गते ऽथ भरते तस्मिन् रामः कमललोचनः लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा भार्यया सीतया सह
gate 'tha bharate tasmin rāmaḥ kamalalocanaḥ lakṣmaṇena saha bhrātrā bhāryayā sītayā saha
शाकमूलफलाहारो विचचार महावने कदाचिल् लक्ष्मणम् ऋते रामदेवः प्रतापवान्
śākamūlaphalāhāro vicacāra mahāvane kadācil lakṣmaṇam ṛte rāmadevaḥ pratāpavān
चित्रकूटवनोद्देशे वैदेह्युत्सङ्गम् आश्रितः सुष्वाप स मुहूर्तं तु ततः काको दुरात्मवान्
citrakūṭavanoddeśe vaidehyutsaṅgam āśritaḥ suṣvāpa sa muhūrtaṃ tu tataḥ kāko durātmavān
सीताभिमुखम् अभ्येत्य विददार स्तनान्तरम् विदार्य वृक्षम् आरुह्य स्थितो ऽसौ वायसाधमः
sītābhimukham abhyetya vidadāra stanāntaram vidārya vṛkṣam āruhya sthito 'sau vāyasādhamaḥ
ततः प्रबुद्धो रामो ऽसौ दृष्ट्वा रक्तं स्तनान्तरे शोकाविष्टां तु सीतां ताम् उवाच कमलेक्षणः
tataḥ prabuddho rāmo 'sau dṛṣṭvā raktaṃ stanāntare śokāviṣṭāṃ tu sītāṃ tām uvāca kamalekṣaṇaḥ
वद स्तनान्तरे भद्रे तव रक्तस्य कारणम् इत्युक्ता सा च तं प्राह भर्तारं विनयान्विता
vada stanāntare bhadre tava raktasya kāraṇam ityuktā sā ca taṃ prāha bhartāraṃ vinayānvitā
पश्य राजेन्द्र वृक्षाग्रे वायसं दुष्टचेष्टितम् अनेनैव कृतं कर्म सुप्ते त्वयि महामते
paśya rājendra vṛkṣāgre vāyasaṃ duṣṭaceṣṭitam anenaiva kṛtaṃ karma supte tvayi mahāmate
रामो ऽपि दृष्टवान् काकं तस्मिन् क्रोधम् अथाकरोत् इषीकास्त्रं समाधय ब्रह्मास्त्रेणाभिमन्त्रितम्
rāmo 'pi dṛṣṭavān kākaṃ tasmin krodham athākarot iṣīkāstraṃ samādhaya brahmāstreṇābhimantritam
काकम् उद्दिश्य चिक्षेप सो ऽप्य् अधावद् भयान्वितः स त्व् इन्द्रस्य सुतो राजन्न् इन्द्रलोकं विवेश ह
kākam uddiśya cikṣepa so 'py adhāvad bhayānvitaḥ sa tv indrasya suto rājann indralokaṃ viveśa ha
रामास्त्रं प्रज्वलद् दीप्तं तस्यानु प्रविवेश वै विदितार्थश् च देवेन्द्रो देवैः सह समन्वितः
rāmāstraṃ prajvalad dīptaṃ tasyānu praviveśa vai viditārthaś ca devendro devaiḥ saha samanvitaḥ
निष्क्रामयच् च तं दुष्टं राघवस्यापकारिणम् ततो ऽसौ सर्वदेवैस् तु देवलोकाद् बहिः कृतः
niṣkrāmayac ca taṃ duṣṭaṃ rāghavasyāpakāriṇam tato 'sau sarvadevais tu devalokād bahiḥ kṛtaḥ
पुनः सो ऽप्य् अपतद् रामं राजानं शरणं गतः पाहि राम महाबाहो अज्ञानाद् अपकारिणम्
punaḥ so 'py apatad rāmaṃ rājānaṃ śaraṇaṃ gataḥ pāhi rāma mahābāho ajñānād apakāriṇam
इति ब्रुवन्तं तं प्राह रामः कमललोचनः अमोघं च ममैवास्त्रम् अङ्गम् एकं प्रयच्छ वै
iti bruvantaṃ taṃ prāha rāmaḥ kamalalocanaḥ amoghaṃ ca mamaivāstram aṅgam ekaṃ prayaccha vai
ततो जीवसि दुष्ट त्वम् अपकारो महान् कृतः इत्युक्तो ऽसौ स्वकं नेत्रम् एकम् अस्त्राय दत्तवान्
tato jīvasi duṣṭa tvam apakāro mahān kṛtaḥ ityukto 'sau svakaṃ netram ekam astrāya dattavān
अस्त्रं तन्नेत्रम् एकं तु भस्मीकृत्य समाययौ ततः प्रभृति काकानां सर्वेषाम् एकनेत्रता
astraṃ tannetram ekaṃ tu bhasmīkṛtya samāyayau tataḥ prabhṛti kākānāṃ sarveṣām ekanetratā
चक्षुषैकेन पश्यन्ति हेतुना तेन पार्थिव उषित्वा तत्र सुचिरं चित्रकूटे स राघवः
cakṣuṣaikena paśyanti hetunā tena pārthiva uṣitvā tatra suciraṃ citrakūṭe sa rāghavaḥ
जगाम दण्डकारण्यं नानामुनिनिषेवितम् सभ्रातृकः सभार्यश् च तापसं वेषम् आस्थितः
jagāma daṇḍakāraṇyaṃ nānāmuniniṣevitam sabhrātṛkaḥ sabhāryaś ca tāpasaṃ veṣam āsthitaḥ
धनुःपर्वसुपाणिश्च सेषुधिश् च महाबलः ततो ददर्श तत्रस्थान् अम्बुभक्षान् महामुनीन्
dhanuḥparvasupāṇiśca seṣudhiś ca mahābalaḥ tato dadarśa tatrasthān ambubhakṣān mahāmunīn
अश्मकुट्टान् अनेकांश् च दन्तोलूखलिनस् तथा पञ्चाग्निमध्यगान् अन्यान् अन्यान् उग्रतपश् चरान्
aśmakuṭṭān anekāṃś ca dantolūkhalinas tathā pañcāgnimadhyagān anyān anyān ugratapaś carān
तान् दृष्ट्वा प्रणिपत्योच्चै रामस् तैश् चाभिनन्दितः ततो ऽखिलं वनं दृष्ट्वा रामः साक्षाज् जनार्दनः
tān dṛṣṭvā praṇipatyoccai rāmas taiś cābhinanditaḥ tato 'khilaṃ vanaṃ dṛṣṭvā rāmaḥ sākṣāj janārdanaḥ
भ्रातृभार्यासहायश् च संप्रतस्थे महामतिः दर्शयित्वा तु सीतायै वनं कुसुमितं शुभम्
bhrātṛbhāryāsahāyaś ca saṃpratasthe mahāmatiḥ darśayitvā tu sītāyai vanaṃ kusumitaṃ śubham
नानाश्चर्यसमायुक्तं शनैर् गच्छन् स दृष्टवान् कृष्णाङ्गं रक्तनेत्रं तु स्थूलशैलसमानकम्
nānāścaryasamāyuktaṃ śanair gacchan sa dṛṣṭavān kṛṣṇāṅgaṃ raktanetraṃ tu sthūlaśailasamānakam
शुभ्रदंष्ट्रं महाबाहुं संध्याघनशिरोरुहम् मेघस्वनं सापराधं शरं संधाय राघवः
śubhradaṃṣṭraṃ mahābāhuṃ saṃdhyāghanaśiroruham meghasvanaṃ sāparādhaṃ śaraṃ saṃdhāya rāghavaḥ
विव्याध राक्षसं क्रोधाल् लक्ष्मणेन सह प्रभुः अन्यैर् अवध्यं हत्वा तं गिरिगर्ते महातनुम्
vivyādha rākṣasaṃ krodhāl lakṣmaṇena saha prabhuḥ anyair avadhyaṃ hatvā taṃ girigarte mahātanum
शिलाभिश् छाद्य गतवाञ् शरभङ्गाश्रमं ततः तं नत्वा तत्र विश्रम्य तत्कथातुष्टमानसः
śilābhiś chādya gatavāñ śarabhaṅgāśramaṃ tataḥ taṃ natvā tatra viśramya tatkathātuṣṭamānasaḥ
तीक्ष्णाश्रमम् उपागम्य दृष्टवांस् तं महामुनिम् तेनादिष्टेन मार्गेण गत्वागस्त्यं ददर्श ह
tīkṣṇāśramam upāgamya dṛṣṭavāṃs taṃ mahāmunim tenādiṣṭena mārgeṇa gatvāgastyaṃ dadarśa ha
खड्गं तु विमलं तस्माद् अवाप रघुनन्दनः इषुधि चाक्षयशरं चापं चैव तु वैष्णवम्
khaḍgaṃ tu vimalaṃ tasmād avāpa raghunandanaḥ iṣudhi cākṣayaśaraṃ cāpaṃ caiva tu vaiṣṇavam
ततो ऽगस्त्याश्रमाद् रामो भ्रातृभार्यासमन्वितः गोदावर्याः समीपे तु पञ्चवट्याम् उवास सः
tato 'gastyāśramād rāmo bhrātṛbhāryāsamanvitaḥ godāvaryāḥ samīpe tu pañcavaṭyām uvāsa saḥ
ततो जटायुर् अभ्येत्य रामं कमललोचनम् नत्वा स्वकुलम् आख्याय स्थितवान् गृध्रनायकः
tato jaṭāyur abhyetya rāmaṃ kamalalocanam natvā svakulam ākhyāya sthitavān gṛdhranāyakaḥ
रामो ऽपि तत्र तं दृष्ट्वा आत्मवृत्तं विशेषतः कथयित्वा तु तं प्राह सीतां रक्ष महामते
rāmo 'pi tatra taṃ dṛṣṭvā ātmavṛttaṃ viśeṣataḥ kathayitvā tu taṃ prāha sītāṃ rakṣa mahāmate
इत्युक्तो ऽसौ जटायुस् तु रामम् आलिङ्ग्य सादरम् कार्यार्थं तु गते रामे भ्रात्रा सह वनान्तरम्
ityukto 'sau jaṭāyus tu rāmam āliṅgya sādaram kāryārthaṃ tu gate rāme bhrātrā saha vanāntaram
अहं रक्ष्यामि ते भार्यां स्थीयताम् अत्र शोभन इत्य् उक्त्वा गतवान् रामं गृध्रराजः स्वम् आश्रमम्
ahaṃ rakṣyāmi te bhāryāṃ sthīyatām atra śobhana ity uktvā gatavān rāmaṃ gṛdhrarājaḥ svam āśramam
समीपे दक्षिणे भागे नानापक्षिनिषेविते वसन्तं राघवं तत्र सीतया सह सुन्दरम्
samīpe dakṣiṇe bhāge nānāpakṣiniṣevite vasantaṃ rāghavaṃ tatra sītayā saha sundaram
मन्मथाकारसदृशं कथयन्तं महाकथाः कृत्वा मायामयं रूपं लावण्यगुणसंयुतम्
manmathākārasadṛśaṃ kathayantaṃ mahākathāḥ kṛtvā māyāmayaṃ rūpaṃ lāvaṇyaguṇasaṃyutam
मदनाक्रान्तहृदया कदाचिद् रावणानुजा गायन्ती सुस्वरं गीतं शनैर् आगत्य राक्षसी
madanākrāntahṛdayā kadācid rāvaṇānujā gāyantī susvaraṃ gītaṃ śanair āgatya rākṣasī
ददर्श रामम् आसीनं कानने सीतया सह अथ शूर्पणखा घोरा मायारूपधरा शुभा
dadarśa rāmam āsīnaṃ kānane sītayā saha atha śūrpaṇakhā ghorā māyārūpadharā śubhā
निःशङ्का दुष्टचित्ता सा राघवं प्रत्यभाषत भज मां कान्त कल्याणीं भजन्तीं कामिनीम् इह
niḥśaṅkā duṣṭacittā sā rāghavaṃ pratyabhāṣata bhaja māṃ kānta kalyāṇīṃ bhajantīṃ kāminīm iha
भजमानां त्यजेद् यस् तु तस्य दोषो महान् भवेत् इत्युक्तः शूर्पणखया रामस् ताम् आह पार्थिवः
bhajamānāṃ tyajed yas tu tasya doṣo mahān bhavet ityuktaḥ śūrpaṇakhayā rāmas tām āha pārthivaḥ
कलत्रवान् अहं बाले कनीयांसं भजस्व मे इति श्रुत्वा ततः प्राह राक्षसी कामरूपिणी
kalatravān ahaṃ bāle kanīyāṃsaṃ bhajasva me iti śrutvā tataḥ prāha rākṣasī kāmarūpiṇī
अतीव निपुणा चाहं रतिकर्मणि राघव त्यक्त्वैनाम् अनभिज्ञां त्वं सीतां मां भज शोभनम्
atīva nipuṇā cāhaṃ ratikarmaṇi rāghava tyaktvainām anabhijñāṃ tvaṃ sītāṃ māṃ bhaja śobhanam
इत्य् आकर्ण्य वचः प्राह रामस् तां धर्मतत्परः परस्त्रियं न गच्छे ऽहं त्वम् इतो गच्छ लक्ष्मणम्
ity ākarṇya vacaḥ prāha rāmas tāṃ dharmatatparaḥ parastriyaṃ na gacche 'haṃ tvam ito gaccha lakṣmaṇam
तस्य नात्र वने भार्या त्वाम् असौ संग्रहीष्यति इत्युक्ता सा पुनः प्राह रामं राजीवलोचनम्
tasya nātra vane bhāryā tvām asau saṃgrahīṣyati ityuktā sā punaḥ prāha rāmaṃ rājīvalocanam
यथा स्याल् लक्ष्मणो भर्ता तथा त्वं देहि पत्रकम् तथैवम् उक्त्वा मतिमान् रामः कमललोचनः
yathā syāl lakṣmaṇo bhartā tathā tvaṃ dehi patrakam tathaivam uktvā matimān rāmaḥ kamalalocanaḥ
छिन्ध्य् अस्या नासिकाम् इति मोक्तव्या नात्र संशयः इति रामो महाराजो लिख्य पत्रं प्रदत्तवान्
chindhy asyā nāsikām iti moktavyā nātra saṃśayaḥ iti rāmo mahārājo likhya patraṃ pradattavān
सा गृहीत्वा तु तत्पत्रं गत्वा तस्मान् मुदान्विता गत्वा दत्तवती तद्वल् लक्ष्मणाय महात्मने
sā gṛhītvā tu tatpatraṃ gatvā tasmān mudānvitā gatvā dattavatī tadval lakṣmaṇāya mahātmane
तां दृष्ट्वा लक्ष्मणः प्राह राक्षसीं कामरूपिणीम् न लङ्घ्यं रघववचो मया तिष्ठात्मकश्मले
tāṃ dṛṣṭvā lakṣmaṇaḥ prāha rākṣasīṃ kāmarūpiṇīm na laṅghyaṃ raghavavaco mayā tiṣṭhātmakaśmale
तां प्रगृह्य ततः खड्गम् उद्यम्य विमलं सुधीः तेन तत्कर्णनासां तु विच्छेद तिलकाण्डवत्
tāṃ pragṛhya tataḥ khaḍgam udyamya vimalaṃ sudhīḥ tena tatkarṇanāsāṃ tu viccheda tilakāṇḍavat
छिन्ननासा ततः सा तु रुरोद भृशदुःखिता हा दशास्य मम भ्रातः सर्वदेवविमर्दक
chinnanāsā tataḥ sā tu ruroda bhṛśaduḥkhitā hā daśāsya mama bhrātaḥ sarvadevavimardaka
हा कष्टं कुम्भकर्णाद्या-याता मे चापदा परा हा हा कष्टं गुणनिधे विभीषण महामते
hā kaṣṭaṃ kumbhakarṇādyā-yātā me cāpadā parā hā hā kaṣṭaṃ guṇanidhe vibhīṣaṇa mahāmate
इत्य् एवम् आर्ता रुदती सा गत्वा खरदूषणौ त्रिशिरसं च सा दृष्ट्वा निवेद्यात्मपराभवम्
ity evam ārtā rudatī sā gatvā kharadūṣaṇau triśirasaṃ ca sā dṛṣṭvā nivedyātmaparābhavam
रामम् आह जनस्थाने भ्रात्रा सह महाबलम् ज्ञात्वा ते राघवं क्रुद्धाः प्रेषयाम्_असुर् ऊर्जितान्
rāmam āha janasthāne bhrātrā saha mahābalam jñātvā te rāghavaṃ kruddhāḥ preṣayām_asur ūrjitān
चतुर्दशसहस्राणि राक्षसानां बलीयसाम् अग्रे निजग्मुस् तेनैव रक्षसां नायकास् त्रयः
caturdaśasahasrāṇi rākṣasānāṃ balīyasām agre nijagmus tenaiva rakṣasāṃ nāyakās trayaḥ
रावणेन नियुक्तास् ते पुरैव तु महाबलाः महाबलपरीवारा जनस्थानम् उपागताः
rāvaṇena niyuktās te puraiva tu mahābalāḥ mahābalaparīvārā janasthānam upāgatāḥ
क्रोधेन महताविष्टा दृष्ट्वा तां छिन्ननासिकाम् रुदतीम् अश्रुदिग्धाङ्गीं भगिनीं रावणस्य तु
krodhena mahatāviṣṭā dṛṣṭvā tāṃ chinnanāsikām rudatīm aśrudigdhāṅgīṃ bhaginīṃ rāvaṇasya tu
रामो ऽपि तद्बलं दृष्ट्वा राक्षसानां बलीयसाम् संस्थाप्य लक्ष्मणं तत्र सीताया रक्षणं प्रति
rāmo 'pi tadbalaṃ dṛṣṭvā rākṣasānāṃ balīyasām saṃsthāpya lakṣmaṇaṃ tatra sītāyā rakṣaṇaṃ prati
गत्वा तु प्रहितैस् तत्र राक्षसैर् बलदर्पितैः चतुर्दशसहस्रं तु राक्षसानां महाबलम्
gatvā tu prahitais tatra rākṣasair baladarpitaiḥ caturdaśasahasraṃ tu rākṣasānāṃ mahābalam
क्षणेन निहतं तेन शरैर् अग्निशिखोपमैः खरश् च निहतस् तेन दूषणश् च महाबलः
kṣaṇena nihataṃ tena śarair agniśikhopamaiḥ kharaś ca nihatas tena dūṣaṇaś ca mahābalaḥ
त्रिशिराश् च महारोषाद् रणे रामेण पातितः हत्वा तान् राक्षसान् दुष्टान् रामश् चाश्रमम् आविशत्
triśirāś ca mahāroṣād raṇe rāmeṇa pātitaḥ hatvā tān rākṣasān duṣṭān rāmaś cāśramam āviśat
शूर्पणखा च रुदती रावणान्तिकम् आगता छिन्ननासां च तां दृष्ट्वा रावणो भगिनीं तदा
śūrpaṇakhā ca rudatī rāvaṇāntikam āgatā chinnanāsāṃ ca tāṃ dṛṣṭvā rāvaṇo bhaginīṃ tadā
मारीचं प्राह दुर्बुद्धिः सीताहरणकर्मणि पुष्पकेण विमानेन गत्वाहं त्वं च मातुल
mārīcaṃ prāha durbuddhiḥ sītāharaṇakarmaṇi puṣpakeṇa vimānena gatvāhaṃ tvaṃ ca mātula
जनस्थानसमीपे तु स्थित्वा तत्र ममाज्ञया सौवर्णमृगरूपं त्वम् आस्थाय तु शनैः शनैः
janasthānasamīpe tu sthitvā tatra mamājñayā sauvarṇamṛgarūpaṃ tvam āsthāya tu śanaiḥ śanaiḥ
गच्छ त्वं तत्र कार्यार्थं यत्र सीता व्यवस्थिता दृष्ट्वा सा मृगपोतं त्वां सौवर्णं त्वयि मातुल
gaccha tvaṃ tatra kāryārthaṃ yatra sītā vyavasthitā dṛṣṭvā sā mṛgapotaṃ tvāṃ sauvarṇaṃ tvayi mātula
स्पृहां करिष्यते रामं प्रेषयिष्यति बन्धने तद्वाक्यात् तत्र गछन्तं धावस्व गहने वने
spṛhāṃ kariṣyate rāmaṃ preṣayiṣyati bandhane tadvākyāt tatra gachantaṃ dhāvasva gahane vane
लक्ष्मणस्यापकर्षार्थं वक्तव्यं वागुदीरणम् ततः पुष्पकम् आरुह्य मायारूपेण चाप्य् अहम्
lakṣmaṇasyāpakarṣārthaṃ vaktavyaṃ vāgudīraṇam tataḥ puṣpakam āruhya māyārūpeṇa cāpy aham
तां सीताम् अहम् आनेष्ये तस्याम् आसक्तमानसः त्वम् अपि स्वेच्छया पश्चाद् आगमिष्यसि शोभन
tāṃ sītām aham āneṣye tasyām āsaktamānasaḥ tvam api svecchayā paścād āgamiṣyasi śobhana
इत्युक्ते रावणेनाथ मारीचो वाक्यम् अब्रवीत् त्वम् एव गच्छ पापिष्ठ नाहं गच्छामि तत्र वै
ityukte rāvaṇenātha mārīco vākyam abravīt tvam eva gaccha pāpiṣṭha nāhaṃ gacchāmi tatra vai
पुरैवानेन रामेण व्यथितो ऽहं मुनेर् मखे इत्युक्तवति मारीचे रावणः क्रोधमूर्च्छितः
puraivānena rāmeṇa vyathito 'haṃ muner makhe ityuktavati mārīce rāvaṇaḥ krodhamūrcchitaḥ
मारीचं हन्तुम् आरेभे मारीचो ऽप्य् आह रावणम् तव हस्तवधाद् वीर रामेण मरणं वरम्
mārīcaṃ hantum ārebhe mārīco 'py āha rāvaṇam tava hastavadhād vīra rāmeṇa maraṇaṃ varam
अहं गमिष्यामि तत्र यत्र त्वं नेतुम् इच्छसि अथ पुष्पकम् आरुह्य जनस्थानम् उपागतः
ahaṃ gamiṣyāmi tatra yatra tvaṃ netum icchasi atha puṣpakam āruhya janasthānam upāgataḥ
मारीचस् तत्र सौवर्णं मृगम् आस्थाय चाग्रतः जगाम यत्र सा सीता वर्तते जनकात्मजा
mārīcas tatra sauvarṇaṃ mṛgam āsthāya cāgrataḥ jagāma yatra sā sītā vartate janakātmajā
सौवर्णं मृगपोतं तु दृष्ट्वा सीता यशस्विनी भाविकर्मवशाद् रामम् उवाच पतिम् आत्मनः
sauvarṇaṃ mṛgapotaṃ tu dṛṣṭvā sītā yaśasvinī bhāvikarmavaśād rāmam uvāca patim ātmanaḥ
गृहीत्वा देहि सौवर्णं मृगपोतं नृपात्मज अयोधायां तु मद्गेहे क्रीडनार्थम् इदं मम
gṛhītvā dehi sauvarṇaṃ mṛgapotaṃ nṛpātmaja ayodhāyāṃ tu madgehe krīḍanārtham idaṃ mama
तयैवम् उक्तो रामस् तु लक्ष्मणं स्थाप्य तत्र वै रक्षणार्थं तु सीताया गतो ऽसौ मृगपृष्ठतह्
tayaivam ukto rāmas tu lakṣmaṇaṃ sthāpya tatra vai rakṣaṇārthaṃ tu sītāyā gato 'sau mṛgapṛṣṭhatah
रामेण चानुयातो ऽसौ अभ्यधावद् वने मृगः ततः सरेण विव्याध रामस् तं मृगपोतकम्
rāmeṇa cānuyāto 'sau abhyadhāvad vane mṛgaḥ tataḥ sareṇa vivyādha rāmas taṃ mṛgapotakam
हा लक्ष्मणेति चोक्त्वासौ निपपात महीतले मारीचः पर्वताकारस् तेन नष्टो बभूव सः
hā lakṣmaṇeti coktvāsau nipapāta mahītale mārīcaḥ parvatākāras tena naṣṭo babhūva saḥ
आकर्ण्य रुदतः शब्दं सीता लक्ष्मणम् अब्रवीत् गच्छ लक्ष्मण पुत्र त्वं यत्रायं शब्द उत्थितः
ākarṇya rudataḥ śabdaṃ sītā lakṣmaṇam abravīt gaccha lakṣmaṇa putra tvaṃ yatrāyaṃ śabda utthitaḥ
भ्रातुर् ज्येष्ठस्य तत् त्वं वै रुदतः श्रूयते ध्वनिः प्रायो रामस्य संदेहं लक्षये ऽहम् महात्मनः
bhrātur jyeṣṭhasya tat tvaṃ vai rudataḥ śrūyate dhvaniḥ prāyo rāmasya saṃdehaṃ lakṣaye 'ham mahātmanaḥ
इत्युक्तः स तथा प्राह लक्ष्मणस् ताम् अनिन्दिताम् न हि रामस्य संदेहो न भयं विद्यते क्वचित्
ityuktaḥ sa tathā prāha lakṣmaṇas tām aninditām na hi rāmasya saṃdeho na bhayaṃ vidyate kvacit
इति ब्रुवानं तं सीता भाविकर्मबलाद् भृतम् लक्ष्मणं प्राह वैदेही विरुद्धवचनं तदा
iti bruvānaṃ taṃ sītā bhāvikarmabalād bhṛtam lakṣmaṇaṃ prāha vaidehī viruddhavacanaṃ tadā
मृते रामे तु माम् इच्छन्न् अतस् त्वं न गमिष्यसि इत्युक्तः स विनीतात्मा असहन्न् अप्रियं वचः
mṛte rāme tu mām icchann atas tvaṃ na gamiṣyasi ityuktaḥ sa vinītātmā asahann apriyaṃ vacaḥ
जगाम रामम् अन्वेष्टुं तदा पार्थिवनन्दनः संन्यासवेषम् आस्थाय रावणो ऽपि दुरात्मवान्
jagāma rāmam anveṣṭuṃ tadā pārthivanandanaḥ saṃnyāsaveṣam āsthāya rāvaṇo 'pi durātmavān
स सीतापार्श्वम् आसाद्य वचनं चेदम् उक्तवान् आगतो भरतः श्रीमान् अयोध्याया महामतिः
sa sītāpārśvam āsādya vacanaṃ cedam uktavān āgato bharataḥ śrīmān ayodhyāyā mahāmatiḥ
रामेण सह संभाष्य स्थितवांस् तत्र कानने मां च प्रेषितवान् रामो विमानम् इदम् आरुह
rāmeṇa saha saṃbhāṣya sthitavāṃs tatra kānane māṃ ca preṣitavān rāmo vimānam idam āruha
अयोध्यां याति रामस् तु भरतेन प्रसादितः मृगबालं तु वैदेहि क्रीडार्थं ते गृहीतवान्
ayodhyāṃ yāti rāmas tu bharatena prasāditaḥ mṛgabālaṃ tu vaidehi krīḍārthaṃ te gṛhītavān
क्लेशितासि महारण्ये बहुकालं त्वम् ईदृशम् संप्राप्तराज्यस् ते भर्ता रामः स रुचिराननः
kleśitāsi mahāraṇye bahukālaṃ tvam īdṛśam saṃprāptarājyas te bhartā rāmaḥ sa rucirānanaḥ
लक्ष्मणश् च विनीतात्मा विमानम् इदम् आरुह इत्युक्ता सा तथा गत्वा नीता तेन महात्मना
lakṣmaṇaś ca vinītātmā vimānam idam āruha ityuktā sā tathā gatvā nītā tena mahātmanā
आरुरोह विमानं तु छद्मना प्रेरिता सती तज् जगाम ततः शीघ्रं विमानं दक्षिणां दिशम्
āruroha vimānaṃ tu chadmanā preritā satī taj jagāma tataḥ śīghraṃ vimānaṃ dakṣiṇāṃ diśam
ततः सीता सुदुःखार्ता विललाप सुदुःखिता विमाने खे ऽपि रोदन्त्याश् चक्रे स्पर्शं न राक्षसः
tataḥ sītā suduḥkhārtā vilalāpa suduḥkhitā vimāne khe 'pi rodantyāś cakre sparśaṃ na rākṣasaḥ
रावणः स्वेन रूपेण बभूवाथ महातनुः दशग्रीवं महाकायं दृष्ट्वा सीता सुदुःखिता
rāvaṇaḥ svena rūpeṇa babhūvātha mahātanuḥ daśagrīvaṃ mahākāyaṃ dṛṣṭvā sītā suduḥkhitā
हा राम वञ्चिताद्याहं केनापि च्छद्मरूपिणा रक्षसा घोररूपेण त्रायस्वेति भयार्दिता
hā rāma vañcitādyāhaṃ kenāpi cchadmarūpiṇā rakṣasā ghorarūpeṇa trāyasveti bhayārditā
हे लक्ष्मण महाबाहो मां हि दुष्टेन रक्षसा द्रुतम् आगत्य रक्षस्व नीयमानाम् अथाकुलाम्
he lakṣmaṇa mahābāho māṃ hi duṣṭena rakṣasā drutam āgatya rakṣasva nīyamānām athākulām
एवं प्रलपमानायाः सीतायास् तन् महत् स्वनम् आकर्ण्य गृध्रराजस् तु जटायुस् तत्र चागतः
evaṃ pralapamānāyāḥ sītāyās tan mahat svanam ākarṇya gṛdhrarājas tu jaṭāyus tatra cāgataḥ
तिष्ठ रावण दुष्टात्मन् मुञ्च मुञ्चात्र मैथिलीम् इत्य् उक्त्वा युयुधे तेन जटायुस् तत्र वीर्यवान्
tiṣṭha rāvaṇa duṣṭātman muñca muñcātra maithilīm ity uktvā yuyudhe tena jaṭāyus tatra vīryavān
पक्षाभ्यां ताडयाम्_अस जटायुस् तस्य वक्षसि ताडयन्तं तु तं मत्वा बलवान् इति रावणः
pakṣābhyāṃ tāḍayām_asa jaṭāyus tasya vakṣasi tāḍayantaṃ tu taṃ matvā balavān iti rāvaṇaḥ
तुण्डचञ्चुप्रहारैस् तु भृशं तेन प्रपीडितः तत उत्थाप्य वेगेन चन्द्रहासम् असिं महत्
tuṇḍacañcuprahārais tu bhṛśaṃ tena prapīḍitaḥ tata utthāpya vegena candrahāsam asiṃ mahat
जघान तेन दुष्टात्मा जटायुं धर्मचारिणम् निपपात महीपृष्ठे जटायुः क्षीणचेतनः
jaghāna tena duṣṭātmā jaṭāyuṃ dharmacāriṇam nipapāta mahīpṛṣṭhe jaṭāyuḥ kṣīṇacetanaḥ
उवाच च दशग्रीवं दुष्टात्मन् न त्वया हतः चन्द्रहासस्य वीर्येण हतो ऽहं राक्षसाधम
uvāca ca daśagrīvaṃ duṣṭātman na tvayā hataḥ candrahāsasya vīryeṇa hato 'haṃ rākṣasādhama
निरायुधं को हनेन् मूढ सायुधस् त्वाम् ऋते जनः सीतापहरणं विद्धि मृत्युस् ते दुष्ट राक्षस
nirāyudhaṃ ko hanen mūḍha sāyudhas tvām ṛte janaḥ sītāpaharaṇaṃ viddhi mṛtyus te duṣṭa rākṣasa
दुष्ट रावण रामस् त्वां वधिष्यति न संशयः रुदती दुःखशोकार्ता जटायुं प्राह मैथिली
duṣṭa rāvaṇa rāmas tvāṃ vadhiṣyati na saṃśayaḥ rudatī duḥkhaśokārtā jaṭāyuṃ prāha maithilī
मत्कृते मरणम् यस्मात् त्वया प्राप्तं द्विजोत्तम तस्माद् रामप्रसादेन विष्णुलोकम् अवाप्स्यसि
matkṛte maraṇam yasmāt tvayā prāptaṃ dvijottama tasmād rāmaprasādena viṣṇulokam avāpsyasi
यावद् रामेण सङ्गस् ते भविष्यति महाद्विज तावत् तिष्ठन्तु ते प्राणा इत्य् उक्त्वा तु खगोत्तमम्
yāvad rāmeṇa saṅgas te bhaviṣyati mahādvija tāvat tiṣṭhantu te prāṇā ity uktvā tu khagottamam
ततस् तान्य् अर्पितान्य् अङ्गाद् भूषणानि विमुच्य सा शीघ्रं निबध्य वस्त्रेण रामहस्तं गमिष्यथ
tatas tāny arpitāny aṅgād bhūṣaṇāni vimucya sā śīghraṃ nibadhya vastreṇa rāmahastaṃ gamiṣyatha
इत्य् उक्त्वा पातयाम्_अस भूमौ सीता सुदुःखिता एवं हृत्वा स सीतां तु जटायुं पात्य भूतले
ity uktvā pātayām_asa bhūmau sītā suduḥkhitā evaṃ hṛtvā sa sītāṃ tu jaṭāyuṃ pātya bhūtale
पुष्पकेण गतः शीघ्रं लङ्कां दुष्टनिशाचरः अशोकवनिकामध्ये स्थापयित्वा स मैथिलीम्
puṣpakeṇa gataḥ śīghraṃ laṅkāṃ duṣṭaniśācaraḥ aśokavanikāmadhye sthāpayitvā sa maithilīm
इमाम् अत्रैव रक्षध्वं राक्षस्यो विकृताननाः इत्य् आदिश्य गृहं यातो रावणो राक्षसेश्वरः
imām atraiva rakṣadhvaṃ rākṣasyo vikṛtānanāḥ ity ādiśya gṛhaṃ yāto rāvaṇo rākṣaseśvaraḥ
लङ्कानिवासिनश् चोचुर् एकान्तं च परस्परम् अस्याः पुर्या विनाशार्थं स्थापितेयं दुरात्मना
laṅkānivāsinaś cocur ekāntaṃ ca parasparam asyāḥ puryā vināśārthaṃ sthāpiteyaṃ durātmanā
राक्षसीभिर् विरूपाभी रक्ष्यमाणा समन्ततः सीता च दुःखिता तत्र स्मरन्ती रामम् एव सा
rākṣasībhir virūpābhī rakṣyamāṇā samantataḥ sītā ca duḥkhitā tatra smarantī rāmam eva sā
उवास सा सुदुःखार्ता दुःखिता रुदती भृशम् यथा ज्ञानखले देवी हंसयाना सरस्वती
uvāsa sā suduḥkhārtā duḥkhitā rudatī bhṛśam yathā jñānakhale devī haṃsayānā sarasvatī
सुग्रीवभृत्या हरयश् चतुरश् च यदृच्छया वस्त्रबद्धं तयोत्सृष्टं गृहीत्वा भूषणं द्रुतम्
sugrīvabhṛtyā harayaś caturaś ca yadṛcchayā vastrabaddhaṃ tayotsṛṣṭaṃ gṛhītvā bhūṣaṇaṃ drutam
स्वभर्त्रे विनिवेद्योचुः सुग्रीवाय महात्मने अरण्ये ऽभून् महायुद्धं जटायो रावणस्य च
svabhartre vinivedyocuḥ sugrīvāya mahātmane araṇye 'bhūn mahāyuddhaṃ jaṭāyo rāvaṇasya ca
अथ रामश् च तं हत्वा मारीचं माययागतम् निवृत्तो लक्षणं दृष्ट्वा तेन गत्वा स्वम् आश्रमम्
atha rāmaś ca taṃ hatvā mārīcaṃ māyayāgatam nivṛtto lakṣaṇaṃ dṛṣṭvā tena gatvā svam āśramam
सीताम् अपश्यन् दुःखार्तः प्ररुरोद स राघवः लक्ष्मणश् च महातेजा रुरोद भृशदुःखितः
sītām apaśyan duḥkhārtaḥ praruroda sa rāghavaḥ lakṣmaṇaś ca mahātejā ruroda bhṛśaduḥkhitaḥ
बहुप्रकारम् अस्वस्थं रुदन्तं राघवं तदा भूतले पतितं धीमान् उत्थाप्याश्वास्य लक्ष्मणः
bahuprakāram asvasthaṃ rudantaṃ rāghavaṃ tadā bhūtale patitaṃ dhīmān utthāpyāśvāsya lakṣmaṇaḥ
उवाच वचनं प्राप्तं तदा यत् तच् छृणुष्व मे अतिवेलं महाराज न शोकं कर्तुम् अर्हसि
uvāca vacanaṃ prāptaṃ tadā yat tac chṛṇuṣva me ativelaṃ mahārāja na śokaṃ kartum arhasi
उत्तिष्ठोत्तिष्ठ शीघ्रं त्वं सीतां मृगयितुं प्रभो इत्य् एवं वदता तेन लक्ष्मणेन महात्मना
uttiṣṭhottiṣṭha śīghraṃ tvaṃ sītāṃ mṛgayituṃ prabho ity evaṃ vadatā tena lakṣmaṇena mahātmanā
उत्थापितो नरपतिर् दुःखितो दुःखितेन तु भ्रात्रा सह जगामाथ सीतां मृगयितुं वनम्
utthāpito narapatir duḥkhito duḥkhitena tu bhrātrā saha jagāmātha sītāṃ mṛgayituṃ vanam
वनानि सर्वाणि विशोध्य राघवो गिरीन् समस्तान् गिरिसानुगोचरान् तथा मुनीनाम् अपि चाश्रमान् बहूंस् तृणादिवल्लीगहनेषु भूमिषु
vanāni sarvāṇi viśodhya rāghavo girīn samastān girisānugocarān tathā munīnām api cāśramān bahūṃs tṛṇādivallīgahaneṣu bhūmiṣu
नदीतटे भूविवरे गुहायां निरीक्षमाणो ऽपि महानुभावः प्रियाम् अपश्यन् भृशदुःखितस् तदा जटायुषं वीक्ष्य च घातितं नृपः
nadītaṭe bhūvivare guhāyāṃ nirīkṣamāṇo 'pi mahānubhāvaḥ priyām apaśyan bhṛśaduḥkhitas tadā jaṭāyuṣaṃ vīkṣya ca ghātitaṃ nṛpaḥ
अहो भवान् केन हतस् त्वम् ईदृशीं दशाम् अवाप्तो ऽसि मृतो ऽसि जीवसि ममाद्य सर्वं समदुःखितस्य भोः पत्नीवियोगाद् इह चागतस्य वै
aho bhavān kena hatas tvam īdṛśīṃ daśām avāpto 'si mṛto 'si jīvasi mamādya sarvaṃ samaduḥkhitasya bhoḥ patnīviyogād iha cāgatasya vai
इत्युक्तमात्रे विहगो ऽथ कृच्छ्राद् उवाच वाचं मधुरां तदानीम् शृणुष्व राजन् मम वृत्तम् अत्र वदामि दृष्टं च कृतं च सद्यः
ityuktamātre vihago 'tha kṛcchrād uvāca vācaṃ madhurāṃ tadānīm śṛṇuṣva rājan mama vṛttam atra vadāmi dṛṣṭaṃ ca kṛtaṃ ca sadyaḥ
दशाननस् ताम् अपनीय मायया सीतां समारोप्य विमानम् उत्तमम् जगाम खे दक्षिणदिङ्मुखो ऽसौ सीता च माता विललाप दुःखिता
daśānanas tām apanīya māyayā sītāṃ samāropya vimānam uttamam jagāma khe dakṣiṇadiṅmukho 'sau sītā ca mātā vilalāpa duḥkhitā
आकर्ण्य सीतास्वनम् आगतो ऽहं सीतां विमोक्तुं स्वबलेन राघव युद्धं च तेनाहम् अतीव कृत्वा हतः पुनः खड्गबलेन रक्षसा
ākarṇya sītāsvanam āgato 'haṃ sītāṃ vimoktuṃ svabalena rāghava yuddhaṃ ca tenāham atīva kṛtvā hataḥ punaḥ khaḍgabalena rakṣasā
वैदेहिवाक्याद् इह जीवता मया दृष्टो भवान् स्वर्गम् इतो गमिष्ये मा राम शोकं कुरु भूमिपाल जह्य् अद्य दुष्टं सगणं तु नैरृतम्
vaidehivākyād iha jīvatā mayā dṛṣṭo bhavān svargam ito gamiṣye mā rāma śokaṃ kuru bhūmipāla jahy adya duṣṭaṃ sagaṇaṃ tu nairṛtam
रामो जटायुषेत्युक्तः पुनस् तं चाह शोकतः स्वस्त्य् अस्तु ते द्विजवर गतिस् तु परमास्तु ते
rāmo jaṭāyuṣetyuktaḥ punas taṃ cāha śokataḥ svasty astu te dvijavara gatis tu paramāstu te
ततो जटायुः स्वं देहं विहाय गतवान् दिवम् विमानेन तु रम्येण सेव्यमानो ऽप्सरोगणैः
tato jaṭāyuḥ svaṃ dehaṃ vihāya gatavān divam vimānena tu ramyeṇa sevyamāno 'psarogaṇaiḥ
रामो ऽपि दग्ध्वा तद्देहं स्नातो दत्त्वा जलाञ्जलिम् भ्रात्रा स गच्छन् दुःखार्तो राक्षसीं पथि दृष्टवान्
rāmo 'pi dagdhvā taddehaṃ snāto dattvā jalāñjalim bhrātrā sa gacchan duḥkhārto rākṣasīṃ pathi dṛṣṭavān
उद्वमन्तीं महोल्काभां विवृतास्यां भयंकरीम् क्षयं नयन्तीं जन्तून् वै पातयित्वा गतो रुषा
udvamantīṃ maholkābhāṃ vivṛtāsyāṃ bhayaṃkarīm kṣayaṃ nayantīṃ jantūn vai pātayitvā gato ruṣā
गच्छन् वनान्तरं रामः स कबन्धं ददर्श ह विरूपं जठरमुखं दीर्घबाहुं घनस्तनम्
gacchan vanāntaraṃ rāmaḥ sa kabandhaṃ dadarśa ha virūpaṃ jaṭharamukhaṃ dīrghabāhuṃ ghanastanam
रुन्धानं राममार्गं तु दृष्ट्वा तं दग्धवाञ् शनैः दग्धो ऽसौ दिव्यरूपी तु खस्थो रामम् अभाषत
rundhānaṃ rāmamārgaṃ tu dṛṣṭvā taṃ dagdhavāñ śanaiḥ dagdho 'sau divyarūpī tu khastho rāmam abhāṣata
राम राम महाबाहो त्वया मम महामते विरूपं नाशितं विर मुनिशापाच् चिरागतम्
rāma rāma mahābāho tvayā mama mahāmate virūpaṃ nāśitaṃ vira muniśāpāc cirāgatam
त्रिदिवं यामि धन्यो ऽस्मि त्वत्प्रसादान् न संशयः त्वं सीताप्राप्तये सख्यं कुरु सूर्यसुतेन भोः
tridivaṃ yāmi dhanyo 'smi tvatprasādān na saṃśayaḥ tvaṃ sītāprāptaye sakhyaṃ kuru sūryasutena bhoḥ
वानरेन्द्रेण गत्वा तु सुग्रीवे स्वं निवेद्य वै भविष्यति नृपश्रेष्ठ ऋष्यमूकगिरिं व्रज
vānarendreṇa gatvā tu sugrīve svaṃ nivedya vai bhaviṣyati nṛpaśreṣṭha ṛṣyamūkagiriṃ vraja
इत्य् उक्वा तु गते तस्मिन् रामो लक्ष्मणसंयुतः सिद्धैस् तु मुनिभिः शून्यम् आश्रमं प्रविवेश ह
ity ukvā tu gate tasmin rāmo lakṣmaṇasaṃyutaḥ siddhais tu munibhiḥ śūnyam āśramaṃ praviveśa ha
तत्रस्थां तापसीं दृष्ट्वा तया संलाप्य संस्थितः शबरीं मुनिमुख्यानां स पर्याहतकल्मषाम्
tatrasthāṃ tāpasīṃ dṛṣṭvā tayā saṃlāpya saṃsthitaḥ śabarīṃ munimukhyānāṃ sa paryāhatakalmaṣām
तया संपूजितो रामो बदरादिभिर् ईश्वरः साप्य् एनं पूजयित्वा तु स्वाम् अवस्थां निवेद्य वै
tayā saṃpūjito rāmo badarādibhir īśvaraḥ sāpy enaṃ pūjayitvā tu svām avasthāṃ nivedya vai
सीतां त्वं प्राप्स्यसीत्य् उक्त्वा प्रविश्याग्निं दिवंगता दिवं प्रस्थाप्य तां चापि जगामान्यत्र राघवः
sītāṃ tvaṃ prāpsyasīty uktvā praviśyāgniṃ divaṃgatā divaṃ prasthāpya tāṃ cāpi jagāmānyatra rāghavaḥ
ततो विनीतेन गुणान्वितेन भ्रात्रा समेतो जगदेकनाथः प्रियावियोगेन सुदुःखितात्मा जगाम याम्यां स तु रामदेवः
tato vinītena guṇānvitena bhrātrā sameto jagadekanāthaḥ priyāviyogena suduḥkhitātmā jagāma yāmyāṃ sa tu rāmadevaḥ