63 ॥ इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणोत्तरभागे मोहिनीवसुसंवादे गङ्गामाहात्म्यवर्णनं नामाष्टत्रिंशत्तमो ऽध्यायः वसुरुवाच शृणु मोहिनि वक्ष्यामि गङ्गाया दर्शने फलम् । यदुक्तं हि पुराणेषु मुनिभिस्तत्त्वदर्शिभिः
63 // iti śrībṛhannāradīyapurāṇottarabhāge mohinīvasusaṃvāde gaṅgāmāhātmyavarṇanaṃ nāmāṣṭatriṃśattamo 'dhyāyaḥ vasuruvāca śṛṇu mohini vakṣyāmi gaṅgāyā darśane phalam / yaduktaṃ hi purāṇeṣu munibhistattvadarśibhiḥ
1 ॥ भवन्ति निर्विषाः सर्पा यथा तार्क्ष्यस्य दश नात् । गङ्गासंदर्शनात्तद्वत्सर्वपापैः प्रमुच्यते
1 // bhavanti nirviṣāḥ sarpā yathā tārkṣyasya daśa nāt / gaṅgāsaṃdarśanāttadvatsarvapāpaiḥ pramucyate
2 ॥ सप्तावरान् सप्तपरान् पितृंस्तेभ्यश्च ये परे । पुमांस्तारयते गङ्गां वीक्ष्य स्पृष्ट्वावगाह्य च
2 // saptāvarān saptaparān pitṛṃstebhyaśca ye pare / pumāṃstārayate gaṅgāṃ vīkṣya spṛṣṭvāvagāhya ca
3 ॥ दर्शनात्स्पर्शनात्पानात्तथा गङ्गेति कीर्तनात् । पुमान्पुनाति पुरुषाञ्छतशो ऽथ सहस्रशः
3 // darśanātsparśanātpānāttathā gaṅgeti kīrtanāt / pumānpunāti puruṣāñchataśo 'tha sahasraśaḥ
4 ॥ ज्ञानमैश्वर्यमतुलं प्रतिष्ठायुर्यशस्तथा । शुभानामाश्रमाणां च गङ्गादर्शनजं फलम्
4 // jñānamaiśvaryamatulaṃ pratiṣṭhāyuryaśastathā / śubhānāmāśramāṇāṃ ca gaṅgādarśanajaṃ phalam
5 ॥ सर्वेन्द्रियाणां चाञ्चल्यं व्यसनानि च पातकम् । निर्घृणत्वं च नश्यन्ति गङ्गादर्शन मात्रतः
5 // sarvendriyāṇāṃ cāñcalyaṃ vyasanāni ca pātakam / nirghṛṇatvaṃ ca naśyanti gaṅgādarśana mātrataḥ
6 ॥ परहिंसा च कौटिल्यं परदोषाद्यवेक्षणम् । दांभिकत्वं नृणां गङ्गादर्शनादेव नश्यति
6 // parahiṃsā ca kauṭilyaṃ paradoṣādyavekṣaṇam / dāṃbhikatvaṃ nṛṇāṃ gaṅgādarśanādeva naśyati
7 ॥ मुहुर्मुहुस्तथा पश्येत्स्पृशेद्वापि मुहुर्मुहुः । भक्त्या यदिच्छति नरः शाश्वतं पदमव्ययम्
7 // muhurmuhustathā paśyetspṛśedvāpi muhurmuhuḥ / bhaktyā yadicchati naraḥ śāśvataṃ padamavyayam
8 ॥ वापीकूपतडागादिप्रपासत्रादिभिस्तथा । अन्यत्र यद्भवेत्पुण्यं तद्गङ्गादर्शनाद्भवेत्
8 // vāpīkūpataḍāgādiprapāsatrādibhistathā / anyatra yadbhavetpuṇyaṃ tadgaṅgādarśanādbhavet
9 ॥ यत्फलं जायते पुंसां दर्शने परमात्मनः । तद्भवेदेव गङ्गाया दर्शनाद्भक्तिभावतः
9 // yatphalaṃ jāyate puṃsāṃ darśane paramātmanaḥ / tadbhavedeva gaṅgāyā darśanādbhaktibhāvataḥ
10 ॥ नैमिषे च कुरुक्षेत्रे नर्मदायां च पुष्करे । स्नानात्संस्पर्शना सेव्य यत्फलं लभते नरः
10 // naimiṣe ca kurukṣetre narmadāyāṃ ca puṣkare / snānātsaṃsparśanā sevya yatphalaṃ labhate naraḥ
11 ॥ तद्गङ्गादर्शनादेव कलौ प्राहुर्महर्षयः । अथ ते स्मरणस्यापि गङ्गाया भूपभामिनि
11 // tadgaṅgādarśanādeva kalau prāhurmaharṣayaḥ / atha te smaraṇasyāpi gaṅgāyā bhūpabhāmini
12 ॥ प्रवक्ष्यामि फलं यत्तु पुराणेषु प्रकीर्तितम् । अशुभैः कर्मभिर्युक्तान्मज्जमानान्भवार्णवे
12 // pravakṣyāmi phalaṃ yattu purāṇeṣu prakīrtitam / aśubhaiḥ karmabhiryuktānmajjamānānbhavārṇave
13 ॥ पततो नरके गङ्गा स्मृता दूरात्समुद्धरेत् । योजनानां सहस्रेषु गङ्गां स्मरति यो नरः
13 // patato narake gaṅgā smṛtā dūrātsamuddharet / yojanānāṃ sahasreṣu gaṅgāṃ smarati yo naraḥ
14 ॥ अपि दुष्कृतकर्मा हि लभते परमां गतिम् । स्मरणादेव गङ्गायाः पापसंघातपञ्जरम्
14 // api duṣkṛtakarmā hi labhate paramāṃ gatim / smaraṇādeva gaṅgāyāḥ pāpasaṃghātapañjaram
15 ॥ भेदं सहस्रधा याति गिरिर्वज्रहतो यथा । गच्छंस्तिष्ठन्स्वपन्ध्यायञ्जाग्रद्भुञ्जन् हसन् रुदन्
15 // bhedaṃ sahasradhā yāti girirvajrahato yathā / gacchaṃstiṣṭhansvapandhyāyañjāgradbhuñjan hasan rudan
16 ॥ यः स्मरेत्सततं गङ्गां स च मुच्येत बन्धनात् । सहस्रयोजनस्थाश्च गङ्गां भक्त्या स्मरन्ति ये
16 // yaḥ smaretsatataṃ gaṅgāṃ sa ca mucyeta bandhanāt / sahasrayojanasthāśca gaṅgāṃ bhaktyā smaranti ye
17 ॥ गङ्गागङ्गेति चाक्रुश्य मुच्यन्ते ते ऽपि पातकात् । ये च स्मरन्ति वै गङ्गां गङ्गाभक्तिपराश्च ये
17 // gaṅgāgaṅgeti cākruśya mucyante te 'pi pātakāt / ye ca smaranti vai gaṅgāṃ gaṅgābhaktiparāśca ye
18 ॥ ते ऽप्यशेषैर्महापापैर्मुच्यन्ते नात्र संशयः । भवनानि विचित्राणि विचित्राभरणाः स्त्रियः
18 // te 'pyaśeṣairmahāpāpairmucyante nātra saṃśayaḥ / bhavanāni vicitrāṇi vicitrābharaṇāḥ striyaḥ
19 ॥ आरोग्यं वित्त्रसंपत्तिर्गङ्गास्मरणञ्ज फलम् । मनसा संस्मरेद्यस्तु गङ्गां दूरस्थितो नरः
19 // ārogyaṃ vittrasaṃpattirgaṅgāsmaraṇañja phalam / manasā saṃsmaredyastu gaṅgāṃ dūrasthito naraḥ
20 ॥ चान्द्रायणसहस्रस्य स फलं लभते ध्रुवम् । गङ्गा गङ्गा जपन्नाम योजनानां शते स्थितः
20 // cāndrāyaṇasahasrasya sa phalaṃ labhate dhruvam / gaṅgā gaṅgā japannāma yojanānāṃ śate sthitaḥ
21 ॥ मुच्यते सर्वपापेभ्यो विष्णुलोकं च गच्छति । कीर्तनान्मुच्यते पापाद्दर्शनान्मङ्गलं लभेत्
21 // mucyate sarvapāpebhyo viṣṇulokaṃ ca gacchati / kīrtanānmucyate pāpāddarśanānmaṅgalaṃ labhet
22 ॥ अवगाह्य तथा पीत्वा पुनात्यासप्तमं कुलम् । सप्तावपरान्परान्सप्त सप्ताथ परतः परान्
22 // avagāhya tathā pītvā punātyāsaptamaṃ kulam / saptāvaparānparānsapta saptātha parataḥ parān
23 ॥ गङ्गा तारयते पुंसां प्रसंगेनापि कीर्तिता । अश्रद्धयापि गङ्गाया यत्तु नामानुकीर्तनम्
23 // gaṅgā tārayate puṃsāṃ prasaṃgenāpi kīrtitā / aśraddhayāpi gaṅgāyā yattu nāmānukīrtanam
24 ॥ करोति पुण्यवाहिन्याः सो ऽपि स्वर्गस्य भाजनम् । सर्वावस्थां गतो वापि सर्वधर्मविवर्जितः
24 // karoti puṇyavāhinyāḥ so 'pi svargasya bhājanam / sarvāvasthāṃ gato vāpi sarvadharmavivarjitaḥ
25 ॥ गङ्गायाः कीर्तनेनैव शुभां गतिमवाप्नुयात् । ब्रह्महा गुरुहागोघ्नः स्पृष्टो वा सर्वपातकैः
25 // gaṅgāyāḥ kīrtanenaiva śubhāṃ gatimavāpnuyāt / brahmahā guruhāgoghnaḥ spṛṣṭo vā sarvapātakaiḥ
26 ॥ गङ्गातोयं नरः स्पृष्ट्वा मुच्यते सर्वपातकैः । कदा द्रक्ष्यामि तां गङ्गां कदा स्नानं लभे ह्यहम्
26 // gaṅgātoyaṃ naraḥ spṛṣṭvā mucyate sarvapātakaiḥ / kadā drakṣyāmi tāṃ gaṅgāṃ kadā snānaṃ labhe hyaham
27 ॥ इति पुंसाभिलषिता कुलानां तारयेच्छतम् । अथ स्नानफलं देवि गङ्गायाः प्रवदामि ते
27 // iti puṃsābhilaṣitā kulānāṃ tārayecchatam / atha snānaphalaṃ devi gaṅgāyāḥ pravadāmi te
28 ॥ यच्छ्रुत्वा सर्वपापेभ्यो मुच्यते नात्र संशयः । स्नातस्य गङ्गासलिले सद्यः पापं प्रणश्यति
28 // yacchrutvā sarvapāpebhyo mucyate nātra saṃśayaḥ / snātasya gaṅgāsalile sadyaḥ pāpaṃ praṇaśyati
29 ॥ अपूर्वपुण्यप्राप्तिश्च सद्यो मोहिनि जायते । स्नातानां शुचिभिस्तोयैर्गाङ्गेयैः प्रयतात्मनाम्
29 // apūrvapuṇyaprāptiśca sadyo mohini jāyate / snātānāṃ śucibhistoyairgāṅgeyaiḥ prayatātmanām
30 ॥ व्युष्टिर्भवति या पुंसां न सा क्रतुशतैरपि । अपहत्य तमस्तीव्रं यथा भात्युदये रविः
30 // vyuṣṭirbhavati yā puṃsāṃ na sā kratuśatairapi / apahatya tamastīvraṃ yathā bhātyudaye raviḥ
31 ॥ तथापहत्य पाप्मानं भाति गङ्गाजलोक्षितः । एकेनैवापि विधिना स्नानेन नृपसुन्दरि
31 // tathāpahatya pāpmānaṃ bhāti gaṅgājalokṣitaḥ / ekenaivāpi vidhinā snānena nṛpasundari
32 ॥ अश्वमेधफलं मर्त्यो गङ्गायां लभते ध्रुवम् । अनेकजन्मसंभूतं पुंसः पापं प्रणश्यति
32 // aśvamedhaphalaṃ martyo gaṅgāyāṃ labhate dhruvam / anekajanmasaṃbhūtaṃ puṃsaḥ pāpaṃ praṇaśyati
33 ॥ स्नानमात्रेण गङ्गायाः सद्यः स्यात्पुण्यभाजनम् । अन्यस्थानकृतं पापं गङ्गातीरे विनश्यति
33 // snānamātreṇa gaṅgāyāḥ sadyaḥ syātpuṇyabhājanam / anyasthānakṛtaṃ pāpaṃ gaṅgātīre vinaśyati
34 ॥ गङ्गातीरे कृतं पापं गङ्गास्नानेन नश्यति । रात्रौ दिवा च संध्यायां गङ्गायां तु प्रयत्नतः
34 // gaṅgātīre kṛtaṃ pāpaṃ gaṅgāsnānena naśyati / rātrau divā ca saṃdhyāyāṃ gaṅgāyāṃ tu prayatnataḥ
35 ॥ स्नात्वाश्वमेधजं पुण्यं गृहे ऽप्युद्धृतततज्जलैः । सर्वतीर्थेषु यत्पुण्यं सर्वेष्टायतनेषु च
35 // snātvāśvamedhajaṃ puṇyaṃ gṛhe 'pyuddhṛtatatajjalaiḥ / sarvatīrtheṣu yatpuṇyaṃ sarveṣṭāyataneṣu ca
36 ॥ तत्फलं लभते मर्त्यो गङ्गास्नानान्न संशयः । महापातकसंयुक्तो युक्तो वा सर्वपातकैः
36 // tatphalaṃ labhate martyo gaṅgāsnānānna saṃśayaḥ / mahāpātakasaṃyukto yukto vā sarvapātakaiḥ
37 ॥ गङ्गास्नानेन विधिवन्मुच्यते सर्वपातकैः । गङ्गा स्नानात्परं स्नानं न भूतं न भविष्यति
37 // gaṅgāsnānena vidhivanmucyate sarvapātakaiḥ / gaṅgā snānātparaṃ snānaṃ na bhūtaṃ na bhaviṣyati
38 ॥ विशेषतः कलियुगे पापं हरति जाह्नवी । निहत्य कामजान्दोषान्कायवाक्चित्तसंभवान्
38 // viśeṣataḥ kaliyuge pāpaṃ harati jāhnavī / nihatya kāmajāndoṣānkāyavākcittasaṃbhavān
39 ॥ गङ्गास्नानेन भक्त्या तु मोदते दिवि देववत् । वर्षं स्नाति च गङ्गायां यो नरो भक्तिसंयुतः
39 // gaṅgāsnānena bhaktyā tu modate divi devavat / varṣaṃ snāti ca gaṅgāyāṃ yo naro bhaktisaṃyutaḥ
40 ॥ तस्य स्याद्वैष्णवे लोके स्थितिः कल्पं न संशयः । आमृत्युं स्नाति गङ्गायां यो नरो नित्यमेव च
40 // tasya syādvaiṣṇave loke sthitiḥ kalpaṃ na saṃśayaḥ / āmṛtyuṃ snāti gaṅgāyāṃ yo naro nityameva ca
41 ॥ समस्तपापनिमुक्तः समस्तकुलसंयुतः । समस्तभोगसंयुक्तो विष्णुलोके महीयते
41 // samastapāpanimuktaḥ samastakulasaṃyutaḥ / samastabhogasaṃyukto viṣṇuloke mahīyate
42 ॥ परार्द्धद्वितयं यावन्नात्र कार्या विचारणा । गङ्गायां स्नाति यो मर्त्यो नैरन्तर्येण नित्यदा
42 // parārddhadvitayaṃ yāvannātra kāryā vicāraṇā / gaṅgāyāṃ snāti yo martyo nairantaryeṇa nityadā
43 ॥ जीवन्मुक्तः स चात्रैव मृतो विष्णुपदं व्रजेत् । प्रातःस्नानाद्दशगुणं पुण्यं मध्यन्दिने स्मृतम्
43 // jīvanmuktaḥ sa cātraiva mṛto viṣṇupadaṃ vrajet / prātaḥsnānāddaśaguṇaṃ puṇyaṃ madhyandine smṛtam
44 ॥ सायङ्काले शतगुणमनन्तं शिवसन्निधौ । कपिलाकोटिदानाद्धि गङ्गास्नानं विशिष्यते
44 // sāyaṅkāle śataguṇamanantaṃ śivasannidhau / kapilākoṭidānāddhi gaṅgāsnānaṃ viśiṣyate
45 ॥ कुरुक्षेत्रसमा गङ्गा यत्र तत्रावगाहिता । हरिद्वारे प्रयागे च सिंधुसंगे फलाधिका
45 // kurukṣetrasamā gaṅgā yatra tatrāvagāhitā / haridvāre prayāge ca siṃdhusaṃge phalādhikā
46 ॥ ये मदीयांशुसंतप्ते जले ते स्नान्ति जाह्नवि । ते भित्वा मण्डलं यान्ति मोक्षं चेति रवेर्वचः
46 // ye madīyāṃśusaṃtapte jale te snānti jāhnavi / te bhitvā maṇḍalaṃ yānti mokṣaṃ ceti ravervacaḥ
47 ॥ यो गृहे स्वे स्थितो ऽपि त्वां स्नाने संकीर्तयिष्यति । सो ऽपि यास्यति नाकं वै इत्याह वरुणश्च ताम्
47 // yo gṛhe sve sthito 'pi tvāṃ snāne saṃkīrtayiṣyati / so 'pi yāsyati nākaṃ vai ityāha varuṇaśca tām