68 ॥ इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणोत्तरभागे रुक्माङ्गद वामदेवसंवादो नाम दशमो ऽध्यायः वसिष्ठ उवाच तच्छ्रुत्वा नृपतेर्वाक्यं महाज्ञानी मुनीश्वरः । चिन्तयित्वा क्षणं ज्ञात्वा कारणं तमुचाव ह
68 // iti śrībṛhannāradīyapurāṇottarabhāge rukmāṅgada vāmadevasaṃvādo nāma daśamo 'dhyāyaḥ vasiṣṭha uvāca tacchrutvā nṛpatervākyaṃ mahājñānī munīśvaraḥ / cintayitvā kṣaṇaṃ jñātvā kāraṇaṃ tamucāva ha
1 ॥ वामदेव उवाच पुरा त्वमवनीपाल शूद्रजातिसमुद्भवः । दारिर्द्येण पराभूतो दुष्टया भार्यया तथा
1 // vāmadeva uvāca purā tvamavanīpāla śūdrajātisamudbhavaḥ / dārirdyeṇa parābhūto duṣṭayā bhāryayā tathā
2 ॥ परसेवनया चैव वेतनेन भुजिक्रिया । निवसन्दुःखसंतप्तो बहुवर्षाणि पार्थिव
2 // parasevanayā caiva vetanena bhujikriyā / nivasanduḥkhasaṃtapto bahuvarṣāṇi pārthiva
3 ॥ कदाचिद्द्विजसंसर्गात्तीर्थयात्रां गतो भवान् । ततः सर्वाणि तीर्थानि परक्रम्य महीपते
3 // kadāciddvijasaṃsargāttīrthayātrāṃ gato bhavān / tataḥ sarvāṇi tīrthāni parakramya mahīpate
4 ॥ द्विजसेवापरो जातो मथुरां पुण्यरूपिणीम् । तत्र स्नातं त्वया विप्रसंगेन यमुनाजले
4 // dvijasevāparo jāto mathurāṃ puṇyarūpiṇīm / tatra snātaṃ tvayā viprasaṃgena yamunājale
5 ॥ विश्रान्तिसंज्ञके तीर्थे सर्वतीर्थोत्तमोत्तमे । मन्दिरे च वराहस्य कथ्यमानां कथां नृप
5 // viśrāntisaṃjñake tīrthe sarvatīrthottamottame / mandire ca varāhasya kathyamānāṃ kathāṃ nṛpa
6 ॥ पुराणोक्तां च शुश्राव अशून्यशयनव्रतम् । चतुर्भिः पारणैर्यस्य निष्पत्तिस्तु विधीयते
6 // purāṇoktāṃ ca śuśrāva aśūnyaśayanavratam / caturbhiḥ pāraṇairyasya niṣpattistu vidhīyate
7 ॥ येन चीर्णेन देवेशो जीमूताभः प्रसीदति । लक्ष्मीभर्ता जगन्नाथो निःशेषाघौघनाशनः
7 // yena cīrṇena deveśo jīmūtābhaḥ prasīdati / lakṣmībhartā jagannātho niḥśeṣāghaughanāśanaḥ
8 ॥ तत्कृतं भवता राजन्पुनरभ्येत्य मन्दिरम् । अशून्यशयनं पुण्यं गृहे वृद्धिकरं परम्
8 // tatkṛtaṃ bhavatā rājanpunarabhyetya mandiram / aśūnyaśayanaṃ puṇyaṃ gṛhe vṛddhikaraṃ param
9 ॥ अकृत्वेदं महाराज व्रतं पातकनाशनम् । गार्हस्थ्यमनुतिष्ठेत वन्ध्यावन्निष्फलो भवेत् । सुखमीदृग्विधं लोके दुर्लभं प्रतिभाति मे
9 // akṛtvedaṃ mahārāja vrataṃ pātakanāśanam / gārhasthyamanutiṣṭheta vandhyāvanniṣphalo bhavet / sukhamīdṛgvidhaṃ loke durlabhaṃ pratibhāti me
10 ॥ श्रावणस्य तु मासस्य द्वितीययां महीपते । ग्राह्यमेतद्व्रतं पुण्यं जन्ममृत्युजरापहम्
10 // śrāvaṇasya tu māsasya dvitīyayāṃ mahīpate / grāhyametadvrataṃ puṇyaṃ janmamṛtyujarāpaham
11 ॥ लक्ष्मीयुक्तो जगन्नाथः पूजनीयो ऽत्र पार्थिव । फलैः पुष्पैस्तथा धूपैश्चारुरक्तानुलेपनैः । शय्यादानैर्वस्त्रदानैस्तथा ब्राह्मणभोजनैः
11 // lakṣmīyukto jagannāthaḥ pūjanīyo 'tra pārthiva / phalaiḥ puṣpaistathā dhūpaiścāruraktānulepanaiḥ / śayyādānairvastradānaistathā brāhmaṇabhojanaiḥ
12 ॥ तत्त्वया सर्वमेतद्धिकृतं राजन्सुदुस्तरम् । तस्यैव कर्मणः पुष्टिरशून्यस्य महीपते । इमानेवाग्रतः पुण्यास्त्वयोक्तान्विस्तराच्छृणु
12 // tattvayā sarvametaddhikṛtaṃ rājansudustaram / tasyaiva karmaṇaḥ puṣṭiraśūnyasya mahīpate / imānevāgrataḥ puṇyāstvayoktānvistarācchṛṇu
13 ॥ नाप्रसन्नें जगन्नाथे भवेयुरिति निश्चितम् । पूर्वजन्मनि देवेशस्त्वयाशून्येन पूजितः
13 // nāprasanneṃ jagannāthe bhaveyuriti niścitam / pūrvajanmani deveśastvayāśūnyena pūjitaḥ
14 ॥ इह जन्मनि राजेन्द्र द्वादश्यार्चयसे हरिम् । अवश्यं प्राप्यसे राजन् विष्णोः सायुज्यतां ध्रुवम्
14 // iha janmani rājendra dvādaśyārcayase harim / avaśyaṃ prāpyase rājan viṣṇoḥ sāyujyatāṃ dhruvam
15 ॥ एष प्रश्नो मया राजन्व्याख्यातस्ते सुमङ्गलः । संपदां प्रभवोपेतो ज्ञातेरुत्कर्षणार्थकः
15 // eṣa praśno mayā rājanvyākhyātaste sumaṅgalaḥ / saṃpadāṃ prabhavopeto jñāterutkarṣaṇārthakaḥ
16 ॥ किमन्यत्ते महीपाल ददामीह करोमि च । अवश्यं सर्वयोग्यो ऽसि भक्तो ऽसि त्वं जनार्दने
16 // kimanyatte mahīpāla dadāmīha karomi ca / avaśyaṃ sarvayogyo 'si bhakto 'si tvaṃ janārdane
17 ॥ राजोवाच उत्सुको ऽहं द्विजश्रेष्ठ मन्दरं पर्वतं प्रति । तत्राश्चर्याण्यनेकानि द्रष्टुकामस्तवाज्ञया
17 // rājovāca utsuko 'haṃ dvijaśreṣṭha mandaraṃ parvataṃ prati / tatrāścaryāṇyanekāni draṣṭukāmastavājñayā
18 ॥ लघुर्भूत्वा गुरुं त्यक्त्वा पुत्रोपरि द्विजोत्तम । राज्यशासनजं भारं दुर्वहं यच्च भूमिपैः
18 // laghurbhūtvā guruṃ tyaktvā putropari dvijottama / rājyaśāsanajaṃ bhāraṃ durvahaṃ yacca bhūmipaiḥ
19 ॥ सो ऽहं स्वेच्छाचरो यातो मत्कृत्यं तनयश्चरेत् । तच्छत्वा वचनं राज्ञो वामदेवो ऽब्रवीदिदम्
19 // so 'haṃ svecchācaro yāto matkṛtyaṃ tanayaścaret / tacchatvā vacanaṃ rājño vāmadevo 'bravīdidam
20 ॥ एतद्धि परमं कृत्यं पुत्रस्य नृपपुङ्गवं । यत्क्लेशात्पितरं प्रेम्णा विमोचयति सर्वदा
20 // etaddhi paramaṃ kṛtyaṃ putrasya nṛpapuṅgavaṃ / yatkleśātpitaraṃ premṇā vimocayati sarvadā
21 ॥ पितुर्वचनकारी च मनोवाक्कायशक्तितः । तस्य भागीरथीस्नानमहन्यहनि जायते
21 // piturvacanakārī ca manovākkāyaśaktitaḥ / tasya bhāgīrathīsnānamahanyahani jāyate
22 ॥ निरस्य पितृवाक्यं तु व्रजेत्स्नातुं सुरापगाम् । नो शुद्धिस्तस्य पुत्रस्य इतीत्थं वैदिकी श्रुतिः
22 // nirasya pitṛvākyaṃ tu vrajetsnātuṃ surāpagām / no śuddhistasya putrasya itītthaṃ vaidikī śrutiḥ
23 ॥ स त्वं गच्छ यथाकामं कृतकृत्यो ऽसि भूपते । हरिप्रसादात्ते जातो वंशे पुत्रः स पुण्यकृत्
23 // sa tvaṃ gaccha yathākāmaṃ kṛtakṛtyo 'si bhūpate / hariprasādātte jāto vaṃśe putraḥ sa puṇyakṛt
24 ॥ एवमुक्ते तु मुनिना समारुह्य तुरङ्गमम् । ययौ शीघ्रगतिः श्रीमान्सदागतिरिव स्वयम्
24 // evamukte tu muninā samāruhya turaṅgamam / yayau śīghragatiḥ śrīmānsadāgatiriva svayam
25 ॥ वीक्ष्यमाणो गिरीन्सर्वान्वनानि सरितस्तथा । सर्वाश्चर्याणि राजेन्द्रः सरांस्युपवनानि च
25 // vīkṣyamāṇo girīnsarvānvanāni saritastathā / sarvāścaryāṇi rājendraḥ sarāṃsyupavanāni ca
26 ॥ सो ऽचिरेणैव कालेन संप्राप्तो मन्दराचलम् । भ्रामयित्वा गिरिं श्वेतं गन्धमादनमेव च
26 // so 'cireṇaiva kālena saṃprāpto mandarācalam / bhrāmayitvā giriṃ śvetaṃ gandhamādanameva ca
27 ॥ अतीत्य च महामेरुं दृष्ट्वा चैवोत्तरान्कुरून् । शतसूर्यप्रतीकाशं सर्वतः काञ्चनावृतम्
27 // atītya ca mahāmeruṃ dṛṣṭvā caivottarānkurūn / śatasūryapratīkāśaṃ sarvataḥ kāñcanāvṛtam
28 ॥ संघृष्टं हरिबाहुभ्यां स्रवन्तं काञ्चनं रसम् । तद्भूभागं नगाकीर्णं बहुधातुविभूषितम्
28 // saṃghṛṣṭaṃ haribāhubhyāṃ sravantaṃ kāñcanaṃ rasam / tadbhūbhāgaṃ nagākīrṇaṃ bahudhātuvibhūṣitam
29 ॥ बहुनिर्झरसंयुक्तं बहुकन्दरभूषितम् । निम्नागायुतसंपूर्णं धौतं गङ्गाजलैः शुभैः
29 // bahunirjharasaṃyuktaṃ bahukandarabhūṣitam / nimnāgāyutasaṃpūrṇaṃ dhautaṃ gaṅgājalaiḥ śubhaiḥ
30 ॥ विश्वस्तैर्युवतीवृन्दैः कान्ताशर्मोपसेविभिः । घटप्रमाणैर्नृपते परिपक्वैः सुगन्धिभिः
30 // viśvastairyuvatīvṛndaiḥ kāntāśarmopasevibhiḥ / ghaṭapramāṇairnṛpate paripakvaiḥ sugandhibhiḥ
31 ॥ फलैर्युवतिसंभूतैः कुचैरिव विभूषितम् । द्विरेफध्वनिसंयुक्तं कोकिलस्वरनादितम्
31 // phalairyuvatisaṃbhūtaiḥ kucairiva vibhūṣitam / dvirephadhvanisaṃyuktaṃ kokilasvaranāditam
32 ॥ अनेकसत्त्वविरुतैः समन्तान्नादितं गिरिम् । संपश्यमानो नृपतिर्विवेश स महागिरिम्
32 // anekasattvavirutaiḥ samantānnāditaṃ girim / saṃpaśyamāno nṛpatirviveśa sa mahāgirim
33 ॥ आरोढुकामस्तु कुतूहलात्तमन्वेषयन्केन पथा प्ररोहम् । स वीक्षते यावदसौ समन्तात्तावत्समस्तं द्रुमपक्षिसंघम्
33 // āroḍhukāmastu kutūhalāttamanveṣayankena pathā praroham / sa vīkṣate yāvadasau samantāttāvatsamastaṃ drumapakṣisaṃgham
34 ॥ विसर्पमाणं ध्वनिना गृहीतं विमोहिनीवक्त्रसमुद्भवेन । उपप्लवन्तं तरसा महीपस्तेनैव सार्द्धं स जगाम तूर्णम्
34 // visarpamāṇaṃ dhvaninā gṛhītaṃ vimohinīvaktrasamudbhavena / upaplavantaṃ tarasā mahīpastenaiva sārddhaṃ sa jagāma tūrṇam
35 ॥ तस्यापि कर्णे ध्वनिराविवेश विमोहिनीवक्त्रसमुद्भवो यः । विमोहितो येन विमुच्य वाहं त्रिविक्रमेणेव विलङ्घ्यमानम्
35 // tasyāpi karṇe dhvanirāviveśa vimohinīvaktrasamudbhavo yaḥ / vimohito yena vimucya vāhaṃ trivikrameṇeva vilaṅghyamānam
36 ॥ मार्गं गिरेर्मोहिनिगीतमुग्धं क्षणेन राजा सहसा ददर्श । गिरौ स्थितां तप्तसुवर्णभासं कामस्य यष्टीमिव निर्मितां च
36 // mārgaṃ girermohinigītamugdhaṃ kṣaṇena rājā sahasā dadarśa / girau sthitāṃ taptasuvarṇabhāsaṃ kāmasya yaṣṭīmiva nirmitāṃ ca
37 ॥ शक्रस्य लिङ्गं गगने प्रसक्तं संपूजयन्तीमिव लोकसूत्यै । क्षमास्वरूपामिव वै रसाया गिरेः सुताया इव रूपराशिम्
37 // śakrasya liṅgaṃ gagane prasaktaṃ saṃpūjayantīmiva lokasūtyai / kṣamāsvarūpāmiva vai rasāyā gireḥ sutāyā iva rūparāśim
38 ॥ सिंधोस्तु वेलामिव रूपयुक्तां तस्यास्तनुं वै रतिमन्दिराख्याम् । विकर्षमाणां सहसा त्रिनेत्रं लिङ्गाश्रयं देवविनोदनार्थम्
38 // siṃdhostu velāmiva rūpayuktāṃ tasyāstanuṃ vai ratimandirākhyām / vikarṣamāṇāṃ sahasā trinetraṃ liṅgāśrayaṃ devavinodanārtham
39 ॥ तत्पुण्यकर्त्तुर्मनसाभिलाषां व्यवस्थितो मोहिनिरूपदर्शी । विमोहितो ऽसौ निपपात राजा विमोहिनीकामशरेण विद्धः
39 // tatpuṇyakartturmanasābhilāṣāṃ vyavasthito mohinirūpadarśī / vimohito 'sau nipapāta rājā vimohinīkāmaśareṇa viddhaḥ
40 ॥ ज्वरेण तीव्रेण गृहीतदेहः समीपमस्याः स ससर्प शीघ्रम् । विसर्पिणं भूमिपतिं सुनेत्रा विलोकयामास कटाक्षदृष्ट्या
40 // jvareṇa tīvreṇa gṛhītadehaḥ samīpamasyāḥ sa sasarpa śīghram / visarpiṇaṃ bhūmipatiṃ sunetrā vilokayāmāsa kaṭākṣadṛṣṭyā
41 ॥ विमुच्य वीणां विरराम गीतात्पाप्तं च कार्यं सहसैव मेने । विधूनयन्ती मृगपक्षिसघान्सुवाससा गण्डभुजौ निवार्य
41 // vimucya vīṇāṃ virarāma gītātpāptaṃ ca kāryaṃ sahasaiva mene / vidhūnayantī mṛgapakṣisaghānsuvāsasā gaṇḍabhujau nivārya
42 ॥ शिलीमुखान् श्वाससुगन्धमुग्धान् जगाम देवी नृपतेः समीपम् । त्यक्त्वा हरं पूज्यतमं सुलिङ्गं गगत्वा तु पार्श्वे तमुदारचेष्टा
42 // śilīmukhān śvāsasugandhamugdhān jagāma devī nṛpateḥ samīpam / tyaktvā haraṃ pūjyatamaṃ suliṅgaṃ gagatvā tu pārśve tamudāraceṣṭā
43 ॥ विमोहिनी नीररजपत्रनेत्रा उवाच वाक्यं मधुरं मनोज्ञम् । रुक्माङ्गदं कामशराभितप्तमुत्तिष्ठ राजन्वशगा तवाहम्
43 // vimohinī nīrarajapatranetrā uvāca vākyaṃ madhuraṃ manojñam / rukmāṅgadaṃ kāmaśarābhitaptamuttiṣṭha rājanvaśagā tavāham
44 ॥ किं मूर्च्छया देहमिमं क्षिणोषि यस्त्वं धराभारमिमं महान्तम् । तृणीकृतं भूप समुद्वहेथा यन्मामकं रूपमवेक्ष्य हारि
44 // kiṃ mūrcchayā dehamimaṃ kṣiṇoṣi yastvaṃ dharābhāramimaṃ mahāntam / tṛṇīkṛtaṃ bhūpa samudvahethā yanmāmakaṃ rūpamavekṣya hāri
45 ॥ किं मुह्यसे दुर्बलगौरिवेह पङ्के निमग्ना भव त्वम् । धीरो ऽसि विडंबयेथाः किमर्थमात्मानमुदारचेष्टम्
45 // kiṃ muhyase durbalagauriveha paṅke nimagnā bhava tvam / dhīro 'si viḍaṃbayethāḥ kimarthamātmānamudāraceṣṭam
46 ॥ यद्यस्ति वाञ्छा तव भूपतीश ममानुकूले सुरते ऽतिहृद्ये । प्रदाय दानं च सुधर्ममुक्तं भुङ्क्ष्व स्वदासीमिव मां रतिज्ञाम्
46 // yadyasti vāñchā tava bhūpatīśa mamānukūle surate 'tihṛdye / pradāya dānaṃ ca sudharmamuktaṃ bhuṅkṣva svadāsīmiva māṃ ratijñām