46 ॥ इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणोत्तरभागे मोहिनीचरिते सप्तत्रिंशो ऽध्यायः वसिष्टं उवाच स वसुर्नृपशार्दूल मोहिनीं याज्यकामिनीम् । उवाच श्लक्ष्णया वाचा सर्वलोकहिते रतः
46 // iti śrībṛhannāradīyapurāṇottarabhāge mohinīcarite saptatriṃśo 'dhyāyaḥ vasiṣṭaṃ uvāca sa vasurnṛpaśārdūla mohinīṃ yājyakāminīm / uvāca ślakṣṇayā vācā sarvalokahite rataḥ
1 ॥ वसुरुवाच शृणु मोहिनी वक्ष्यामि तीर्थानां लक्षणं पृथक् । येन विज्ञातमात्रेण पापिनां गतिरुत्तमा
1 // vasuruvāca śṛṇu mohinī vakṣyāmi tīrthānāṃ lakṣaṇaṃ pṛthak / yena vijñātamātreṇa pāpināṃ gatiruttamā
2 ॥ सर्वेषामपि तीर्थानां श्रेष्ठा गंमा धरातले । न तस्या सदृशं किञ्चिद्विद्यते पापनाशनम्
2 // sarveṣāmapi tīrthānāṃ śreṣṭhā gaṃmā dharātale / na tasyā sadṛśaṃ kiñcidvidyate pāpanāśanam
3 ॥ तच्छ्रुत्वा वचनं तस्य वसोः स्वस्य पुरोधसः । प्रणता मोहिनी प्राह गङ्गास्नानकृतादरा
3 // tacchrutvā vacanaṃ tasya vasoḥ svasya purodhasaḥ / praṇatā mohinī prāha gaṅgāsnānakṛtādarā
4 ॥ मोहिन्युवाच भगवन्वाडवश्रेष्ठ गङ्गामाहात्म्यमुत्तमम् । सर्वेषां च पुराणानां संमतं वद सांप्रतम्
4 // mohinyuvāca bhagavanvāḍavaśreṣṭha gaṅgāmāhātmyamuttamam / sarveṣāṃ ca purāṇānāṃ saṃmataṃ vada sāṃpratam
5 ॥ श्रुत्वा माहात्म्यमतुलं गङ्गायाः पापनाशनम् । पश्चात्पापविनाशिन्यां स्नातुं यास्ये त्वया सह
5 // śrutvā māhātmyamatulaṃ gaṅgāyāḥ pāpanāśanam / paścātpāpavināśinyāṃ snātuṃ yāsye tvayā saha
6 ॥ तच्छ्रुत्वा मोहिनीवाक्यं वसुः सर्वपुराणवित् । माहात्म्यं कथयामास गङ्गायाः पापनाशनम्
6 // tacchrutvā mohinīvākyaṃ vasuḥ sarvapurāṇavit / māhātmyaṃ kathayāmāsa gaṅgāyāḥ pāpanāśanam
7 ॥ वसुरुवाच ते देशास्ते जनपदास्ते शैला स्ते ऽपि चाश्रमाः । येषां भागीरथी पुण्या समीपे वर्तते सदा
7 // vasuruvāca te deśāste janapadāste śailā ste 'pi cāśramāḥ / yeṣāṃ bhāgīrathī puṇyā samīpe vartate sadā
8 ॥ तपसा ब्रह्मचर्येण यज्ञैस्त्यागेन वा पुनः । तां गतिं न लभेज्जन्तुर्गङ्गां संसेव्य यां लभेत्
8 // tapasā brahmacaryeṇa yajñaistyāgena vā punaḥ / tāṃ gatiṃ na labhejjanturgaṅgāṃ saṃsevya yāṃ labhet
9 ॥ पूर्वे वयसि पापानि कृत्वा कर्माणि ये नराः । शेषे गङ्गां निषेवन्ते ते ऽपि यान्ति परां गतिम्
9 // pūrve vayasi pāpāni kṛtvā karmāṇi ye narāḥ / śeṣe gaṅgāṃ niṣevante te 'pi yānti parāṃ gatim
40 ॥ तिष्ठेद्युगसहस्रं तु पादेनैकेन यः पुमान् । मासमेकं तु गङ्गायां स्नातस्तुल्यफलावुभौ
40 // tiṣṭhedyugasahasraṃ tu pādenaikena yaḥ pumān / māsamekaṃ tu gaṅgāyāṃ snātastulyaphalāvubhau
11 ॥ तिष्ठेतार्वाक्छिरा यस्तु युगानामयुतं पुमान् । तिष्ठेद्यथेष्टं यश्चापि गङ्गायां स विशिष्यते
11 // tiṣṭhetārvākchirā yastu yugānāmayutaṃ pumān / tiṣṭhedyatheṣṭaṃ yaścāpi gaṅgāyāṃ sa viśiṣyate
12 ॥ भूतानामिह सर्वेषां दुःखोपहतचेतसाम् । गतिमन्वेषमाणानां न गङ्गासदृशी गतिः
12 // bhūtānāmiha sarveṣāṃ duḥkhopahatacetasām / gatimanveṣamāṇānāṃ na gaṅgāsadṛśī gatiḥ
13 ॥ प्रकृष्टैः पातकैर् घोरैः पापिनः पुरुषाधमान् । प्रसह्य तारयेद्गुङ्गा गच्छतो निरये ऽशुचौ
13 // prakṛṣṭaiḥ pātakair ghoraiḥ pāpinaḥ puruṣādhamān / prasahya tārayedguṅgā gacchato niraye 'śucau
14 ॥ ते समानास्तु मुनिभिर्नूनं देवैः सवासवैः । ये ऽभिगच्छन्ति सततं गङ्गामभिमतां सुरैः
14 // te samānāstu munibhirnūnaṃ devaiḥ savāsavaiḥ / ye 'bhigacchanti satataṃ gaṅgāmabhimatāṃ suraiḥ
15 ॥ अन्धाञ्जडान्द्रव्यहीनांश्च गङ्गा संपावयेद्बृहती विश्वरूपा । देवैः सेंद्रैर्मुनिभिर्मानवैश्च निषेविता सर्वकालं समृद्ध्ये
15 // andhāñjaḍāndravyahīnāṃśca gaṅgā saṃpāvayedbṛhatī viśvarūpā / devaiḥ seṃdrairmunibhirmānavaiśca niṣevitā sarvakālaṃ samṛddhye
16 ॥ पक्षादौ कृष्णपक्षे तु भूमौ संनिहिता भवेत् । यावत्पुण्या ह्यमावास्या दिनानि दश मोहिनि
16 // pakṣādau kṛṣṇapakṣe tu bhūmau saṃnihitā bhavet / yāvatpuṇyā hyamāvāsyā dināni daśa mohini
17 ॥ शुक्लप्रतिपदादेश्च दिनानि दश संख्यया । पाताले सन्निधानं तु कुरुते स्वयमेव हि
17 // śuklapratipadādeśca dināni daśa saṃkhyayā / pātāle sannidhānaṃ tu kurute svayameva hi
18 ॥ आरभ्य शुक्लैकादश्या दिनानि दश यानि तु । पञ्चम्यं तानि सा स्वर्गे भवेत्सन्निहिता सदा
18 // ārabhya śuklaikādaśyā dināni daśa yāni tu / pañcamyaṃ tāni sā svarge bhavetsannihitā sadā
19 ॥ कृते तु सर्वतीर्थानि त्रेतायां पुष्करं परम् । द्वापरे तु कुरुक्षेत्रं कलौ गङ्गा विशिष्यते
19 // kṛte tu sarvatīrthāni tretāyāṃ puṣkaraṃ param / dvāpare tu kurukṣetraṃ kalau gaṅgā viśiṣyate
20 ॥ कलौ तु सर्वतीर्थानि स्वं स्वं वीर्यं स्वभावतः । गङ्गायां प्रतिमुञ्चन्ति सा तु देवी न कुत्रचित्
20 // kalau tu sarvatīrthāni svaṃ svaṃ vīryaṃ svabhāvataḥ / gaṅgāyāṃ pratimuñcanti sā tu devī na kutracit
21 ॥ गङ्गांभः कणदिग्धस्य वायोः संस्पर्शनादपि । पापशीला अपि नराः परां गतिमवाप्नुयुः
21 // gaṅgāṃbhaḥ kaṇadigdhasya vāyoḥ saṃsparśanādapi / pāpaśīlā api narāḥ parāṃ gatimavāpnuyuḥ
22 ॥ यो ऽसौ सर्वगतो विष्णुश्चित्स्वरूपी जनार्दनः । स एव द्रवरूपेण गङ्गांभो नात्र संशयः
22 // yo 'sau sarvagato viṣṇuścitsvarūpī janārdanaḥ / sa eva dravarūpeṇa gaṅgāṃbho nātra saṃśayaḥ
23 ॥ ब्रह्महा गुरुडा गोघ्नः स्तेयी च गुरुतल्पगः । गङ्गांभसा च पूयन्ते नात्र कार्या विचारणा
23 // brahmahā guruḍā goghnaḥ steyī ca gurutalpagaḥ / gaṅgāṃbhasā ca pūyante nātra kāryā vicāraṇā
24 ॥ क्षेत्रस्थमृद्धृतं वापि शीतमुष्णमथापि वा । गाङ्गेयं तु हरेत्तोयं पापमामरणान्तिकम्
24 // kṣetrasthamṛddhṛtaṃ vāpi śītamuṣṇamathāpi vā / gāṅgeyaṃ tu harettoyaṃ pāpamāmaraṇāntikam
25 ॥ वर्ज्यं पर्युषितं तोयं वर्ज्यं पुर्युषितं दलम् । न वर्ज्यं जाह्नवीतोयं न वर्ज्यं तुलसीदलम्
25 // varjyaṃ paryuṣitaṃ toyaṃ varjyaṃ puryuṣitaṃ dalam / na varjyaṃ jāhnavītoyaṃ na varjyaṃ tulasīdalam
26 ॥ मेरोः सुवर्णस्य च सर्वरत्नैः संख्योपलानामुदकस्य वापि । गङ्गाजलानां न तु शक्तिरस्ति वक्तुं गुणाख्यापरिमाणमत्र
26 // meroḥ suvarṇasya ca sarvaratnaiḥ saṃkhyopalānāmudakasya vāpi / gaṅgājalānāṃ na tu śaktirasti vaktuṃ guṇākhyāparimāṇamatra
27 ॥ तीर्थयात्राविधिं कृत्स्नमकुर्वाणो ऽपि यो नरः । गङ्गातोयस्य माहात्म्यात्सो ऽप्यत्र फलभाग्भवेत्
27 // tīrthayātrāvidhiṃ kṛtsnamakurvāṇo 'pi yo naraḥ / gaṅgātoyasya māhātmyātso 'pyatra phalabhāgbhavet
28 ॥ चिन्तामणिगुणाच्चापि गङ्गायास्तोयबिन्दवः । विशिष्टा यत्प्रयच्छन्ति भक्तेभ्यो वाञ्छितं फलम्
28 // cintāmaṇiguṇāccāpi gaṅgāyāstoyabindavaḥ / viśiṣṭā yatprayacchanti bhaktebhyo vāñchitaṃ phalam
29 ॥ गण्डूषमात्रतो भक्त्या सकूद्गङ्गांभसा नरः । कामधेनु स्तनोद्भूतान्भुङ्क्ते दिव्यरसान्दिवि
29 // gaṇḍūṣamātrato bhaktyā sakūdgaṅgāṃbhasā naraḥ / kāmadhenu stanodbhūtānbhuṅkte divyarasāndivi
30 ॥ शालग्रामशिलायां यस्तु गङ्गाजलं क्षिपेत् । अपहत्य तमस्तीव्रं भाति सूर्यो यथोदये
30 // śālagrāmaśilāyāṃ yastu gaṅgājalaṃ kṣipet / apahatya tamastīvraṃ bhāti sūryo yathodaye
31 ॥ मनोवाक्कायजैर्ग्रस्तः पापैर्बहुविधैरपि । वीक्ष्य गङ्गां भवेत्पूतः पुरुषो नात्र संशयः
31 // manovākkāyajairgrastaḥ pāpairbahuvidhairapi / vīkṣya gaṅgāṃ bhavetpūtaḥ puruṣo nātra saṃśayaḥ
32 ॥ गङ्गातोयाभिषिक्तां तु भिक्षामश्नाति यः सदा । सर्पवत्कञ्चुकं मुक्त्वा पापहीनो भवेत्स वै
32 // gaṅgātoyābhiṣiktāṃ tu bhikṣāmaśnāti yaḥ sadā / sarpavatkañcukaṃ muktvā pāpahīno bhavetsa vai
33 ॥ हिमवद्विन्ध्यसदृशा राशयः पापकर्मणाम् । गङ्गांभसा विनश्यन्ति विष्णुभक्त्या यथापदः
33 // himavadvindhyasadṛśā rāśayaḥ pāpakarmaṇām / gaṅgāṃbhasā vinaśyanti viṣṇubhaktyā yathāpadaḥ
34 ॥ प्रवेशमात्रे गङ्गायां स्नानार्थं भक्तितो नृणाम् । ब्रह्महत्यादिपापानि हाहेत्युक्त्वा प्रयान्त्यलम्
34 // praveśamātre gaṅgāyāṃ snānārthaṃ bhaktito nṛṇām / brahmahatyādipāpāni hāhetyuktvā prayāntyalam
35 ॥ गङ्गातीरे वसेन्नित्यं गङ्गातोयं पिबेत्सदा । यः पुमान्स विमुच्येत पातकैः पूर्वसंचितैः
35 // gaṅgātīre vasennityaṃ gaṅgātoyaṃ pibetsadā / yaḥ pumānsa vimucyeta pātakaiḥ pūrvasaṃcitaiḥ
36 ॥ यो वै गङ्गां समाश्रित्य नित्यं तिष्ठति निर्भयः । स एव देवैर्मर्त्यैश्च पूजनीयो महर्षिभिः
36 // yo vai gaṅgāṃ samāśritya nityaṃ tiṣṭhati nirbhayaḥ / sa eva devairmartyaiśca pūjanīyo maharṣibhiḥ
37 ॥ किमष्टाङ्गेन योगेन किं तपोभिः किमध्वरैः । वास एव हि गङ्गायां सर्वतो ऽपि विशिष्यते
37 // kimaṣṭāṅgena yogena kiṃ tapobhiḥ kimadhvaraiḥ / vāsa eva hi gaṅgāyāṃ sarvato 'pi viśiṣyate
38 ॥ किं यज्ञैर्बहुभिर्जाप्यैः किं तपोभिर्धनार्पणैः । स्वर्गमोक्षप्रदा गङ्गा सुखसेव्या यतः स्थिता
38 // kiṃ yajñairbahubhirjāpyaiḥ kiṃ tapobhirdhanārpaṇaiḥ / svargamokṣapradā gaṅgā sukhasevyā yataḥ sthitā
39 ॥ यज्ञैर्यमैश्च नियमैर्दानैः संन्यासतो ऽपि वा । न तत्फलमवाप्रोति गङ्गां सेव्य यदाप्नुयात्
39 // yajñairyamaiśca niyamairdānaiḥ saṃnyāsato 'pi vā / na tatphalamavāproti gaṅgāṃ sevya yadāpnuyāt
40 ॥ प्रभासे गोसहस्त्रेण राहुग्रस्ते दिवाकरे । यत्फलं लभते मर्त्यो गङ्गायां तद्दिनेन वै
40 // prabhāse gosahastreṇa rāhugraste divākare / yatphalaṃ labhate martyo gaṅgāyāṃ taddinena vai
41 ॥ अन्योपायांश्च यस्त्यक्त्वा मीक्षकामः सुनिश्चितः । गङ्गातीरे सुखं तिष्ठेत्स वै मोक्षस्य भाजनम्
41 // anyopāyāṃśca yastyaktvā mīkṣakāmaḥ suniścitaḥ / gaṅgātīre sukhaṃ tiṣṭhetsa vai mokṣasya bhājanam
42 ॥ वाराणस्यां विशेषण गङ्गा सद्यस्तु मोक्षदा । प्रतिमासं चतुर्दश्यामष्टम्यां चैव सर्वदा
42 // vārāṇasyāṃ viśeṣaṇa gaṅgā sadyastu mokṣadā / pratimāsaṃ caturdaśyāmaṣṭamyāṃ caiva sarvadā
43 ॥ गङ्गातीरे निवासश्च यावज्जीवं च सिद्धिदः । कृच्छ्राणि सर्वदा कृत्वा यत्फलं सुखमश्नुते
43 // gaṅgātīre nivāsaśca yāvajjīvaṃ ca siddhidaḥ / kṛcchrāṇi sarvadā kṛtvā yatphalaṃ sukhamaśnute
44 ॥ सदा चान्द्रायणं चैव तल्लभेज्जाह्नवीतटे । गङ्गासेवापरस्येह दिवसार्द्धेन यत्फलम्
44 // sadā cāndrāyaṇaṃ caiva tallabhejjāhnavītaṭe / gaṅgāsevāparasyeha divasārddhena yatphalam
45 ॥ न तच्छक्यं ब्रह्मसुते प्राप्तुं क्रतुशतैरपि । सर्वयज्ञतपोदानयोगस्वाध्यायकर्मभिः
45 // na tacchakyaṃ brahmasute prāptuṃ kratuśatairapi / sarvayajñatapodānayogasvādhyāyakarmabhiḥ
46 ॥ यत्फलं तल्लभेद्भक्त्या गङ्गातीरनिवासतः । यत्पुण्यं सत्यवचनैर्नैष्ठिकब्रह्मचारिणाम्
46 // yatphalaṃ tallabhedbhaktyā gaṅgātīranivāsataḥ / yatpuṇyaṃ satyavacanairnaiṣṭhikabrahmacāriṇām
47 ॥ यदग्निहोत्रिणां पुण्यं तत्तु गङ्गानिवासतः । समातृपितृदाराणां कुलकोटिमनन्तकम्
47 // yadagnihotriṇāṃ puṇyaṃ tattu gaṅgānivāsataḥ / samātṛpitṛdārāṇāṃ kulakoṭimanantakam
48 ॥ गङ्गाभक्तिस्तारयते संसारार्णवतो ध्रुवम् । संतोषः परमैश्वर्यं तत्त्वज्ञानं सुखात्मनाम्
48 // gaṅgābhaktistārayate saṃsārārṇavato dhruvam / saṃtoṣaḥ paramaiśvaryaṃ tattvajñānaṃ sukhātmanām
49 ॥ विनयाचारसंपत्तिर्गङ्गाभक्तस्य जायते । कृतकृत्यो भवेन्मर्त्यो गङ्गां प्राप्यैव केवलम्
49 // vinayācārasaṃpattirgaṅgābhaktasya jāyate / kṛtakṛtyo bhavenmartyo gaṅgāṃ prāpyaiva kevalam
50 ॥ तद्भक्तस्तत्परश्च स्यान्मृतो वापि न संशयः । भक्त्या तज्जलसंस्पर्शी तज्जलं पिबते च यः
50 // tadbhaktastatparaśca syānmṛto vāpi na saṃśayaḥ / bhaktyā tajjalasaṃsparśī tajjalaṃ pibate ca yaḥ
51 ॥ अनायासेन हि नरो मोक्षो पायं स विन्दति । दीक्षितः सर्वयज्ञेषु सोमपानं दिने दिने
51 // anāyāsena hi naro mokṣo pāyaṃ sa vindati / dīkṣitaḥ sarvayajñeṣu somapānaṃ dine dine
52 ॥ सर्वाणि यंषां गङ्गायास्तोयैः कृत्यानि सर्वदा । देहं त्यक्त्वा नरास्ते तु मोदन्ते शिवसन्निधौ
52 // sarvāṇi yaṃṣāṃ gaṅgāyāstoyaiḥ kṛtyāni sarvadā / dehaṃ tyaktvā narāste tu modante śivasannidhau
53 ॥ देवाः सोमार्कसंस्थानि यथा शक्रादयो मुखैः । अमृतान्युपभुञ्जन्ति तथा गङ्गाजलं नराः
53 // devāḥ somārkasaṃsthāni yathā śakrādayo mukhaiḥ / amṛtānyupabhuñjanti tathā gaṅgājalaṃ narāḥ
54 ॥ कन्यादानैश्च विधिवद्भूमिदानैश्च भक्तितः । अन्नदानैश्च गोदानैः स्वर्णदानादिभिस्तथा
54 // kanyādānaiśca vidhivadbhūmidānaiśca bhaktitaḥ / annadānaiśca godānaiḥ svarṇadānādibhistathā
55 ॥ रथाश्वगजदानैश्च यत्पुण्यं परिकीर्तितम् । ततः शतगुणं पुण्यं गङ्गांभश्चुलुकाशनात्
55 // rathāśvagajadānaiśca yatpuṇyaṃ parikīrtitam / tataḥ śataguṇaṃ puṇyaṃ gaṅgāṃbhaśculukāśanāt
56 ॥ चान्द्रायणसहस्राणां यत्फलं परिकीर्तितम् । ततो ऽधिकफलं गङ्गातोयपानादवाप्यते
56 // cāndrāyaṇasahasrāṇāṃ yatphalaṃ parikīrtitam / tato 'dhikaphalaṃ gaṅgātoyapānādavāpyate
57 ॥ गण्डूषमात्रपाने तु अश्वमेधफलं लभेत् । स्वच्छन्दं यः पिबेदंभस्तस्य मुक्तिः करे स्थिता
57 // gaṇḍūṣamātrapāne tu aśvamedhaphalaṃ labhet / svacchandaṃ yaḥ pibedaṃbhastasya muktiḥ kare sthitā
58 ॥ त्रिभिः सारस्वतं तोयं सप्तभिस्त्वथ यामुनम् । नार्मदं दशभिर्मासैर्गाङ्गं वर्षेण जीर्यति
58 // tribhiḥ sārasvataṃ toyaṃ saptabhistvatha yāmunam / nārmadaṃ daśabhirmāsairgāṅgaṃ varṣeṇa jīryati
59 ॥ शास्त्रेणाकृततोयानां मृतानां क्वापि देहनाम् । तदुत्तरफलावाप्तिर्गङ्गायामस्थियोगतः
59 // śāstreṇākṛtatoyānāṃ mṛtānāṃ kvāpi dehanām / taduttaraphalāvāptirgaṅgāyāmasthiyogataḥ
60 ॥ चान्द्रायणसहस्रं तु यश्चरेत्कायशोधनम् । यः पिबेत्तु यथेष्ठं हि गङ्गाम्भः स विशिष्यते
60 // cāndrāyaṇasahasraṃ tu yaścaretkāyaśodhanam / yaḥ pibettu yatheṣṭhaṃ hi gaṅgāmbhaḥ sa viśiṣyate
61 ॥ गङ्गां पश्यति यः स्तौति स्नाति भक्त्या पिबेज्जलम् । स स्वर्गं ज्ञानममलं योगं मोक्षं च विन्दति
61 // gaṅgāṃ paśyati yaḥ stauti snāti bhaktyā pibejjalam / sa svargaṃ jñānamamalaṃ yogaṃ mokṣaṃ ca vindati
62 ॥ यस्तु सूर्य्यांशुनिष्टप्तं गाङ्गेयं पिबते जलम् । गोमूत्रयावकाहाराद्गाङ्गपानं विशिष्यते
62 // yastu sūryyāṃśuniṣṭaptaṃ gāṅgeyaṃ pibate jalam / gomūtrayāvakāhārādgāṅgapānaṃ viśiṣyate