षसूत्रकम्
62 // tataḥ śaṅkhagadācakraśārṅgādi rahitaṃ budhaḥ / cintaye dbhagavadrūpaṃ praśāntaṃ sākṣasūtrakam
63 ॥ सा यदा धारणा तद्वदवस्थानवती ततः । किरीटकेयूरमुखैर्भूषणै रहितं स्मरेत्
63 // sā yadā dhāraṇā tadvadavasthānavatī tataḥ / kirīṭakeyūramukhairbhūṣaṇai rahitaṃ smaret
64 ॥ तदेकावयवं चैवं चेतसा हि पुनर्बुधः । कुर्यात्ततो ऽवयविनि प्राणिधानपरो भवेत्
64 // tadekāvayavaṃ caivaṃ cetasā hi punarbudhaḥ / kuryāttato 'vayavini prāṇidhānaparo bhavet
65 ॥ तद्रूपप्रत्यये चैकसंनतिश्चान्यनिःस्पृहा । तद्ध्यानं प्रथमैरङ्गैः षङ्भिर्निष्पाद्यते नृप
65 // tadrūpapratyaye caikasaṃnatiścānyaniḥspṛhā / taddhyānaṃ prathamairaṅgaiḥ ṣaṅbhirniṣpādyate nṛpa
66 ॥ तस्यैवं कल्पनाहीनं स्वरूपग्रहणं हि यत् । मनसा ध्याननिष्पाद्यं समाधिः सो ऽभिधीयते
66 // tasyaivaṃ kalpanāhīnaṃ svarūpagrahaṇaṃ hi yat / manasā dhyānaniṣpādyaṃ samādhiḥ so 'bhidhīyate
67 ॥ विज्ञानं प्रापकं प्राप्ये परं ब्रह्मणि पार्थिव । प्रापणीयस्तथैवात्मा प्रक्षीणाशेषभावनः
67 // vijñānaṃ prāpakaṃ prāpye paraṃ brahmaṇi pārthiva / prāpaṇīyastathaivātmā prakṣīṇāśeṣabhāvanaḥ
68 ॥ क्षेत्रज्ञकरणीज्ञानं करणं तेन तस्य तत् । निष्पाद्य मुक्तिकार्यं वै कृतकृत्यो निवर्तते
68 // kṣetrajñakaraṇījñānaṃ karaṇaṃ tena tasya tat / niṣpādya muktikāryaṃ vai kṛtakṛtyo nivartate
69 ॥ तद्भावभावनापन्नस्ततो ऽसौ परमात्मनः । भवत्यभेदी भेदश्च तस्याज्ञानकृतो भवेत्
69 // tadbhāvabhāvanāpannastato 'sau paramātmanaḥ / bhavatyabhedī bhedaśca tasyājñānakṛto bhavet
70 ॥ विभेदजनके ज्ञाने नाश मात्यन्तिकं गते । आत्मनो ब्रह्मणाभेदं संमतं कः करिष्यति
70 // vibhedajanake jñāne nāśa mātyantikaṃ gate / ātmano brahmaṇābhedaṃ saṃmataṃ kaḥ kariṣyati
71 ॥ इत्युक्तस्ते मया योगः खाण्डिक्य परिपृच्छतः । संक्षेपविस्तराभ्यां तु किमन्यत्क्रियतां तव
71 // ityuktaste mayā yogaḥ khāṇḍikya paripṛcchataḥ / saṃkṣepavistarābhyāṃ tu kimanyatkriyatāṃ tava
72 ॥ खाण्डिक्य उवाच कथितो योगसद्भावः सर्वमेव कृतं मम । तवोपदेशात्सकलो नष्टश्चित्तमलो मम
72 // khāṇḍikya uvāca kathito yogasadbhāvaḥ sarvameva kṛtaṃ mama / tavopadeśātsakalo naṣṭaścittamalo mama
73 ॥ ममेति यन्मया प्रोक्तमसदेतन्न चान्यथा । नरेद्रं गदितुं शक्यमपि विज्ञेयवेदभिः
73 // mameti yanmayā proktamasadetanna cānyathā / naredraṃ gadituṃ śakyamapi vijñeyavedabhiḥ
74 ॥ अहं ममेत्यविद्येयं व्यवहारस्तथानयोः । परमार्थस्त्व संलाप्यो वचसां गोचरो न यः
74 // ahaṃ mametyavidyeyaṃ vyavahārastathānayoḥ / paramārthastva saṃlāpyo vacasāṃ gocaro na yaḥ
75 ॥ तद्गुच्छ श्रेयसे सर्वं ममैतद्भवता कृतम् । यद्विमुक्तिपरो योगः प्रोक्तः केशिद्वजाव्ययः
75 // tadguccha śreyase sarvaṃ mamaitadbhavatā kṛtam / yadvimuktiparo yogaḥ proktaḥ keśidvajāvyayaḥ
76 ॥ सनन्दन उवाच यथार्हपूजया तेन खाण्डिक्येन स पूजितः । आजगाम पुरं ब्रह्मंस्ततः केशिध्वजो नृपः
76 // sanandana uvāca yathārhapūjayā tena khāṇḍikyena sa pūjitaḥ / ājagāma puraṃ brahmaṃstataḥ keśidhvajo nṛpaḥ
77 ॥ खाण्डिक्यो ऽपि सुतं कृत्वा राजानं योगसिद्धये । विशालामगमत्कृष्णे समावेशितमानसः
77 // khāṇḍikyo 'pi sutaṃ kṛtvā rājānaṃ yogasiddhaye / viśālāmagamatkṛṣṇe samāveśitamānasaḥ
78 ॥ स तत्रैकान्तिको भूत्वा यमादिगुणसंयुतः । विष्ण्वाख्ये निर्मले ब्रह्मण्यवाप नृपतिर्लयम्
78 // sa tatraikāntiko bhūtvā yamādiguṇasaṃyutaḥ / viṣṇvākhye nirmale brahmaṇyavāpa nṛpatirlayam
79 ॥ केशिध्वजो ऽपि मुक्तयर्थं स्वकर्मक्षपणोन्मुखः । बुभुजे विषयान्कर्म चक्रे चानभिसंधितम्
79 // keśidhvajo 'pi muktayarthaṃ svakarmakṣapaṇonmukhaḥ / bubhuje viṣayānkarma cakre cānabhisaṃdhitam
80 ॥ स कल्याणोपभोगैश्च क्षीणपापो ऽमलस्ततः । अवाप सिद्धिमत्यन्तत्रितापक्षपणीं मुने
80 // sa kalyāṇopabhogaiśca kṣīṇapāpo 'malastataḥ / avāpa siddhimatyantatritāpakṣapaṇīṃ mune
81 ॥ एतत्ते कथितं सर्वं यन्मां त्वं परिपृष्टवान् । तापत्रयचिकित्सार्थं किमन्यत्कथयामि ते
81 // etatte kathitaṃ sarvaṃ yanmāṃ tvaṃ paripṛṣṭavān / tāpatrayacikitsārthaṃ kimanyatkathayāmi te