24 ॥ इति श्रीबृहन्नारदीयपुराणोत्तरभागे मोहिनीचरिते मन्दखर्णनं नामाष्टमो ऽध्यायः सौतिरुवाच रुक्माङ्गदस्तु राजेन्द्रो भुक्त्वा भोगांस्तुमानुषान् । संपूज्य बहुशो देवं पीतांबरधरं हरम्
24 // iti śrībṛhannāradīyapurāṇottarabhāge mohinīcarite mandakharṇanaṃ nāmāṣṭamo 'dhyāyaḥ sautiruvāca rukmāṅgadastu rājendro bhuktvā bhogāṃstumānuṣān / saṃpūjya bahuśo devaṃ pītāṃbaradharaṃ haram
1 ॥ दत्वा मूर्ध्नि पदं विप्राः शत्रीणां रणशालिनाम् । कृत्वा शून्यं यमपथं जित्वा वैवस्वतं यमम्
1 // datvā mūrdhni padaṃ viprāḥ śatrīṇāṃ raṇaśālinām / kṛtvā śūnyaṃ yamapathaṃ jitvā vaivasvataṃ yamam
2 ॥ वैकुण्ठस्य तु पन्थानं संपूर्णं मानवैः कृतम् । आहूय तनयं काले धर्माङ्गदमभाषत
2 // vaikuṇṭhasya tu panthānaṃ saṃpūrṇaṃ mānavaiḥ kṛtam / āhūya tanayaṃ kāle dharmāṅgadamabhāṣata
3 ॥ एतां वसुमतीं पुत्र वसुपूर्णां समन्ततः । परिपालय वीर्येण स्वधर्मे कृतनिश्चयः
3 // etāṃ vasumatīṃ putra vasupūrṇāṃ samantataḥ / paripālaya vīryeṇa svadharme kṛtaniścayaḥ
4 ॥ पुत्र समर्थे जाते यो राज्यं न प्रतिपादयेत् । तस्य धर्मस्तथा कीर्तिर्विनस्यति न संशयः
4 // putra samarthe jāte yo rājyaṃ na pratipādayet / tasya dharmastathā kīrtirvinasyati na saṃśayaḥ
5 ॥ समर्थेन च पुत्रेण यो न याति पिता सुखम् । अवश्य पातकी सो ऽपि विज्ञेयो भुवनत्रये
5 // samarthena ca putreṇa yo na yāti pitā sukham / avaśya pātakī so 'pi vijñeyo bhuvanatraye
6 ॥ पितुर्भारक्षमः पुत्रो भारं नोद्वहते तु यः । मातुरुच्चारवज्जातो द्विजिह्वो विषवर्जितः
6 // piturbhārakṣamaḥ putro bhāraṃ nodvahate tu yaḥ / māturuccāravajjāto dvijihvo viṣavarjitaḥ
7 ॥ स पुत्रो यो ऽधिकख्यातः पितुर्भवति भूतले । प्रकाशयति सर्वत्र स्वकरैरिव भास्करः
7 // sa putro yo 'dhikakhyātaḥ piturbhavati bhūtale / prakāśayati sarvatra svakarairiva bhāskaraḥ
8 ॥ पुत्रापनयजैर्दुःखै रात्रौ जागर्तिं यत्पिता । स पुत्रो नरकं याति यावदाभूतसंप्लवम्
8 // putrāpanayajairduḥkhai rātrau jāgartiṃ yatpitā / sa putro narakaṃ yāti yāvadābhūtasaṃplavam
9 ॥ पितुर्वचनमादृत्य सर्वं यः कुरुते गृहे । स याति देव सायुज्यं स्तूयमानो दिवि स्थितैः
9 // piturvacanamādṛtya sarvaṃ yaḥ kurute gṛhe / sa yāti deva sāyujyaṃ stūyamāno divi sthitaiḥ
10 ॥ सो ऽहं प्रजाकृते पुत्र आसक्तः कर्मभिः क्षितौ । न भुक्तं नैव सुप्तं तु स्वेच्छया पालने स्थितः
10 // so 'haṃ prajākṛte putra āsaktaḥ karmabhiḥ kṣitau / na bhuktaṃ naiva suptaṃ tu svecchayā pālane sthitaḥ
11 ॥ असमर्थे त्वयि सुत न प्राप्तं हि मया सुखम् । विष्णुवासरभोक्तॄणां निग्रहे कृतबुद्धिना
11 // asamarthe tvayi suta na prāptaṃ hi mayā sukham / viṣṇuvāsarabhoktṝṇāṃ nigrahe kṛtabuddhinā
12 ॥ केचिच्छैवे स्थिता मार्गे सौरे केचिद्व्यवस्थिताः । विरिञ्चिमार्गगाश्चान्ये पार्वत्याश्च स्थिताः परे
12 // kecicchaive sthitā mārge saure kecidvyavasthitāḥ / viriñcimārgagāścānye pārvatyāśca sthitāḥ pare
13 ॥ सायं च प्रातरासीना अग्निहोत्रे व्यवस्थिताः । बालो युवा वा वृद्धो वा गुर्विणी वा कुमारिका
13 // sāyaṃ ca prātarāsīnā agnihotre vyavasthitāḥ / bālo yuvā vā vṛddho vā gurviṇī vā kumārikā
14 ॥ सरोगो विकलो वापि न शक्नोति ह्युपोषितुम् । इत्येवं जल्पितं यैस्तु तान्निरस्य समन्ततः
14 // sarogo vikalo vāpi na śaknoti hyupoṣitum / ityevaṃ jalpitaṃ yaistu tānnirasya samantataḥ
15 ॥ वचोभिस्तु पुराणोक्तैर्वासरैर्बहुभिस्त्वहम् । संबोधयित्वा बहुशः प्रजानां सुखहेतवे
15 // vacobhistu purāṇoktairvāsarairbahubhistvaham / saṃbodhayitvā bahuśaḥ prajānāṃ sukhahetave
16 ॥ निगृह्य तान्हरिदिने निराहारान्करोमि च । शास्त्रदृष्ट्या तु विदुषो मूर्खान्दण्डनपूर्वकम्
16 // nigṛhya tānharidine nirāhārānkaromi ca / śāstradṛṣṭyā tu viduṣo mūrkhāndaṇḍanapūrvakam
17 ॥ शासयित्वा कृताः सर्वे निराहारा हरेर्दिने । तेन मे न सुखं किञ्चिदवलीढं धरातले
17 // śāsayitvā kṛtāḥ sarve nirāhārā harerdine / tena me na sukhaṃ kiñcidavalīḍhaṃ dharātale
18 ॥ कच्चिन्न दुःखेन जनान्योजयेत्किल पुत्रक । स्वेभ्यो वापि परेभ्यो वा या रक्षेच्च प्रजा नृपः
18 // kaccinna duḥkhena janānyojayetkila putraka / svebhyo vāpi parebhyo vā yā rakṣecca prajā nṛpaḥ
19 ॥ तस्यामी ह्यक्षया लोकाः पुराणेषु प्रकीर्तिताः । सो ऽहं प्रजाकृते सौम्य संस्थितो नात्मनः क्वचित्
19 // tasyāmī hyakṣayā lokāḥ purāṇeṣu prakīrtitāḥ / so 'haṃ prajākṛte saumya saṃsthito nātmanaḥ kvacit
20 ॥ सौख्यमिच्छाम्यहं भोक्तुं मृगयादिसमुद्भवम् । न पानद्यूतजं पुत्र कामये ऽहं कदाचन
20 // saukhyamicchāmyahaṃ bhoktuṃ mṛgayādisamudbhavam / na pānadyūtajaṃ putra kāmaye 'haṃ kadācana
21 ॥ एषु सक्तो ऽचिरात्पुत्र विनाशं याति पार्थिवः । त्वत्प्रसादादहं पुत्र मृगयाव्याजतो ऽधुना
21 // eṣu sakto 'cirātputra vināśaṃ yāti pārthivaḥ / tvatprasādādahaṃ putra mṛgayāvyājato 'dhunā
22 ॥ गिरीन्वनानि सरितः सरांसि विविधानि च । भोक्तुकामः प्रियान्कामांस्त्वयि भारं निवेश्य च
22 // girīnvanāni saritaḥ sarāṃsi vividhāni ca / bhoktukāmaḥ priyānkāmāṃstvayi bhāraṃ niveśya ca
23 ॥ एतत्सर्वं समाख्यातं यत्स्थितं हृदये मम । कृते तव महाकीर्तिरकृते नरकस्थितिः
23 // etatsarvaṃ samākhyātaṃ yatsthitaṃ hṛdaye mama / kṛte tava mahākīrtirakṛte narakasthitiḥ
24 ॥ धर्माङ्गद उवाच सर्वमेतत्करिष्यामि भुङ्क्ष्व भोगान्मनो ऽनुगान् । गुर्वीं राज्यधुरं तात त्वदीयामुद्धराम्यहम्
24 // dharmāṅgada uvāca sarvametatkariṣyāmi bhuṅkṣva bhogānmano 'nugān / gurvīṃ rājyadhuraṃ tāta tvadīyāmuddharāmyaham
25 ॥ नहि मे ऽन्यः स्मृतो धर्मस्त्वद्वाक्यकरणं विना । पितुर्वाक्यमकुर्वाणः कुर्वन्धर्मानधो व्रजेत्
25 // nahi me 'nyaḥ smṛto dharmastvadvākyakaraṇaṃ vinā / piturvākyamakurvāṇaḥ kurvandharmānadho vrajet
26 ॥ तस्मात्करिष्ये वचनं त्वदीयं प्राञ्जलिः स्थितः । एवमुक्ते तु वचने राजा हृष्टो बभूव ह
26 // tasmātkariṣye vacanaṃ tvadīyaṃ prāñjaliḥ sthitaḥ / evamukte tu vacane rājā hṛṣṭo babhūva ha
27 ॥ गन्तुकामो मृगान्भूयोलब्ध्वा ज्ञात्वा वनं ततः । धर्माङ्गदो ऽपि दृष्टात्मा प्रजा आहूय चाब्रवीत्
27 // gantukāmo mṛgānbhūyolabdhvā jñātvā vanaṃ tataḥ / dharmāṅgado 'pi dṛṣṭātmā prajā āhūya cābravīt
28 ॥ पित्रा नियुक्तो भवतां पालनाय हिताय च । पितुर्वाक्यं मया कार्यं सर्वथा धर्ममिच्छता
28 // pitrā niyukto bhavatāṃ pālanāya hitāya ca / piturvākyaṃ mayā kāryaṃ sarvathā dharmamicchatā
29 ॥ नान्यो हि धर्मः पुत्रस्य पितुर्वाक्यं विना प्रजाः । मयि दण्डधरे शास्ता न यमो भवति क्वचित्
29 // nānyo hi dharmaḥ putrasya piturvākyaṃ vinā prajāḥ / mayi daṇḍadhare śāstā na yamo bhavati kvacit
30 ॥ एवं ज्ञात्वा तु युष्माभिः स्मर्तव्यो गरुडध्वजः । ब्रह्मार्पणप्रयोगेण यजनीयो जनार्दनः
30 // evaṃ jñātvā tu yuṣmābhiḥ smartavyo garuḍadhvajaḥ / brahmārpaṇaprayogeṇa yajanīyo janārdanaḥ
31 ॥ ममत्वं हि परित्यज्य स्वजातिविहितेन च । येन वो ह्यक्षया लोका भवेयुर्नात्र संशयः
31 // mamatvaṃ hi parityajya svajātivihitena ca / yena vo hyakṣayā lokā bhaveyurnātra saṃśayaḥ
32 ॥ पितृमार्गाधिको ह्येष भवतां दर्शितः प्रजाः । ब्रह्मार्पणक्रियायुक्ता भवन्तु ज्ञानकोविदाः
32 // pitṛmārgādhiko hyeṣa bhavatāṃ darśitaḥ prajāḥ / brahmārpaṇakriyāyuktā bhavantu jñānakovidāḥ
33 ॥ न भोक्तव्यं हरिदिने पैत्रो मार्गस्तु शाश्वतः । विशेषो हि मयाख्यातो भवतां ब्रह्मसंस्थितिः
33 // na bhoktavyaṃ haridine paitro mārgastu śāśvataḥ / viśeṣo hi mayākhyāto bhavatāṃ brahmasaṃsthitiḥ
34 ॥ प्रयोक्तव्या च तत्त्वज्ञैः पुनरावृत्ति दुर्लभा । यदुपोष्यं हरिदिनं तदवश्यमिति स्थितिः
34 // prayoktavyā ca tattvajñaiḥ punarāvṛtti durlabhā / yadupoṣyaṃ haridinaṃ tadavaśyamiti sthitiḥ
35 ॥ अनुनीय प्रजाः सर्वाः समाश्वात्यत पुनः पुनः । न दिवा न च शर्वर्यां शेते धर्मां गदः सदा
35 // anunīya prajāḥ sarvāḥ samāśvātyata punaḥ punaḥ / na divā na ca śarvaryāṃ śete dharmāṃ gadaḥ sadā
36 ॥ सर्वत्र भ्रमते शौर्यात्कुर्वन्निष्कण्टकां क्षितिम् । पटहो रटते नित्यं मृगारिरिपुमस्तके
36 // sarvatra bhramate śauryātkurvanniṣkaṇṭakāṃ kṣitim / paṭaho raṭate nityaṃ mṛgāriripumastake
37 ॥ अभुक्त्वा द्वादशीं लोका ममत्वेन विवर्जिताः । त्रिविधेषु च कार्येषु देवेशश्चिन्त्यतां हरिः
37 // abhuktvā dvādaśīṃ lokā mamatvena vivarjitāḥ / trividheṣu ca kāryeṣu deveśaścintyatāṃ hariḥ
38 ॥ हव्यकव्यवहो देवः स एव पुरुषोत्तमः । सूर्ये यो हि कृशाकाशे विसर्गे जगतां पतिः
38 // havyakavyavaho devaḥ sa eva puruṣottamaḥ / sūrye yo hi kṛśākāśe visarge jagatāṃ patiḥ
39 ॥ स्मर्त्तव्यो मनुजैः सर्वैर्धर्मकामार्थकामुकैः । स्वजातिविहितो ऽप्येवं सन्मार्गे चैव माधवः
39 // smarttavyo manujaiḥ sarvairdharmakāmārthakāmukaiḥ / svajātivihito 'pyevaṃ sanmārge caiva mādhavaḥ
40 ॥ स एव भोक्ता भोक्तव्यः स एव पुरुषोत्तमः । विनियोगस्तु तस्यैव सर्वकर्मसु युज्यते
40 // sa eva bhoktā bhoktavyaḥ sa eva puruṣottamaḥ / viniyogastu tasyaiva sarvakarmasu yujyate
41 ॥ एवं रटन्ति विप्रेन्द्राः पटहे मेघनिःस्वने । एवं धर्ममवाप्याथ पितां धर्माङ्गदस्य हि
41 // evaṃ raṭanti viprendrāḥ paṭahe meghaniḥsvane / evaṃ dharmamavāpyātha pitāṃ dharmāṅgadasya hi
42 ॥ ज्ञात्वा पुत्रं क्रियोपेतमात्मनो ह्यधिकं द्विजाः । उवाच भार्यां संहृष्टः स्थितां लक्ष्मीमिवापराम्
42 // jñātvā putraṃ kriyopetamātmano hyadhikaṃ dvijāḥ / uvāca bhāryāṃ saṃhṛṣṭaḥ sthitāṃ lakṣmīmivāparām
43 ॥ संध्यावलि ह्यहं धन्यस्त्वं चापि वरवर्णिनी । उभयोर्जनितः पुत्रः शशाङ्कधवलः क्षितौ
43 // saṃdhyāvali hyahaṃ dhanyastvaṃ cāpi varavarṇinī / ubhayorjanitaḥ putraḥ śaśāṅkadhavalaḥ kṣitau
44 ॥ कर्णाभ्यां श्रूयते मोक्षो न दृष्टः केनचित्क्वचित् । सो ऽस्माभिरधिकं प्राप्तो मोक्षः सत्पुत्रसंभवः
44 // karṇābhyāṃ śrūyate mokṣo na dṛṣṭaḥ kenacitkvacit / so 'smābhiradhikaṃ prāpto mokṣaḥ satputrasaṃbhavaḥ
45 ॥ पुत्रे विनयसंपन्ने वृत्ताशौर्यसमन्विते । प्रतापिनि वरारोहे पितुर्मोक्षो गृहे ध्रुवम्
45 // putre vinayasaṃpanne vṛttāśauryasamanvite / pratāpini varārohe piturmokṣo gṛhe dhruvam
46 ॥ आनन्दं ब्रह्मणो रूपं शतानन्दः सुतेन यः । पिता भवति चार्वङ्गि सत्कर्मकरणैः शुभैः
46 // ānandaṃ brahmaṇo rūpaṃ śatānandaḥ sutena yaḥ / pitā bhavati cārvaṅgi satkarmakaraṇaiḥ śubhaiḥ
47 ॥ नैतत्साम्यं भवेद्देवि लोके स्थावरजङ्गमे । सत्पुत्रः पितुरादाय भारमुद्वहते तु यः
47 // naitatsāmyaṃ bhaveddevi loke sthāvarajaṅgame / satputraḥ piturādāya bhāramudvahate tu yaḥ
48 ॥ सो ऽहं गमिष्यामि वनाय हृष्टो विहारशीलो मृगहिंसनाय । स्वेच्छाचरश्चाथ विशालनेत्रे विमुक्तपापो जनरक्षणाय
48 // so 'haṃ gamiṣyāmi vanāya hṛṣṭo vihāraśīlo mṛgahiṃsanāya / svecchācaraścātha viśālanetre vimuktapāpo janarakṣaṇāya