वाराहः कथितो ह्य् एवं प्रादुर्भावो हरेस् तव सांप्रतं नारसिंहं तु प्रवक्ष्यामि निबोध मे
vārāhaḥ kathito hy evaṃ prādurbhāvo hares tava sāṃprataṃ nārasiṃhaṃ tu pravakṣyāmi nibodha me
दितेः पुत्रो महान् आसीद् *धिरण्यकशिपुः पुरा तपस् तेपे निराहारो बहुवर्षसहस्रकम्
diteḥ putro mahān āsīd *dhiraṇyakaśipuḥ purā tapas tepe nirāhāro bahuvarṣasahasrakam
तपतस् तस्य संतुष्टो ब्रह्मा तं प्राह दानवम् वरं वरय दैत्येन्द्र यस् ते मनसि वर्तते
tapatas tasya saṃtuṣṭo brahmā taṃ prāha dānavam varaṃ varaya daityendra yas te manasi vartate
इत्युक्तो ब्रह्मणा दैत्यो हिरण्यकशिपुः पुरा उवाच नत्वा देवेशं ब्रह्माणं विनयान्वितः
ityukto brahmaṇā daityo hiraṇyakaśipuḥ purā uvāca natvā deveśaṃ brahmāṇaṃ vinayānvitaḥ
यदि त्वं वरदानाय प्रवृत्तो भगवन् मम यद् यद् वृणोम्य् अहं ब्रह्मंस् तत् तन् मे दातुम् अर्हसि
yadi tvaṃ varadānāya pravṛtto bhagavan mama yad yad vṛṇomy ahaṃ brahmaṃs tat tan me dātum arhasi
न शुष्केण न चार्द्रेण न जलेन न वह्निना न काष्ठेन न कीटेन पाषाणेन न वायुना
na śuṣkeṇa na cārdreṇa na jalena na vahninā na kāṣṭhena na kīṭena pāṣāṇena na vāyunā
नायुधेन न शूलेन न शैलेन न मानुषैः न सुरैर् असुरैर् वापि न गन्धर्वैर् न राक्षसैः
nāyudhena na śūlena na śailena na mānuṣaiḥ na surair asurair vāpi na gandharvair na rākṣasaiḥ
न किंनरैर् न यक्षैस् तु विद्याधरभुजंगमैः न वानरैर् मृगैर् वापि नैव मातृगणैर् अपि
na kiṃnarair na yakṣais tu vidyādharabhujaṃgamaiḥ na vānarair mṛgair vāpi naiva mātṛgaṇair api
नाभ्यन्तरे न बाह्ये तु नान्यैर् मरणहेतुभिः न दिने न च नक्तं मे त्वत्प्रसादाद् भवेन् मृतिः
nābhyantare na bāhye tu nānyair maraṇahetubhiḥ na dine na ca naktaṃ me tvatprasādād bhaven mṛtiḥ
इति वै देवदेवेश वरं त्वत्तो वृणोम्य् अहम्
iti vai devadeveśa varaṃ tvatto vṛṇomy aham
इत्युक्तो दैत्यराजेन ब्रह्मा तं प्राह पार्थिव
ityukto daityarājena brahmā taṃ prāha pārthiva
तपसा तव तुष्टो ऽहं महता तु वरान् इमान् दुर्लभान् अपि दैत्येन्द्र ददामि परमाद्भुतान्
tapasā tava tuṣṭo 'haṃ mahatā tu varān imān durlabhān api daityendra dadāmi paramādbhutān
अन्येषां नेदृशं दत्तं न तैर् इत्थं तपः कृतम् त्वत्प्रार्थितं मया दत्तं सर्वं ते चास्तु दैत्यप
anyeṣāṃ nedṛśaṃ dattaṃ na tair itthaṃ tapaḥ kṛtam tvatprārthitaṃ mayā dattaṃ sarvaṃ te cāstu daityapa
गच्छ भुङ्क्ष्व महाबाहो तपसाम् ऊर्जितं फलम् इत्य् एवं दैत्यराजस्य हिरण्यकशिपोः पुरा
gaccha bhuṅkṣva mahābāho tapasām ūrjitaṃ phalam ity evaṃ daityarājasya hiraṇyakaśipoḥ purā
दत्त्वा वरान् ययौ ब्रह्मा ब्रह्मलोकम् अनुत्तमम् सो ऽपि लब्धवरो दैत्यो बलवान् बलदर्पितः
dattvā varān yayau brahmā brahmalokam anuttamam so 'pi labdhavaro daityo balavān baladarpitaḥ
देवान् सिंहान् रणे जित्वा दिवः प्राच्यावयद् भुवि दिवि राज्यं स्वयं चक्रे सर्वशक्तिसमन्वितम्
devān siṃhān raṇe jitvā divaḥ prācyāvayad bhuvi divi rājyaṃ svayaṃ cakre sarvaśaktisamanvitam
देवा अपि भयात् तस्य रुद्राश् चैवर्षयो नृप विचेरुर् अवनौ सर्वे बिभ्राणा मानुषीं तनुम्
devā api bhayāt tasya rudrāś caivarṣayo nṛpa vicerur avanau sarve bibhrāṇā mānuṣīṃ tanum
प्राप्तत्रैलोक्यराज्यो ऽसौ हिरण्यकशिपुः प्रजाः आहूय सर्वा राजेन्द्र वाक्यं चेदम् अभाषत
prāptatrailokyarājyo 'sau hiraṇyakaśipuḥ prajāḥ āhūya sarvā rājendra vākyaṃ cedam abhāṣata
न यष्टव्यं न होतव्यं न दातव्यं सुरान् प्रति युष्माभिर् अहम् एवाद्य त्रैलोक्याधिपतिः प्रजाः
na yaṣṭavyaṃ na hotavyaṃ na dātavyaṃ surān prati yuṣmābhir aham evādya trailokyādhipatiḥ prajāḥ
ममैव पूजां कुरुत यज्ञदानादिकर्मणा ताश् च सर्वास् तथा चक्रुर् दैत्येन्द्रस्य भयान् नृप
mamaiva pūjāṃ kuruta yajñadānādikarmaṇā tāś ca sarvās tathā cakrur daityendrasya bhayān nṛpa
यत्रैवं क्रियमाणेषु त्रैलोक्यं सचराचरम् अधर्मयुक्तं सकलं बभूव नृपसत्तम
yatraivaṃ kriyamāṇeṣu trailokyaṃ sacarācaram adharmayuktaṃ sakalaṃ babhūva nṛpasattama
स्वधर्मलोपात् सर्वेषां पापे मतिर् अजायत गते काले तु महति देवाः सेन्द्रा बृहस्पतिम्
svadharmalopāt sarveṣāṃ pāpe matir ajāyata gate kāle tu mahati devāḥ sendrā bṛhaspatim
नीतिज्ञं सर्वशास्त्रज्ञं पप्रच्छुर् विनयान्विताः हिरण्यकशिपोर् अस्य विनाशं मुनिसत्तम
nītijñaṃ sarvaśāstrajñaṃ papracchur vinayānvitāḥ hiraṇyakaśipor asya vināśaṃ munisattama
त्रैलोक्यहारिणः शीघ्रं वधोपायं वदस्व नः
trailokyahāriṇaḥ śīghraṃ vadhopāyaṃ vadasva naḥ
शृणुध्वं मम वाक्यानि स्वपदप्राप्तये सुराः
śṛṇudhvaṃ mama vākyāni svapadaprāptaye surāḥ
प्रायो हिरण्यकशिपुः क्षीणभागो महासुरः शोको नाशयति प्रज्ञां शोको नाशयति श्रुतम्
prāyo hiraṇyakaśipuḥ kṣīṇabhāgo mahāsuraḥ śoko nāśayati prajñāṃ śoko nāśayati śrutam
शोको मतिं नाशयति नास्ति शोकसमो रिपुः सोढुं शक्यो ऽग्निसंबन्धः शस्त्रस्पर्शश् च दारुणः
śoko matiṃ nāśayati nāsti śokasamo ripuḥ soḍhuṃ śakyo 'gnisaṃbandhaḥ śastrasparśaś ca dāruṇaḥ
न तु शोकभवं दुःखं संसोढुं नृप शक्यते कालान् निमित्ताच् च वयं लक्ष्यामस् तत्क्षयं सुराः
na tu śokabhavaṃ duḥkhaṃ saṃsoḍhuṃ nṛpa śakyate kālān nimittāc ca vayaṃ lakṣyāmas tatkṣayaṃ surāḥ
बुधाश् च सर्वे सर्वत्र स्थिता वक्ष्यन्ति नित्यशः अचिराद् एव दुष्टो ऽसौ नश्यत्य् एव परस्परम्
budhāś ca sarve sarvatra sthitā vakṣyanti nityaśaḥ acirād eva duṣṭo 'sau naśyaty eva parasparam
देवानां तु पराम् ऋद्धिं स्वपदप्राप्तिलक्षणाम् हिरण्यकशिपोर् नाशं शकुनानि वदन्ति मे
devānāṃ tu parām ṛddhiṃ svapadaprāptilakṣaṇām hiraṇyakaśipor nāśaṃ śakunāni vadanti me
यत एवम् अतो देवाः सर्वे गच्छत माचिरम् क्षीरोदस्योत्तरं तीरं प्रसुप्तो यत्र केशवः
yata evam ato devāḥ sarve gacchata māciram kṣīrodasyottaraṃ tīraṃ prasupto yatra keśavaḥ
युष्माभिः संस्तुतो देवः प्रसन्नो भवति क्षणात् स हि प्रसन्नो दैत्यस्य वधोपायं वदिष्यति
yuṣmābhiḥ saṃstuto devaḥ prasanno bhavati kṣaṇāt sa hi prasanno daityasya vadhopāyaṃ vadiṣyati
इत्युक्तास् तेन देवास् ते साधु साध्व् इत्य् अथाब्रुवन् प्रीत्या च परया युक्ता गन्तुं चक्रुर् अथोद्यमम्
ityuktās tena devās te sādhu sādhv ity athābruvan prītyā ca parayā yuktā gantuṃ cakrur athodyamam
पुण्ये तिथौ शुभे लग्ने पुण्यं स्वस्ति च मङ्गलम् कारयित्वा मुनिवरैः प्रस्थितास् ते दिवौकसः
puṇye tithau śubhe lagne puṇyaṃ svasti ca maṅgalam kārayitvā munivaraiḥ prasthitās te divaukasaḥ
नाशाय दुष्टदैत्यस्य स्वभूत्यै च नृपोत्तम ते शर्वम् अग्रतः कृत्वा क्षीराब्धेर् उत्तरं तटम्
nāśāya duṣṭadaityasya svabhūtyai ca nṛpottama te śarvam agrataḥ kṛtvā kṣīrābdher uttaraṃ taṭam
तत्र गत्वा सुराः सर्वे विष्णुं जिष्णुं जनार्दनम् अस्तुवन् विविधैः स्तोत्रैः पूजयन्तः प्रतस्थिरे
tatra gatvā surāḥ sarve viṣṇuṃ jiṣṇuṃ janārdanam astuvan vividhaiḥ stotraiḥ pūjayantaḥ pratasthire
भवो ऽपि भगवान् भक्त्या भगवन्तं जनार्दनम् अस्तुवन् नामभिः पुण्यैर् एकाग्रमनसा हरिम्
bhavo 'pi bhagavān bhaktyā bhagavantaṃ janārdanam astuvan nāmabhiḥ puṇyair ekāgramanasā harim
विष्णुर् जिष्णुर् विभुर् देवो यज्ञेशो यज्ञपालकः प्रभविष्णुर् ग्रसिष्णुश् च लोकात्मा लोकपालकः
viṣṇur jiṣṇur vibhur devo yajñeśo yajñapālakaḥ prabhaviṣṇur grasiṣṇuś ca lokātmā lokapālakaḥ
केशवः केशिहा कल्पः सर्वकारणकारणम् कर्मकृद् वामनाधीशो वासुदेवः पुरुष्टुतः
keśavaḥ keśihā kalpaḥ sarvakāraṇakāraṇam karmakṛd vāmanādhīśo vāsudevaḥ puruṣṭutaḥ
आदिकर्ता वराहश् च माधवो मधुसूदनः नारायणो नरो हंसो विष्णुसेनो हुताशनः
ādikartā varāhaś ca mādhavo madhusūdanaḥ nārāyaṇo naro haṃso viṣṇuseno hutāśanaḥ
ज्योतिष्मान् द्युतिमान् श्रीमान् आयुष्मान् पुरुषोत्तमः वैकुण्ठः पुण्डरीकाक्षः कृष्णः सूर्यः सुरार्चितः
jyotiṣmān dyutimān śrīmān āyuṣmān puruṣottamaḥ vaikuṇṭhaḥ puṇḍarīkākṣaḥ kṛṣṇaḥ sūryaḥ surārcitaḥ
नरसिंहो महाभीमो वज्रदंस्त्रो नखायुधः आदिदेवो जगत्कर्ता योगेशो गरुडध्वजः
narasiṃho mahābhīmo vajradaṃstro nakhāyudhaḥ ādidevo jagatkartā yogeśo garuḍadhvajaḥ
गोविन्दो गोपतिर् गोप्ता भूपतिर् भुवनेश्वरः पद्मनाभो हृषीकेशो विभुर् दामोदरो हरिः
govindo gopatir goptā bhūpatir bhuvaneśvaraḥ padmanābho hṛṣīkeśo vibhur dāmodaro hariḥ
त्रिविक्रमस् त्रिलोकेशो ब्रह्मेशः प्रीतिवर्धनः वामनो दुष्टदमनो गोविन्दो गोपवल्लभः
trivikramas trilokeśo brahmeśaḥ prītivardhanaḥ vāmano duṣṭadamano govindo gopavallabhaḥ
भक्तिप्रियो ऽच्युतः सत्यः सत्यकीर्तिर् ध्रुवः शुचिः कारुण्यः करुणो व्यासः पापहा शान्तिवर्धनः
bhaktipriyo 'cyutaḥ satyaḥ satyakīrtir dhruvaḥ śuciḥ kāruṇyaḥ karuṇo vyāsaḥ pāpahā śāntivardhanaḥ
संन्यासी शास्त्रतत्त्वज्ञो मन्दारगिरिकेतनः बदरीनिलयः शान्तस् तपस्वी वैद्युतप्रभः
saṃnyāsī śāstratattvajño mandāragiriketanaḥ badarīnilayaḥ śāntas tapasvī vaidyutaprabhaḥ
भूतावासो गुहावासः श्रीनिवासः श्रियःपतिः तपोवासो दमो वासः सत्यवासः सनातनः
bhūtāvāso guhāvāsaḥ śrīnivāsaḥ śriyaḥpatiḥ tapovāso damo vāsaḥ satyavāsaḥ sanātanaḥ
पुरुषः पुष्कलः पुण्यः पुष्कराक्षो महेश्वरः पूर्णः पूर्तिः पुराणज्ञः पुण्यज्ञः पुण्यवर्धनः
puruṣaḥ puṣkalaḥ puṇyaḥ puṣkarākṣo maheśvaraḥ pūrṇaḥ pūrtiḥ purāṇajñaḥ puṇyajñaḥ puṇyavardhanaḥ
शङ्खी चक्री गदी शार्ङ्गी लाङ्गली मुशली हली किरीटी कुण्डली हारी मेखली कवची ध्वजी
śaṅkhī cakrī gadī śārṅgī lāṅgalī muśalī halī kirīṭī kuṇḍalī hārī mekhalī kavacī dhvajī
जिष्णुर् जेता महावीरः शत्रुघ्नः शत्रुतापनः शान्तः शान्तिकरः शास्ता शंकरः शंतनुस्तुतः
jiṣṇur jetā mahāvīraḥ śatrughnaḥ śatrutāpanaḥ śāntaḥ śāntikaraḥ śāstā śaṃkaraḥ śaṃtanustutaḥ
सारथिः सात्त्विकः स्वामी सामवेदप्रियः समः सावनः साहसी सत्त्वः संपूर्णांशः समृद्धिमान्
sārathiḥ sāttvikaḥ svāmī sāmavedapriyaḥ samaḥ sāvanaḥ sāhasī sattvaḥ saṃpūrṇāṃśaḥ samṛddhimān
स्वर्गदः कामदः श्रीदः कीर्तिदः कीर्तिनाशनः मोक्षदः पुण्डरीकाक्षः क्षीराब्धिकृतकेतनः
svargadaḥ kāmadaḥ śrīdaḥ kīrtidaḥ kīrtināśanaḥ mokṣadaḥ puṇḍarīkākṣaḥ kṣīrābdhikṛtaketanaḥ
स्तुतः सुरासुरैर् ईशः प्रेरकः पापनाशनः त्वं यज्ञस् त्वं वषट्कारस् त्वम् ओंकारस् त्वम् अग्नयः
stutaḥ surāsurair īśaḥ prerakaḥ pāpanāśanaḥ tvaṃ yajñas tvaṃ vaṣaṭkāras tvam oṃkāras tvam agnayaḥ
त्वं स्वाहा त्वं स्वधा देवस् त्वं सुधा पुरुषोत्तम नमो देवादिदेवाय विष्णवे शाश्वताय च
tvaṃ svāhā tvaṃ svadhā devas tvaṃ sudhā puruṣottama namo devādidevāya viṣṇave śāśvatāya ca
अनन्तायाप्रमेयाय नमस् ते गरुडध्वज
anantāyāprameyāya namas te garuḍadhvaja
इत्य् एतैर् नामभिर् दिव्यैः संस्तुतो मधुसूदनः
ity etair nāmabhir divyaiḥ saṃstuto madhusūdanaḥ
उवाच प्रकटीभूत्वा देवान् सर्वान् इदं वचः
uvāca prakaṭībhūtvā devān sarvān idaṃ vacaḥ
युष्माभिः संस्तुतो देवा नामभिः केवलैः शुभैः
yuṣmābhiḥ saṃstuto devā nāmabhiḥ kevalaiḥ śubhaiḥ
अत एव प्रसन्नो ऽस्मि किम् अर्थं करवाणि वः
ata eva prasanno 'smi kim arthaṃ karavāṇi vaḥ
देवदेव हृषीकेश पुण्डरीकाक्ष माधव
devadeva hṛṣīkeśa puṇḍarīkākṣa mādhava
त्वम् एव जानासि हरे किं तस्मात् परिपृच्छसि
tvam eva jānāsi hare kiṃ tasmāt paripṛcchasi
युष्मदागमनं सर्वं जानाम्य् असुरसूदनाः
yuṣmadāgamanaṃ sarvaṃ jānāmy asurasūdanāḥ
हिरण्यकविनाशार्थं स्तुतो ऽहं शंकरेण तु पुण्यनामशतेनैव संस्तुतो ऽहं भवेन च
hiraṇyakavināśārthaṃ stuto 'haṃ śaṃkareṇa tu puṇyanāmaśatenaiva saṃstuto 'haṃ bhavena ca
एतेन यस् तु मां नित्यं त्वयोक्तेन महामते तेनाहं पूजितो नित्यं भवामीह त्वया यथा
etena yas tu māṃ nityaṃ tvayoktena mahāmate tenāhaṃ pūjito nityaṃ bhavāmīha tvayā yathā
प्रीतो ऽहं गच्छ देव त्वं कैलासशिखरं शुभम् त्वया स्तुतो हनिष्यामि हिरण्यकशिपुं भव
prīto 'haṃ gaccha deva tvaṃ kailāsaśikharaṃ śubham tvayā stuto haniṣyāmi hiraṇyakaśipuṃ bhava
गच्छध्वम् अधुना देवाः कालं कंचित् प्रतीक्षताम् यदास्य तनयो धीमान् प्रह्लादो नाम वैष्णवः
gacchadhvam adhunā devāḥ kālaṃ kaṃcit pratīkṣatām yadāsya tanayo dhīmān prahlādo nāma vaiṣṇavaḥ
तस्य द्रोहं यदा दैत्यः करिष्यति सुरांस् तदा हनिष्यामि वरैर् गुप्तम् अजेयं देवदानवैः इत्य् उक्त्वा विष्णुना देवा नत्वा विष्णुं ययुर् नृप
tasya drohaṃ yadā daityaḥ kariṣyati surāṃs tadā haniṣyāmi varair guptam ajeyaṃ devadānavaiḥ ity uktvā viṣṇunā devā natvā viṣṇuṃ yayur nṛpa