तत्र सुप्तस्य देवस्य नाभौ पद्मम् अभून् महत् तस्मिन् पद्मे महाभाग वेदवेदाङ्गपारगः
tatra suptasya devasya nābhau padmam abhūn mahat tasmin padme mahābhāga vedavedāṅgapāragaḥ
ब्रह्मोत्पन्नः स तेनोक्तः प्रजां सृज महामते एवम् उक्त्वा तिरोभावं गतो नारायणः प्रभुः
brahmotpannaḥ sa tenoktaḥ prajāṃ sṛja mahāmate evam uktvā tirobhāvaṃ gato nārāyaṇaḥ prabhuḥ
तथेत्य् उक्त्वा स तं देवं विष्णुं ब्रह्माथ चिन्तयन् आस्ते किंचिज् जगद्बीजं नाध्यगच्छत किंचन
tathety uktvā sa taṃ devaṃ viṣṇuṃ brahmātha cintayan āste kiṃcij jagadbījaṃ nādhyagacchata kiṃcana
तावत् तस्य महान् रोषो ब्रह्मणो ऽभून् महात्मनः ततो बालः समुत्पन्नस् तस्याङ्के रोषसंभवः
tāvat tasya mahān roṣo brahmaṇo 'bhūn mahātmanaḥ tato bālaḥ samutpannas tasyāṅke roṣasaṃbhavaḥ
स रुदन् वारितस् तेन ब्रह्मणा व्यक्तमूर्तिना नाम मे देहि चेत्युक्तस् तस्य रुद्रेत्य् असौ ददौ
sa rudan vāritas tena brahmaṇā vyaktamūrtinā nāma me dehi cetyuktas tasya rudrety asau dadau
तेनासौ विसृजस्वेति प्रोक्तो लोकम् इमं पुनः अशक्तस् तत्र सलिले ममज्ज तपसादृतः
tenāsau visṛjasveti prokto lokam imaṃ punaḥ aśaktas tatra salile mamajja tapasādṛtaḥ
तस्मिन् सलिलमग्ने तु पुनर् अन्यं प्रजापतिः ब्रह्मा ससर्ज भूतेशो दक्षिणाङ्गुष्ठतो ऽपरम्
tasmin salilamagne tu punar anyaṃ prajāpatiḥ brahmā sasarja bhūteśo dakṣiṇāṅguṣṭhato 'param
दक्षं वामे ततो ऽङ्गुष्ठे तस्य पत्नी व्यजायत स तस्यां जनयाम्_अस मनुं स्वायंभुवं प्रभुः
dakṣaṃ vāme tato 'ṅguṣṭhe tasya patnī vyajāyata sa tasyāṃ janayām_asa manuṃ svāyaṃbhuvaṃ prabhuḥ
तस्मात् संभाविता सृष्टिः प्रजानां ब्रह्मणा तदा इत्य् एवं कथिता सृष्टिर् मया ते मुनिसत्तम सृजतो जगतीं तस्य किं भूयः श्रोतुम् इच्छसि
tasmāt saṃbhāvitā sṛṣṭiḥ prajānāṃ brahmaṇā tadā ity evaṃ kathitā sṛṣṭir mayā te munisattama sṛjato jagatīṃ tasya kiṃ bhūyaḥ śrotum icchasi
संक्षेपेण तदाख्यातं त्वया मे लोमहर्षण विस्तरेण पुनर् ब्रूहि आदिसर्गं महामते
saṃkṣepeṇa tadākhyātaṃ tvayā me lomaharṣaṇa vistareṇa punar brūhi ādisargaṃ mahāmate
तथैव कल्पावसाने निशासुप्तोत्थितः प्रभुः सत्त्वोद्रिक्तस् तदा ब्रह्मा शून्यं लोकम् अवैक्षत
tathaiva kalpāvasāne niśāsuptotthitaḥ prabhuḥ sattvodriktas tadā brahmā śūnyaṃ lokam avaikṣata
नारायणः परो ऽचिन्त्यः पूर्वेषाम् अपि पूर्वजः ब्रह्मस्वरूपी भगवान् अनादिः सर्वसंभवः
nārāyaṇaḥ paro 'cintyaḥ pūrveṣām api pūrvajaḥ brahmasvarūpī bhagavān anādiḥ sarvasaṃbhavaḥ
इमं चोदाहरन्त्य् अत्र श्लोकं नारायणं प्रति ब्रह्मस्वरूपिणं देवं जगतः प्रभवात्मकम्
imaṃ codāharanty atra ślokaṃ nārāyaṇaṃ prati brahmasvarūpiṇaṃ devaṃ jagataḥ prabhavātmakam
आपो नारा इति प्रोक्ता आपो वै नरसूनवः अयनं तस्य ताः पूर्वं तेन नारायण स्मृतः
āpo nārā iti proktā āpo vai narasūnavaḥ ayanaṃ tasya tāḥ pūrvaṃ tena nārāyaṇa smṛtaḥ
सृष्टिं चिन्तयतस् तस्य कल्पादिषु यथा पुरा अबुद्धिपूर्वकं तस्य प्रादुर्भूतं तमस् तदा
sṛṣṭiṃ cintayatas tasya kalpādiṣu yathā purā abuddhipūrvakaṃ tasya prādurbhūtaṃ tamas tadā
तमो मोहो महामोहस् तामिस्रो ह्य् अन्धसंज्ञितः अविद्या पञ्चपर्वैषा प्रादुर्भूता महात्मनः
tamo moho mahāmohas tāmisro hy andhasaṃjñitaḥ avidyā pañcaparvaiṣā prādurbhūtā mahātmanaḥ
पञ्चधाधिष्ठितः सर्गो ध्यायतो ऽप्रतिबोधवान् बहिर् अन्तो ऽप्रकाशश् च संवृतात्मा नगात्मकः मुख्यसर्गः स विज्ञेयः सर्गसिद्धिविचक्षणैः
pañcadhādhiṣṭhitaḥ sargo dhyāyato 'pratibodhavān bahir anto 'prakāśaś ca saṃvṛtātmā nagātmakaḥ mukhyasargaḥ sa vijñeyaḥ sargasiddhivicakṣaṇaiḥ
यत् पुनर् ध्यायतस् तस्य ब्रह्मणः समपद्यत तिर्यक्स्रोतस् ततस् तस्मात् तिर्यग्योनिस् ततः स्मृतः
yat punar dhyāyatas tasya brahmaṇaḥ samapadyata tiryaksrotas tatas tasmāt tiryagyonis tataḥ smṛtaḥ
पश्वादयस् ते विख्याता उत्पथग्राहिणश् च ये तम् अप्य् असाधकं मत्वा तिर्यग्योनि चतुर्मुखः
paśvādayas te vikhyātā utpathagrāhiṇaś ca ye tam apy asādhakaṃ matvā tiryagyoni caturmukhaḥ
ऊर्ध्वस्रोतास् तृतीयस् तु सात्त्विकः समवर्तत तदा तुष्टो ऽन्यसर्गं च चिन्तयाम्_अस वै प्रभुः
ūrdhvasrotās tṛtīyas tu sāttvikaḥ samavartata tadā tuṣṭo 'nyasargaṃ ca cintayām_asa vai prabhuḥ
ततश् चिन्तयतस् तस्य सर्गवृद्धिं प्रजापतेः अर्वाक्स्रोताः समुत्पन्ना मनुष्याः साधका मताः
tataś cintayatas tasya sargavṛddhiṃ prajāpateḥ arvāksrotāḥ samutpannā manuṣyāḥ sādhakā matāḥ
ते च प्रकाशबहुलास् तमोयुक्ता रजोधिकाः तस्मात् ते दुःखबहुला भूयो भूयश् च कारिणः
te ca prakāśabahulās tamoyuktā rajodhikāḥ tasmāt te duḥkhabahulā bhūyo bhūyaś ca kāriṇaḥ
एते ते कथिताः सर्गा बहवो मुनिसत्तम प्रथमो महतः सर्गस् तन्मात्राणां द्वितीयकः
ete te kathitāḥ sargā bahavo munisattama prathamo mahataḥ sargas tanmātrāṇāṃ dvitīyakaḥ
वैकारिकस् तृतीयस् तु सर्ग ऐन्द्रियकः स्मृतः मुख्यसर्गश् चतुर्थस् तु मुख्या वै स्थावराः स्मृताः
vaikārikas tṛtīyas tu sarga aindriyakaḥ smṛtaḥ mukhyasargaś caturthas tu mukhyā vai sthāvarāḥ smṛtāḥ
तिर्यक्स्रोताश् च यः प्रोक्तस् तिर्यग्योनिः स उच्यते ततोऊर्ध्वस्रोतसां षष्ठो देवसर्गस् तु स स्मृतः
tiryaksrotāś ca yaḥ proktas tiryagyoniḥ sa ucyate tatoūrdhvasrotasāṃ ṣaṣṭho devasargas tu sa smṛtaḥ
ततो ऽर्वाक्स्रोतसां सर्गः सप्तमो मानुषः स्मृतः अष्टमो ऽनुग्रहः सर्गः सात्त्विको य उदाहृतः
tato 'rvāksrotasāṃ sargaḥ saptamo mānuṣaḥ smṛtaḥ aṣṭamo 'nugrahaḥ sargaḥ sāttviko ya udāhṛtaḥ
नवमो रुद्रसर्गस् तु नव सर्गाः प्रजापतेः पञ्चैते वैकृताः सर्गाः प्राकृतास् ते त्रयः स्मृताः प्राकृतो वैकृतश् चैव कौमारो नवमः स्मृतः
navamo rudrasargas tu nava sargāḥ prajāpateḥ pañcaite vaikṛtāḥ sargāḥ prākṛtās te trayaḥ smṛtāḥ prākṛto vaikṛtaś caiva kaumāro navamaḥ smṛtaḥ
प्राकृता वैकृताश् चैव जगतो मूलहेतवः सृजतो ब्रह्मणः सृष्टिम् उत्पन्ना ये मयेरिता
prākṛtā vaikṛtāś caiva jagato mūlahetavaḥ sṛjato brahmaṇaḥ sṛṣṭim utpannā ye mayeritā
तं तं विकारं च परं परेशो मायाम् अधिष्ठाय सृजत्य् अनन्तः अव्यक्तरूपी परमात्मसंज्ञः संप्रेर्यमाणो निखिलात्मवेद्यः
taṃ taṃ vikāraṃ ca paraṃ pareśo māyām adhiṣṭhāya sṛjaty anantaḥ avyaktarūpī paramātmasaṃjñaḥ saṃpreryamāṇo nikhilātmavedyaḥ