26 ॥ इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणोत्तरभागे द्वादशीमाहात्म्यवर्णनं नाम प्रथमो ऽध्यायः वसिष्ट उवाच इममेवार्थमुद्दिश्य नैमिषारण्यवासिनः । पप्रच्छुर्मुनयः सूतं व्यासशिष्यं महामतिम्
26 // iti śrībṛhannāradīyapurāṇottarabhāge dvādaśīmāhātmyavarṇanaṃ nāma prathamo 'dhyāyaḥ vasiṣṭa uvāca imamevārthamuddiśya naimiṣāraṇyavāsinaḥ / papracchurmunayaḥ sūtaṃ vyāsaśiṣyaṃ mahāmatim
1 ॥ स तु पृष्टो महाभाग एकादश्याः सुविस्तरम् । माहात्म्यं कथयामास उपवासविधिं तथा
1 // sa tu pṛṣṭo mahābhāga ekādaśyāḥ suvistaram / māhātmyaṃ kathayāmāsa upavāsavidhiṃ tathā
2 ॥ तद्वाक्यं सूतपुत्रस्य श्रुत्वा द्विजवरोत्तमाः । माहात्म्यं चक्रिणश्चापि सर्वपापौघ शान्तिदम्
2 // tadvākyaṃ sūtaputrasya śrutvā dvijavarottamāḥ / māhātmyaṃ cakriṇaścāpi sarvapāpaugha śāntidam
3 ॥ पुनः पप्रच्छुरमलं सूतं पौराणिकं नृप । अष्टादश पुराणानि भवान् जानाति मानद
3 // punaḥ papracchuramalaṃ sūtaṃ paurāṇikaṃ nṛpa / aṣṭādaśa purāṇāni bhavān jānāti mānada
4 ॥ कानीनस्य प्रसादेनः महाभारतमप्युत । तन्नास्ति यन्न वेत्सि त्वं पुराणेषु स्मृतिष्वपि
4 // kānīnasya prasādenaḥ mahābhāratamapyuta / tannāsti yanna vetsi tvaṃ purāṇeṣu smṛtiṣvapi
5 ॥ चरिते रघुनाथस्य शतकोटिप्रविस्तरे । अस्माकं संशयः कश्चिद्धृदये संप्रवर्तते
5 // carite raghunāthasya śatakoṭipravistare / asmākaṃ saṃśayaḥ kaściddhṛdaye saṃpravartate
6 ॥ तं भवानर्हति च्छेत्तुं याथार्थ्येन सुविस्तरात् । तिथेः प्रान्तमुपोष्यं स्यादाहोस्विन्मूलमेव च
6 // taṃ bhavānarhati cchettuṃ yāthārthyena suvistarāt / titheḥ prāntamupoṣyaṃ syādāhosvinmūlameva ca
7 ॥ दैवे पैत्र्ये समाख्याहि नावेद्यं विद्यते तवल । सौतिरुवाच तिथेः प्रान्तं सुराणां हि उपोष्यं प्रीतिवर्द्धनम्
7 // daive paitrye samākhyāhi nāvedyaṃ vidyate tavala / sautiruvāca titheḥ prāntaṃ surāṇāṃ hi upoṣyaṃ prītivarddhanam
8 ॥ मूलं तिथेः पितॄणां तु कालज्ञैः प्रियमीरितम् । अतः प्रान्तमुपोष्यं हि तिथेर्दशफलेप्सुभिः
8 // mūlaṃ titheḥ pitṝṇāṃ tu kālajñaiḥ priyamīritam / ataḥ prāntamupoṣyaṃ hi titherdaśaphalepsubhiḥ
9 ॥ मूलं हि पितृतृप्त्यर्थं विज्ञेयं धर्मकाङ्क्षिभिः । पूर्वविद्धा न कर्तव्या द्वितीया चाष्टमी तथा
9 // mūlaṃ hi pitṛtṛptyarthaṃ vijñeyaṃ dharmakāṅkṣibhiḥ / pūrvaviddhā na kartavyā dvitīyā cāṣṭamī tathā
10 ॥ षष्ठी चैकादशी भूप धर्मकामार्थलिप्सुभिः । पूर्वविद्धा द्विजश्रेष्ठाः कर्तव्या सप्तमी सदा
10 // ṣaṣṭhī caikādaśī bhūpa dharmakāmārthalipsubhiḥ / pūrvaviddhā dvijaśreṣṭhāḥ kartavyā saptamī sadā
11 ॥ दर्शश्च पौर्णमासश्च पितुः सांवत्सरं दिनम् । पूर्वविद्धानिमांस्त्यक्त्वा नरकं प्रतिपद्यते
11 // darśaśca paurṇamāsaśca pituḥ sāṃvatsaraṃ dinam / pūrvaviddhānimāṃstyaktvā narakaṃ pratipadyate
12 ॥ हानिं च संततेर्भूपदौर्भाग्यं समवाप्नुयात् । एतच्छ्रुतं मया विप्राः कृष्णद्वैपायनात्पुरा
12 // hāniṃ ca saṃtaterbhūpadaurbhāgyaṃ samavāpnuyāt / etacchrutaṃ mayā viprāḥ kṛṣṇadvaipāyanātpurā
13 ॥ आदित्योदयवेलायां यास्तोकापि तिथिर्भवेत् । पूर्वविद्धा तु मन्तव्या प्रभूता नोदयं विना
13 // ādityodayavelāyāṃ yāstokāpi tithirbhavet / pūrvaviddhā tu mantavyā prabhūtā nodayaṃ vinā
14 ॥ पारणे मरणे नॄणां तिथिस्तात्कालिकी स्मृता । पित्र्ये ऽस्तमनवेलायां स्पर्शे पूर्णा निगद्यते
14 // pāraṇe maraṇe nṝṇāṃ tithistātkālikī smṛtā / pitrye 'stamanavelāyāṃ sparśe pūrṇā nigadyate
15 ॥ न तत्रोदयिनी ग्राह्या दैवस्योदयिकी तिथिः । प्रत्यहं शोधयेत्प्राज्ञस्तिथिं दैवज्ञचिन्तकात्
15 // na tatrodayinī grāhyā daivasyodayikī tithiḥ / pratyahaṃ śodhayetprājñastithiṃ daivajñacintakāt
16 ॥ तिथिप्रमाणं विप्रेन्द्राः क्षपाकरदिवाकरौ । चन्द्रार्कचारविज्ञानात्कालं कालविदो विदुः
16 // tithipramāṇaṃ viprendrāḥ kṣapākaradivākarau / candrārkacāravijñānātkālaṃ kālavido viduḥ
17 ॥ पूर्वायाः संगदोषेण न योग्यास्ताः प्रपूजने । वर्जयन्ति नरास्तज्ज्ञा यामांश्च चतुरो द्विजाः
17 // pūrvāyāḥ saṃgadoṣeṇa na yogyāstāḥ prapūjane / varjayanti narāstajjñā yāmāṃśca caturo dvijāḥ
18 ॥ अत ऊर्द्ध्वं प्रवक्ष्यामि स्नानपूजाविधिक्रमम् । न दिवा शुद्धिमाप्नोति तदा रात्रौ विधीयते
18 // ata ūrddhvaṃ pravakṣyāmi snānapūjāvidhikramam / na divā śuddhimāpnoti tadā rātrau vidhīyate
19 ॥ दिनकार्यमशेषं हि कर्तव्यं शर्वरीमुखे । विधिरेष मया ख्यातो नराणामुपवासिनाम्
19 // dinakāryamaśeṣaṃ hi kartavyaṃ śarvarīmukhe / vidhireṣa mayā khyāto narāṇāmupavāsinām
20 ॥ अल्पायामथ विप्रेन्द्रा द्वादश्यामरुणोदये । स्नानार्चनक्रिया कार्य्या दानहोमादिसंयुता
20 // alpāyāmatha viprendrā dvādaśyāmaruṇodaye / snānārcanakriyā kāryyā dānahomādisaṃyutā
21 ॥ त्रयोदश्यां पारणे पृथिवीफलम् । शतयज्ञाधिकं वापि नरः प्राप्नोत्यसंशयम्
21 // trayodaśyāṃ pāraṇe pṛthivīphalam / śatayajñādhikaṃ vāpi naraḥ prāpnotyasaṃśayam
22 ॥ एतस्मात्कारणाद्विप्राः प्रत्यूषे स्नानमाचरेत् । पितृतर्पणसंयुक्तं न दृष्ट्वा द्वादशीदिनम्
22 // etasmātkāraṇādviprāḥ pratyūṣe snānamācaret / pitṛtarpaṇasaṃyuktaṃ na dṛṣṭvā dvādaśīdinam
23 ॥ महाहानिकरा ह्येषा द्वादशी लङ्घिता नृभिः । करोति धर्महरणमस्नातेव सरस्वती
23 // mahāhānikarā hyeṣā dvādaśī laṅghitā nṛbhiḥ / karoti dharmaharaṇamasnāteva sarasvatī
24 ॥ क्षये वाप्यथवा वृद्धौ संप्राप्ते वा दिनोदये । उपोष्या द्वादशी पुण्या पूर्वविद्धां विवर्जयेत्
24 // kṣaye vāpyathavā vṛddhau saṃprāpte vā dinodaye / upoṣyā dvādaśī puṇyā pūrvaviddhāṃ vivarjayet
25 ॥ ब्राह्मण उवाच यदा च प्राप्यते सूत द्वादश्यां पूर्वसंभवा । तदोपवासो हि कथं कर्तव्यो मानवैर्वद
25 // brāhmaṇa uvāca yadā ca prāpyate sūta dvādaśyāṃ pūrvasaṃbhavā / tadopavāso hi kathaṃ kartavyo mānavairvada
26 ॥ उपवासदिनं विद्धं यदा भवति पूर्वया । द्वितीये ऽह्नि यदा न स्यात्स्वल्पाप्येकादशी तिथिः
26 // upavāsadinaṃ viddhaṃ yadā bhavati pūrvayā / dvitīye 'hni yadā na syātsvalpāpyekādaśī tithiḥ
27 ॥ तत्रोपवासो विहितः कथं तद्वद सूतज । सौतिरुवाच यदा न प्राप्यते विप्रा द्वादश्यां पूर्वसम्भवम्
27 // tatropavāso vihitaḥ kathaṃ tadvada sūtaja / sautiruvāca yadā na prāpyate viprā dvādaśyāṃ pūrvasambhavam
28 ॥ रविचन्द्रार्कजाहं तु तदोपोष्यं परं दिनम् । बह्वा गमविरोधेषु ब्राह्मणेषु विवादिषु
28 // ravicandrārkajāhaṃ tu tadopoṣyaṃ paraṃ dinam / bahvā gamavirodheṣu brāhmaṇeṣu vivādiṣu
29 ॥ उपोष्या द्वादशी पुण्या त्रयोदश्यां तु पारणम् । एकादश्यां तु विद्धायां संप्राप्ते श्रवणे तथा
29 // upoṣyā dvādaśī puṇyā trayodaśyāṃ tu pāraṇam / ekādaśyāṃ tu viddhāyāṃ saṃprāpte śravaṇe tathā
30 ॥ उपोष्या द्वादशी पुण्या पक्षयोरुभयोरपि । एष वो निर्णयः प्रोक्तो मया शास्त्रविनिर्णयात्
30 // upoṣyā dvādaśī puṇyā pakṣayorubhayorapi / eṣa vo nirṇayaḥ prokto mayā śāstravinirṇayāt
31 ॥ किमन्यच्छ्रोतुकामा हि तद्भवन्तो ब्रुवन्तु मे । ऋषय ऊचुः युगादीनां वदविधिं सौते सम्यग्यथातथम्
31 // kimanyacchrotukāmā hi tadbhavanto bruvantu me / ṛṣaya ūcuḥ yugādīnāṃ vadavidhiṃ saute samyagyathātatham
32 ॥ रविसंक्रातिकादीनां नावेद्यं विद्यते तव । सौतिरुवाच द्वे शुक्ले द्वे तथा कृष्णे युगाद्याः कवयो विदुः
32 // ravisaṃkrātikādīnāṃ nāvedyaṃ vidyate tava / sautiruvāca dve śukle dve tathā kṛṣṇe yugādyāḥ kavayo viduḥ
33 ॥ शुक्ले पूर्वाह्णिके ग्राह्ये कृष्णे ग्राह्ये ऽपराह्णिके । अयनं दिनभागाढ्यं संक्रमः षोडशः पलः
33 // śukle pūrvāhṇike grāhye kṛṣṇe grāhye 'parāhṇike / ayanaṃ dinabhāgāḍhyaṃ saṃkramaḥ ṣoḍaśaḥ palaḥ
34 ॥ पूर्वे तु दक्षिणे भागे व्यतीते चोत्तरो मतः । मध्यकाले तु विषुवे त्वक्षया परिकीर्तिता
34 // pūrve tu dakṣiṇe bhāge vyatīte cottaro mataḥ / madhyakāle tu viṣuve tvakṣayā parikīrtitā
35 ॥ ज्ञात्वा विप्रास्तिथिं सम्यक्सांवत्सरसमीरिताम् । कर्तव्यो ह्युपवासस्तु अन्यथा नरकं व्रजेत्
35 // jñātvā viprāstithiṃ samyaksāṃvatsarasamīritām / kartavyo hyupavāsastu anyathā narakaṃ vrajet
36 ॥ पूर्वविद्धां प्रकुर्वाणो नरो धर्मं निकृन्तति । संततेस्तु विनाशाय संपदां हरणाय च
36 // pūrvaviddhāṃ prakurvāṇo naro dharmaṃ nikṛntati / saṃtatestu vināśāya saṃpadāṃ haraṇāya ca
37 ॥ पलवेधे ऽपि विप्रेन्द्रा दशम्या वर्जयेच्छिवाम् । सुराया बिन्दुना स्पृष्ट यथा गङ्गाजलन्त्यजेत्
37 // palavedhe 'pi viprendrā daśamyā varjayecchivām / surāyā bindunā spṛṣṭa yathā gaṅgājalantyajet
38 ॥ श्वहतं पञ्चगव्यं च दशम्या दूषितां त्यजेत् । एकादशीं द्विजश्रेष्ठाः पक्षयोरुभयोरपि
38 // śvahataṃ pañcagavyaṃ ca daśamyā dūṣitāṃ tyajet / ekādaśīṃ dvijaśreṣṭhāḥ pakṣayorubhayorapi
39 ॥ पूर्वविद्धा पुरा दत्ता सा तिथिर्यदुमौलिना । दानवेभ्यो द्विजश्रेष्ठाः प्रीणनार्थं महात्मनाम्
39 // pūrvaviddhā purā dattā sā tithiryadumaulinā / dānavebhyo dvijaśreṣṭhāḥ prīṇanārthaṃ mahātmanām
40 ॥ अकाले यद्धनं दत्तमपात्रेभ्यो द्विजोत्तमाः । संक्रुद्वैरपि यद्दत्तं यद्दत्तं चाप्यसत्कृतम्
40 // akāle yaddhanaṃ dattamapātrebhyo dvijottamāḥ / saṃkrudvairapi yaddattaṃ yaddattaṃ cāpyasatkṛtam
41 ॥ पूर्वविद्धतिथौ दत्तं तद्दत्तमसुरेष्वथ । यदुच्छिष्टेन दत्तं तु यद्दत्तं पतितेष्वपि
41 // pūrvaviddhatithau dattaṃ taddattamasureṣvatha / yaducchiṣṭena dattaṃ tu yaddattaṃ patiteṣvapi
42 ॥ स्त्रीजेतेषु च यद्दत्तं यद्दत्तं जलवर्जितम् । पुनः कीर्तनसंयुक्तं तद्दत्तमसुरेषु वै
42 // strījeteṣu ca yaddattaṃ yaddattaṃ jalavarjitam / punaḥ kīrtanasaṃyuktaṃ taddattamasureṣu vai
43 ॥ तस्माद्विप्रा न कर्त्व्या विद्धाप्येकादशी तिथिः । यथा हन्तिपुरा पुण्यं श्राद्धं च वृषलीपतिः
43 // tasmādviprā na kartvyā viddhāpyekādaśī tithiḥ / yathā hantipurā puṇyaṃ śrāddhaṃ ca vṛṣalīpatiḥ
44 ॥ दत्तं जप्तं हुतं स्नातं तथा पूजा कृता हरेः । तिथौ विद्धे क्षयं याति तमः सूर्योदये यथा
44 // dattaṃ japtaṃ hutaṃ snātaṃ tathā pūjā kṛtā hareḥ / tithau viddhe kṣayaṃ yāti tamaḥ sūryodaye yathā
45 ॥ जीर्णं पतिं यौवनगर्विता यथा त्यजन्ति नार्यो झषकेतुनार्दिताः । तथा हि वेधं विबुधास्त्यजन्ति तिथ्यन्तरं धर्मविवृद्धये सदा
45 // jīrṇaṃ patiṃ yauvanagarvitā yathā tyajanti nāryo jhaṣaketunārditāḥ / tathā hi vedhaṃ vibudhāstyajanti tithyantaraṃ dharmavivṛddhaye sadā