ब्रह्मा भूत्वा जगत्सृष्टौ नरसिंहः प्रवर्तते यथा ते कथयिष्यामि भरद्वाज निबोध मे
brahmā bhūtvā jagatsṛṣṭau narasiṃhaḥ pravartate yathā te kathayiṣyāmi bharadvāja nibodha me
नारायणाख्यो भगवान् ब्रह्मा लोकपितामहः उत्पन्नः प्रोच्यते विद्वन् नित्यो ऽसाव् उपचारतः
nārāyaṇākhyo bhagavān brahmā lokapitāmahaḥ utpannaḥ procyate vidvan nityo 'sāv upacārataḥ
निजेन तस्य मानेन आयुर् वर्षशतं स्मृतम् तत् पराख्यं तदर्धं च परार्धम् अभिधीयते
nijena tasya mānena āyur varṣaśataṃ smṛtam tat parākhyaṃ tadardhaṃ ca parārdham abhidhīyate
कालस्वरूपं विष्णोश् च यन् मयोक्तं तवानघ तेन तस्य निबोध त्वं परिमाणोपपादनम्
kālasvarūpaṃ viṣṇoś ca yan mayoktaṃ tavānagha tena tasya nibodha tvaṃ parimāṇopapādanam
अन्येषां चैव भूतानं चराणाम् अचराश् च ये भूभूभृत्सागरादीनाम् अशेषाणां च सत्तम
anyeṣāṃ caiva bhūtānaṃ carāṇām acarāś ca ye bhūbhūbhṛtsāgarādīnām aśeṣāṇāṃ ca sattama
संख्याज्ञानं च ते वच्मि मनुष्याणं निबोध मे अष्टादश निमेषास् तु काष्ठैका परिकीर्तिता
saṃkhyājñānaṃ ca te vacmi manuṣyāṇaṃ nibodha me aṣṭādaśa nimeṣās tu kāṣṭhaikā parikīrtitā
काष्ठास् त्रिंशत् कला ज्ञेया कलास् त्रिंशन् मुहूर्तकम् त्रिंशत्संख्यैर् अहोरात्रं मुहूर्तैर् मानुषं स्मृतम्
kāṣṭhās triṃśat kalā jñeyā kalās triṃśan muhūrtakam triṃśatsaṃkhyair ahorātraṃ muhūrtair mānuṣaṃ smṛtam
अहोरात्राणि तावन्ति मासपक्षद्वयात्मकः तैः षड्भिर् अयनं मासैर् द्वे ऽयने दक्षिणोत्तरे
ahorātrāṇi tāvanti māsapakṣadvayātmakaḥ taiḥ ṣaḍbhir ayanaṃ māsair dve 'yane dakṣiṇottare
अयनं दक्षिणं रात्रिर् देवानाम् उत्तरं दिनम् अयनद्वितयं वर्षं मर्त्यानाम् इह कीर्तितम्
ayanaṃ dakṣiṇaṃ rātrir devānām uttaraṃ dinam ayanadvitayaṃ varṣaṃ martyānām iha kīrtitam
नृणां मासः पितृणां तु अहोरात्रम् उदाहृतम् वस्वादीनाम् अहोरात्रम् मानुषो वत्सरः स्मृतः
nṛṇāṃ māsaḥ pitṛṇāṃ tu ahorātram udāhṛtam vasvādīnām ahorātram mānuṣo vatsaraḥ smṛtaḥ
दिव्यैर् वर्षसहस्रैस् तु युगं त्रेतादिसंज्ञितम् चतुर्युगं द्वादशभिस् तद्विभागं निबोध मे
divyair varṣasahasrais tu yugaṃ tretādisaṃjñitam caturyugaṃ dvādaśabhis tadvibhāgaṃ nibodha me
चत्वारि त्रीणि द्वे चैकं कृतादिषु यथाक्रमम् दिव्याब्दानां सहस्राणि युगेष्व् आहुः पुराविदः
catvāri trīṇi dve caikaṃ kṛtādiṣu yathākramam divyābdānāṃ sahasrāṇi yugeṣv āhuḥ purāvidaḥ
तत्प्रमाणैः शतैः संध्या पूर्वा तत्र विधीयते संध्यांशकश् च तत्तुल्यो युगस्यानन्तरो हि सः
tatpramāṇaiḥ śataiḥ saṃdhyā pūrvā tatra vidhīyate saṃdhyāṃśakaś ca tattulyo yugasyānantaro hi saḥ
संध्यासंध्यांशयोर् मध्ये यः कालो वर्तते द्विज युगाख्यः स तु विज्ञेयः कृतत्रेतादिसंज्ञकः
saṃdhyāsaṃdhyāṃśayor madhye yaḥ kālo vartate dvija yugākhyaḥ sa tu vijñeyaḥ kṛtatretādisaṃjñakaḥ
कृतं त्रेता द्वापरश् च कलिश् चेति चतुर्युगम् प्रोच्यते तत्सहस्रं तु ब्रह्मणो दिवसं द्विज
kṛtaṃ tretā dvāparaś ca kaliś ceti caturyugam procyate tatsahasraṃ tu brahmaṇo divasaṃ dvija
ब्रह्मणो दिवसे ब्रह्मन् मनवस् तु चतुर्दश भवन्ति परिमाणं च तेषां कालकृतं शृणु
brahmaṇo divase brahman manavas tu caturdaśa bhavanti parimāṇaṃ ca teṣāṃ kālakṛtaṃ śṛṇu
सप्तर्षयस् तु शक्रो ऽथ मनुस् तत्सूनवो ऽपि ये एककालं हि सृज्यन्ते संह्रियन्ते च पूर्ववत्
saptarṣayas tu śakro 'tha manus tatsūnavo 'pi ye ekakālaṃ hi sṛjyante saṃhriyante ca pūrvavat
चतुर्युगानां संख्या च साधिका ह्य् एकसप्ततिः मन्वन्तरं मनोः कालः शक्रादीनाम् अपि द्विज
caturyugānāṃ saṃkhyā ca sādhikā hy ekasaptatiḥ manvantaraṃ manoḥ kālaḥ śakrādīnām api dvija
अष्टौ शतसहस्राणि दिव्यया संख्यया स्मृतः द्विपञ्चाशत् तथान्यानि सहस्राण्य् अधिकानि तु
aṣṭau śatasahasrāṇi divyayā saṃkhyayā smṛtaḥ dvipañcāśat tathānyāni sahasrāṇy adhikāni tu
त्रिंशत् कोट्यस् तु संपूर्णाः संख्याताः संख्यया द्विज सप्तषष्टिस् तथान्यानि नियुतानि महामुने
triṃśat koṭyas tu saṃpūrṇāḥ saṃkhyātāḥ saṃkhyayā dvija saptaṣaṣṭis tathānyāni niyutāni mahāmune
विंशतिश् च सहस्राणि कालो ऽयम् अधिकं विना मन्वन्तरस्य संख्येयं मानुषैर् वत्सरैर् द्विज
viṃśatiś ca sahasrāṇi kālo 'yam adhikaṃ vinā manvantarasya saṃkhyeyaṃ mānuṣair vatsarair dvija
चतुर्दशगुणो ह्य् एष कालो ब्राह्मम् अहः स्मृतम् विश्वस्यादौ सुमनसा सृष्ट्वा देवांस् तथा पितृन्
caturdaśaguṇo hy eṣa kālo brāhmam ahaḥ smṛtam viśvasyādau sumanasā sṛṣṭvā devāṃs tathā pitṛn
गन्धर्वान् राक्षसान् यक्षान् पिशाचान् गुह्यकांस् तथा ऋषीन् विद्याधरांश् चैव मनुष्यांश् च पशूंस् तथा
gandharvān rākṣasān yakṣān piśācān guhyakāṃs tathā ṛṣīn vidyādharāṃś caiva manuṣyāṃś ca paśūṃs tathā
पक्षिणः स्थावरांश् चैव पिपीलिकभुजंगमान् चातुर्वर्ण्यं तथा सृष्ट्वा नियुज्याध्वरकर्मणि
pakṣiṇaḥ sthāvarāṃś caiva pipīlikabhujaṃgamān cāturvarṇyaṃ tathā sṛṣṭvā niyujyādhvarakarmaṇi
पुनर् दिनान्ते त्रैलोक्यम् उपसंहृत्य स प्रभुः शेते चानन्तशयने तावन्तीं रात्रिम् अव्ययः
punar dinānte trailokyam upasaṃhṛtya sa prabhuḥ śete cānantaśayane tāvantīṃ rātrim avyayaḥ
तस्यान्ते ऽभून् महान् कल्पो ब्राह्म इत्य् अभिविश्रुतः यस्मिन् मत्स्यावतारो ऽभून् मथनं च महोदधेः
tasyānte 'bhūn mahān kalpo brāhma ity abhiviśrutaḥ yasmin matsyāvatāro 'bhūn mathanaṃ ca mahodadheḥ
तद्वद् वराहकल्पश् च तृतीयः परिकल्पितः यत्र विष्णुः स्वयं प्रीत्या वाराहं वपुर् आश्रितः उद्धर्तुं वसुधां देवीं स्तूयमानो महर्षिभिः
tadvad varāhakalpaś ca tṛtīyaḥ parikalpitaḥ yatra viṣṇuḥ svayaṃ prītyā vārāhaṃ vapur āśritaḥ uddhartuṃ vasudhāṃ devīṃ stūyamāno maharṣibhiḥ
सृष्ट्वा जगद् व्योमचराप्रमेयः प्रजाश् च सृष्ट्वा सकलास् तथेशः नैमित्तिकाख्ये प्रलये समस्तं संहृत्य शेते हरिर् आदिदेवः
sṛṣṭvā jagad vyomacarāprameyaḥ prajāś ca sṛṣṭvā sakalās tatheśaḥ naimittikākhye pralaye samastaṃ saṃhṛtya śete harir ādidevaḥ