94 ॥ इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणे पूर्वभागे द्वितीयपादे बृहदुपाख्याने षष्टितमो ऽध्यायः सनत्कुमार उवाच अशोकं शोकनाशार्थं शास्त्रं शान्तिकरं शिवम् । निशम्य लभ्यते बुद्धिर्लब्धायां सुखमेधते
94 // iti śrībṛhannāradīyapurāṇe pūrvabhāge dvitīyapāde bṛhadupākhyāne ṣaṣṭitamo 'dhyāyaḥ sanatkumāra uvāca aśokaṃ śokanāśārthaṃ śāstraṃ śāntikaraṃ śivam / niśamya labhyate buddhirlabdhāyāṃ sukhamedhate
1 ॥ हर्षस्थानसहस्राणि शोकस्थानशतानि च । दिवसे दिवसे मूढमाविशन्ति न पण्डितम्
1 // harṣasthānasahasrāṇi śokasthānaśatāni ca / divase divase mūḍhamāviśanti na paṇḍitam
2 ॥ अनिष्टसंप्रंयोगाश्च विप्रयोगात्प्रियस्य च । मनुष्या मानसैर्दुःखैर्युज्यन्ते ये ऽल्पबुद्धयः
2 // aniṣṭasaṃpraṃyogāśca viprayogātpriyasya ca / manuṣyā mānasairduḥkhairyujyante ye 'lpabuddhayaḥ
3 ॥ द्रव्येषु समतीतेषु ये गुणास्तेन्न चिन्दयेत् । ताननाद्रियमाणश्च स्नेहबन्धाद्विमुच्यते
3 // dravyeṣu samatīteṣu ye guṇāstenna cindayet / tānanādriyamāṇaśca snehabandhādvimucyate
4 ॥ दोषदर्शी भवेत्तत्र यत्र रागः प्रवर्त्तते । अनिष्टबुद्धितां यच्छेत्ततः क्षिप्रं विराजते
4 // doṣadarśī bhavettatra yatra rāgaḥ pravarttate / aniṣṭabuddhitāṃ yacchettataḥ kṣipraṃ virājate
5 ॥ नार्थो न धर्मो न यशो यो ऽतीतमनुशोचति । अस्याभावेन युज्येतं तञ्चास्य तु निवर्तते
5 // nārtho na dharmo na yaśo yo 'tītamanuśocati / asyābhāvena yujyetaṃ tañcāsya tu nivartate
6 ॥ गुणैर्भूतानि युज्यन्ते तथैव च न युज्यते । सर्वाणि नैतदेकस्य शोकस्थानं हि विद्यते
6 // guṇairbhūtāni yujyante tathaiva ca na yujyate / sarvāṇi naitadekasya śokasthānaṃ hi vidyate
7 ॥ मृतं वा यदि वा नष्टं यो ऽतीतमनुशोचति । दुःखेन लभते दुःखं महानर्थे प्रपद्यते
7 // mṛtaṃ vā yadi vā naṣṭaṃ yo 'tītamanuśocati / duḥkhena labhate duḥkhaṃ mahānarthe prapadyate
8 ॥ दुःखोपघाते शारीरे मानसे चाप्युपस्थिते । यस्मिन्न शक्यते कर्तुं यत्नस्तन्नानुर्चितयेत्
8 // duḥkhopaghāte śārīre mānase cāpyupasthite / yasminna śakyate kartuṃ yatnastannānurcitayet
9 ॥ भैषज्यमेतद्दःखस्य यदेतन्नानुचिन्तयेत् । चिन्त्यमानं हि न व्येति भूयश्चाभिप्रवर्द्धते
9 // bhaiṣajyametaddaḥkhasya yadetannānucintayet / cintyamānaṃ hi na vyeti bhūyaścābhipravarddhate
10 ॥ प्रज्ञया मानसं दुःखं हन्याच्छारीरमौषधैः । एतद्विज्ञाय सामर्थ्यं न वान्यैः समतामियात्
10 // prajñayā mānasaṃ duḥkhaṃ hanyācchārīramauṣadhaiḥ / etadvijñāya sāmarthyaṃ na vānyaiḥ samatāmiyāt
11 ॥ अनित्यं जीवितं रूपं यौवनं द्रव्यसञ्चयः । आरोग्यं प्रियसंवासं न मृध्येत्पण्डितः क्वचित्
11 // anityaṃ jīvitaṃ rūpaṃ yauvanaṃ dravyasañcayaḥ / ārogyaṃ priyasaṃvāsaṃ na mṛdhyetpaṇḍitaḥ kvacit
12 ॥ नाज्ञानप्रभवं दुःखमेकं शोचितुमर्हति । अशोचन्प्रतिकुर्वीत यदि पश्येदुपक्रमम्
12 // nājñānaprabhavaṃ duḥkhamekaṃ śocitumarhati / aśocanpratikurvīta yadi paśyedupakramam
13 ॥ सुखात्प्रियतरं दुःखं जीविते नात्र संशयः । जरामरणदुःखेभ्यः प्रियमात्मानमुद्धरेत्
13 // sukhātpriyataraṃ duḥkhaṃ jīvite nātra saṃśayaḥ / jarāmaraṇaduḥkhebhyaḥ priyamātmānamuddharet
14 ॥ भजन्ति हि शारीराणि रोगाः शरीरमानसाः । सायका इव तीक्ष्णाग्राः प्रयुक्ता दृढधन्विभिः
14 // bhajanti hi śārīrāṇi rogāḥ śarīramānasāḥ / sāyakā iva tīkṣṇāgrāḥ prayuktā dṛḍhadhanvibhiḥ
15 ॥ व्याधितस्य चिकित्साभिस्त्रस्यतो जीवितैषिणः । आमयस्य विनाशाय शरीरमनुकृष्यते
15 // vyādhitasya cikitsābhistrasyato jīvitaiṣiṇaḥ / āmayasya vināśāya śarīramanukṛṣyate
16 ॥ स्रंसंति न निवर्तन्ते स्रोतांसि सरितामिव । आयुरादाय मर्त्यानां रात्र्यहानि पुनःपुनः
16 // sraṃsaṃti na nivartante srotāṃsi saritāmiva / āyurādāya martyānāṃ rātryahāni punaḥpunaḥ
17 ॥ अपयन्त्ययमत्यन्तं पक्षयोः शुक्लकृष्णयोः । जातं मर्त्यं जरयति निमिषं नावतिष्टते
17 // apayantyayamatyantaṃ pakṣayoḥ śuklakṛṣṇayoḥ / jātaṃ martyaṃ jarayati nimiṣaṃ nāvatiṣṭate
18 ॥ सुखदुःखाभिभूतानामजरो जरयत्यसून् । आदित्यो ह्यस्तमभ्येति पुनः पुनरुदेति च
18 // sukhaduḥkhābhibhūtānāmajaro jarayatyasūn / ādityo hyastamabhyeti punaḥ punarudeti ca
19 ॥ अदृष्टपूर्वानादाय भावानपरिशङ्कितान् । इष्टानिष्टा मनुष्याणां मतं गच्छन्ति रात्रयः
19 // adṛṣṭapūrvānādāya bhāvānapariśaṅkitān / iṣṭāniṣṭā manuṣyāṇāṃ mataṃ gacchanti rātrayaḥ
20 ॥ यो यदिच्छेद्यथाकामं कामानां तत्तदाप्नुयात् । यदि स्यान्न पराधीनं पुरुषस्य क्रियाफलम्
20 // yo yadicchedyathākāmaṃ kāmānāṃ tattadāpnuyāt / yadi syānna parādhīnaṃ puruṣasya kriyāphalam
21 ॥ संयताश्चैव तक्षाश्च मतिमन्तश्च मानवाः । दृश्यन्ते निष्फलाः संतः प्रहीनाश्च स्वकर्मभिः
21 // saṃyatāścaiva takṣāśca matimantaśca mānavāḥ / dṛśyante niṣphalāḥ saṃtaḥ prahīnāśca svakarmabhiḥ
22 ॥ अपरे निष्फलाः सन्तो निर्गुणाः पुरुषाधमाः । आशाभिरण्यसंयुक्ता दृश्यन्ते सर्वकामिनः
22 // apare niṣphalāḥ santo nirguṇāḥ puruṣādhamāḥ / āśābhiraṇyasaṃyuktā dṛśyante sarvakāminaḥ
23 ॥ भूतानामपरः कश्चिद्धिंसायां सततोत्थितः । वञ्चनायां च लोकेषु ससुखेष्वेव जीयते
23 // bhūtānāmaparaḥ kaściddhiṃsāyāṃ satatotthitaḥ / vañcanāyāṃ ca lokeṣu sasukheṣveva jīyate
24 ॥ अचेष्टमानमासीनं श्रीः कञ्चिदुपतिष्टति । कश्चित्कर्माणि कुरुते न प्राप्यमधिगच्छति
24 // aceṣṭamānamāsīnaṃ śrīḥ kañcidupatiṣṭati / kaścitkarmāṇi kurute na prāpyamadhigacchati
25 ॥ अपराधान्समाच्ष्टुं पुरुषस्य स्वभावतः । शुक्रमन्यत्र संभूतं पुनरन्यत्र गच्छति
25 // aparādhānsamācṣṭuṃ puruṣasya svabhāvataḥ / śukramanyatra saṃbhūtaṃ punaranyatra gacchati
26 ॥ तस्य योनौ प्रसक्तस्य गर्भो भवति मानवः । आम्रपुष्पोपमा यस्य निवृत्तिरुपलभ्यते
26 // tasya yonau prasaktasya garbho bhavati mānavaḥ / āmrapuṣpopamā yasya nivṛttirupalabhyate
27 ॥ केषाञ्चित्पुत्रकामानामनुसन्तानमिच्छताम् । सिद्धौ प्रयतमानानां नैवाण्डमुपजायते
27 // keṣāñcitputrakāmānāmanusantānamicchatām / siddhau prayatamānānāṃ naivāṇḍamupajāyate
28 ॥ गर्भादुद्विजमानानां क्रुद्धादशीविषादिव । आयुष्मान् जायते पुत्रः कथं प्रेतः पितेव सः
28 // garbhādudvijamānānāṃ kruddhādaśīviṣādiva / āyuṣmān jāyate putraḥ kathaṃ pretaḥ piteva saḥ
29 ॥ देवानिष्ट्वा तपस्तप्त्वा कृपणैः पुत्रहेतुभिः । दशमासान्परिधृता जायते कुलपांसनाः
29 // devāniṣṭvā tapastaptvā kṛpaṇaiḥ putrahetubhiḥ / daśamāsānparidhṛtā jāyate kulapāṃsanāḥ
30 ॥ अपरे धनधान्यानि भोगांश्च पितृसंचितान् । विमलानभिजायन्ते लब्ध्वा तैरेव मङ्गलैः
30 // apare dhanadhānyāni bhogāṃśca pitṛsaṃcitān / vimalānabhijāyante labdhvā taireva maṅgalaiḥ
31 ॥ अन्योन्य समभिप्रेत्य मैथुनस्य समागमे । उपद्रवैवादृष्टो योनौ गर्भः प्रपद्यते
31 // anyonya samabhipretya maithunasya samāgame / upadravaivādṛṣṭo yonau garbhaḥ prapadyate
32 ॥ स्निग्धत्वादिन्द्रियार्थेषु मोहान्मरणमप्रियम् । परित्यजति यो दुःखं सुखमप्युभयं नरः
32 // snigdhatvādindriyārtheṣu mohānmaraṇamapriyam / parityajati yo duḥkhaṃ sukhamapyubhayaṃ naraḥ
33 ॥ अत्येति ब्रह्म सो ऽत्यन्तं सुखमप्यश्नुते परम् । दुःखमर्था हि त्यज्यन्ते पालने च न ते सुखाः
33 // atyeti brahma so 'tyantaṃ sukhamapyaśnute param / duḥkhamarthā hi tyajyante pālane ca na te sukhāḥ
34 ॥ श्रुत्वैव नाधिगमनं नाशमेषां न चिन्तयेत् । अन्यामन्यां धनावस्थां प्राप्य वैशेषिका नराः
34 // śrutvaiva nādhigamanaṃ nāśameṣāṃ na cintayet / anyāmanyāṃ dhanāvasthāṃ prāpya vaiśeṣikā narāḥ
35 ॥ अतृप्ता यान्ति विध्वंसं सन्तोषं यान्ति पण्डिताः । सर्वे क्षयान्ता निचयाः पतनान्ताः समुच्छ्रयाः
35 // atṛptā yānti vidhvaṃsaṃ santoṣaṃ yānti paṇḍitāḥ / sarve kṣayāntā nicayāḥ patanāntāḥ samucchrayāḥ
36 ॥ संयोगा विप्रयोगान्ता मरणान्तं हि जीवितम् । अन्तो नास्ति पिपासायास्तुष्टिस्तु परमं सुखम्
36 // saṃyogā viprayogāntā maraṇāntaṃ hi jīvitam / anto nāsti pipāsāyāstuṣṭistu paramaṃ sukham
37 ॥ तस्मात्संतोषमेवेह धनं शंसन्ति पण्डिताः । निमेषमात्रमपि हि यो ऽधिगच्छन्न तिष्टति
37 // tasmātsaṃtoṣameveha dhanaṃ śaṃsanti paṇḍitāḥ / nimeṣamātramapi hi yo 'dhigacchanna tiṣṭati
38 ॥ सशरीरेष्वनित्येषु नित्यं किमनुचिन्तयेत् । भूतेषु भावं संचिन्त्य ये बुद्ध्या तमसः परम्
38 // saśarīreṣvanityeṣu nityaṃ kimanucintayet / bhūteṣu bhāvaṃ saṃcintya ye buddhyā tamasaḥ param
39 ॥ न शोचन्ति गताध्वानः पश्यन्ति परमां गतिम् । संचिन्वन्नेकमेवैनं कामानावितृप्तकम्
39 // na śocanti gatādhvānaḥ paśyanti paramāṃ gatim / saṃcinvannekamevainaṃ kāmānāvitṛptakam
40 ॥ व्याघ्र पशुमिवासाद्य मृत्युरादाय गच्छति । अथाप्युपायं संपश्येद्दुःखस्यास्य विमोक्षणे
40 // vyāghra paśumivāsādya mṛtyurādāya gacchati / athāpyupāyaṃ saṃpaśyedduḥkhasyāsya vimokṣaṇe
41 ॥ अशोचन्नारभेन्नैव युक्तश्चाव्यसनी भवेत् । शब्दे स्पर्शे रसे रूपे गन्धे च परमं तथा
41 // aśocannārabhennaiva yuktaścāvyasanī bhavet / śabde sparśe rase rūpe gandhe ca paramaṃ tathā
42 ॥ नोपभोगात्परं किञ्चिद्धनिनो वाधनस्य वा । वाक्संप्रयोगाद्भृतानां नास्ति दुःखमनामयम्
42 // nopabhogātparaṃ kiñciddhanino vādhanasya vā / vāksaṃprayogādbhṛtānāṃ nāsti duḥkhamanāmayam
43 ॥ विप्रयोगश्च सर्वस्य न वाचा न च विद्यया । प्रणयं परिसंहृत्य संस्तुतेष्वितरेषु च
43 // viprayogaśca sarvasya na vācā na ca vidyayā / praṇayaṃ parisaṃhṛtya saṃstuteṣvitareṣu ca
44 ॥ विचरेदसमुन्नद्धः स सुखी स च पण्डितः । अध्यात्मगतमालीनो निरपेक्षो निरामिषः
44 // vicaredasamunnaddhaḥ sa sukhī sa ca paṇḍitaḥ / adhyātmagatamālīno nirapekṣo nirāmiṣaḥ
45 ॥ आत्मनैव सहायेन चश्चरेत्स सुखी भवेत् । सुखदुःखविपर्यासो यदा समुपपद्यते
45 // ātmanaiva sahāyena caścaretsa sukhī bhavet / sukhaduḥkhaviparyāso yadā samupapadyate
46 ॥ नैनं प्रज्ञा सुनियतं त्रायते नापि पौरुषम् । स्वभावाद्यत्नमातिष्ठेद्यत्नवान्नावसीदति
46 // nainaṃ prajñā suniyataṃ trāyate nāpi pauruṣam / svabhāvādyatnamātiṣṭhedyatnavānnāvasīdati
47 ॥ उपद्रव इवानिष्टो योनिं गर्भः प्रपद्यते । तानि पूर्वशरीराणि नित्यमेकं शरीरिणम्
47 // upadrava ivāniṣṭo yoniṃ garbhaḥ prapadyate / tāni pūrvaśarīrāṇi nityamekaṃ śarīriṇam
48 ॥ प्राणिनां प्राणसंरोधे मांसश्लेष्मविचेष्टितम् । निर्दग्धं परदेहेन परदेंहं बलाबलम्
48 // prāṇināṃ prāṇasaṃrodhe māṃsaśleṣmaviceṣṭitam / nirdagdhaṃ paradehena paradeṃhaṃ balābalam
49 ॥ विनश्यति विनाशान्ते नावि नावमिवाचलाम् । संगत्या जठरे न्यस्तं रेतोबिन्दुमचेतनम्
49 // vinaśyati vināśānte nāvi nāvamivācalām / saṃgatyā jaṭhare nyastaṃ retobindumacetanam
50 ॥ केन यत्नेन जीवन्तं गर्भं त्वमिह पश्यसि । अन्नपानानि जीर्यन्ते यत्र भक्ष्याश्च भक्षिताः
50 // kena yatnena jīvantaṃ garbhaṃ tvamiha paśyasi / annapānāni jīryante yatra bhakṣyāśca bhakṣitāḥ
51 ॥ तस्मिन्नेवोदरे गर्भः किं नान्नमिव जीर्यति । गर्भे मूत्रपुरीषाणां स्वभावनियता गतिः
51 // tasminnevodare garbhaḥ kiṃ nānnamiva jīryati / garbhe mūtrapurīṣāṇāṃ svabhāvaniyatā gatiḥ
52 ॥ धारणे वा विसर्गे च न कर्तुं विद्यते ऽवशः । प्रभवन्त्युदरे गर्भा जायमानास्तथापरे
52 // dhāraṇe vā visarge ca na kartuṃ vidyate 'vaśaḥ / prabhavantyudare garbhā jāyamānāstathāpare
53 ॥ आगमेन महान्येषां विनाश उपपद्यते । एतस्माद्योनिसंबन्धाद्यो जीवन्परिमुच्यते
53 // āgamena mahānyeṣāṃ vināśa upapadyate / etasmādyonisaṃbandhādyo jīvanparimucyate
54 ॥ पूजां न लभते काञ्चित्पुनर्द्धन्द्वेषु मज्जति । गर्भस्य सह जातस्य सप्तमीमीदृशीं दशाम्
54 // pūjāṃ na labhate kāñcitpunarddhandveṣu majjati / garbhasya saha jātasya saptamīmīdṛśīṃ daśām
55 ॥ प्राप्नुवन्ति ततः पञ्च न भवन्ति शतायुषः । नाभ्युत्थाने मनुष्याणां योगाः स्युर्नात्र संशयः
55 // prāpnuvanti tataḥ pañca na bhavanti śatāyuṣaḥ / nābhyutthāne manuṣyāṇāṃ yogāḥ syurnātra saṃśayaḥ
56 ॥ व्याधिभिश्च विवध्यन्ते व्याघ्रैः क्षुद्रमृगा इव । व्याधिभिर्भक्ष्यमाणानां त्यजतां विपुलन्धनम्
56 // vyādhibhiśca vivadhyante vyāghraiḥ kṣudramṛgā iva / vyādhibhirbhakṣyamāṇānāṃ tyajatāṃ vipulandhanam
57 ॥ वेदना नापकर्षन्ति यतमानाश्चिकित्सकाः
57 // vedanā nāpakarṣanti yatamānāścikitsakāḥ
58 ॥ ते चापि विविधा वैद्याः कुशला संमतौषधाः । व्याधिभिः परिकृष्यन्ते मृगा ज्याघ्रैरिवार्दिताः
58 // te cāpi vividhā vaidyāḥ kuśalā saṃmatauṣadhāḥ / vyādhibhiḥ parikṛṣyante mṛgā jyāghrairivārditāḥ
59 ॥ ते पिबन्ति कषायांश्च सर्पीषि विविधानि च । दृश्यन्ते जरया भग्ना नागैर्नागा इवोत्तमाः
59 // te pibanti kaṣāyāṃśca sarpīṣi vividhāni ca / dṛśyante jarayā bhagnā nāgairnāgā ivottamāḥ
60 ॥ कैर्वा भुवि चिकित्स्येन्त रोगार्त्ता मृगपक्षिणः । श्वापदाश्च दरिद्राश्च प्रायो नार्ता भवन्ति ते
60 // kairvā bhuvi cikitsyenta rogārttā mṛgapakṣiṇaḥ / śvāpadāśca daridrāśca prāyo nārtā bhavanti te
61 ॥ घोरानपि दुराधर्षान्नृपतीनुग्रतेजस । आक्रम्य रोग आदत्ते पशून्पशुपचो यथा
61 // ghorānapi durādharṣānnṛpatīnugratejasa / ākramya roga ādatte paśūnpaśupaco yathā
62 ॥ इति लोकमनाक्रन्दं मोहशोकपरिप्लुतम् । स्रोतसा महसा क्षिप्रं ह्रियमाणं बलीयसा
62 // iti lokamanākrandaṃ mohaśokapariplutam / srotasā mahasā kṣipraṃ hriyamāṇaṃ balīyasā
63 ॥ न धनेन न राज्येन नोग्रेण तपसा तथा । स्वभावा ह्यतिवर्तन्ते ये निर्मुक्ताः शरीरिषु
63 // na dhanena na rājyena nogreṇa tapasā tathā / svabhāvā hyativartante ye nirmuktāḥ śarīriṣu
64 ॥ उपर्यपरि लोकस्य सर्वो भवितुमिच्छति । यतते च यथाशक्ति न च तद्वर्तते तथा
64 // uparyapari lokasya sarvo bhavitumicchati / yatate ca yathāśakti na ca tadvartate tathā
65 ॥ न म्रियेरन्नजीर्येरन्सर्वे स्युः सार्वकामिकाः । नाप्रियं प्रतिपद्येरन्नुत्थानस्य फलं प्रति
65 // na mriyerannajīryeransarve syuḥ sārvakāmikāḥ / nāpriyaṃ pratipadyerannutthānasya phalaṃ prati
66 ॥ ऐश्वर्यमदमत्ताश्च मानान्मयमदेन च । अप्रमत्ताः शठाः क्रूरा विक्रान्ताः पर्युपासते
66 // aiśvaryamadamattāśca mānānmayamadena ca / apramattāḥ śaṭhāḥ krūrā vikrāntāḥ paryupāsate
67 ॥ शोकाः प्रतिनिवर्तन्ते केषाञ्चिदसमीक्षताम् । स्वं स्वं च पुनरन्येषां न कञ्चिदतिगच्छति
67 // śokāḥ pratinivartante keṣāñcidasamīkṣatām / svaṃ svaṃ ca punaranyeṣāṃ na kañcidatigacchati
68 ॥ महञ्च फलवैषम्यं दृश्यते कर्मसंधिषु । वहॄन्ति शिबिकामन्ये यान्त्यन्ये शिबिकारुहः
68 // mahañca phalavaiṣamyaṃ dṛśyate karmasaṃdhiṣu / vahṝnti śibikāmanye yāntyanye śibikāruhaḥ
69 ॥ सर्वेषामृद्धिकामानामन्ये रथपुरः सराः । मनुजाश्च गतश्रीकाः शतशो विविधाः स्त्रियाः
69 // sarveṣāmṛddhikāmānāmanye rathapuraḥ sarāḥ / manujāśca gataśrīkāḥ śataśo vividhāḥ striyāḥ
70 ॥ द्वन्द्वारामेषु भूतेषु गच्छन्त्येकैकशो नराः । इदमन्यत्परं पश्य नात्र मोहं करिष्यसि
70 // dvandvārāmeṣu bhūteṣu gacchantyekaikaśo narāḥ / idamanyatparaṃ paśya nātra mohaṃ kariṣyasi
71 ॥ धर्मं चापि त्यजा धर्मं त्यज सत्यानृतां धियम् । सर्वं त्यक्त्वा स्वरूपस्थः सुखी भव निरामयः
71 // dharmaṃ cāpi tyajā dharmaṃ tyaja satyānṛtāṃ dhiyam / sarvaṃ tyaktvā svarūpasthaḥ sukhī bhava nirāmayaḥ
72 ॥ एतत्ते परमं गुह्यमाख्यातमृषिसत्तम । येन देवाः परित्यज्य भर्त्यलोकं दिवं गताः
72 // etatte paramaṃ guhyamākhyātamṛṣisattama / yena devāḥ parityajya bhartyalokaṃ divaṃ gatāḥ
73 ॥ सनन्दन उवाच इत्युक्त्वा व्यासतनयं समापृच्छ्य महामुनिः । सनत्कुमारः प्रययौ पूजितस्तेन सादरम्
73 // sanandana uvāca ityuktvā vyāsatanayaṃ samāpṛcchya mahāmuniḥ / sanatkumāraḥ prayayau pūjitastena sādaram
74 ॥ शुको ऽपि योगिनां श्रेष्ठः सम्यग्ज्ञात्वा ह्यवस्थितम् । ब्रह्मणः पदमन्वेष्टुमुत्सुकः पितरं ययौ
74 // śuko 'pi yogināṃ śreṣṭhaḥ samyagjñātvā hyavasthitam / brahmaṇaḥ padamanveṣṭumutsukaḥ pitaraṃ yayau
75 ॥ ततः पित्रा समागम्य प्रणम्य च महामुनिः । शुकः प्रदक्षिणीकृत्य ययौ कैलासपर्वतम्
75 // tataḥ pitrā samāgamya praṇamya ca mahāmuniḥ / śukaḥ pradakṣiṇīkṛtya yayau kailāsaparvatam
76 ॥ व्यासस्तद्विरहाद्दूनः पुत्रस्नेहसमावृतः । क्षणैकं स्थीयतां पुत्र इति च क्रोश दुर्मनाः
76 // vyāsastadvirahāddūnaḥ putrasnehasamāvṛtaḥ / kṣaṇaikaṃ sthīyatāṃ putra iti ca krośa durmanāḥ
77 ॥ निरपेक्षः शुको भूत्वा निःस्नेहो मुक्तबन्धनः । मोक्षमेवानुसंचित्य गत एव परं पदम्
77 // nirapekṣaḥ śuko bhūtvā niḥsneho muktabandhanaḥ / mokṣamevānusaṃcitya gata eva paraṃ padam