नानात्वाद् अवताराणाम् अच्युतस्य महात्मनः न शक्यं विस्तराद् वक्तुं तान् ब्रवीमि समासतः
nānātvād avatārāṇām acyutasya mahātmanaḥ na śakyaṃ vistarād vaktuṃ tān bravīmi samāsataḥ
पुरा किल जगत्स्रष्टा भगवान् पुरुषोत्तमः अनन्तभोगशयने योगनिद्रां समागतः
purā kila jagatsraṣṭā bhagavān puruṣottamaḥ anantabhogaśayane yoganidrāṃ samāgataḥ
अथ तस्य प्रसुप्तस्य देवदेवस्य शार्ङ्गिणः श्रोत्राभ्याम् अपतत् तोये स्वेदबिन्दुद्वयं नृप
atha tasya prasuptasya devadevasya śārṅgiṇaḥ śrotrābhyām apatat toye svedabindudvayaṃ nṛpa
मधुकैटभनामानौ तस्माज् जातौ महाबलौ महाकायौ महावीर्यौ महाबलपराक्रमौ
madhukaiṭabhanāmānau tasmāj jātau mahābalau mahākāyau mahāvīryau mahābalaparākramau
अच्युतस्य प्रसुप्तस्य महत् पद्मम् अजायत नाभिमध्ये नृपश्रेष्ठ तस्मिन् ब्रह्माभ्यजायत
acyutasya prasuptasya mahat padmam ajāyata nābhimadhye nṛpaśreṣṭha tasmin brahmābhyajāyata
स चोक्तो विष्णुना राजन् प्रजाः सृज महामते तथेत्य् उक्त्वा जगन्नाथं ब्रह्मापि कमलोद्भवः
sa cokto viṣṇunā rājan prajāḥ sṛja mahāmate tathety uktvā jagannāthaṃ brahmāpi kamalodbhavaḥ
वेदशास्त्रवशाद् यावत् प्रजा स्रष्टुं समुद्यतः तावत् तत्र समायातौ ताव् उभौ मधुकैटभौ
vedaśāstravaśād yāvat prajā sraṣṭuṃ samudyataḥ tāvat tatra samāyātau tāv ubhau madhukaiṭabhau
आगत्य वेदशास्त्रार्थविज्ञानं ब्रह्मणः क्षणात् अपकृत्य गतौ घोरौ दानवौ बलदर्पितौ
āgatya vedaśāstrārthavijñānaṃ brahmaṇaḥ kṣaṇāt apakṛtya gatau ghorau dānavau baladarpitau
ततः पद्मोद्भवो राजन् ज्ञानहीनो ऽभवत् क्षणात् दुःखितश् चिन्तयाम्_अस कथं स्रक्ष्यामि वै प्रजाः
tataḥ padmodbhavo rājan jñānahīno 'bhavat kṣaṇāt duḥkhitaś cintayām_asa kathaṃ srakṣyāmi vai prajāḥ
चोदितस् त्वं सृजस्वेति प्रजा देवेन तत् कथम् स्रक्ष्ये ऽहं ज्ञानहीनस् तु अहो कष्टम् उपस्थितम्
coditas tvaṃ sṛjasveti prajā devena tat katham srakṣye 'haṃ jñānahīnas tu aho kaṣṭam upasthitam
इति संचिन्त्य दुःखार्तो ब्रह्मा लोकपितामहः यत्नतो वेदशास्त्राणि स्मरन्न् अपि न दृष्टवान्
iti saṃcintya duḥkhārto brahmā lokapitāmahaḥ yatnato vedaśāstrāṇi smarann api na dṛṣṭavān
ततो विषण्णचित्तस् तु तं देवं पुरुषोत्तमम् एकाग्रमनसा सम्यक् शास्त्रेण स्तोतुम् आरभत्
tato viṣaṇṇacittas tu taṃ devaṃ puruṣottamam ekāgramanasā samyak śāstreṇa stotum ārabhat
ओं नमो वेदनिधये शास्त्राणां निधये नमः विज्ञाननिधये नित्यं कर्मणां निधये नमः
oṃ namo vedanidhaye śāstrāṇāṃ nidhaye namaḥ vijñānanidhaye nityaṃ karmaṇāṃ nidhaye namaḥ
विद्याधराय देवाय वागीशाय नमो नमः अचिन्त्याय नमो नित्यं सर्वज्ञाय नमो नमः
vidyādharāya devāya vāgīśāya namo namaḥ acintyāya namo nityaṃ sarvajñāya namo namaḥ
अमूर्तिस् त्वं महाबाहो यज्ञमूर्तिर् अधोक्षज साम्नां मूर्तिस् त्वम् एवाद्य सर्वदा सर्वरूपवान्
amūrtis tvaṃ mahābāho yajñamūrtir adhokṣaja sāmnāṃ mūrtis tvam evādya sarvadā sarvarūpavān
सर्वज्ञानमयो ऽसि त्वं हृदि ज्ञानमयो ऽच्युत देहि मे त्वं सर्वज्ञानं देवदेव नमो नमः
sarvajñānamayo 'si tvaṃ hṛdi jñānamayo 'cyuta dehi me tvaṃ sarvajñānaṃ devadeva namo namaḥ
इत्थं स्तुतस् तदा तेन शङ्खचक्रगदाधरः ब्रह्माणम् आह देवेशो दास्ये ते ज्ञानम् उत्तमम्
itthaṃ stutas tadā tena śaṅkhacakragadādharaḥ brahmāṇam āha deveśo dāsye te jñānam uttamam
इत्य् उक्त्वा तु तदा विष्णुश् चिन्तयाम्_अस पार्थिव केनास्य नीतं विज्ञानं केन रूपेण चादधे
ity uktvā tu tadā viṣṇuś cintayām_asa pārthiva kenāsya nītaṃ vijñānaṃ kena rūpeṇa cādadhe
मधुकैटभकृतं सर्वम् इति ज्ञात्वा जनार्दनः मात्स्यं रूपं समास्थाय बहुयोजनम् आयतम् बहुयोजनविस्तीर्णं सर्वज्ञानमयं नृप
madhukaiṭabhakṛtaṃ sarvam iti jñātvā janārdanaḥ mātsyaṃ rūpaṃ samāsthāya bahuyojanam āyatam bahuyojanavistīrṇaṃ sarvajñānamayaṃ nṛpa
स प्रविश्य जलं तूर्णं क्षोभयाम्_अस तं हरिः प्रविश्य च स पातालं दृष्टवान् मधुकैटभौ
sa praviśya jalaṃ tūrṇaṃ kṣobhayām_asa taṃ hariḥ praviśya ca sa pātālaṃ dṛṣṭavān madhukaiṭabhau
तौ मोहयित्वा तुमुलं तज् ज्ञानं जगृहे हरिः वेदशास्त्राणि मुनिभिः संस्तुतो मधुसूदनः
tau mohayitvā tumulaṃ taj jñānaṃ jagṛhe hariḥ vedaśāstrāṇi munibhiḥ saṃstuto madhusūdanaḥ
आनीय ब्रह्मणे दत्त्वा त्यक्त्वा तन् मात्स्यकं नृप जगद्धिताय स पुनर् योगनिद्रावशं गतः
ānīya brahmaṇe dattvā tyaktvā tan mātsyakaṃ nṛpa jagaddhitāya sa punar yoganidrāvaśaṃ gataḥ
ततः प्रबुद्धौ संक्रुद्धौ ताव् उभौ मधुकैटभौ आगत्य ददृशाते तु शयानं देवम् अव्ययम्
tataḥ prabuddhau saṃkruddhau tāv ubhau madhukaiṭabhau āgatya dadṛśāte tu śayānaṃ devam avyayam
अयं स पुरुषो धूर्त आवां संमोह्य मायया आनीय वेदशास्त्राणि दत्त्वा शेते ऽत्र साधुवत्
ayaṃ sa puruṣo dhūrta āvāṃ saṃmohya māyayā ānīya vedaśāstrāṇi dattvā śete 'tra sādhuvat
इत्य् उक्त्वा तौ महाघोरौ दानवौ मधुकैटभौ बोधयाम्_असतुस् तूर्णं शयानं केशवं नृप
ity uktvā tau mahāghorau dānavau madhukaiṭabhau bodhayām_asatus tūrṇaṃ śayānaṃ keśavaṃ nṛpa
युद्धार्थम् आगताव् अत्र त्वया सह महामते आवयोर् देहि संग्रामं युध्यस्वोत्थाय सांप्रतम्
yuddhārtham āgatāv atra tvayā saha mahāmate āvayor dehi saṃgrāmaṃ yudhyasvotthāya sāṃpratam
इत्युक्तो भगवांस् ताभ्यां देवदेवो नृपोत्तम तथेति चोक्त्वा तौ देवः शार्ङ्गं सज्जम् अथाकरोत्
ityukto bhagavāṃs tābhyāṃ devadevo nṛpottama tatheti coktvā tau devaḥ śārṅgaṃ sajjam athākarot
ज्याघोषतलघोषेण शङ्खशब्देन माधवः खं दिशः प्रदिशश् चैव पूरयाम्_अस लीलया
jyāghoṣatalaghoṣeṇa śaṅkhaśabdena mādhavaḥ khaṃ diśaḥ pradiśaś caiva pūrayām_asa līlayā
तौ च राजन् महावीर्यौ ज्याघोषं चक्रतुस् तदा युयुधाते महाघोरौ हरिणा मधुकैटभौ
tau ca rājan mahāvīryau jyāghoṣaṃ cakratus tadā yuyudhāte mahāghorau hariṇā madhukaiṭabhau
कृष्णश् च युयुधे ताभ्यां लीलया जगतः पतिः समं युद्धं अभूद् एवं तेषाम् अस्त्राणि मुञ्चताम्
kṛṣṇaś ca yuyudhe tābhyāṃ līlayā jagataḥ patiḥ samaṃ yuddhaṃ abhūd evaṃ teṣām astrāṇi muñcatām
केशवः शार्ङ्गनिर्मुक्तैः शरैर् आशीविषोपमैः तानि शस्त्राणि सर्वाणि चिच्छेद तिलशस् तदा
keśavaḥ śārṅganirmuktaiḥ śarair āśīviṣopamaiḥ tāni śastrāṇi sarvāṇi ciccheda tilaśas tadā
तौ युद्ध्वा सुचिरं तेन दानवौ मधुकैटभौ हतौ शार्ङ्गविनिर्मुक्तैः शरैः कृष्णेन दुर्मदौ
tau yuddhvā suciraṃ tena dānavau madhukaiṭabhau hatau śārṅgavinirmuktaiḥ śaraiḥ kṛṣṇena durmadau
तयोस् तु मेदसा राजन् विष्णुना कल्पिता मही मेदिनीति ततः संज्ञाम् अवापेयं वसुंधरा
tayos tu medasā rājan viṣṇunā kalpitā mahī medinīti tataḥ saṃjñām avāpeyaṃ vasuṃdharā
एवं कृष्णप्रसादेन वेदांल् लब्ध्वा प्रजापतिः प्रजाः ससर्ज भूपाल वेददृष्टेन कर्मणा
evaṃ kṛṣṇaprasādena vedāṃl labdhvā prajāpatiḥ prajāḥ sasarja bhūpāla vedadṛṣṭena karmaṇā
य इदं शृणुयान् नित्यं प्रादुर्भावं हरेर् नृप वसित्वा चन्द्रसदने वेदविद् ब्राह्मणो भवेत्
ya idaṃ śṛṇuyān nityaṃ prādurbhāvaṃ harer nṛpa vasitvā candrasadane vedavid brāhmaṇo bhavet
मात्स्यं वपुस् तन् महद् अद्रितुल्यं विद्यामयं लोकहिताय विष्णुः आस्थाय भीमं जनलोकसंस्थैः स्तुतो ऽथ यस् तं स्मर भूमिपाल
mātsyaṃ vapus tan mahad adritulyaṃ vidyāmayaṃ lokahitāya viṣṇuḥ āsthāya bhīmaṃ janalokasaṃsthaiḥ stuto 'tha yas taṃ smara bhūmipāla