88 ॥ इति श्रीबृहन्नारदीयपुराण पूर्वभागे बृहदुपाख्याने द्वितीयपादे निरुक्तलक्षणनिरूपणं नाम त्रिपञ्चाशत्तमो ऽध्यायः सनन्दन उवाच ज्योतिषाङ्गं प्रवक्ष्यामि यदुक्तं ब्रह्मणा पुरा । यस्य विज्ञान मात्रेण धर्मसिद्धिर्भवेन्नृणाम्
88 // iti śrībṛhannāradīyapurāṇa pūrvabhāge bṛhadupākhyāne dvitīyapāde niruktalakṣaṇanirūpaṇaṃ nāma tripañcāśattamo 'dhyāyaḥ sanandana uvāca jyotiṣāṅgaṃ pravakṣyāmi yaduktaṃ brahmaṇā purā / yasya vijñāna mātreṇa dharmasiddhirbhavennṛṇām
1 ॥ त्रिस्कन्धं ज्यौतिषां शास्त्रं चतुर्लक्षमुदाहृतम् । गणितं जातकं विप्र संहितास्कन्धसंज्ञिताः
1 // triskandhaṃ jyautiṣāṃ śāstraṃ caturlakṣamudāhṛtam / gaṇitaṃ jātakaṃ vipra saṃhitāskandhasaṃjñitāḥ
2 ॥ गणिते परिकर्मादि खगमध्यस्फुटक्रिंये । अनुयोगश्चन्द्रसूर्यग्रहणं तचोदस्याकम्
2 // gaṇite parikarmādi khagamadhyasphuṭakriṃye / anuyogaścandrasūryagrahaṇaṃ tacodasyākam
3 ॥ छाया शृङ्गोन्नतियुती पातसाधानमीरितम् । जातके राशिभेदाश्च ग्रहयोनिश्च योनिजम्
3 // chāyā śṛṅgonnatiyutī pātasādhānamīritam / jātake rāśibhedāśca grahayoniśca yonijam
4 ॥ निषेकजन्मारिष्टानि ह्यायुर्दायो दशाक्रमः । कर्माजीवं चाष्टवर्गो राजयोगाश्च नाभसाः
4 // niṣekajanmāriṣṭāni hyāyurdāyo daśākramaḥ / karmājīvaṃ cāṣṭavargo rājayogāśca nābhasāḥ
5 ॥ चन्द्रयोगाः प्रव्रज्याख्या राशिशीलं च दृक्फलम् । ग्रहभावफलं चैवाश्रययोगप्रकीर्णके
5 // candrayogāḥ pravrajyākhyā rāśiśīlaṃ ca dṛkphalam / grahabhāvaphalaṃ caivāśrayayogaprakīrṇake
6 ॥ अनिष्टयोगाः स्रीजन्मपलं निर्याणमेव च । नष्टजन्मविधानं च तथा द्रेष्काणलक्षणम्
6 // aniṣṭayogāḥ srījanmapalaṃ niryāṇameva ca / naṣṭajanmavidhānaṃ ca tathā dreṣkāṇalakṣaṇam
7 ॥ संहिताशास्त्ररूपं च ग्रहचारो ऽब्दलक्षणम् । तिथिवासरनक्षत्रयोगतिथ्यर्द्धसंज्ञकाः
7 // saṃhitāśāstrarūpaṃ ca grahacāro 'bdalakṣaṇam / tithivāsaranakṣatrayogatithyarddhasaṃjñakāḥ
8 ॥ मुहूर्तोपग्रहाः सूयसंक्रान्तिर्गोचरः क्रमात् । चन्द्रता राबलं चैव सर्वलग्रार्तवाह्वयः
8 // muhūrtopagrahāḥ sūyasaṃkrāntirgocaraḥ kramāt / candratā rābalaṃ caiva sarvalagrārtavāhvayaḥ
9 ॥ आधानपुंससीमन्तजातनामान्नभुक्तयः । चौलङ्कर्ण्ययणं मैञ्जी क्षुरिकाबन्धनं तथा
9 // ādhānapuṃsasīmantajātanāmānnabhuktayaḥ / caulaṅkarṇyayaṇaṃ maiñjī kṣurikābandhanaṃ tathā
10 ॥ समावर्तिनवैवाहप्रतिष्टासद्मलक्षणम् । यात्राप्रवेशनं सद्योवृष्टिः कर्मविलक्षणम्
10 // samāvartinavaivāhapratiṣṭāsadmalakṣaṇam / yātrāpraveśanaṃ sadyovṛṣṭiḥ karmavilakṣaṇam
11 ॥ उत्पत्तिलक्षणं चैव सर्वं संक्षेपतो ब्रुवे । एकं दश शतं चैव सहस्रायुतलक्षकम्
11 // utpattilakṣaṇaṃ caiva sarvaṃ saṃkṣepato bruve / ekaṃ daśa śataṃ caiva sahasrāyutalakṣakam
12 ॥ प्रयुतं कोटिसंज्ञां चार्बुदमब्जं च रर्ववकम् । निरवर्व च महापद्मं शङ्कुर्जलधिरेव च
12 // prayutaṃ koṭisaṃjñāṃ cārbudamabjaṃ ca rarvavakam / niravarva ca mahāpadmaṃ śaṅkurjaladhireva ca
13 ॥ अत्यं मध्यं परार्द्धं च संज्ञा दशगुणोत्तराः । क्रमादुत्क्रमतो वापि योगः कार्योत्तरं तथा
13 // atyaṃ madhyaṃ parārddhaṃ ca saṃjñā daśaguṇottarāḥ / kramādutkramato vāpi yogaḥ kāryottaraṃ tathā
14 ॥ हन्याद्गुणेन गुण्यं स्यात्तैनैवोपान्तिमादिकान् । शुद्धेद्धरोयद्गुणश्चभाज्यान्त्यात्तत्फलं मुने
14 // hanyādguṇena guṇyaṃ syāttainaivopāntimādikān / śuddheddharoyadguṇaścabhājyāntyāttatphalaṃ mune
15 ॥ समाङ्कतो ऽथो वर्गस्यात्तमेवाहुः कृतिं बुधाः । अन्त्यात्तु विषमात्त्यक्त्वा कृतिं मूलंन्यसेत्पृथक्
15 // samāṅkato 'tho vargasyāttamevāhuḥ kṛtiṃ budhāḥ / antyāttu viṣamāttyaktvā kṛtiṃ mūlaṃnyasetpṛthak
16 ॥ द्विगुणेनामुना भक्ते फलं मूले न्यसेत्क्रमात् । तत्कृतिं च त्यजेद्विप्र मूलेन विभजेत्पुनः
16 // dviguṇenāmunā bhakte phalaṃ mūle nyasetkramāt / tatkṛtiṃ ca tyajedvipra mūlena vibhajetpunaḥ
17 ॥ एवं मुहुर्वर्गमूलं जायते च मुनीश्वर । समत्र्यङ्कहतिः प्रोक्तो घनस्तत्रविधिः पदे
17 // evaṃ muhurvargamūlaṃ jāyate ca munīśvara / samatryaṅkahatiḥ prokto ghanastatravidhiḥ pade
18 ॥ प्रोच्यते विषमं त्वाद्यं समे द्वे च ततः परम् । विशोध्यं विषमादन्त्याद्धनं तन्मूलमुच्यते
18 // procyate viṣamaṃ tvādyaṃ same dve ca tataḥ param / viśodhyaṃ viṣamādantyāddhanaṃ tanmūlamucyate
19 ॥ त्रिघ्नाद्भजन्मूलकृत्या समं मूले न्यसेत्फलम् । तत्कृतित्वेन निहतान्निघ्नीं चापि विशोधयेत्
19 // trighnādbhajanmūlakṛtyā samaṃ mūle nyasetphalam / tatkṛtitvena nihatānnighnīṃ cāpi viśodhayet
20 ॥ घनं च विषमादेवं घनमूलं मुर्हुभवेत् । अन्योन्यहारनिहतौ हरांशौ तु समुच्छिदा
20 // ghanaṃ ca viṣamādevaṃ ghanamūlaṃ murhubhavet / anyonyahāranihatau harāṃśau tu samucchidā
21 ॥ लवा लवघ्नाश्च हरा हरघ्ना हि सवर्णनम् । भागप्रभागे विज्ञेयं मुने शास्रार्थचिन्तकैः
21 // lavā lavaghnāśca harā haraghnā hi savarṇanam / bhāgaprabhāge vijñeyaṃ mune śāsrārthacintakaiḥ
22 ॥ अनुबन्धे ऽपवाहे चैकस्य चेदधिकोनकः । भागास्तलस्थहारेण हरं स्वांशाधिकेन तान्
22 // anubandhe 'pavāhe caikasya cedadhikonakaḥ / bhāgāstalasthahāreṇa haraṃ svāṃśādhikena tān
23 ॥ ऊनेन चापि गुणयेद्धनर्णं चिन्तयेत्तथा । कार्यस्तुल्यहरां शानां योगश्चाप्यन्ततो मुने
23 // ūnena cāpi guṇayeddhanarṇaṃ cintayettathā / kāryastulyaharāṃ śānāṃ yogaścāpyantato mune
24 ॥ अहारराशौ रूप्यं तु कल्पयेद्धरमप्यथा । अंशाहतिश्छेदघातहृद्भिन्नगुणने फलम्
24 // ahārarāśau rūpyaṃ tu kalpayeddharamapyathā / aṃśāhatiśchedaghātahṛdbhinnaguṇane phalam
25 ॥ छेदं चापि लवं विद्वन्परिवर्त्य हरस्य च । शेषः कार्यो भागहारे कर्तव्यो गुणनाविधिः
25 // chedaṃ cāpi lavaṃ vidvanparivartya harasya ca / śeṣaḥ kāryo bhāgahāre kartavyo guṇanāvidhiḥ
26 ॥ हारांशयोः कृती वर्गे घनौ घनविधौ मुने । पदसिद्ध्यै पदे कुर्यादथोरवं सर्वतश्च रवम्
26 // hārāṃśayoḥ kṛtī varge ghanau ghanavidhau mune / padasiddhyai pade kuryādathoravaṃ sarvataśca ravam
27 ॥ छेदं गुणं गुणं छेदं वर्गं मूलं पदं कृतिम् । ऋणं स्वं स्वमृणं कुर्यादृश्ये राशिप्रसिद्धये
27 // chedaṃ guṇaṃ guṇaṃ chedaṃ vargaṃ mūlaṃ padaṃ kṛtim / ṛṇaṃ svaṃ svamṛṇaṃ kuryādṛśye rāśiprasiddhaye
28 ॥ अथ स्वांशाधिकोने तु लवाढ्यो नो हरो हरः । अंशस्त्वविकृतस्तत्र विलोमे शेषमुक्तवत्
28 // atha svāṃśādhikone tu lavāḍhyo no haro haraḥ / aṃśastvavikṛtastatra vilome śeṣamuktavat
29 ॥ उद्दिष्टाराशिः संक्षिप्तौ हृतोंऽशै रहितो युतः । इष्टघ्नदृष्टेनैतेन भक्तराशिरनीशितः
29 // uddiṣṭārāśiḥ saṃkṣiptau hṛtoṃ'śai rahito yutaḥ / iṣṭaghnadṛṣṭenaitena bhaktarāśiranīśitaḥ
30 ॥ योगोन्तरेणोनयुतोद्वितोराशीतसंक्रमे । राश्यन्तरहृतं वर्गोत्तरं योसुतश्च तौ
30 // yogontareṇonayutodvitorāśītasaṃkrame / rāśyantarahṛtaṃ vargottaraṃ yosutaśca tau
31 ॥ गजग्रीष्टकृतिर्व्यैका दलिता चेष्टभाजिता । एको ऽस्य वर्गो दलितः सैको राशिः परो मतः
31 // gajagrīṣṭakṛtirvyaikā dalitā ceṣṭabhājitā / eko 'sya vargo dalitaḥ saiko rāśiḥ paro mataḥ
32 ॥ द्विगुणेष्टहृतं रूपं श्रेष्ठं प्राग्रूपकं परम् । वर्गयोगान्तरे व्येके राश्योर्वर्गोस्त एतयोः
32 // dviguṇeṣṭahṛtaṃ rūpaṃ śreṣṭhaṃ prāgrūpakaṃ param / vargayogāntare vyeke rāśyorvargosta etayoḥ
33 ॥ इष्टवगेकृतिश्चेष्टघनोष्टग्रौ च सौककौ । एषीस्यानामुभे व्यक्ते गणिते व्यक्तमेव च
33 // iṣṭavagekṛtiśceṣṭaghanoṣṭagrau ca saukakau / eṣīsyānāmubhe vyakte gaṇite vyaktameva ca
34 ॥ गुणघ्नमूलोनयुतः सगुणार्द्धे कृतं पदम् । दृष्टस्य च गुणार्द्धो न युतं वर्गीकृतं गुणः
34 // guṇaghnamūlonayutaḥ saguṇārddhe kṛtaṃ padam / dṛṣṭasya ca guṇārddho na yutaṃ vargīkṛtaṃ guṇaḥ
35 ॥ यदा लवोनपुम्राशिर्दृश्यं भागोनयुग्भुवा । भक्तं तथा मूलगुणं ताभ्यां साध्योथ व्यक्तवत्
35 // yadā lavonapumrāśirdṛśyaṃ bhāgonayugbhuvā / bhaktaṃ tathā mūlaguṇaṃ tābhyāṃ sādhyotha vyaktavat
36 ॥ प्रमाणेच्छे सजातीये आद्यन्ते मधअयगं फलम् । इच्छघ्नमाद्यहृत्सेष्टं फलं व्यस्ते विपर्ययात्
36 // pramāṇecche sajātīye ādyante madhaayagaṃ phalam / icchaghnamādyahṛtseṣṭaṃ phalaṃ vyaste viparyayāt
37 ॥ पञ्चरास्यादिके ऽन्योन्यपक्षं कृत्वा फलच्छिदाम् । बहुराशिवधं भक्ते फलं स्वल्पवधेन च
37 // pañcarāsyādike 'nyonyapakṣaṃ kṛtvā phalacchidām / bahurāśivadhaṃ bhakte phalaṃ svalpavadhena ca
38 ॥ इष्टकर्मवधेमूलं च्युतं मिश्रात्कलान्तरे । मानघ्नकालश्चातीतकालाघ्नफलसंहृताः
38 // iṣṭakarmavadhemūlaṃ cyutaṃ miśrātkalāntare / mānaghnakālaścātītakālāghnaphalasaṃhṛtāḥ
39 ॥ स्वयोगभक्तानिघ्नाः स्युः संप्रयुक्तदलानि च । बहुराशिपलात्स्वल्पराशिमासफलं बहु
39 // svayogabhaktānighnāḥ syuḥ saṃprayuktadalāni ca / bahurāśipalātsvalparāśimāsaphalaṃ bahu
40 ॥ चेद्राशिविवरं मासफलान्तरहृतं च यः । क्षेपा मिश्रहताः क्षेपोयोगभक्ताः फलानि च
40 // cedrāśivivaraṃ māsaphalāntarahṛtaṃ ca yaḥ / kṣepā miśrahatāḥ kṣepoyogabhaktāḥ phalāni ca
41 ॥ भजेच्छिदाएंशैस्तैर्मिश्रै रूपं कालश्च पूर्तिकृत् । पूर्णोगच्छेत्समेध्यव्येसमेवर्गोर्द्धितेत्यतः
41 // bhajecchidāeṃśaistairmiśrai rūpaṃ kālaśca pūrtikṛt / pūrṇogacchetsamedhyavyesamevargorddhitetyataḥ
42 ॥ व्यस्तं गच्छतं फलं यद्गुणवर्गं भचहि तत् । व्येकं व्येकगुणाप्तं च प्राध्नं मानं गुणोत्तरे
42 // vyastaṃ gacchataṃ phalaṃ yadguṇavargaṃ bhacahi tat / vyekaṃ vyekaguṇāptaṃ ca prādhnaṃ mānaṃ guṇottare
43 ॥ भुजकोटिकृतियोगमूलं कर्णश्च दोर्भवेत् । श्रुतिकृत्यन्तरपद कोटिर्दोः कर्णवर्गयोः
43 // bhujakoṭikṛtiyogamūlaṃ karṇaśca dorbhavet / śrutikṛtyantarapada koṭirdoḥ karṇavargayoḥ
44 ॥ विंवरात्तत्कर्णपदं क्षेत्रे त्रिचतुरस्रके । राश्योरन्तरवर्गेण द्विघ्ने घाते युते तयोः
44 // viṃvarāttatkarṇapadaṃ kṣetre tricaturasrake / rāśyorantaravargeṇa dvighne ghāte yute tayoḥ
45 ॥ वर्गयोगोथ योगान्तहॄन्तिर्वर्गान्तरं भवेत् । व्यास आकृतिसंक्षण्णोव्यासास्यात्परिधिर्मुने
45 // vargayogotha yogāntahṝntirvargāntaraṃ bhavet / vyāsa ākṛtisaṃkṣaṇṇovyāsāsyātparidhirmune
46 ॥ ज्याव्यासयोगविवराहतमूलोनितो ऽर्द्धितः । व्यासः शरः शरोनाञ्च व्यासाच्छरगुणात्पदम्
46 // jyāvyāsayogavivarāhatamūlonito 'rddhitaḥ / vyāsaḥ śaraḥ śaronāñca vyāsāccharaguṇātpadam
47 ॥ द्विघ्नं जीवाथ जीवार्द्धवर्गे शरहृते युते । व्यासोष्टतेभवेदेवं प्रोक्तं गणितकोविदैः
47 // dvighnaṃ jīvātha jīvārddhavarge śarahṛte yute / vyāsoṣṭatebhavedevaṃ proktaṃ gaṇitakovidaiḥ
48 ॥ चापोननिघ्नः परिधिः प्रगङ्लः परिधेः कृते । तुर्यांशेन शरध्नेनाघेनिनाधं चतुर्गणम्
48 // cāponanighnaḥ paridhiḥ pragaṅlaḥ paridheḥ kṛte / turyāṃśena śaradhnenāgheninādhaṃ caturgaṇam
49 ॥ व्यासध्नं प्रभजेद्विप्र ज्या काशं जायते स्फुटा । ज्याङ्घ्रीषुध्नोवृत्तवर्गोबग्धिघ्नव्यासाढ्यमौर्विहृत्
49 // vyāsadhnaṃ prabhajedvipra jyā kāśaṃ jāyate sphuṭā / jyāṅghrīṣudhnovṛttavargobagdhighnavyāsāḍhyamaurvihṛt
50 ॥ लब्धोनवृत्तवर्गाद्रिपदेर्धात्पतिते धनुः । स्थूलमध्यापृवन्नवेधो वृत्ताङ्काशेषभागिकः
50 // labdhonavṛttavargādripaderdhātpatite dhanuḥ / sthūlamadhyāpṛvannavedho vṛttāṅkāśeṣabhāgikaḥ
51 ॥ वृत्ताङ्गांशकृतिर्वेधनिप्रीयनकरामितौ । वारिव्यासहतं दैर्ध्यंवेधाङ्गुलहतं पुनः
51 // vṛttāṅgāṃśakṛtirvedhaniprīyanakarāmitau / vārivyāsahataṃ dairdhyaṃvedhāṅgulahataṃ punaḥ
52 ॥ खरवेन्दुरामविहतं मानं द्रोणादिवारिणः । विस्तारायामवेधानांमङ्गुल्योन्यनाडिघ्नाः
52 // kharavendurāmavihataṃ mānaṃ droṇādivāriṇaḥ / vistārāyāmavedhānāṃmaṅgulyonyanāḍighnāḥ
53 ॥ रसांकाभ्राब्धिभिर्भक्ता धान्ये द्रोणादिकामितिः । उत्सेधव्यासदैर्ध्याणामङ्गुल्यान्यस्य नो द्विज
53 // rasāṃkābhrābdhibhirbhaktā dhānye droṇādikāmitiḥ / utsedhavyāsadairdhyāṇāmaṅgulyānyasya no dvija
54 ॥ मिथोघ्नाति भजेत्स्वाक्षेशैर्द्रेणादिमितिर्भवेत् । विस्ताराद्यं गुलान्येवं मिथोघ्नान्यपसांभवेत्
54 // mithoghnāti bhajetsvākṣeśairdreṇādimitirbhavet / vistārādyaṃ gulānyevaṃ mithoghnānyapasāṃbhavet
55 ॥ वाणेभमार्गणैर्लब्धं द्रोणाद्यं मानमादिशेत् । दीपशङ्कुतलच्छिद्रघ्नः शङ्कुर्भैवंभवेन्मुने
55 // vāṇebhamārgaṇairlabdhaṃ droṇādyaṃ mānamādiśet / dīpaśaṅkutalacchidraghnaḥ śaṅkurbhaivaṃbhavenmune
56 ॥ नरोन दीपकशिखौच्यभक्तो ह्यथ भोद्वने । शङ्कौनृदीपाधश्छिद्रघ्नैर्दीपौच्च्यं नरान्विते
56 // narona dīpakaśikhaucyabhakto hyatha bhodvane / śaṅkaunṛdīpādhaśchidraghnairdīpauccyaṃ narānvite
57 ॥ विंशकुदीपौच्चगुणाच्छाया शङ्कूद्धृता भवेत् । दीपशङ्क्वन्तरं चाथ च्छायाग्रविवरघ्नभा
57 // viṃśakudīpauccaguṇācchāyā śaṅkūddhṛtā bhavet / dīpaśaṅkvantaraṃ cātha cchāyāgravivaraghnabhā
58 ॥ मानान्तरद्रुद्भूमिः स्यादथोभूनराहतिः । प्रभाप्ता जायते दीपशिखौच्च्यं स्यात्त्रिराशिकात्
58 // mānāntaradrudbhūmiḥ syādathobhūnarāhatiḥ / prabhāptā jāyate dīpaśikhauccyaṃ syāttrirāśikāt
59 ॥ एतत्संक्षेपतः प्रोक्तं गणिते परिकर्मकम् । ग्रहमध्यादिकं वक्ष्ये गणिते नातिविस्तरान्
59 // etatsaṃkṣepataḥ proktaṃ gaṇite parikarmakam / grahamadhyādikaṃ vakṣye gaṇite nātivistarān
60 ॥ युगमानं स्मृतं विप्र खचतुष्करदार्णवाः । तद्दशांशास्तु चत्वारः कृताख्यं पादमुच्यते
60 // yugamānaṃ smṛtaṃ vipra khacatuṣkaradārṇavāḥ / taddaśāṃśāstu catvāraḥ kṛtākhyaṃ pādamucyate
61 ॥ त्रयस्रेता द्वापरः द्वौ कलिरेकः प्रकीर्तितः । मनुकृताब्दसहिता युगानामेकसप्ततिः
61 // trayasretā dvāparaḥ dvau kalirekaḥ prakīrtitaḥ / manukṛtābdasahitā yugānāmekasaptatiḥ
62 ॥ विधेर्द्दिने स्युर्विप्रेन्द्र मनवस्तु चतुर्दश । तावत्येव निशा तस्य विप्रेन्द्र परिकीर्तिता
62 // vidherddine syurviprendra manavastu caturdaśa / tāvatyeva niśā tasya viprendra parikīrtitā
63 ॥ स्वयंभुवा शरगतानब्दान्संपिण्ड्य नारद । खचरानयनं कार्यमथवेष्टयुगादितः
63 // svayaṃbhuvā śaragatānabdānsaṃpiṇḍya nārada / khacarānayanaṃ kāryamathaveṣṭayugāditaḥ
64 ॥ युगे सूर्यज्ञशुक्राणां खचतुष्करदार्णवाः । पूजार्किगुरुशुक्राणां भगणापूर्वपापिनाम्
64 // yuge sūryajñaśukrāṇāṃ khacatuṣkaradārṇavāḥ / pūjārkiguruśukrāṇāṃ bhagaṇāpūrvapāpinām
65 ॥ इन्दोरसाग्नित्रिषु सप्त भूधरमार्गणाः । दस्रत्र्याष्टरसांकाश्विलोचनानि कुजस्य तु
65 // indorasāgnitriṣu sapta bhūdharamārgaṇāḥ / dasratryāṣṭarasāṃkāśvilocanāni kujasya tu
66 ॥ बुधशीघ्रस्य शून्यर्तुखाद्रित्र्यङ्कनगेन्दवः । बृहस्पतेः खदस्राक्षिवेदस्रङ्हूयस्तथा
66 // budhaśīghrasya śūnyartukhādritryaṅkanagendavaḥ / bṛhaspateḥ khadasrākṣivedasraṅhūyastathā
67 ॥ शितशीघ्रस्य यष्णसत्रियमाश्विस्वभूधराः । शनेर्भुजगषट्पचरसवेदनिशाकराः
67 // śitaśīghrasya yaṣṇasatriyamāśvisvabhūdharāḥ / śanerbhujagaṣaṭpacarasavedaniśākarāḥ
68 ॥ चन्द्रोञ्चस्याग्निशून्याक्षिवसुसर्पार्णवा युगे । वामं पातस्य च स्वग्नियमाश्विशिखिदस्रकाः
68 // candroñcasyāgniśūnyākṣivasusarpārṇavā yuge / vāmaṃ pātasya ca svagniyamāśviśikhidasrakāḥ
69 ॥ उदयादुदयं भानोर्भूमैः साचेन वासराः । वसुव्द्यष्टाद्रिरूपाङ्कसप्ताद्रितिथयो युगे
69 // udayādudayaṃ bhānorbhūmaiḥ sācena vāsarāḥ / vasuvdyaṣṭādrirūpāṅkasaptādritithayo yuge
70 ॥ षड् वहित्रिहुताशाङ्कतिथयश्चाधिमासकाः । तिथिक्षयायमार्थाक्षिद्व्यष्टव्योमशराश्विनः
70 // ṣaḍ vahitrihutāśāṅkatithayaścādhimāsakāḥ / tithikṣayāyamārthākṣidvyaṣṭavyomaśarāśvinaḥ
71 ॥ रवचतुष्का समुद्राष्टकुर्पचरविमासकाः । षट्त्र्यग्निवेदग्निपञ्चशुभ्रांशुमासकाः
71 // ravacatuṣkā samudrāṣṭakurpacaravimāsakāḥ / ṣaṭtryagnivedagnipañcaśubhrāṃśumāsakāḥ
72 ॥ प्रागातेः सूर्यमन्दस्य कल्पेसप्ताष्टवह्नयः । कौजस्य वेदस्वयमा बौधस्याष्टर्तुवह्नयः
72 // prāgāteḥ sūryamandasya kalpesaptāṣṭavahnayaḥ / kaujasya vedasvayamā baudhasyāṣṭartuvahnayaḥ
73 ॥ रवरवरन्ध्राणि जैवस्य शौक्रस्यार्धगुणेषवः । गोग्नयः शनिमन्दस्य पातानामथवा मतः
73 // ravaravarandhrāṇi jaivasya śaukrasyārdhaguṇeṣavaḥ / gognayaḥ śanimandasya pātānāmathavā mataḥ
74 ॥ मनुदस्रास्तु कौजस्य बौधस्याष्टाष्टसागराः । कृताद्रिचन्द्राजैवस्य रवैकस्याग्निरवनन्दकाः
74 // manudasrāstu kaujasya baudhasyāṣṭāṣṭasāgarāḥ / kṛtādricandrājaivasya ravaikasyāgniravanandakāḥ
75 ॥ शनिपातस्य भगणाः कल्पे यमरसर्तवः । वर्तमानयुगे पानावत्सराभगणाभिधाः
75 // śanipātasya bhagaṇāḥ kalpe yamarasartavaḥ / vartamānayuge pānāvatsarābhagaṇābhidhāḥ
76 ॥ मासीकृतायुता मासैर्मधुशुक्लादिभिर्गतैः । पृथक्त्थासिधिमासग्रासूर्यमासविभाजिताः
76 // māsīkṛtāyutā māsairmadhuśuklādibhirgataiḥ / pṛthaktthāsidhimāsagrāsūryamāsavibhājitāḥ
77 ॥ अथाधिमासकैर्युक्ता दिनीकृत्य दिनान्विताः । द्विस्थास्तितिक्षयाभ्यस्ताश्चान्द्रवासरभाजिताः
77 // athādhimāsakairyuktā dinīkṛtya dinānvitāḥ / dvisthāstitikṣayābhyastāścāndravāsarabhājitāḥ
78 ॥ लथोनरात्रिरहितालङ्कार्यामर्द्धरात्रिकाः । सावनोद्यूगसारर्कादिर्दिनमासाब्दयास्ततः
78 // lathonarātrirahitālaṅkāryāmarddharātrikāḥ / sāvanodyūgasārarkādirdinamāsābdayāstataḥ
79 ॥ सप्तिभिः क्षपितः शेषः मूर्याद्योवासरेश्वरः । मासाब्ददिनसंख्यासंद्वित्रिघ्नं रूपसंयुतम्
79 // saptibhiḥ kṣapitaḥ śeṣaḥ mūryādyovāsareśvaraḥ / māsābdadinasaṃkhyāsaṃdvitrighnaṃ rūpasaṃyutam
80 ॥ सप्तोर्द्धनावशेषौ तौ विज्ञेयौ मासवर्षपौ । स्नेहस्य भगणाभ्यस्तो दिनराशिः कुवासरैः
80 // saptorddhanāvaśeṣau tau vijñeyau māsavarṣapau / snehasya bhagaṇābhyasto dinarāśiḥ kuvāsaraiḥ
81 ॥ विभाजितो मध्यगत्या भगणादिर्ग्रहो भवेत् । एवं ह्यशीघ्रमन्दाञ्चये प्रोक्ताः पूर्वपापिनः
81 // vibhājito madhyagatyā bhagaṇādirgraho bhavet / evaṃ hyaśīghramandāñcaye proktāḥ pūrvapāpinaḥ
82 ॥ विलोमगतयः पातास्तद्वञ्चक्राष्विशोधिताः । योजनानि शतान्यष्टौ भूकर्णौं द्विगुणाः स्मृतः
82 // vilomagatayaḥ pātāstadvañcakrāṣviśodhitāḥ / yojanāni śatānyaṣṭau bhūkarṇauṃ dviguṇāḥ smṛtaḥ
83 ॥ तद्वर्गतो दशगुणात्पद भूपरिधिर्भवेत् । लंबज्याघ्नस्वजीवाप्तः स्फुटो भूपरिधिः स्वकः
83 // tadvargato daśaguṇātpada bhūparidhirbhavet / laṃbajyāghnasvajīvāptaḥ sphuṭo bhūparidhiḥ svakaḥ
84 ॥ तेन देशान्तराभ्यस्ता ग्रहभुक्तिर्विभाजिता । कलादितत्फलं प्रार्च्याः ग्रहेभ्यः परिशोधयेत्
84 // tena deśāntarābhyastā grahabhuktirvibhājitā / kalāditatphalaṃ prārcyāḥ grahebhyaḥ pariśodhayet
85 ॥ रेखाप्रतीचिसंस्थाने प्रक्षिपेत्स्युः स्वदेशतः । राक्षसातपदेवौकः शैलयोर्मध्यसूत्रगाः
85 // rekhāpratīcisaṃsthāne prakṣipetsyuḥ svadeśataḥ / rākṣasātapadevaukaḥ śailayormadhyasūtragāḥ
86 ॥ अवन्तिकारोहतिकं तथा सन्निहितं सरः । वारप्रवृत्तिवाग्देशे क्षयार्द्धेभ्यधिको भवेत्
86 // avantikārohatikaṃ tathā sannihitaṃ saraḥ / vārapravṛttivāgdeśe kṣayārddhebhyadhiko bhavet
87 ॥ तद्देशान्तरनाडीभिः पश्चादूने विनिर्दिशेत् । इष्टनाडीगुणा भुक्तिः षष्ट्या भक्ता कलादिकम्
87 // taddeśāntaranāḍībhiḥ paścādūne vinirdiśet / iṣṭanāḍīguṇā bhuktiḥ ṣaṣṭyā bhaktā kalādikam
88 ॥ गते शोद्ध्यं तथा योज्यं गम्ये तात्कालिको ग्रहः । भचक्रलिप्ताशीत्यंशः परमं दक्षिणोत्तरम्
88 // gate śoddhyaṃ tathā yojyaṃ gamye tātkāliko grahaḥ / bhacakraliptāśītyaṃśaḥ paramaṃ dakṣiṇottaram
89 ॥ विक्षिप्यते स्वपातेन स्वक्रान्त्यन्तादनुष्णगुः । तत्र वासं द्विगुणितजीवस्रिगुणितं कुजः
89 // vikṣipyate svapātena svakrāntyantādanuṣṇaguḥ / tatra vāsaṃ dviguṇitajīvasriguṇitaṃ kujaḥ
90 ॥ बुधशुक्रार्कजाः पातैर्विक्षिप्यन्ते चतुर्गुणम् । राशिलिप्ताष्टमो भागः प्रथमं ज्यार्द्धमुच्यते
90 // budhaśukrārkajāḥ pātairvikṣipyante caturguṇam / rāśiliptāṣṭamo bhāgaḥ prathamaṃ jyārddhamucyate
91 ॥ ततो द्विभक्तलब्धोनमिश्रितं तद्द्वितीयकम् । आद्येनैव क्रमात्पिण्डान्भक्ताल्लब्धोनितैर्युतान्
91 // tato dvibhaktalabdhonamiśritaṃ taddvitīyakam / ādyenaiva kramātpiṇḍānbhaktāllabdhonitairyutān
92 ॥ खण्डकाः स्युश्चतुर्विशा ज्यार्द्धपिण्डाः क्रमादमी । परमा पक्रमज्या तु सप्तरन्ध्रगुणेन्दवः
92 // khaṇḍakāḥ syuścaturviśā jyārddhapiṇḍāḥ kramādamī / paramā pakramajyā tu saptarandhraguṇendavaḥ
93 ॥ तद्गुमज्या त्रिजिवाप्ता तञ्चापं क्रान्तिरुच्यते । ग्रहं संशोध्य मन्दोञ्चत्तथा शीघ्नाद्विशोध्य च
93 // tadgumajyā trijivāptā tañcāpaṃ krāntirucyate / grahaṃ saṃśodhya mandoñcattathā śīghnādviśodhya ca
94 ॥ शेषं कन्दपदन्तस्माद्भुजज्या कोटिरेव च । गताद्भुजज्याविषमे गम्यात्कोटिः पदे भवेत्
94 // śeṣaṃ kandapadantasmādbhujajyā koṭireva ca / gatādbhujajyāviṣame gamyātkoṭiḥ pade bhavet
95 ॥ समेति गम्याद्वाहुदज्या कोटिज्यानुगता भवेत् । लिप्तास्तत्त्वयमैर्भक्ता लब्धज्यापिण्डकं गतम्
95 // sameti gamyādvāhudajyā koṭijyānugatā bhavet / liptāstattvayamairbhaktā labdhajyāpiṇḍakaṃ gatam
96 ॥ गतगम्यान्तराभ्यस्तं विभजेत्तत्त्वलोचनैः । तदवाप्तफलं योज्यं ज्यापिण्डे गतसंज्ञके
96 // gatagamyāntarābhyastaṃ vibhajettattvalocanaiḥ / tadavāptaphalaṃ yojyaṃ jyāpiṇḍe gatasaṃjñake
97 ॥ स्यात्क्रमज्याविधिश्चैवमुत्क्रमज्यागता भवेत् । लिप्तास्तत्त्वयमैर्भक्ता लब्धज्या पिण्डकं गतम्
97 // syātkramajyāvidhiścaivamutkramajyāgatā bhavet / liptāstattvayamairbhaktā labdhajyā piṇḍakaṃ gatam
98 ॥ गतगम्यान्तराभ्यस्तं विभजेत्तत्त्वलोचनैः । तदवाप्तफलं योज्यं ज्यापिण्डे गतसंज्ञके
98 // gatagamyāntarābhyastaṃ vibhajettattvalocanaiḥ / tadavāptaphalaṃ yojyaṃ jyāpiṇḍe gatasaṃjñake
99 ॥ स्यात्क्रमज्याविधिश्चैवमुक्रमज्यास्वपिस्मृतः । ज्यां प्रोह्य शेषं तत्त्वताश्वि हॄन्तं तद्विवरोद्धृम्
99 // syātkramajyāvidhiścaivamukramajyāsvapismṛtaḥ / jyāṃ prohya śeṣaṃ tattvatāśvi hṝntaṃ tadvivaroddhṛm
100 ॥ संख्यातत्त्वाश्विसंवर्ग्यसंयोज्यं धनुरुच्यते । रवेर्मन्दपरिध्यंशा मनवः शीतगोरदाः
100 // saṃkhyātattvāśvisaṃvargyasaṃyojyaṃ dhanurucyate / ravermandaparidhyaṃśā manavaḥ śītagoradāḥ
101 ॥ युग्मान्ते विषमान्ते तुनखलिप्तोनितास्तयोः । युग्मान्तेर्थाद्रयः खाग्निसुराः सूर्या नवार्णवाः
101 // yugmānte viṣamānte tunakhaliptonitāstayoḥ / yugmānterthādrayaḥ khāgnisurāḥ sūryā navārṇavāḥ
102 ॥ ओजेद्व्यगा च सुयमारदारुद्रागजाब्धयः । कुजादीनामतः शौघ्न्यायुग्मान्तेर्थाग्निदस्रकाः
102 // ojedvyagā ca suyamāradārudrāgajābdhayaḥ / kujādīnāmataḥ śaughnyāyugmānterthāgnidasrakāḥ
103 ॥ गुणाग्निचन्द्राः खनगाद्विरसाक्षीणि गो ऽग्रयः । ओजान्ते द्वित्रियमताद्विविश्वेयमपर्वताः
103 // guṇāgnicandrāḥ khanagādvirasākṣīṇi go 'grayaḥ / ojānte dvitriyamatādviviśveyamaparvatāḥ
104 ॥ खर्तुदस्नाविपद्वेदाः शीघ्नकर्मणि कीर्तिताः । ओजयुग्मान्तरगुणाभुजज्यात्रिज्ययोद्धृताः
104 // khartudasnāvipadvedāḥ śīghnakarmaṇi kīrtitāḥ / ojayugmāntaraguṇābhujajyātrijyayoddhṛtāḥ
105 ॥ युग्मवृत्तेधनर्णश्यादोजादूने ऽधिके स्फुटम् । तद्गुणे भुजकोटिज्येभगणांशविभाजिते
105 // yugmavṛttedhanarṇaśyādojādūne 'dhike sphuṭam / tadguṇe bhujakoṭijyebhagaṇāṃśavibhājite
106 ॥ तद्भुजज्याफलधनुर्मान्दं लिप्तादिकं फलम् । शैऽयकोटिफलं केन्द्रे मकरादौ धनं स्मृतम्
106 // tadbhujajyāphaladhanurmāndaṃ liptādikaṃ phalam / śai'yakoṭiphalaṃ kendre makarādau dhanaṃ smṛtam
107 ॥ संशोध्यं तु त्रिजीवायां कर्कादौ कोटिजं फलम् । तद्बाहुफलवर्गैक्यान्मूलकर्णश्चलाभिधः
107 // saṃśodhyaṃ tu trijīvāyāṃ karkādau koṭijaṃ phalam / tadbāhuphalavargaikyānmūlakarṇaścalābhidhaḥ
108 ॥ त्रिज्याभ्यस्तं भुजफलं मकरादौ धनं स्मृतम् । संशोध्यं तु त्रिजीवायां कर्कादौ कोटिजं फलम्
108 // trijyābhyastaṃ bhujaphalaṃ makarādau dhanaṃ smṛtam / saṃśodhyaṃ tu trijīvāyāṃ karkādau koṭijaṃ phalam
109 ॥ तद्बाहुफलवर्गैक्यान्मूलं कर्णश्चलाभिधः । त्रिज्याभघ्यस्तं भुजफलं पलकर्णविभाजितम्
109 // tadbāhuphalavargaikyānmūlaṃ karṇaścalābhidhaḥ / trijyābhaghyastaṃ bhujaphalaṃ palakarṇavibhājitam
110 ॥ लब्धस्य चापं लिप्तादि फलं शैध्र्यमिदं स्मृतम् । एतदादौ कुजादीनां चतुर्थे चैव कर्मणि
110 // labdhasya cāpaṃ liptādi phalaṃ śaidhryamidaṃ smṛtam / etadādau kujādīnāṃ caturthe caiva karmaṇi
111 ॥ मान्द्यं कर्मैकमर्केन्द्वोर्भौन्द्वोर्भौंमादीनामाथोच्यते । शैर्ध्यं माद्यं पुनर्मान्द्यं शैर्घ्यं चत्वार्यनुक्रमात्
111 // māndyaṃ karmaikamarkendvorbhaundvorbhauṃmādīnāmāthocyate / śairdhyaṃ mādyaṃ punarmāndyaṃ śairghyaṃ catvāryanukramāt
112 ॥ अजा दिकेन्द्रे सर्वेषां मान्द्ये शैर्घ्ये च कर्मणि । धनं ग्रहाणां लिप्तादि तुलादावृणमेव तत्
112 // ajā dikendre sarveṣāṃ māndye śairghye ca karmaṇi / dhanaṃ grahāṇāṃ liptādi tulādāvṛṇameva tat
113 ॥ अर्कबाहुफलाभ्यस्ता ग्रहभुक्तिविभाजिताः । भचक्रकलिकाभिस्तु लिप्ताः कार्या ग्रहेर्ऽकवत्
113 // arkabāhuphalābhyastā grahabhuktivibhājitāḥ / bhacakrakalikābhistu liptāḥ kāryā graher'kavat
114 ॥ ग्रहभक्तः फलं कार्यं ग्रहवन्मन्दकर्मणि । कर्कादौ तद्धनं तत्र मकरादावृणं स्मृतम्
114 // grahabhaktaḥ phalaṃ kāryaṃ grahavanmandakarmaṇi / karkādau taddhanaṃ tatra makarādāvṛṇaṃ smṛtam
115 ॥ दोर्ज्योत्तरगुणाभुक्तिस्तत्त्वनेत्रोद्धृता पुनः । स्वमन्दपरिधिक्षुण्णा भगणांशोद्धृताःकलाः
115 // dorjyottaraguṇābhuktistattvanetroddhṛtā punaḥ / svamandaparidhikṣuṇṇā bhagaṇāṃśoddhṛtāḥkalāḥ
116 ॥ मन्दस्फुटकृता भुक्तिः शीघ्नोच्चभुक्तितः । तच्छेषं विवरेणाथ हन्यात्रिज्याङ्ककर्णयोः
116 // mandasphuṭakṛtā bhuktiḥ śīghnoccabhuktitaḥ / taccheṣaṃ vivareṇātha hanyātrijyāṅkakarṇayoḥ
117 ॥ चक्रकर्णहृतं भुक्तौ कर्णे त्रिज्याधिके धनम् । ऋणमूने ऽधिके प्रोह्य शेषं वक्रगतिर्भवेत्
117 // cakrakarṇahṛtaṃ bhuktau karṇe trijyādhike dhanam / ṛṇamūne 'dhike prohya śeṣaṃ vakragatirbhavet
118 ॥ कृतर्तुचन्द्रैर्वेदेन्द्रैः शून्यत्र्येकैर्गुणाष्टभिः । शररुद्रैश्चतुर्यांशुकेन्द्रांशेर्भूसुतादयः
118 // kṛtartucandrairvedendraiḥ śūnyatryekairguṇāṣṭabhiḥ / śararudraiścaturyāṃśukendrāṃśerbhūsutādayaḥ
119 ॥ वक्रिणश्चक्रशुद्धैस्तैरंशैरुजुतिवक्रताम् । क्रमज्या विषुवद्भाघ्नी क्षितिज्या द्वादशोद्धृता
119 // vakriṇaścakraśuddhaistairaṃśairujutivakratām / kramajyā viṣuvadbhāghnī kṣitijyā dvādaśoddhṛtā
120 ॥ त्रिज्यागुणा दिनव्यासभक्ता चापं च शत्रवः । तत्कार्मुकमुदक्रान्तौ धनहीनो पृथक्क्षते
120 // trijyāguṇā dinavyāsabhaktā cāpaṃ ca śatravaḥ / tatkārmukamudakrāntau dhanahīno pṛthakkṣate
121 ॥ स्वाहोरात्रचतुर्भागेदिनरात्रिदले स्मृते । याम्यक्रान्तौ विपर्यस्ते द्विगुणैते दिनक्षये
121 // svāhorātracaturbhāgedinarātridale smṛte / yāmyakrāntau viparyaste dviguṇaite dinakṣaye
122 ॥ भभोगो ऽष्टशतीर्लिप्ताः स्वाशिवशैलोस्तथात्तिथेः । ग्रहलिप्ता भगाभोगाभानि भुक्त्यादिनादिकम्
122 // bhabhogo 'ṣṭaśatīrliptāḥ svāśivaśailostathāttitheḥ / grahaliptā bhagābhogābhāni bhuktyādinādikam
123 ॥ रवीन्दुयोगलिप्तास्तु योगाभभोगभाजिताः । गतगम्याश्च षष्टिघ्ना भुक्तियोगाप्तनाडिकाः
123 // ravīnduyogaliptāstu yogābhabhogabhājitāḥ / gatagamyāśca ṣaṣṭighnā bhuktiyogāptanāḍikāḥ
124 ॥ अर्केनचन्द्रलिप्तास्तु तिथयो भोगभाजिताः । गतगम्याश्च षष्टिघ्ना नातोभुक्ततरोद्धृताः
124 // arkenacandraliptāstu tithayo bhogabhājitāḥ / gatagamyāśca ṣaṣṭighnā nātobhuktataroddhṛtāḥ
125 ॥ तिथयः शुक्लप्रतिपदो द्विघ्नाः सैका न गाहताः । शेषं बवो बालवश्च कौलवस्तैतिलो गरः
125 // tithayaḥ śuklapratipado dvighnāḥ saikā na gāhatāḥ / śeṣaṃ bavo bālavaśca kaulavastaitilo garaḥ
126 ॥ वणिजोभ्रे भवेद्विष्टिः कृष्णभूतापरार्द्धतः । शकुनिर्नागाश्च चतुष्पद किंस्तुघ्नमेव च
126 // vaṇijobhre bhavedviṣṭiḥ kṛṣṇabhūtāparārddhataḥ / śakunirnāgāśca catuṣpada kiṃstughnameva ca
127 ॥ शिलातलेवसंशुद्धे वज्रलेपेतिवासमे । तत्र शकाङ्गुलैरिष्टैः सममण्डलमालिखेत्
127 // śilātalevasaṃśuddhe vajralepetivāsame / tatra śakāṅgulairiṣṭaiḥ samamaṇḍalamālikhet
128 ॥ तन्मध्ये स्थापयेच्छङ्कुं कल्पना द्द्वादशाङ्गुलम् । तच्छायाग्रं स्पृशेद्यत्र दत्तं पूर्वापराह्नयोः
128 // tanmadhye sthāpayecchaṅkuṃ kalpanā ddvādaśāṅgulam / tacchāyāgraṃ spṛśedyatra dattaṃ pūrvāparāhnayoḥ
129 ॥ तत्र बिन्दुं विधायोभौ वृत्ते पूर्वापराभिधौ । तन्मध्ये तिमिना रेखा कर्तव्या दक्षिणोत्तत
129 // tatra binduṃ vidhāyobhau vṛtte pūrvāparābhidhau / tanmadhye timinā rekhā kartavyā dakṣiṇottata
130 ॥ याम्योत्तरदिशोर्मध्ये तिमिना पूर्वपश्चिमा । दिग्मध्यमत्स्यैः संसाध्या विदिशस्तद्वदेव हि
130 // yāmyottaradiśormadhye timinā pūrvapaścimā / digmadhyamatsyaiḥ saṃsādhyā vidiśastadvadeva hi
131 ॥ चतुरस्तं बहिः कुर्यात्सूत्रैर्मध्याद्विनिःसृतैः । भुजसूत्राङ्गुलैस्तत्र दत्तैरिष्टप्रभा मता
131 // caturastaṃ bahiḥ kuryātsūtrairmadhyādviniḥsṛtaiḥ / bhujasūtrāṅgulaistatra dattairiṣṭaprabhā matā
132 ॥ प्राङ्क्पश्चिमाश्रिता रेखा प्रोच्यते सममण्डलम् । भमण्डलं च विषुवन्मण्डलं परिकीर्तितम्
132 // prāṅkpaścimāśritā rekhā procyate samamaṇḍalam / bhamaṇḍalaṃ ca viṣuvanmaṇḍalaṃ parikīrtitam
133 ॥ रेखा प्राच्यपरा साध्या विषुवद्भाग्रया तथा । इष्टच्छायाविषुवतोर्मध्येह्यग्राभिधीयते
133 // rekhā prācyaparā sādhyā viṣuvadbhāgrayā tathā / iṣṭacchāyāviṣuvatormadhyehyagrābhidhīyate
134 ॥ शङ्कुच्छायाकृतियुतेर्मूलं कर्ंणो ऽय वर्गतः । प्रोह्य शङ्कुकृते मूलं छाया शेकुविपर्ययात्
134 // śaṅkucchāyākṛtiyutermūlaṃ karṃṇo 'ya vargataḥ / prohya śaṅkukṛte mūlaṃ chāyā śekuviparyayāt
135 ॥ त्रिंशत्कृत्योयुगे भानां चक्रं प्राक्परिलंबते । तद्गुणाद्भदिनैर्भक्त्या द्युगणाद्यदवाप्यते
135 // triṃśatkṛtyoyuge bhānāṃ cakraṃ prākparilaṃbate / tadguṇādbhadinairbhaktyā dyugaṇādyadavāpyate
136 ॥ तद्दोस्रिव्नादशाध्नांशा विज्ञेया अयतानिधाः । तत्संस्वकृताद्धहात्कान्तिच्छायावरदलादिकम्
136 // taddosrivnādaśādhnāṃśā vijñeyā ayatānidhāḥ / tatsaṃsvakṛtāddhahātkānticchāyāvaradalādikam
137 ॥ शङ्कुच्छायाहते त्रिज्ये विषुवत्कर्कभाजिते । लंबाक्षज्ये तयोश्छाये लंबाक्षौ दक्षिमौ सदा
137 // śaṅkucchāyāhate trijye viṣuvatkarkabhājite / laṃbākṣajye tayośchāye laṃbākṣau dakṣimau sadā
138 ॥ साक्षार्कापक्रमयुतिर्द्दिक्साम्येन्तरमन्यथा । शेषह्यानांशाः सूर्यस्य तद्वाहुज्याथ कोटिजाः
138 // sākṣārkāpakramayutirddiksāmyentaramanyathā / śeṣahyānāṃśāḥ sūryasya tadvāhujyātha koṭijāḥ
139 ॥ शङ्कुमानाङ्गुलाभ्यस्ते भुजत्रिज्ये यथाङ्क्रमम् । कोटीज्ययाविभज्याप्ते छायाकर्माबहिर्द्दले
139 // śaṅkumānāṅgulābhyaste bhujatrijye yathāṅkramam / koṭījyayāvibhajyāpte chāyākarmābahirddale
140 ॥ स्वाक्षार्कनतभागानां दिक्साम्ये ऽतरमन्यथा । दिग्भेदोपक्रमः शेषस्तस्य ज्या त्रिज्यया हता
140 // svākṣārkanatabhāgānāṃ diksāmye 'taramanyathā / digbhedopakramaḥ śeṣastasya jyā trijyayā hatā
141 ॥ परमोपक्रमज्याप्त चापमेपादिगो रविः । कर्कादौ प्रोह्यचक्रार्द्धात्तुलादौ भार्द्धसंयुतात्त
141 // paramopakramajyāpta cāpamepādigo raviḥ / karkādau prohyacakrārddhāttulādau bhārddhasaṃyutātta
142 ॥ मृगादौ प्रोह्यचक्रात्तु मध्याह्नेर्ऽकः स्फुटो भवेत् । तन्मन्दमसकृद्धामंफलं मध्यो दिवाकरः
142 // mṛgādau prohyacakrāttu madhyāhner'kaḥ sphuṭo bhavet / tanmandamasakṛddhāmaṃphalaṃ madhyo divākaraḥ
143 ॥ ग्रहोदयाः प्राणहताः खखाष्टैकोद्धता गतिः । चक्रासवो लब्धयुती स्व्रहोरात्रासवः स्मृताः
143 // grahodayāḥ prāṇahatāḥ khakhāṣṭaikoddhatā gatiḥ / cakrāsavo labdhayutī svrahorātrāsavaḥ smṛtāḥ
144 ॥ त्रिभद्युकर्णार्द्धगुणा स्वाहोरात्रार्द्धभाजिताः । क्रमादेकद्वित्रिभघाज्या तच्चापानि पृथक् पृथक्
144 // tribhadyukarṇārddhaguṇā svāhorātrārddhabhājitāḥ / kramādekadvitribhaghājyā taccāpāni pṛthak pṛthak
145 ॥ स्वाधोधः प्रविशोध्याथ मेषाल्लङ्कोदयासवः । स्वागाष्टयोर्थगोगैकाः शरत्र्येकं हिमांशवः
145 // svādhodhaḥ praviśodhyātha meṣāllaṅkodayāsavaḥ / svāgāṣṭayorthagogaikāḥ śaratryekaṃ himāṃśavaḥ
146 ॥ स्वदेशचरखण्डोना भवन्तीष्टोदयासवः । व्यस्ताव्यस्तैर्युतास्तैस्तैः कर्कटाद्यास्ततस्तु यः
146 // svadeśacarakhaṇḍonā bhavantīṣṭodayāsavaḥ / vyastāvyastairyutāstaistaiḥ karkaṭādyāstatastu yaḥ
147 ॥ उत्क्रमेण षडेवैते भवन्तीष्टास्तुलादयः । गतभोग्यासवः कार्याः सायनाःस्वेष्टभास्कराः
147 // utkrameṇa ṣaḍevaite bhavantīṣṭāstulādayaḥ / gatabhogyāsavaḥ kāryāḥ sāyanāḥsveṣṭabhāskarāḥ
148 ॥ स्वोदयात्सुहता भक्ता भक्तभोग्याः स्वमानतः । अभिष्टधटिकासुभ्यो भोग्यासून्प्रविशोधयेत्
148 // svodayātsuhatā bhaktā bhaktabhogyāḥ svamānataḥ / abhiṣṭadhaṭikāsubhyo bhogyāsūnpraviśodhayet
149 ॥ तद्वदेवैष्यलग्नासूनेवं व्याप्तास्तथा क्रमात् । शेषं त्रिंशत्क्रमाद्ध्यस्तमशुद्धेन विभाजितम्
149 // tadvadevaiṣyalagnāsūnevaṃ vyāptāstathā kramāt / śeṣaṃ triṃśatkramāddhyastamaśuddhena vibhājitam
150 ॥ भागयुक्तं च हीनं च व्ययनांशं तनुः कुजे । प्राक्पश्चान्नतनाडीभ्यस्तद्वल्लङ्कोदयासुभिः
150 // bhāgayuktaṃ ca hīnaṃ ca vyayanāṃśaṃ tanuḥ kuje / prākpaścānnatanāḍībhyastadvallaṅkodayāsubhiḥ
151 ॥ भानौ क्षयधने कृत्वा मध्यलग्नं तदा भवेत् । भोग्यासूनूनकस्याथ भुक्तासूनधिकस्य च
151 // bhānau kṣayadhane kṛtvā madhyalagnaṃ tadā bhavet / bhogyāsūnūnakasyātha bhuktāsūnadhikasya ca
152 ॥ सपिण्ड्यान्तरलग्नासूनेवं स्यात्कालसाधनम् । विराह्वर्कभुजांशाश्चेदिन्द्राल्पाः स्याद् ग्रहो विधोः
152 // sapiṇḍyāntaralagnāsūnevaṃ syātkālasādhanam / virāhvarkabhujāṃśāścedindrālpāḥ syād graho vidhoḥ
153 ॥ तेषां शिवघ्नाः शैलाप्ता व्यावर्काजः शराएङ्गुलैः । अर्कं विधुर्विधुं भूभा छादयत्यथा छन्नकम्
153 // teṣāṃ śivaghnāḥ śailāptā vyāvarkājaḥ śarāeṅgulaiḥ / arkaṃ vidhurvidhuṃ bhūbhā chādayatyathā channakam
154 ॥ छाद्यछादकमानार्धं शरोनं ग्राह्यवर्जितम् । तत्स्वच्छन्नं च मानैक्यार्द्धांशषष्टं दशाहतम्
154 // chādyachādakamānārdhaṃ śaronaṃ grāhyavarjitam / tatsvacchannaṃ ca mānaikyārddhāṃśaṣaṣṭaṃ daśāhatam
155 ॥ छन्नघ्नमस्मान्मूलं तु खाङ्गोनग्लौवपुर्हृतम् । स्थित्यर्द्धं घटिकादिस्याद्व्यङ्गबाह्वंशसंमितैः
155 // channaghnamasmānmūlaṃ tu khāṅgonaglauvapurhṛtam / sthityarddhaṃ ghaṭikādisyādvyaṅgabāhvaṃśasaṃmitaiḥ
156 ॥ इष्टैः पलैस्तदूनाढ्यं व्यगावूनेर्ऽकषङ्गुणः । तदन्यथाधिके तस्मिन्नेवं स्पष्टे सुखान्त्यगे
156 // iṣṭaiḥ palaistadūnāḍhyaṃ vyagāvūner'kaṣaṅguṇaḥ / tadanyathādhike tasminnevaṃ spaṣṭe sukhāntyage
157 ॥ ग्रासेन स्वाहते च्छाद्यमानामे स्युर्विशोपकाः । पूर्णान्तं मध्यमत्र स्याद्दर्शान्तेञ्जं त्रिभोनकम्
157 // grāsena svāhate cchādyamānāme syurviśopakāḥ / pūrṇāntaṃ madhyamatra syāddarśānteñjaṃ tribhonakam
158 ॥ पृथक् तत्क्रान्त्यक्षभागसंस्कृतौ स्युर्नतांशकाः । तद्दिघ्नांशकृतिद्व्यूनार्द्धार्कयुता हरिः
158 // pṛthak tatkrāntyakṣabhāgasaṃskṛtau syurnatāṃśakāḥ / taddighnāṃśakṛtidvyūnārddhārkayutā hariḥ
159 ॥ त्रिभानाङ्गार्कविश्लेषांशो ःंशोनघ्नाः । पुरन्दराः हराप्तालंबनं स्वर्णवित्रिभेर्काधिकोनके
159 // tribhānāṅgārkaviśleṣāṃśo ḥṃśonaghnāḥ / purandarāḥ harāptālaṃbanaṃ svarṇavitribherkādhikonake
160 ॥ विश्वघ्नलंबनकलाढ्योनस्तु तिथिवद्यगुः । शरोनोलंबनषडघ्ने तल्लवाढ्योनवित्रिभात्
160 // viśvaghnalaṃbanakalāḍhyonastu tithivadyaguḥ / śaronolaṃbanaṣaḍaghne tallavāḍhyonavitribhāt
161 ॥ नतांशास्तजांसाने प्राधृतस्तद्विवर्जित । शब्देन्दुलिप्तैः षड्भिस्तु भक्तानतिर्नतिर्नतांशदिक्
161 // natāṃśāstajāṃsāne prādhṛtastadvivarjita / śabdenduliptaiḥ ṣaḍbhistu bhaktānatirnatirnatāṃśadik
162 ॥ तयोर्नाट्योहभिन्नैकदिक् शरः स्फुटतां व्रजेत् । ततश्छन्नस्थितिदले साध्ये स्थित्यर्द्धषट्त्रिभिः
162 // tayornāṭyohabhinnaikadik śaraḥ sphuṭatāṃ vrajet / tataśchannasthitidale sādhye sthityarddhaṣaṭtribhiḥ
163 ॥ अंशस्तैर्विन्त्रिभन्द्विस्थंलंबनेतयोः पूर्ववत् । संस्कृतेस्ताभ्यां स्थित्यर्द्धे भवतः स्फुटे
163 // aṃśastairvintribhandvisthaṃlaṃbanetayoḥ pūrvavat / saṃskṛtestābhyāṃ sthityarddhe bhavataḥ sphuṭe
164 ॥ ताभ्यां हीनयुतो मध्यदर्शः कालौ मुखान्तगौ । अर्काद्यूना विश्व ईशा नवपञ्चदशांशकाः
164 // tābhyāṃ hīnayuto madhyadarśaḥ kālau mukhāntagau / arkādyūnā viśva īśā navapañcadaśāṃśakāḥ
165 ॥ कालांशास्तैरूनयुक्ते रवौ ह्यस्तोदयौ विधोः । दृष्ट्वा ह्यादौ खेटबिंबं दृगौञ्च्ये लंबमीक्ष्य च
165 // kālāṃśāstairūnayukte ravau hyastodayau vidhoḥ / dṛṣṭvā hyādau kheṭabiṃbaṃ dṛgauñcye laṃbamīkṣya ca
166 ॥ तल्लुंबपापबिंबान्तर्दृणौ व्याप्तरविघ्नभाः । अस्ते सावयवा ज्ञेया गतैष्यास्तिथयो बुधैः
166 // talluṃbapāpabiṃbāntardṛṇau vyāptaravighnabhāḥ / aste sāvayavā jñeyā gataiṣyāstithayo budhaiḥ
167 ॥ व्यस्ते युक्तान्तिभागैश्च द्विघ्नतिथ्याहृता स्फुटम् । संस्कारदिकलंबनमङ्गुलाद्यं प्रजायते
167 // vyaste yuktāntibhāgaiśca dvighnatithyāhṛtā sphuṭam / saṃskāradikalaṃbanamaṅgulādyaṃ prajāyate
168 ॥ सेष्वशोनाः सितं तिथ्यो बलन्नाशोन्नतं विधोः । शृङ्गमन्यत्र उद्वाच्यं बलनाङ्गुललेखनात्
168 // seṣvaśonāḥ sitaṃ tithyo balannāśonnataṃ vidhoḥ / śṛṅgamanyatra udvācyaṃ balanāṅgulalekhanāt
169 ॥ पञ्चत्वे गोङ्कविशिखाः शेषकर्णहताः पृथक् । विकृज्यकाङ्गसिद्धाग्निभक्तालब्धोनसंयुताः
169 // pañcatve goṅkaviśikhāḥ śeṣakarṇahatāḥ pṛthak / vikṛjyakāṅgasiddhāgnibhaktālabdhonasaṃyutāḥ
170 ॥ त्रिज्याधिकोने श्रवणे वपूंषि स्युर्हृताः कुजात् । ऋज्वोरनृज्वोर्विवरं गत्यन्तरविभाजितम्
170 // trijyādhikone śravaṇe vapūṃṣi syurhṛtāḥ kujāt / ṛjvoranṛjvorvivaraṃ gatyantaravibhājitam
171 ॥ वक्रर्त्वोर्गतियोगामं गम्येतीते दिनादिकम् । खनत्यासंस्कृतौव्वेषूदक्साम्येन्येन्तरं युतिः
171 // vakrartvorgatiyogāmaṃ gamyetīte dinādikam / khanatyāsaṃskṛtauvveṣūdaksāmyenyentaraṃ yutiḥ
172 ॥ याम्योदक्खेटविवरं मानौक्याद्धोल्पकं यदा । यदा भेदोलंबनाद्यं स्फुटार्थं सूर्यपर्ववत्
172 // yāmyodakkheṭavivaraṃ mānaukyāddholpakaṃ yadā / yadā bhedolaṃbanādyaṃ sphuṭārthaṃ sūryaparvavat
173 ॥ एकायनगतौ स्यातां सूर्याचन्द्रमसौ यदा । तयुते मण्डले क्रान्त्यौ तुल्यत्वे वै धृताभिधः
173 // ekāyanagatau syātāṃ sūryācandramasau yadā / tayute maṇḍale krāntyau tulyatve vai dhṛtābhidhaḥ
174 ॥ विपटीतायनगतौ चन्द्राकारै क्रान्तिलिप्तिकाः । समास्तदा व्यतीपातो भगणार्द्धे तपोयुतौ
174 // vipaṭītāyanagatau candrākārai krāntiliptikāḥ / samāstadā vyatīpāto bhagaṇārddhe tapoyutau
175 ॥ भास्करेद्वोर् भचक्रान्त चक्रार्द्धावधिसंस्थयोः । दृक्कल्पसाधितांशादियुक्तयोः स्वावपक्रमौ
175 // bhāskaredvor bhacakrānta cakrārddhāvadhisaṃsthayoḥ / dṛkkalpasādhitāṃśādiyuktayoḥ svāvapakramau
176 ॥ अथोजपदगम्येन्दोः क्रान्तिर्विक्षेपसंस्कृताः । यदि स्यादधिका भानोः क्रान्तेः पातो गतस्तदा
176 // athojapadagamyendoḥ krāntirvikṣepasaṃskṛtāḥ / yadi syādadhikā bhānoḥ krānteḥ pāto gatastadā
177 ॥ न्यूना चेत्स्यात्तदा भावी वामं युग्मपदस्य च । यदान्यत्वं विधोः क्रान्तिः क्षेपाच्चेद्यदि शुद्ध्यति
177 // nyūnā cetsyāttadā bhāvī vāmaṃ yugmapadasya ca / yadānyatvaṃ vidhoḥ krāntiḥ kṣepāccedyadi śuddhyati
178 ॥ क्रान्त्योर्जेत्रिज्ययाभिस्ते परमायक्रमोद्धते । तच्चापान्तर्मर्द्धवायोर्ज्यभाविनशीतगौ
178 // krāntyorjetrijyayābhiste paramāyakramoddhate / taccāpāntarmarddhavāyorjyabhāvinaśītagau
179 ॥ शोध्यं चन्द्राद्गते पाते तत्सूयगतिताडितम् । चन्द्रभुक्त्या हृतं भानौ लिप्तादिशशिवत्फलम्
179 // śodhyaṃ candrādgate pāte tatsūyagatitāḍitam / candrabhuktyā hṛtaṃ bhānau liptādiśaśivatphalam
180 ॥ तदूच्छशाङ्कपातस्य फलं देयं विपर्ययात् । कर्मैतदसकृत्तावत्क्रान्ती यावत्समेतयोः
180 // tadūcchaśāṅkapātasya phalaṃ deyaṃ viparyayāt / karmaitadasakṛttāvatkrāntī yāvatsametayoḥ
181 ॥ क्रान्त्योः समत्वे पातो ऽथ प्रक्षिप्तांशोनिते विधौ । हीनेर्ऽद्वरात्रघिकाघतो भावी तात्कालिके ऽधिका
181 // krāntyoḥ samatve pāto 'tha prakṣiptāṃśonite vidhau / hīner'dvarātraghikāghato bhāvī tātkālike 'dhikā
182 ॥ स्थिरीकृतार्द्धरा त्रार्द्धौ द्वयोर्विवरलिप्तकाः । षष्टिश्चाचन्द्रभुक्ताप्ता पातकालस्य नाडिकाः
182 // sthirīkṛtārddharā trārddhau dvayorvivaraliptakāḥ / ṣaṣṭiścācandrabhuktāptā pātakālasya nāḍikāḥ
183 ॥ रवीन्द्वोर्मानयोगार्द्धं षष्ट्या संगुण्य भाजयेत् । तयोर्भुक्तयन्तरेणाप्तं स्थित्यमर्द्धां नाडिकादिवत्
183 // ravīndvormānayogārddhaṃ ṣaṣṭyā saṃguṇya bhājayet / tayorbhuktayantareṇāptaṃ sthityamarddhāṃ nāḍikādivat
184 ॥ पातकालः स्फुटो मध्यः सो ऽपि स्थित्यर्द्धवर्जितः । तस्य संभवकालः स्यात्तत्संयोगेक्तसंज्ञकः
184 // pātakālaḥ sphuṭo madhyaḥ so 'pi sthityarddhavarjitaḥ / tasya saṃbhavakālaḥ syāttatsaṃyogektasaṃjñakaḥ
185 ॥ आद्यन्तकालयोर्मध्ये कालो ज्ञेयो ऽतिदारुणः । प्रज्वलज्ज्वलनाकारः सर्वकर्मसु गर्हितः
185 // ādyantakālayormadhye kālo jñeyo 'tidāruṇaḥ / prajvalajjvalanākāraḥ sarvakarmasu garhitaḥ
186 ॥ इत्येतद्गणितो किञ्चित्प्रोक्तं संक्षेपतो द्विज । जातकं वाच्मि समयाद्राशिसंज्ञापुरःसरम्
186 // ityetadgaṇito kiñcitproktaṃ saṃkṣepato dvija / jātakaṃ vācmi samayādrāśisaṃjñāpuraḥsaram