इति श्रुत्वा कथाः पुण्याः सर्वपापप्रणाशिनीः नानाविधा मुनिश्रेष्ठाः कृष्णद्वैपायनात् पुनः
iti śrutvā kathāḥ puṇyāḥ sarvapāpapraṇāśinīḥ nānāvidhā muniśreṣṭhāḥ kṛṣṇadvaipāyanāt punaḥ
शुकः पूर्वं महाभागो भरद्वाजो महामते सिद्धैर् अन्यैश् च सहितो नारायणपरो ऽभवत्
śukaḥ pūrvaṃ mahābhāgo bharadvājo mahāmate siddhair anyaiś ca sahito nārāyaṇaparo 'bhavat
एवं ते कथिता विप्र मार्कण्डेयादिकाः कथाः मया विचित्राः पापघ्न्यः किं भूयः श्रोतुम् इच्छसि
evaṃ te kathitā vipra mārkaṇḍeyādikāḥ kathāḥ mayā vicitrāḥ pāpaghnyaḥ kiṃ bhūyaḥ śrotum icchasi
वस्वादीनां तथा प्रोक्ता मम सृष्टिस् त्वया पुरा अश्विनोर् मरुतां चैव नोक्तोत्पत्तिस् तु तां वद
vasvādīnāṃ tathā proktā mama sṛṣṭis tvayā purā aśvinor marutāṃ caiva noktotpattis tu tāṃ vada
मरुतां विस्तरेणोक्ता वैष्णवाख्ये महामते पुराणे शक्तिपुत्रेण पुरोत्पतिश् च वायुना
marutāṃ vistareṇoktā vaiṣṇavākhye mahāmate purāṇe śaktiputreṇa purotpatiś ca vāyunā
अश्विनोर् देवयोश् चैव सृष्टिर् उक्ता सुविस्तरात् संक्षेपात् तव वक्ष्यामि सृष्टिम् एतां शृणुष्व मे
aśvinor devayoś caiva sṛṣṭir uktā suvistarāt saṃkṣepāt tava vakṣyāmi sṛṣṭim etāṃ śṛṇuṣva me
ःदक्षकन्यादितिः । ःअदितेर् आदित्यः पुत्रः । ःतस्मै त्वष्टा दुहितरं संज्ञां नाम कन्यां दत्तवान् ॥
ḥdakṣakanyāditiḥ | ḥaditer ādityaḥ putraḥ | ḥtasmai tvaṣṭā duhitaraṃ saṃjñāṃ nāma kanyāṃ dattavān ||
सो ऽपि त्वाष्ट्रीं रूपवतीं मनोज्ञां प्राप्य तया सह रेमे । सा कतिपयात् कालात् स्वभर्तुर् आदित्यस्य तापम् असहन्ती पितुर् गृहं जगाम ॥
so 'pi tvāṣṭrīṃ rūpavatīṃ manojñāṃ prāpya tayā saha reme | sā katipayāt kālāt svabhartur ādityasya tāpam asahantī pitur gṛhaṃ jagāma ||
ताम् अवलोक्य सुतां पितोवाच किं पुत्रि तव भर्ता सविता स्नेहात् त्वां रक्षत्य् उत परुष इति ॥
tām avalokya sutāṃ pitovāca kiṃ putri tava bhartā savitā snehāt tvāṃ rakṣaty uta paruṣa iti ||
एवं पितुर् वचनं श्रुत्वा संज्ञा तं प्रत्युवाच । दग्धाहं भर्तुः प्रचण्डतापाद् इति ॥
evaṃ pitur vacanaṃ śrutvā saṃjñā taṃ pratyuvāca | dagdhāhaṃ bhartuḥ pracaṇḍatāpād iti ||
एवं श्रुत्वा ताम् आह पिता गच्छ पुत्रि भर्तुर् गृहम् इति ॥
evaṃ śrutvā tām āha pitā gaccha putri bhartur gṛham iti ||
युवतीस्त्रीणां भर्तुः शुश्रूषणम् एव धर्मः श्रेयान् । अहम् अपि कतिपयदिवसाद् आगत्यादित्यस्योष्णतां जामातुर् उद्धरिष्यामि ॥
yuvatīstrīṇāṃ bhartuḥ śuśrūṣaṇam eva dharmaḥ śreyān | aham api katipayadivasād āgatyādityasyoṣṇatāṃ jāmātur uddhariṣyāmi ||
इत्युक्ता सा च पुनर् भर्तुर् गृहं प्राप्य कतिपयदिवसान् मनुं यमीं यमं चापत्यत्रयम् आदित्यात् प्रासूत । पुनस् तदुष्णताम् असहन्ती छायां भर्तुर् अपभोगाय स्वप्रज्ञाबलेनोत्पाद्य तत्र संस्थाप्य गत्वोत्तरकुरून् अधिष्ठायाश्वी भूत्वा विचचार ॥
ityuktā sā ca punar bhartur gṛhaṃ prāpya katipayadivasān manuṃ yamīṃ yamaṃ cāpatyatrayam ādityāt prāsūta | punas taduṣṇatām asahantī chāyāṃ bhartur apabhogāya svaprajñābalenotpādya tatra saṃsthāpya gatvottarakurūn adhiṣṭhāyāśvī bhūtvā vicacāra ||
आदित्यो ऽपि संज्ञेयम् इति मत्वा तस्यां जायां पुनर् अपत्यत्रयम् उत्पादयाम्_अस ॥
ādityo 'pi saṃjñeyam iti matvā tasyāṃ jāyāṃ punar apatyatrayam utpādayām_asa ||
मनुं शनैश्चरं तपतीं च । स्वेष्व् अपत्येषु पक्षपातेन वर्ततीं छायां दृष्ट्वा यमः स्वपितरम् आह नेयम् अस्मन्मातेति ॥
manuṃ śanaiścaraṃ tapatīṃ ca | sveṣv apatyeṣu pakṣapātena vartatīṃ chāyāṃ dṛṣṭvā yamaḥ svapitaram āha neyam asmanmāteti ||
पितापि तच् छ्रुत्वा भार्यां प्राह । सर्वेष्व् अपत्येषु समम् एव वर्तताम् इति ॥
pitāpi tac chrutvā bhāryāṃ prāha | sarveṣv apatyeṣu samam eva vartatām iti ||
पुनर् अपि स्वेष्व् अपत्येषु स्नेहात् प्रवर्ततीं छायां दृष्ट्वा यमो यमी च तां बहुविधम् अपीत्थम् उवाच । आदित्यसंनिधानात् तूष्णीं बभूवतः ॥
punar api sveṣv apatyeṣu snehāt pravartatīṃ chāyāṃ dṛṣṭvā yamo yamī ca tāṃ bahuvidham apīttham uvāca | ādityasaṃnidhānāt tūṣṇīṃ babhūvataḥ ||
ततश् छाया तयोः शापं दत्तवती । यम त्वं प्रेतराजो भव यमि त्वं यमुना नाम नदी भवेत् ॥
tataś chāyā tayoḥ śāpaṃ dattavatī | yama tvaṃ pretarājo bhava yami tvaṃ yamunā nāma nadī bhavet ||
ततः क्रोधाद् आदित्यो ऽपि छायापुत्रयोः शापं दत्तवान् हे पुत्र शनैश्चर त्वं ग्रहो भव क्रूरदृष्टिर् मन्दगामी च पापग्रहस् त्वं च ॥
tataḥ krodhād ādityo 'pi chāyāputrayoḥ śāpaṃ dattavān he putra śanaiścara tvaṃ graho bhava krūradṛṣṭir mandagāmī ca pāpagrahas tvaṃ ca ||
पुत्रि तपती नाम नदी भवेति अथादित्यो ध्यानम् आस्थाय संज्ञा क्व स्थितेति विचारयाम्_अस ॥
putri tapatī nāma nadī bhaveti athādityo dhyānam āsthāya saṃjñā kva sthiteti vicārayām_asa ||
स दृष्टवान् उत्तरकुरुषु ध्यानचक्षुषाश्वीभूय विचरन्ती । स्वयं चाश्वरूपेण तत्र गत्वा तया सह संपर्कं कृतवान् ॥
sa dṛṣṭavān uttarakuruṣu dhyānacakṣuṣāśvībhūya vicarantī | svayaṃ cāśvarūpeṇa tatra gatvā tayā saha saṃparkaṃ kṛtavān ||
तस्याम् एवादित्याद् अश्विनाव् उत्पन्नौ तयोर् अतिशयवपुषोः साक्षात् प्रजापतिर् आगत्य देवत्वं यज्ञभागत्वं मुख्यं च देवानां भिषजत्वं दत्त्वा जगाम । आदित्यश् चाश्वरूपं विहाय स्वभार्यां संज्ञां त्वाष्ट्रीं स्वरूपधारिणीं नीत्वा स्वरूपम् आस्थाय दिवं जगाम ॥
tasyām evādityād aśvināv utpannau tayor atiśayavapuṣoḥ sākṣāt prajāpatir āgatya devatvaṃ yajñabhāgatvaṃ mukhyaṃ ca devānāṃ bhiṣajatvaṃ dattvā jagāma | ādityaś cāśvarūpaṃ vihāya svabhāryāṃ saṃjñāṃ tvāṣṭrīṃ svarūpadhāriṇīṃ nītvā svarūpam āsthāya divaṃ jagāma ||
विश्वकर्मा चागत्य आदित्यं नामभिः स्तुत्वा तदतिशयोष्णतांशताम् अपशातयाम्_अस ॥
viśvakarmā cāgatya ādityaṃ nāmabhiḥ stutvā tadatiśayoṣṇatāṃśatām apaśātayām_asa ||
एवं वः कथिता विप्रा अश्विनौत्पत्तिर् उत्तमा पुण्या पवित्रा पापघ्नी भरद्वाज महामते
evaṃ vaḥ kathitā viprā aśvinautpattir uttamā puṇyā pavitrā pāpaghnī bharadvāja mahāmate
आदित्यपुत्रौ भिषजौ सुराणां दिव्येन रूपेण विराजमानौ श्रुत्वा तयोर् जन्म नरः पृथिव्यां भवेत् सुरूपो दिवि मोदते च
ādityaputrau bhiṣajau surāṇāṃ divyena rūpeṇa virājamānau śrutvā tayor janma naraḥ pṛthivyāṃ bhavet surūpo divi modate ca