72 ॥ इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणोत्तरभागे मोहिनीवसुसंवादे गङ्गामाहात्म्ये दानादिविधिवर्णनं नामैकचत्वारिंशत्तमो ऽध्यायः मोहिन्युवाच धन्याहं कृतकृत्याहं सफलं जीवितं मम । यच्छ्रुतं त्वन्मुखांभोजाद्गामाहात्म्यमुत्तमम्
72 // iti śrībṛhannāradīyapurāṇottarabhāge mohinīvasusaṃvāde gaṅgāmāhātmye dānādividhivarṇanaṃ nāmaikacatvāriṃśattamo 'dhyāyaḥ mohinyuvāca dhanyāhaṃ kṛtakṛtyāhaṃ saphalaṃ jīvitaṃ mama / yacchrutaṃ tvanmukhāṃbhojādgāmāhātmyamuttamam
1 ॥ अहो गङ्गासमं तीर्थं नास्ति किञ्चिद्धरा तले । यस्याः संदर्शनादीनामीदृशं पुण्यमीरितम्
1 // aho gaṅgāsamaṃ tīrthaṃ nāsti kiñciddharā tale / yasyāḥ saṃdarśanādīnāmīdṛśaṃ puṇyamīritam
2 ॥ गुडधेन्वादिधेनूनां विधानं च यथाक्रमम् । तथा कथयविप्रेन्द्र भक्ताहं तव सर्वदा
2 // guḍadhenvādidhenūnāṃ vidhānaṃ ca yathākramam / tathā kathayaviprendra bhaktāhaṃ tava sarvadā
3 ॥ वसिष्ठ उवाच तच्छ्रुत्वा मोहिनीवाक्यं वसुस्तस्याः पुरोहितः । वेदागमानां तत्त्वज्ञः स्मयमान उवाच ह
3 // vasiṣṭha uvāca tacchrutvā mohinīvākyaṃ vasustasyāḥ purohitaḥ / vedāgamānāṃ tattvajñaḥ smayamāna uvāca ha
4 ॥ वसुरुवाच शृणु मोहिनि वक्ष्यामि यत्पृष्टं हि त्वया मम । गुडधेनुविधानं च यथा शास्त्रे प्रकीर्तितम्
4 // vasuruvāca śṛṇu mohini vakṣyāmi yatpṛṣṭaṃ hi tvayā mama / guḍadhenuvidhānaṃ ca yathā śāstre prakīrtitam
5 ॥ कृष्णाजिनं चतुर्ग्रीवं विन्यसेद्भुवि । गोमयेनोपलिप्तायां कुशानास्तीर्य यत्नतः
5 // kṛṣṇājinaṃ caturgrīvaṃ vinyasedbhuvi / gomayenopaliptāyāṃ kuśānāstīrya yatnataḥ
6 ॥ प्रङ्मुखीं कल्पयेद्धेनुमुदक्पादां सवत्सकाम् । उत्तमा गुडधेनुस्तु चतुर्भारैः प्रकीर्तिता
6 // praṅmukhīṃ kalpayeddhenumudakpādāṃ savatsakām / uttamā guḍadhenustu caturbhāraiḥ prakīrtitā
7 ॥ वत्सं भारेण कुर्वीत भाराभ्यां मध्यमा स्मृता । अर्द्धभारेण वत्सः स्यात्कनिष्ठा भारकेण तु
7 // vatsaṃ bhāreṇa kurvīta bhārābhyāṃ madhyamā smṛtā / arddhabhāreṇa vatsaḥ syātkaniṣṭhā bhārakeṇa tu
8 ॥ चतुर्थांशेन वत्सः स्याद् गृहवित्तानुसारतः । प्रभुः प्रथमकल्पस्य यो ऽनुकल्पेन वर्तयेत्
8 // caturthāṃśena vatsaḥ syād gṛhavittānusārataḥ / prabhuḥ prathamakalpasya yo 'nukalpena vartayet
9 ॥ न सांपरायिकं तस्य दुर्मतेर्जायते फलम् । धेनुवत्सौ घृतस्यैतौ सितश्लक्ष्णांबरावृतौ
9 // na sāṃparāyikaṃ tasya durmaterjāyate phalam / dhenuvatsau ghṛtasyaitau sitaślakṣṇāṃbarāvṛtau
10 ॥ शुक्तिकर्णाविक्षुपादौ शुद्धमुक्तालेक्षणौ । सितसूत्रशिरालौ च सितकंबलकंबलौ
10 // śuktikarṇāvikṣupādau śuddhamuktālekṣaṇau / sitasūtraśirālau ca sitakaṃbalakaṃbalau
11 ॥ ताम्रगण्डूकपृष्ठौ तौ सितचामरलोमकौ । विद्रुमक्रमगो पेतौ नवनीतस्तनान्वितौ
11 // tāmragaṇḍūkapṛṣṭhau tau sitacāmaralomakau / vidrumakramago petau navanītastanānvitau
12 ॥ कांस्यदोहाविन्द्रनीलमणिकल्पिततारकौ । सुवर्णशृङ्गाभरणौ शुद्धरौप्यखुरावुभौ
12 // kāṃsyadohāvindranīlamaṇikalpitatārakau / suvarṇaśṛṅgābharaṇau śuddharaupyakhurāvubhau
13 ॥ नानाफलं समायुक्तौ घ्राणगन्धकरण्डकौ । इत्येवं रचयित्वा तु धूपदीपैरथार्चयेत्
13 // nānāphalaṃ samāyuktau ghrāṇagandhakaraṇḍakau / ityevaṃ racayitvā tu dhūpadīpairathārcayet
14 ॥ या लक्ष्मीः सर्वभूतानां या च देवेष्ववस्थिता । धेनुरूपेण सा देवी मम शान्तिं प्रयच्छतु
14 // yā lakṣmīḥ sarvabhūtānāṃ yā ca deveṣvavasthitā / dhenurūpeṇa sā devī mama śāntiṃ prayacchatu
15 ॥ देहस्था या च रुद्राणां शङ्करस्य सदा प्रिया । धेनुरूपेण सा देवी मम पापं व्यपोहतु
15 // dehasthā yā ca rudrāṇāṃ śaṅkarasya sadā priyā / dhenurūpeṇa sā devī mama pāpaṃ vyapohatu
16 ॥ विष्णोर्वक्षसि या लक्ष्मीः स्वाहारूपा विभावसोः । चन्द्रार्कशक्रशक्तिर्या धेनुरूपास्तु सा श्रिये
16 // viṣṇorvakṣasi yā lakṣmīḥ svāhārūpā vibhāvasoḥ / candrārkaśakraśaktiryā dhenurūpāstu sā śriye
17 ॥ चतुर्मुखस्य या लक्ष्मीर्लक्ष्मीर्या धनदस्य च । लक्ष्मीर्या लोकपालानां सा धेनुर्वरदास्तु मे
17 // caturmukhasya yā lakṣmīrlakṣmīryā dhanadasya ca / lakṣmīryā lokapālānāṃ sā dhenurvaradāstu me
18 ॥ स्वधा या पितृमुख्यानां स्वाहा यज्ञमुजा च या । सर्वपापहरा धेनुः सा मे शान्तिं प्रयच्छतु
18 // svadhā yā pitṛmukhyānāṃ svāhā yajñamujā ca yā / sarvapāpaharā dhenuḥ sā me śāntiṃ prayacchatu
19 ॥ एवमांमत्र्य तां धेनुं ब्राह्मणाय निवेदयेत् । विधानमेतद्धेनूनां सर्वासामिह पठ्यते
19 // evamāṃmatrya tāṃ dhenuṃ brāhmaṇāya nivedayet / vidhānametaddhenūnāṃ sarvāsāmiha paṭhyate
20 ॥ यास्तु पापर्विनाशिन्यः कीर्तिता दशधेनवः । तासां स्वरूपं वक्ष्यामि शास्त्रोकं शृणु मोहिनि
20 // yāstu pāparvināśinyaḥ kīrtitā daśadhenavaḥ / tāsāṃ svarūpaṃ vakṣyāmi śāstrokaṃ śṛṇu mohini
21 ॥ प्रथमा गुडधेनुः स्याद् घृतधेनुरथापरा । तिलधेनुस्तृतीया च चतुर्थी जलसंज्ञिता
21 // prathamā guḍadhenuḥ syād ghṛtadhenurathāparā / tiladhenustṛtīyā ca caturthī jalasaṃjñitā
22 ॥ पञ्चमी क्षीरधेनुश्च षष्ठी मधुमयी स्मृता । सप्तमी शर्कराधेनुर्दधिधेनुस्तथाष्टमी
22 // pañcamī kṣīradhenuśca ṣaṣṭhī madhumayī smṛtā / saptamī śarkarādhenurdadhidhenustathāṣṭamī
23 ॥ रत्नधेनुश्च नवमी दशमी तु स्वरूपतः । कुंभाः स्युर्द्रवधेनूनां चेतरासां तु राशयः
23 // ratnadhenuśca navamī daśamī tu svarūpataḥ / kuṃbhāḥ syurdravadhenūnāṃ cetarāsāṃ tu rāśayaḥ
24 ॥ सुर्वणधेनुमप्यत्र केचिदिच्छन्ति सूरयः । नवनीतेन तैलेन तथा के ऽपि महर्षयः
24 // survaṇadhenumapyatra kecidicchanti sūrayaḥ / navanītena tailena tathā ke 'pi maharṣayaḥ
25 ॥ एतदेव विधानं स्यादेत एव ह्युपस्कराः । मन्त्रावाहनसंयुक्ताः सदा पर्वणि पर्वणि
25 // etadeva vidhānaṃ syādeta eva hyupaskarāḥ / mantrāvāhanasaṃyuktāḥ sadā parvaṇi parvaṇi
26 ॥ यथाश्रद्धं प्रदातव्या भुक्तिमुक्तिफलप्रदाः । अनेकयज्ञफलदाः सर्वपापहराः शुभाः
26 // yathāśraddhaṃ pradātavyā bhuktimuktiphalapradāḥ / anekayajñaphaladāḥ sarvapāpaharāḥ śubhāḥ
27 ॥ अयने विषुवे पुण्ये व्यतीपाते ऽथवा पुनः । युगादौ चैव मन्वादौ चोपरागादिपर्वसु
27 // ayane viṣuve puṇye vyatīpāte 'thavā punaḥ / yugādau caiva manvādau coparāgādiparvasu
28 ॥ गुडधेन्वादयो देया भक्तिश्रद्धासमन्वितैः । तीर्थेषु स्वगृहे वापि गङ्गातीरे विशेषतः
28 // guḍadhenvādayo deyā bhaktiśraddhāsamanvitaiḥ / tīrtheṣu svagṛhe vāpi gaṅgātīre viśeṣataḥ
29 ॥ एवं दत्वा विधानेन धेनुं द्विजवराय च । प्रदक्षिणीकृत्य विप्रं दक्षिणाभिः प्रतोष्य च
29 // evaṃ datvā vidhānena dhenuṃ dvijavarāya ca / pradakṣiṇīkṛtya vipraṃ dakṣiṇābhiḥ pratoṣya ca
30 ॥ ऋत्विजः प्रीतिसंयुक्तो नमस्कृत्य विसर्जयेत् । ततः संपूजयेद्गङ्गां विधिना सुसमाहितः
30 // ṛtvijaḥ prītisaṃyukto namaskṛtya visarjayet / tataḥ saṃpūjayedgaṅgāṃ vidhinā susamāhitaḥ
31 ॥ अष्टमूर्तिधरां देवीं दिव्यरूपां निरीक्ष्य च । शालितन्दुलप्रस्थेन द्विप्रस्थपयसा तथा
31 // aṣṭamūrtidharāṃ devīṃ divyarūpāṃ nirīkṣya ca / śālitandulaprasthena dviprasthapayasā tathā
32 ॥ पायसं कारयित्वा च दत्वा मधु घृतं तथा । प्रत्येकं पलमात्रं च भक्तिभावेन संयुतः
32 // pāyasaṃ kārayitvā ca datvā madhu ghṛtaṃ tathā / pratyekaṃ palamātraṃ ca bhaktibhāvena saṃyutaḥ
33 ॥ तत्पायसमपूपांश्च मोदका मण्डलानि च । तथा गुञ्जार्द्धमात्रं च सुवर्णं रूप्यमेव च
33 // tatpāyasamapūpāṃśca modakā maṇḍalāni ca / tathā guñjārddhamātraṃ ca suvarṇaṃ rūpyameva ca
34 ॥ चन्दनागरुकर्पूरकुङ्कुमानि च गुग्गुलम् । बिल्वपत्राणि दूर्वाश्च रोचना सितचन्दनम्
34 // candanāgarukarpūrakuṅkumāni ca guggulam / bilvapatrāṇi dūrvāśca rocanā sitacandanam
35 ॥ नीलोत्पलानि चान्यानि पुष्पाणि सुरभीणि च । यथाशक्ति महाभक्त्या गङ्गायां चैव निक्षिपेत्
35 // nīlotpalāni cānyāni puṣpāṇi surabhīṇi ca / yathāśakti mahābhaktyā gaṅgāyāṃ caiva nikṣipet
36 ॥ मन्त्रेणानेन सुभगे पुराणोक्तेन चापि हि । ओङ्गङ्गायै नारायण्यै शिवायै च नमोनमः
36 // mantreṇānena subhage purāṇoktena cāpi hi / oṅgaṅgāyai nārāyaṇyai śivāyai ca namonamaḥ
37 ॥ एतदेव विधानं तु मासि मासि च मोहिनि । पौर्णमास्यामपायां वा कार्यं प्रातः समाहितैः
37 // etadeva vidhānaṃ tu māsi māsi ca mohini / paurṇamāsyāmapāyāṃ vā kāryaṃ prātaḥ samāhitaiḥ
38 ॥ वर्षं यस्तु नरो भक्त्या यथा शक्त्यर्चयन्मुदा । हविष्याशी मिताहारो ब्रह्मचर्यसमन्वितः
38 // varṣaṃ yastu naro bhaktyā yathā śaktyarcayanmudā / haviṣyāśī mitāhāro brahmacaryasamanvitaḥ
39 ॥ दिने वापि तथा रात्रा नियमेन च मोहिनि । संवत्सरान्ते तस्येषा गङ्गा दिव्यवपुर्द्धरा
39 // dine vāpi tathā rātrā niyamena ca mohini / saṃvatsarānte tasyeṣā gaṅgā divyavapurddharā
40 ॥ दिव्यमाल्यांबरा चैव दिव्यरत्नविभूषिता । प्रत्यक्षरूपा पुरतस्तिष्टत्येव वरप्रदा
40 // divyamālyāṃbarā caiva divyaratnavibhūṣitā / pratyakṣarūpā puratastiṣṭatyeva varapradā
41 ॥ एवं प्रत्यक्षरूपां तां गङ्गां दिव्यवपुर्द्धराम् । दृष्ट्वा स्व चक्षुषा मर्त्यः कृतकृत्यो भवेच्छुभे
41 // evaṃ pratyakṣarūpāṃ tāṃ gaṅgāṃ divyavapurddharām / dṛṣṭvā sva cakṣuṣā martyaḥ kṛtakṛtyo bhavecchubhe
42 ॥ यान्यान्कामयते मर्त्यः कामांस्तांस्तानवाप्नुयात् । निष्कामस्तु लभेन्मोक्षं विप्रस्तेनैव जन्मना
42 // yānyānkāmayate martyaḥ kāmāṃstāṃstānavāpnuyāt / niṣkāmastu labhenmokṣaṃ viprastenaiva janmanā
43 ॥ एतद्धिधानं च मयोदितं ते पृष्टं हि सर्वं गुडधेनुपूर्वम् । गङ्गार्चनं मुक्तिकरं व्रतं त्त सांवत्सरं श्रीपतितुष्टिदं हि
43 // etaddhidhānaṃ ca mayoditaṃ te pṛṣṭaṃ hi sarvaṃ guḍadhenupūrvam / gaṅgārcanaṃ muktikaraṃ vrataṃ tta sāṃvatsaraṃ śrīpatituṣṭidaṃ hi