74 ॥ इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणोत्तरभागे गोधाविमुक्तिर्नाम चतुर्दशो ऽध्यायः वसिष्ठ उवाच विमोच्य पातकाद्राजा गृहगोधां हसन्निव । उवाच मोहिनीं हृष्टः शीघ्रमारुह्यतां हयः
74 // iti śrībṛhannāradīyapurāṇottarabhāge godhāvimuktirnāma caturdaśo 'dhyāyaḥ vasiṣṭha uvāca vimocya pātakādrājā gṛhagodhāṃ hasanniva / uvāca mohinīṃ hṛṣṭaḥ śīghramāruhyatāṃ hayaḥ
1 ॥ योजनायुतगामी च क्षणात्कृष्णहयो यथा । तदाकर्ण्य वचो राज्ञो मोहिनी मदलालसा
1 // yojanāyutagāmī ca kṣaṇātkṛṣṇahayo yathā / tadākarṇya vaco rājño mohinī madalālasā
2 ॥ आरुरोह समं भर्त्रा तं हयं वातवेगिनम् । उवाच च वचो भूपं भर्तारं चारुहासिनी
2 // āruroha samaṃ bhartrā taṃ hayaṃ vātaveginam / uvāca ca vaco bhūpaṃ bhartāraṃ cāruhāsinī
3 ॥ प्रचोदयेममर्वाणं स्वपुराय महीपते । पुत्रवक्त्रं स्पृहा द्रष्टुं लंपटा तव वर्तते
3 // pracodayemamarvāṇaṃ svapurāya mahīpate / putravaktraṃ spṛhā draṣṭuṃ laṃpaṭā tava vartate
4 ॥ तवाधीना नृपश्रेष्ठ गम्यतां यत्र ते मनः । मोहिन्या वचनं श्रुत्वा तप्रस्थे नगरं प्रति
4 // tavādhīnā nṛpaśreṣṭha gamyatāṃ yatra te manaḥ / mohinyā vacanaṃ śrutvā taprasthe nagaraṃ prati
5 ॥ पश्यमानः सुसंहृष्टः पादपान्पर्वतान्नदीः । वनानि सुविचित्राणि मृगान्बहुविधानपि
5 // paśyamānaḥ susaṃhṛṣṭaḥ pādapānparvatānnadīḥ / vanāni suvicitrāṇi mṛgānbahuvidhānapi
6 ॥ ग्रामान्दुर्गांस्तथा देशान्नगराणि शुभानि च । सरांसि च विचित्राणि भूभागान्सुमनोहरान्
6 // grāmāndurgāṃstathā deśānnagarāṇi śubhāni ca / sarāṃsi ca vicitrāṇi bhūbhāgānsumanoharān
7 ॥ अचिरेणाश्रमं दृष्ट्वा वामदेवस्य भूपते । आकाशस्थो महीपालो नमस्कृत्य त्वरान्वितः
7 // acireṇāśramaṃ dṛṣṭvā vāmadevasya bhūpate / ākāśastho mahīpālo namaskṛtya tvarānvitaḥ
8 ॥ पुनरेव ययौ राजा वायुवेगेन वाजिना । पश्यमानो बहून्देशान्धनधान्यसमन्वितान्
8 // punareva yayau rājā vāyuvegena vājinā / paśyamāno bahūndeśāndhanadhānyasamanvitān
9 ॥ आससाद पुरं राजा वैदिशं स्ववशं च तत् । तमायान्तं नृपं श्रुत्वा चारैर्द्धर्माङ्गदः सुतः
9 // āsasāda puraṃ rājā vaidiśaṃ svavaśaṃ ca tat / tamāyāntaṃ nṛpaṃ śrutvā cārairddharmāṅgadaḥ sutaḥ
10 ॥ पितरं हर्षसंयुक्तो भूपालान्वाक्यमब्रवीत् । एषा प्कराशमायाति उदीची दिङ् नृपोत्तमाः
10 // pitaraṃ harṣasaṃyukto bhūpālānvākyamabravīt / eṣā pkarāśamāyāti udīcī diṅ nṛpottamāḥ
11 ॥ मत्पितुर्वाजिनाक्रान्ता तत्तेजः परिरञ्जिता । तस्माद्गच्छामहे सर्वे संमुखं ह्यवनीपतेः
11 // matpiturvājinākrāntā tattejaḥ parirañjitā / tasmādgacchāmahe sarve saṃmukhaṃ hyavanīpateḥ
12 ॥ पितुरागतमात्रस्य संमुखं न सुतो व्रजेत् । स याति नरकं घोरं यावदिन्द्राश्चतुर्द्दशा
12 // piturāgatamātrasya saṃmukhaṃ na suto vrajet / sa yāti narakaṃ ghoraṃ yāvadindrāścaturddaśā
13 ॥ संमुखं व्रजमानस्य पुत्रस्य पितरं प्रति । पदे पदे यज्ञफलं प्रोचुः पौराणिका द्विजाः
13 // saṃmukhaṃ vrajamānasya putrasya pitaraṃ prati / pade pade yajñaphalaṃ procuḥ paurāṇikā dvijāḥ
14 ॥ उत्तिष्ठध्वं व्रजाम्येष भवद्भिः परिवारितः । अभिवादयितुं प्रेम्णा एष मे देवदेवता
14 // uttiṣṭhadhvaṃ vrajāmyeṣa bhavadbhiḥ parivāritaḥ / abhivādayituṃ premṇā eṣa me devadevatā
15 ॥ तथोत्युक्तैस्तुतैः सर्वैर्भूमिपालैर्नृपात्मजः । जगाम संमुखं पद्भ्यां क्रोशमात्रं पितुस्तदा
15 // tathotyuktaistutaiḥ sarvairbhūmipālairnṛpātmajaḥ / jagāma saṃmukhaṃ padbhyāṃ krośamātraṃ pitustadā
16 ॥ ततो राजसहस्रेण मूर्तिमानिव मन्मथः । स गत्वा दूरमध्वानमाससादनृपं पथि
16 // tato rājasahasreṇa mūrtimāniva manmathaḥ / sa gatvā dūramadhvānamāsasādanṛpaṃ pathi
17 ॥ संप्राप्य पितरं स्त्रेहाज्जगाम धरणीं तदा । शिरसा राजभिः सार्द्धं प्रणाममकरोत्तदा
17 // saṃprāpya pitaraṃ strehājjagāma dharaṇīṃ tadā / śirasā rājabhiḥ sārddhaṃ praṇāmamakarottadā
18 ॥ प्रेम्णा समागतं प्रक्ष्य तं पतन्तं नृपैः सह । अवरुह्य हयाद्राजा समुत्थाप्य सुतं विभो
18 // premṇā samāgataṃ prakṣya taṃ patantaṃ nṛpaiḥ saha / avaruhya hayādrājā samutthāpya sutaṃ vibho
19 ॥ भुजाभ्यां साधु पीनाभ्यां पर्यष्वञ्जत भूपतिः । मूर्ध्नि चैवमुपाघ्राय उवाच तनयं तदा
19 // bhujābhyāṃ sādhu pīnābhyāṃ paryaṣvañjata bhūpatiḥ / mūrdhni caivamupāghrāya uvāca tanayaṃ tadā
20 ॥ कच्चित्पासि प्रजाः सर्वाः कच्चिद्दण्डयसे रिपून् । न्यायागतेन वित्तेन कोशं पुत्र बिभर्षि च
20 // kaccitpāsi prajāḥ sarvāḥ kacciddaṇḍayase ripūn / nyāyāgatena vittena kośaṃ putra bibharṣi ca
21 ॥ कच्चिद्विप्रेष्वत्यधिका वृत्तिर्दत्ता नपायिनी । कच्चित्ते कान्तशीलत्वं कच्चिद्वक्ताः न निष्ठुरम्
21 // kaccidvipreṣvatyadhikā vṛttirdattā napāyinī / kaccitte kāntaśīlatvaṃ kaccidvaktāḥ na niṣṭhuram
22 ॥ कच्चिद्गावो न दुह्यन्ते पुत्र चाण्डलवेश्मानं । कच्चिद्वचनकर्तारस्तनयाश्च पितुः सदा
22 // kaccidgāvo na duhyante putra cāṇḍalaveśmānaṃ / kaccidvacanakartārastanayāśca pituḥ sadā
23 ॥ कच्चिद्वधूः श्वश्रूवाक्ये वर्तते भर्तरि क्वचित् । कच्चिद्विवादान्विप्रेस्तु समं नेक्षस आत्मज
23 // kaccidvadhūḥ śvaśrūvākye vartate bhartari kvacit / kaccidvivādānviprestu samaṃ nekṣasa ātmaja
24 ॥ कच्चिद्गावो न रुध्यन्ते विषये विविधैस्तृणैः । तुलामानानि सर्वाणि ह्यन्नादीनां सदेक्षसे
24 // kaccidgāvo na rudhyante viṣaye vividhaistṛṇaiḥ / tulāmānāni sarvāṇi hyannādīnāṃ sadekṣase
25 ॥ कुटुंबिनं करैः पुत्र नात्यर्थमभिदूयसे । कच्चिन्न द्यूतपानादि वर्तते विषये तव
25 // kuṭuṃbinaṃ karaiḥ putra nātyarthamabhidūyase / kaccinna dyūtapānādi vartate viṣaye tava
26 ॥ कच्चिद्भिन्नरसैर्लोका भिन्नवाक्यैः पुरे तव । न दानैर्जीर्णवस्त्रैश्च नोपजीवन्ति मानवाः
26 // kaccidbhinnarasairlokā bhinnavākyaiḥ pure tava / na dānairjīrṇavastraiśca nopajīvanti mānavāḥ
27 ॥ कच्चिदृष्ट्वा स्वयं पुत्र हस्त्यश्वं परिरक्षसि । कच्चिच्च मातरः सर्वा ह्यविशेषेण पश्यसि
27 // kaccidṛṣṭvā svayaṃ putra hastyaśvaṃ parirakṣasi / kaccicca mātaraḥ sarvā hyaviśeṣeṇa paśyasi
28 ॥ कच्चिन्न वासरे विष्णोर्नरा भुञ्जन्ति पुत्रक । शशिनि क्षीणतां प्राप्ते कच्चिच्छ्राद्धपरो नरः
28 // kaccinna vāsare viṣṇornarā bhuñjanti putraka / śaśini kṣīṇatāṃ prāpte kaccicchrāddhaparo naraḥ
29 ॥ कच्चिच्चापररात्रेषु सदा निद्रां विमुञ्चसि । निद्रा मूलमधर्मस्य निद्रा पापविवर्द्धिनी
29 // kacciccāpararātreṣu sadā nidrāṃ vimuñcasi / nidrā mūlamadharmasya nidrā pāpavivarddhinī
30 ॥ निद्रा दारिद्यजननी निद्रा श्रेयोविनाशिनी । नहि निद्रान्वितो राजा चिरं शास्ति वसुंधराम्
30 // nidrā dāridyajananī nidrā śreyovināśinī / nahi nidrānvito rājā ciraṃ śāsti vasuṃdharām
31 ॥ पुंश्चलीव सदा भर्तुर्लोकद्वयविनाशिनी । एवमुच्चरमाणं तं तनयो वाक्यमब्रवीत्
31 // puṃścalīva sadā bharturlokadvayavināśinī / evamuccaramāṇaṃ taṃ tanayo vākyamabravīt
32 ॥ धर्माङ्गदो महीपालं प्रणम्य च पुनः पुनः । सर्वमेतत्कृतं तात पुनः कर्तास्मि ते वचः
32 // dharmāṅgado mahīpālaṃ praṇamya ca punaḥ punaḥ / sarvametatkṛtaṃ tāta punaḥ kartāsmi te vacaḥ
33 ॥ पितुर्वचनकर्तारः पुत्रा धन्या जगत्त्रये । किं ततः पातकं राजन्यो न कुर्यात्पितुर्वचः
33 // piturvacanakartāraḥ putrā dhanyā jagattraye / kiṃ tataḥ pātakaṃ rājanyo na kuryātpiturvacaḥ
34 ॥ पितृवाक्यमनादृत्य व्रजेत्स्नातुं त्रिमार्गगाम् । न तत्तीर्थफलं भुङ्क्ते यो न कुर्यात्पितुर्वचः
34 // pitṛvākyamanādṛtya vrajetsnātuṃ trimārgagām / na tattīrthaphalaṃ bhuṅkte yo na kuryātpiturvacaḥ
35 ॥ त्वदधीनं शरीरं मे त्वदधीनं हि जीवितम् । त्वदधीनो हि मे धर्मस्त्वं च मे दैवतं परम्
35 // tvadadhīnaṃ śarīraṃ me tvadadhīnaṃ hi jīvitam / tvadadhīno hi me dharmastvaṃ ca me daivataṃ param
36 ॥ त्रैलोक्यस्यापि दानेन न शुद्ध्येत ऋणात्सुतः । किं पुनर्देहवित्ताभ्यां केशदानादिभिर्विभो
36 // trailokyasyāpi dānena na śuddhyeta ṛṇātsutaḥ / kiṃ punardehavittābhyāṃ keśadānādibhirvibho
37 ॥ एवं ब्रुवाणं तनयं बहुभूपालसंवृतम् । रुक्माङ्गदः परिष्वज्य पुनराह सुतं वचः । सत्यमेतत्त्वया पुत्र व्याहृतं धर्मवेदिना
37 // evaṃ bruvāṇaṃ tanayaṃ bahubhūpālasaṃvṛtam / rukmāṅgadaḥ pariṣvajya punarāha sutaṃ vacaḥ / satyametattvayā putra vyāhṛtaṃ dharmavedinā
38 ॥ पितुरभ्यधिकं किञ्चिद्दैवतं न सुतस्य हि । देवाः पराङ्मुखास्तस्य पितरं यो ऽवमन्यते
38 // piturabhyadhikaṃ kiñciddaivataṃ na sutasya hi / devāḥ parāṅmukhāstasya pitaraṃ yo 'vamanyate
39 ॥ सो ऽहं मूर्ध्नात्वया पुत्र धृतस्तत्क्षितिरक्षणात् । जित्वा द्वीपवतीं पृथ्वीं बहुभूपालसंवृताम्
39 // so 'haṃ mūrdhnātvayā putra dhṛtastatkṣitirakṣaṇāt / jitvā dvīpavatīṃ pṛthvīṃ bahubhūpālasaṃvṛtām
40 ॥ एतत्सौख्यं परं लोके एतत्स्वर्गपदं ध्रुवम् । पितुरभ्यधिकः पुत्रो यद्भवेत्क्षितिमण्डले
40 // etatsaukhyaṃ paraṃ loke etatsvargapadaṃ dhruvam / piturabhyadhikaḥ putro yadbhavetkṣitimaṇḍale
41 ॥ सो ऽहं पुत्र कृतार्थस्तु कृतः सद्गुणवर्त्मना । त्वया साधयता भूपान्यथा हरिदिनं शुभम्
41 // so 'haṃ putra kṛtārthastu kṛtaḥ sadguṇavartmanā / tvayā sādhayatā bhūpānyathā haridinaṃ śubham
42 ॥ तत्पितुर्वचनं श्रुत्वा पुत्रो धर्माङ्गदो ऽब्रवीत् । क्क गतस्तु भवांस्तात निवेश्य मयि संपदः
42 // tatpiturvacanaṃ śrutvā putro dharmāṅgado 'bravīt / kka gatastu bhavāṃstāta niveśya mayi saṃpadaḥ
43 ॥ कस्मिन्स्थाने त्वियं प्राप्ता सूर्यायुतसमप्रभा । मन्ये निर्वेदमापन्न इमां सृष्ट्वा प्रजापतिः
43 // kasminsthāne tviyaṃ prāptā sūryāyutasamaprabhā / manye nirvedamāpanna imāṃ sṛṣṭvā prajāpatiḥ
44 ॥ नैतद्रूपा महीपालनारी त्रैलोक्यमध्यतः । मन्ये भूधरजातेयमथवा सागरोद्भवा
44 // naitadrūpā mahīpālanārī trailokyamadhyataḥ / manye bhūdharajāteyamathavā sāgarodbhavā
45 ॥ माया वा मयदैत्यस्य प्रमदारूपसंस्थिता । अहो सुनुपुणो धाता येनेयं निर्मिता विभो । बालाग्रशतभागो हि व्यलीको नोपपद्यते
45 // māyā vā mayadaityasya pramadārūpasaṃsthitā / aho sunupuṇo dhātā yeneyaṃ nirmitā vibho / bālāgraśatabhāgo hi vyalīko nopapadyate
46 ॥ इयं हि योग्या कनकावदाता गृहाय तुभ्यं जगतीपतीश । एवं विधा मे जननी यदि स्यात्को ऽन्यो ऽस्ति मत्तः सुकृती मनुष्यः
46 // iyaṃ hi yogyā kanakāvadātā gṛhāya tubhyaṃ jagatīpatīśa / evaṃ vidhā me jananī yadi syātko 'nyo 'sti mattaḥ sukṛtī manuṣyaḥ