स तु रावणनीतायाः सीतायाः परिमार्गणम् इयेष पदम् अन्वेष्टुं चारणाचरिते पथि
sa tu rāvaṇanītāyāḥ sītāyāḥ parimārgaṇam iyeṣa padam anveṣṭuṃ cāraṇācarite pathi
अञ्जलिं प्राङ्मुखं कृत्वा सगणायात्मयोनये मनसावन्द्य रामं च लक्ष्मणं च महारथम्
añjaliṃ prāṅmukhaṃ kṛtvā sagaṇāyātmayonaye manasāvandya rāmaṃ ca lakṣmaṇaṃ ca mahāratham
सागरं सरितश् चैव प्रणम्य शिरसा कपिः ज्ञातींश् चैव परिष्वज्य कृत्वा चैव प्रदक्षिणाम्
sāgaraṃ saritaś caiva praṇamya śirasā kapiḥ jñātīṃś caiva pariṣvajya kṛtvā caiva pradakṣiṇām
अरिष्टं गच्छ पन्थानं पुण्यवायुनिषेवितम् पुनरागमनायेति वानरैर् अभिपूजितः
ariṣṭaṃ gaccha panthānaṃ puṇyavāyuniṣevitam punarāgamanāyeti vānarair abhipūjitaḥ
अञ्जसा स्वं तथा वीर्यम् आविवेशाथ वीर्यवान् मार्गम् आलोकयन् दूराद् ऊर्ध्वं प्रणिहितेक्षणः
añjasā svaṃ tathā vīryam āviveśātha vīryavān mārgam ālokayan dūrād ūrdhvaṃ praṇihitekṣaṇaḥ
संपूर्णम् इव चात्मानं भावयित्वा महाबलः उत्पपात गिरेः शृङ्गान् निष्पीड्य गिरिम् अम्बरम्
saṃpūrṇam iva cātmānaṃ bhāvayitvā mahābalaḥ utpapāta gireḥ śṛṅgān niṣpīḍya girim ambaram
पितुर् मार्गेण यातस्य वायुपुत्रस्य धीमतः रामकार्यपरस्यास्य सागरेण प्रचोदितह्
pitur mārgeṇa yātasya vāyuputrasya dhīmataḥ rāmakāryaparasyāsya sāgareṇa pracoditah
विश्रामार्थं समुत्तस्थौ मैनाको लवणोदधेः तं निरीक्ष्य निपीड्याथ रयात् संभाष्य सादरम्
viśrāmārthaṃ samuttasthau maināko lavaṇodadheḥ taṃ nirīkṣya nipīḍyātha rayāt saṃbhāṣya sādaram
उत्पतंश् च वने वीरः सिंहिकास्यं महाकपिः आस्यप्रान्तं प्रविश्याथ वेगेनान्तर्विनिःसृतः
utpataṃś ca vane vīraḥ siṃhikāsyaṃ mahākapiḥ āsyaprāntaṃ praviśyātha vegenāntarviniḥsṛtaḥ
निःसृत्य गतवाञ् शीघ्रं वायुपुत्रः प्रतापवान् लङ्घयित्वा तु तं देशं सागरं पवनात्मजः
niḥsṛtya gatavāñ śīghraṃ vāyuputraḥ pratāpavān laṅghayitvā tu taṃ deśaṃ sāgaraṃ pavanātmajaḥ
त्रिकूटशिखरे रम्ये वृक्षाग्रे निपपात ह तस्मिन् स पर्वतश्रेष्ठे दिनं नीत्वा दिनक्षये
trikūṭaśikhare ramye vṛkṣāgre nipapāta ha tasmin sa parvataśreṣṭhe dinaṃ nītvā dinakṣaye
संध्याम् उपास्य हनुमान् रात्रौ लङ्काम् शनैर् निशि लङ्काभिधां विनिर्जित्य देवतां प्रविवेश ह
saṃdhyām upāsya hanumān rātrau laṅkām śanair niśi laṅkābhidhāṃ vinirjitya devatāṃ praviveśa ha
लङ्काम् अनेकरत्नाढ्यां बह्वाश्चर्यसमन्विताम् राक्षसेषु प्रसुप्तेषु नीतिमान् पवनात्मजः
laṅkām anekaratnāḍhyāṃ bahvāścaryasamanvitām rākṣaseṣu prasupteṣu nītimān pavanātmajaḥ
रावणस्य ततो वेश्म प्रविवेशाथ ऋद्धिमत् शयानं रावणं दृष्ट्वा तल्पे महति वानरः
rāvaṇasya tato veśma praviveśātha ṛddhimat śayānaṃ rāvaṇaṃ dṛṣṭvā talpe mahati vānaraḥ
नासापुटैर् घोरकारैर् विशिद्भिर् वायुमोचकैः तथैव दशभिर् वक्त्रैर् दंष्ट्रोपेतैस् तु संयुतम्
nāsāpuṭair ghorakārair viśidbhir vāyumocakaiḥ tathaiva daśabhir vaktrair daṃṣṭropetais tu saṃyutam
स्त्रीसहस्रैस् तु दृष्ट्वा तं नानाभरणभूषितम् तस्मिन् सीताम् अदृष्ट्वा तु रावणस्य गृहे शुभे
strīsahasrais tu dṛṣṭvā taṃ nānābharaṇabhūṣitam tasmin sītām adṛṣṭvā tu rāvaṇasya gṛhe śubhe
तथा शयानां स्वगृहे राक्षसानां च नायकम् दुःखितो वायुपुत्रस् तु संपातेर् वचनं स्मरन्
tathā śayānāṃ svagṛhe rākṣasānāṃ ca nāyakam duḥkhito vāyuputras tu saṃpāter vacanaṃ smaran
अशोकवनिकां प्राप्तो नानापुष्पसमन्विताम् जुष्टां मलयजातेन चन्दनेन सुगन्धिना
aśokavanikāṃ prāpto nānāpuṣpasamanvitām juṣṭāṃ malayajātena candanena sugandhinā
प्रविश्य शिंशपावृक्षम् आश्रितां जनकात्मजाम् रामपत्नीं समद्राक्षीद् राक्षसीभिर् सुरक्षिताम्
praviśya śiṃśapāvṛkṣam āśritāṃ janakātmajām rāmapatnīṃ samadrākṣīd rākṣasībhir surakṣitām
अशोकवृक्षम् आरुह्य पुष्पितं मधुपल्लवम् आसां चक्रे हरिस् तत्र सेयं सीतेति संस्मरन्
aśokavṛkṣam āruhya puṣpitaṃ madhupallavam āsāṃ cakre haris tatra seyaṃ sīteti saṃsmaran
सीतां निरीक्ष्य वृक्षाग्रे यावद् आस्ते ऽनिलात्मजः स्त्रीभिः परिवृतस् तत्र रावणस् तावद् आगतः
sītāṃ nirīkṣya vṛkṣāgre yāvad āste 'nilātmajaḥ strībhiḥ parivṛtas tatra rāvaṇas tāvad āgataḥ
आगत्य सीतां प्राहाथ प्रिये मां भज कामुकम् भुषिता भव वैदेहि त्यज रामागतं मनः
āgatya sītāṃ prāhātha priye māṃ bhaja kāmukam bhuṣitā bhava vaidehi tyaja rāmāgataṃ manaḥ
इत्य् एवं भाषमाणं तम् अन्तर्धाय तृणं ततः प्राह वाक्यं शनैः सीता कम्पमानाथ रावणम्
ity evaṃ bhāṣamāṇaṃ tam antardhāya tṛṇaṃ tataḥ prāha vākyaṃ śanaiḥ sītā kampamānātha rāvaṇam
गच्छ रावण दुष्ट त्वं परदारपरायण अचिराद् रामबाणास् ते पिबन्तु रुधिरं रणे
gaccha rāvaṇa duṣṭa tvaṃ paradāraparāyaṇa acirād rāmabāṇās te pibantu rudhiraṃ raṇe
तथेत्युक्तो भर्त्सितश् च राक्षसीर् आह राक्षसः द्विमासाभ्यन्तरे चैनं वशीकुरुत मानुषीम्
tathetyukto bhartsitaś ca rākṣasīr āha rākṣasaḥ dvimāsābhyantare cainaṃ vaśīkuruta mānuṣīm
यदि नेच्छति मां सीता ततः खादत मानुषीम् इत्य् उक्त्वा गतवान् दुष्टो रावणः स्वं निकेतनम्
yadi necchati māṃ sītā tataḥ khādata mānuṣīm ity uktvā gatavān duṣṭo rāvaṇaḥ svaṃ niketanam
ततो भयेन तां प्राहू राक्षस्यो जनकात्मजाम् रावणं भज कल्याणि सधनं सुखिनी भव
tato bhayena tāṃ prāhū rākṣasyo janakātmajām rāvaṇaṃ bhaja kalyāṇi sadhanaṃ sukhinī bhava
इत्युक्ता प्राह ताः सीता राघवो ऽलघुविक्रमः निहत्य रावणं युद्धे सगणं मां नयिष्यति
ityuktā prāha tāḥ sītā rāghavo 'laghuvikramaḥ nihatya rāvaṇaṃ yuddhe sagaṇaṃ māṃ nayiṣyati
नाहम् अन्यस्य भार्या स्याम् ऋते रामं रघूत्तमम् स ह्य् आगत्य दशग्रीवं हत्वा मां पालयिष्यति
nāham anyasya bhāryā syām ṛte rāmaṃ raghūttamam sa hy āgatya daśagrīvaṃ hatvā māṃ pālayiṣyati
इत्य् आकर्ण्य वचस् तस्या राक्षस्यो ददृशुर् भयम् हन्यतां हन्यताम् एषा भक्ष्यतां भक्ष्यताम् इयम्
ity ākarṇya vacas tasyā rākṣasyo dadṛśur bhayam hanyatāṃ hanyatām eṣā bhakṣyatāṃ bhakṣyatām iyam
ततस् तास् त्रिजता प्राह स्वप्ने दृष्टम् अनिन्दिता शृणुध्वं दुष्टराक्षस्यो रावणस्य विनाशनः
tatas tās trijatā prāha svapne dṛṣṭam aninditā śṛṇudhvaṃ duṣṭarākṣasyo rāvaṇasya vināśanaḥ
रक्षोभिः सह सर्वैस् तु रावणस्य मृतिप्रदः लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा रामस्य विजयप्रदः
rakṣobhiḥ saha sarvais tu rāvaṇasya mṛtipradaḥ lakṣmaṇena saha bhrātrā rāmasya vijayapradaḥ
स्वप्नः शुभो मया दृष्टः सीतायास् च पतिप्रदः त्रिजतावाक्यम् आकर्ण्य सीतापार्श्वं विसृज्य ताः
svapnaḥ śubho mayā dṛṣṭaḥ sītāyās ca patipradaḥ trijatāvākyam ākarṇya sītāpārśvaṃ visṛjya tāḥ
राक्षस्यस् ता ययुः सर्वाः सीताम् आहाञ्जनीसुतः कीर्तयन् रामवृत्तान्तं सकलं पवनात्मजः
rākṣasyas tā yayuḥ sarvāḥ sītām āhāñjanīsutaḥ kīrtayan rāmavṛttāntaṃ sakalaṃ pavanātmajaḥ
तस्यां विश्वासम् आनीय दत्त्वा रामाङ्गुलीयकम् संभाष्य लक्षणं सर्वं रामलक्ष्मणयोस् ततः
tasyāṃ viśvāsam ānīya dattvā rāmāṅgulīyakam saṃbhāṣya lakṣaṇaṃ sarvaṃ rāmalakṣmaṇayos tataḥ
महत्या सेनया युक्तः सुग्रीवः कपिनायकः तेन सार्धम् इहागत्य रामस् तव पतिः प्रभुः
mahatyā senayā yuktaḥ sugrīvaḥ kapināyakaḥ tena sārdham ihāgatya rāmas tava patiḥ prabhuḥ
लक्ष्मणश् च महावीरो देवरस् ते शुभानने रावणं सगणं हत्वा त्वाम् इतो ऽदाय गच्छति
lakṣmaṇaś ca mahāvīro devaras te śubhānane rāvaṇaṃ sagaṇaṃ hatvā tvām ito 'dāya gacchati
इत्युक्ते सा तु विश्वस्ता वायुपुत्रम् अथाब्रवीत् कथम् अत्रागतो वीर त्वम् उत्तीर्य महोदधिम्
ityukte sā tu viśvastā vāyuputram athābravīt katham atrāgato vīra tvam uttīrya mahodadhim
इत्य् आकर्ण्य वचस् तस्याः पुनस् ताम् आह वानरः गोष्पदवन् मयोत्तीर्णः समुद्रो ऽयं वरानने
ity ākarṇya vacas tasyāḥ punas tām āha vānaraḥ goṣpadavan mayottīrṇaḥ samudro 'yaṃ varānane
जपतो राम रामेति सागरो गोष्पदायते दुःखमग्नासि वैदेहि स्थिरा भव शुभानने
japato rāma rāmeti sāgaro goṣpadāyate duḥkhamagnāsi vaidehi sthirā bhava śubhānane
क्षिप्रं पश्य हि रामं त्वं सत्यम् एतद् ब्रवीमि ते इत्य् आश्वास्य सतीं सीतां दुःखितां जनकात्मजाम्
kṣipraṃ paśya hi rāmaṃ tvaṃ satyam etad bravīmi te ity āśvāsya satīṃ sītāṃ duḥkhitāṃ janakātmajām
ततश् चूडामणि प्राप्य श्रुत्वा काकपराभवम् नत्वा तां प्रस्थितो वीरो गन्तुं कृतमतिः कपिः
tataś cūḍāmaṇi prāpya śrutvā kākaparābhavam natvā tāṃ prasthito vīro gantuṃ kṛtamatiḥ kapiḥ
ततो विमृश्य तद् भुङ्क्त्वा कृईडावनम् अशेषतः तोरणस्थो ननादोच्चै रामो जयति वीर्यवान्
tato vimṛśya tad bhuṅktvā kṛīḍāvanam aśeṣataḥ toraṇastho nanādoccai rāmo jayati vīryavān
अनेकान् राक्षसान् हत्वा सेनाः सेनापतींश् च सः तदा त्वक्षकुमारं तु हत्वा रावणसैनिकम्
anekān rākṣasān hatvā senāḥ senāpatīṃś ca saḥ tadā tvakṣakumāraṃ tu hatvā rāvaṇasainikam
साश्वं ससारथिं हत्वा इन्द्रजित् तं गृहीतवान् रावणस्य पुरः स्थित्वा रामं संकीर्त्य लक्ष्मणम्
sāśvaṃ sasārathiṃ hatvā indrajit taṃ gṛhītavān rāvaṇasya puraḥ sthitvā rāmaṃ saṃkīrtya lakṣmaṇam
सुग्रीवं च महावीर्यं दग्ध्वा लङ्काम् अशेषतः निर्भर्त्स्य रावणं दुष्टं पुनः संभाष्य जानकीम्
sugrīvaṃ ca mahāvīryaṃ dagdhvā laṅkām aśeṣataḥ nirbhartsya rāvaṇaṃ duṣṭaṃ punaḥ saṃbhāṣya jānakīm
भूयः सागरम् उत्तीर्य ज्ञातीन् आसाद्य वीर्यवान् सीतादर्शनम् आवेद्य हनूमांश् चैव पूजितः
bhūyaḥ sāgaram uttīrya jñātīn āsādya vīryavān sītādarśanam āvedya hanūmāṃś caiva pūjitaḥ
वानरैः सार्धम् आगत्य हनुमान् मधुवनं महत् निहत्य रक्षपालांस् तु पाययित्वा च तन्मधु
vānaraiḥ sārdham āgatya hanumān madhuvanaṃ mahat nihatya rakṣapālāṃs tu pāyayitvā ca tanmadhu
सर्वे दधिमुखं पात्य हर्षितो हरिभिः सह खम् उत्पत्य च संप्राप्य रामलक्ष्मणपादयोः
sarve dadhimukhaṃ pātya harṣito haribhiḥ saha kham utpatya ca saṃprāpya rāmalakṣmaṇapādayoḥ
नत्वा तु हनुमांस् तत्र सुग्रीवं च विशेषतः आदितः सर्वम् आवेद्य समुद्रतरणादिकम्
natvā tu hanumāṃs tatra sugrīvaṃ ca viśeṣataḥ āditaḥ sarvam āvedya samudrataraṇādikam
कथयाम्_अस रामाय सीता दृष्टा मयेति वै अशोकवनिकामध्ये सीता देवी सुदुःखिता
kathayām_asa rāmāya sītā dṛṣṭā mayeti vai aśokavanikāmadhye sītā devī suduḥkhitā
राक्षसीभिः परिवृता त्वां स्मरन्ती च सर्वदा अश्रुपूर्णमुखी दीना तव पत्नी वरानना
rākṣasībhiḥ parivṛtā tvāṃ smarantī ca sarvadā aśrupūrṇamukhī dīnā tava patnī varānanā
शीलवृत्तसमायुक्ता तत्रापि जनकात्मजा सर्वत्रान्वेषमाणेन मया दृष्टा पतिव्रता
śīlavṛttasamāyuktā tatrāpi janakātmajā sarvatrānveṣamāṇena mayā dṛṣṭā pativratā
मया संभाषिता सीता विश्वस्ता रघुनन्दन अलंकारश् च सुमणिस् तया ते प्रेषितः प्रभो
mayā saṃbhāṣitā sītā viśvastā raghunandana alaṃkāraś ca sumaṇis tayā te preṣitaḥ prabho
इत्य् उक्त्वा दत्तवांस् तस्मै चूडामणिम् अनुत्तमम् इदं च वचनं तुभ्यं पत्न्या संप्रेषितं शृणु
ity uktvā dattavāṃs tasmai cūḍāmaṇim anuttamam idaṃ ca vacanaṃ tubhyaṃ patnyā saṃpreṣitaṃ śṛṇu
चित्रकूटे मदङ्के तु सुप्ते त्वयि महाव्रत वायसाभिभवं राजंस् तत् किल स्मर्तुम् अर्हसि
citrakūṭe madaṅke tu supte tvayi mahāvrata vāyasābhibhavaṃ rājaṃs tat kila smartum arhasi
अल्पापराधे राजेन्द्र त्वया बलिभुजि प्रभो यत् कृतं तन् न कर्तुं च शक्यं देवासुरैर् अपि
alpāparādhe rājendra tvayā balibhuji prabho yat kṛtaṃ tan na kartuṃ ca śakyaṃ devāsurair api
ब्रह्मास्त्रं तु तदोत्सृष्टं रावणं किं न जेष्यसि इत्य् एवमादि बहुशः प्रोक्त्वा सीता रुरोद ह एवं तु दुःखिता सीता तां मोक्तुं यत्नम् आचर
brahmāstraṃ tu tadotsṛṣṭaṃ rāvaṇaṃ kiṃ na jeṣyasi ity evamādi bahuśaḥ proktvā sītā ruroda ha evaṃ tu duḥkhitā sītā tāṃ moktuṃ yatnam ācara
इत्य् एवम् उक्ते पवनआत्मजेन सीतावचस् तच् छुभभूषणं च श्रुत्वा च दृष्ट्वा च रुरोद रामः कपिं समालिङ्ग्य शनैः प्रतस्थे
ity evam ukte pavanaātmajena sītāvacas tac chubhabhūṣaṇaṃ ca śrutvā ca dṛṣṭvā ca ruroda rāmaḥ kapiṃ samāliṅgya śanaiḥ pratasthe