क्षत्रादीनां प्रवक्ष्यामि यथावद् अनुपूर्वशः येन येन प्रवर्तन्ते विधिना क्षत्रियादयः
kṣatrādīnāṃ pravakṣyāmi yathāvad anupūrvaśaḥ yena yena pravartante vidhinā kṣatriyādayaḥ
राज्यस्थः क्षत्रियश् चैव प्रजा धर्मेण पालयेत् कुर्याद् अध्ययनं सम्यग् यजेद् यज्ञान् यथाविधि
rājyasthaḥ kṣatriyaś caiva prajā dharmeṇa pālayet kuryād adhyayanaṃ samyag yajed yajñān yathāvidhi
दद्याद् दानं द्विजाग्र्येभ्यो धर्मबुद्धिसमन्वितः स्वदारनिरतो नित्यं परदारविवर्जितः
dadyād dānaṃ dvijāgryebhyo dharmabuddhisamanvitaḥ svadāranirato nityaṃ paradāravivarjitaḥ
नीतिशास्त्रार्थकुशलः संधिविग्रहतत्त्ववित् देवब्राह्मणभक्तश् च पितृकार्यपरस् तथा
nītiśāstrārthakuśalaḥ saṃdhivigrahatattvavit devabrāhmaṇabhaktaś ca pitṛkāryaparas tathā
धर्मेणैव जयं काङ्क्षेद् अधर्मं परिवर्जयेत् उत्तमां गतिम् आप्नोति क्षत्रियो ऽथैवम् आचरन्
dharmeṇaiva jayaṃ kāṅkṣed adharmaṃ parivarjayet uttamāṃ gatim āpnoti kṣatriyo 'thaivam ācaran
गोरक्षाकृषिवाणिज्यं कुर्याद् वैश्यो यथाविधि दानधर्मं यथाशक्त्या गुरुशुश्रूषणं तथा
gorakṣākṛṣivāṇijyaṃ kuryād vaiśyo yathāvidhi dānadharmaṃ yathāśaktyā guruśuśrūṣaṇaṃ tathā
लोभदम्भविनिर्मुक्तः सत्यवाग् अनसूयकः स्वदारनिरतो दान्तः परदारविवर्जितः
lobhadambhavinirmuktaḥ satyavāg anasūyakaḥ svadāranirato dāntaḥ paradāravivarjitaḥ
धनैर् विप्रान् समर्चेत यज्ञकाले त्वरान्वितः यज्ञाध्ययनदानानि कुर्यान् नित्यम् अतन्द्रितः
dhanair viprān samarceta yajñakāle tvarānvitaḥ yajñādhyayanadānāni kuryān nityam atandritaḥ
पितृकार्यं च तत्काले नरसिंहार्चनं तथा एतद् वैश्यस्य कर्मोक्तं स्वधर्मम् अनुतिष्टतः
pitṛkāryaṃ ca tatkāle narasiṃhārcanaṃ tathā etad vaiśyasya karmoktaṃ svadharmam anutiṣṭataḥ
एतद् आसेवमानस् तु स स्वर्गी स्यान् न संशयः वर्णत्रयस्य शुश्रूषां कुर्याच् छूद्रः प्रयत्नतः
etad āsevamānas tu sa svargī syān na saṃśayaḥ varṇatrayasya śuśrūṣāṃ kuryāc chūdraḥ prayatnataḥ
दासवद् ब्राह्मणानां च विशेषेण समाचरेत् अयाचितं प्रदातव्यं कृषिं वृत्त्यर्थम् आचरेत्
dāsavad brāhmaṇānāṃ ca viśeṣeṇa samācaret ayācitaṃ pradātavyaṃ kṛṣiṃ vṛttyartham ācaret
ग्रहाणां मासिकं कार्यं पूजनं न्यायधर्मतः धारणं जीर्णवस्त्रस्य विप्रस्योच्छिष्टमार्जनम्
grahāṇāṃ māsikaṃ kāryaṃ pūjanaṃ nyāyadharmataḥ dhāraṇaṃ jīrṇavastrasya viprasyocchiṣṭamārjanam
स्वदारेषु रतिं कुर्यात् परदारविवर्जितः पुराणश्रवणं विप्रान् नरसिंहस्य पूजनम्
svadāreṣu ratiṃ kuryāt paradāravivarjitaḥ purāṇaśravaṇaṃ viprān narasiṃhasya pūjanam
तथा विप्रनमस्कारं कार्यं श्रद्धासमन्वितम् सत्यसंभाषणं चैव रागद्वेषविवर्जनम्
tathā vipranamaskāraṃ kāryaṃ śraddhāsamanvitam satyasaṃbhāṣaṇaṃ caiva rāgadveṣavivarjanam
इत्थं कुर्वन् सदा शूद्रो मनोवाक्कायकर्मभिः स्थानम् ऐन्द्रम् अवाप्नोति नष्टपापस् तु पुण्यभाक्
itthaṃ kurvan sadā śūdro manovākkāyakarmabhiḥ sthānam aindram avāpnoti naṣṭapāpas tu puṇyabhāk
वर्णेषु धर्मा विविधा मयोक्ता यथाक्रमं ब्राह्मणवर्यसाधिताः शृणुध्वम् अत्राश्रमधर्मम् आद्यं मयोच्यमानं क्रमशो मुनीन्द्राः
varṇeṣu dharmā vividhā mayoktā yathākramaṃ brāhmaṇavaryasādhitāḥ śṛṇudhvam atrāśramadharmam ādyaṃ mayocyamānaṃ kramaśo munīndrāḥ
उपनीतो माणवको वसेद् गुरुकुले सदा गुरोः प्रियहितं कार्यं कर्मणा मनसा गिरा
upanīto māṇavako vased gurukule sadā guroḥ priyahitaṃ kāryaṃ karmaṇā manasā girā
ब्रह्मचर्यम् अधःशय्या तथा वह्नेर् उपासनम् उदकुम्भं गुरोर् दद्यात् तथा चेन्धनम् आहरेत्
brahmacaryam adhaḥśayyā tathā vahner upāsanam udakumbhaṃ guror dadyāt tathā cendhanam āharet
कुर्याद् अध्ययनं पूर्वं ब्रह्मचारी यथाविधि विधिं हित्वा प्रकुर्वाणो न स्वाध्यायफलं लभेत्
kuryād adhyayanaṃ pūrvaṃ brahmacārī yathāvidhi vidhiṃ hitvā prakurvāṇo na svādhyāyaphalaṃ labhet
यत् किंचित् कुरुते कर्म विधिं हित्वा निरात्मकः न तत्फलम् अवाप्नोति कुर्वाणो विधिविच्युतः
yat kiṃcit kurute karma vidhiṃ hitvā nirātmakaḥ na tatphalam avāpnoti kurvāṇo vidhivicyutaḥ
तस्माद् एवं व्रतानीह चरेत् स्वाध्यायसिद्धये शौचाचारम् अशेषं तु शिक्षयेद् गुरुसंनिधौ
tasmād evaṃ vratānīha caret svādhyāyasiddhaye śaucācāram aśeṣaṃ tu śikṣayed gurusaṃnidhau
अजिनं दण्डकाष्ठं च मेखलां चोपवीतकम् धारयेद् अप्रमत्तस् तु ब्रह्मचारी समाहितः
ajinaṃ daṇḍakāṣṭhaṃ ca mekhalāṃ copavītakam dhārayed apramattas tu brahmacārī samāhitaḥ
सायं प्रातश् चरेद् भैक्षं भोजनं संयतेन्द्रियः गुरोः कुले न भिक्षेत न ज्ञातिकुलबन्धुषु
sāyaṃ prātaś cared bhaikṣaṃ bhojanaṃ saṃyatendriyaḥ guroḥ kule na bhikṣeta na jñātikulabandhuṣu
अलाभे त्व् अन्यगेहानां पूर्वपुर्वं च वर्जयेत् आचम्य प्रयतो नित्यम् अश्नीयाद् गुर्वनुज्ञया
alābhe tv anyagehānāṃ pūrvapurvaṃ ca varjayet ācamya prayato nityam aśnīyād gurvanujñayā
शयनात् पूर्वम् उत्थाय दर्भमृद्दन्तशोधनम् वस्त्रादिकम् अथान्यच् च गुरवे प्रतिपादयेत्
śayanāt pūrvam utthāya darbhamṛddantaśodhanam vastrādikam athānyac ca gurave pratipādayet
स्नाने कृते गुरौ पश्चात् स्नानं कुर्वीत यत्नवान् ब्रह्मचारी व्रती नित्यं न कुर्याद् दन्तशोधनम्
snāne kṛte gurau paścāt snānaṃ kurvīta yatnavān brahmacārī vratī nityaṃ na kuryād dantaśodhanam
छत्रोपानहम् अभ्यङ्गं गन्धमाल्यानि वर्जयेत् नृत्यगीतकथालापं मैथुनं च विशेषतः
chatropānaham abhyaṅgaṃ gandhamālyāni varjayet nṛtyagītakathālāpaṃ maithunaṃ ca viśeṣataḥ
वर्जयेन् मधु मांसं च रसास्वादं तथा स्त्रियः कामं क्रोधं च लोभं च परिवादं तथा नृणाम्
varjayen madhu māṃsaṃ ca rasāsvādaṃ tathā striyaḥ kāmaṃ krodhaṃ ca lobhaṃ ca parivādaṃ tathā nṛṇām
स्त्रीणां च प्रेक्षणालम्भम् उपघातं परस्य च एकः शयीत सर्वत्र न रेतः स्कन्दयेत् क्वचित्
strīṇāṃ ca prekṣaṇālambham upaghātaṃ parasya ca ekaḥ śayīta sarvatra na retaḥ skandayet kvacit
स्वप्ने सिक्त्वा ब्रह्मचारी द्विजः शुक्रम् अकामतः स्नात्वार्कम् अर्चयित्वाग्निं पुनर् माम् इत्य् ऋचं जपेत्
svapne siktvā brahmacārī dvijaḥ śukram akāmataḥ snātvārkam arcayitvāgniṃ punar mām ity ṛcaṃ japet
आस्तिको ऽहर् अहः संध्यां त्रिकालं संयतेन्द्रियः उपासीत यथान्यायं ब्रह्मचारिव्रते स्थितः
āstiko 'har ahaḥ saṃdhyāṃ trikālaṃ saṃyatendriyaḥ upāsīta yathānyāyaṃ brahmacārivrate sthitaḥ
अभिवाद्य गुरोः पादौ संध्याकर्मावसानतः यथायोगं प्रकुर्वीत मातापित्रोस् तु भक्तितः
abhivādya guroḥ pādau saṃdhyākarmāvasānataḥ yathāyogaṃ prakurvīta mātāpitros tu bhaktitaḥ
एतेषु त्रिषु तुष्टेषु तुष्टाः स्युः सर्वदेवताः तद् एषां शासने तिष्ठेद् ब्रह्मचारी विमत्सरः
eteṣu triṣu tuṣṭeṣu tuṣṭāḥ syuḥ sarvadevatāḥ tad eṣāṃ śāsane tiṣṭhed brahmacārī vimatsaraḥ
अधीत्य चतुरो वेदान् वेदौ वेदम् अथापि वा गुरवे दक्षिणां दत्त्वा तदा स्वस्वेच्छया वसेत्
adhītya caturo vedān vedau vedam athāpi vā gurave dakṣiṇāṃ dattvā tadā svasvecchayā vaset
विरक्तः प्रव्रजेद् विद्वान् संरक्तस् तु गृही भवेत् सरागो नरकं याति प्रव्रजन् हि ध्रुवं द्विजः
viraktaḥ pravrajed vidvān saṃraktas tu gṛhī bhavet sarāgo narakaṃ yāti pravrajan hi dhruvaṃ dvijaḥ
यस्यैतानि सुशुद्धानि जिह्वोपस्थोदरं गिरः संन्यसेद् अकृतोद्वाहो ब्राह्मणो ब्रह्मचर्यवान्
yasyaitāni suśuddhāni jihvopasthodaraṃ giraḥ saṃnyased akṛtodvāho brāhmaṇo brahmacaryavān
एवं यो विधिम् आस्थाय नयेत् कालम् अतन्द्रितः तेन भूयः प्रजायेत ब्रह्मचारी दृढव्रतः
evaṃ yo vidhim āsthāya nayet kālam atandritaḥ tena bhūyaḥ prajāyeta brahmacārī dṛḍhavrataḥ
यो ब्रह्मचारी विधिम् एतम् आस्थितश् चरेत् पृथिव्यां गुरुसेवने रतः संप्राप्य विद्याम् अपि दुर्लभां तां फलं हि तस्याः सकलं हि विन्दति
yo brahmacārī vidhim etam āsthitaś caret pṛthivyāṃ gurusevane rataḥ saṃprāpya vidyām api durlabhāṃ tāṃ phalaṃ hi tasyāḥ sakalaṃ hi vindati
गृहीतवेदाध्ययनः श्रुतिशास्त्रार्थतत्त्ववित् गुरोर् दत्तवरः सम्यक् समावर्तनम् आरभेत्
gṛhītavedādhyayanaḥ śrutiśāstrārthatattvavit guror dattavaraḥ samyak samāvartanam ārabhet
असमाननामगोत्रां कन्यां भ्रातृयुतां शुभाम् सर्वावयवसंयुक्तां सद्वृत्ताम् उद्वहेत् ततः
asamānanāmagotrāṃ kanyāṃ bhrātṛyutāṃ śubhām sarvāvayavasaṃyuktāṃ sadvṛttām udvahet tataḥ
नोद्वहेत् कपिलां कन्यां नाधिकाङ्गीं न रोगिणीम् वाचालाम् अतिलोमां च न व्यङ्गां भीमदर्शनाम्
nodvahet kapilāṃ kanyāṃ nādhikāṅgīṃ na rogiṇīm vācālām atilomāṃ ca na vyaṅgāṃ bhīmadarśanām
नर्क्षवृक्षनदीनाम्नीं नान्तपर्वतनामिकाम् न पक्षिअहिप्रेष्यनाम्नीं न च भीषणनामिकाम्
narkṣavṛkṣanadīnāmnīṃ nāntaparvatanāmikām na pakṣiahipreṣyanāmnīṃ na ca bhīṣaṇanāmikām
अव्यङ्गाङ्गीं सौम्यनाम्नीं हंसवारणगामिनीम् तन्वोष्ठकेशदशनां मृद्वङ्गीम् उद्वहेत् स्त्रियम्
avyaṅgāṅgīṃ saumyanāmnīṃ haṃsavāraṇagāminīm tanvoṣṭhakeśadaśanāṃ mṛdvaṅgīm udvahet striyam
ब्राह्मेण विधिना कुर्यात् प्रशस्तेन द्विजोत्तमः यथायोगं तथा ह्य् एवं विवाहं वर्णधर्मतः
brāhmeṇa vidhinā kuryāt praśastena dvijottamaḥ yathāyogaṃ tathā hy evaṃ vivāhaṃ varṇadharmataḥ
उषःकाले समुत्थाय कृतशौचो द्विजोत्तमः कुर्यात् स्नानं ततो विद्वान् दन्तधावनपूर्वकम्
uṣaḥkāle samutthāya kṛtaśauco dvijottamaḥ kuryāt snānaṃ tato vidvān dantadhāvanapūrvakam
मुखे पर्युषिते नित्यं यतो ऽपूतो भवेन् नरः तस्माच् छुष्कम् अथार्द्रं वा भक्षयेद् दन्तधावनम्
mukhe paryuṣite nityaṃ yato 'pūto bhaven naraḥ tasmāc chuṣkam athārdraṃ vā bhakṣayed dantadhāvanam
खदिरं च कदम्बं च करञ्जं च वटं तथा अपामार्गं च बिल्वं च अर्कश् चोदुम्बरस् तथा
khadiraṃ ca kadambaṃ ca karañjaṃ ca vaṭaṃ tathā apāmārgaṃ ca bilvaṃ ca arkaś codumbaras tathā
एते प्रशस्ताः कथिता दन्तधावनकर्मणि दन्तधावनकाष्ठं च वक्ष्यामि तत्प्रशस्तताम्
ete praśastāḥ kathitā dantadhāvanakarmaṇi dantadhāvanakāṣṭhaṃ ca vakṣyāmi tatpraśastatām
सर्वे कण्टकिनः पुण्याः क्षीरिणस् तु यशस्विनः अष्टाङ्गुलेन मानेन तत्प्रमाणम् इहोच्यते
sarve kaṇṭakinaḥ puṇyāḥ kṣīriṇas tu yaśasvinaḥ aṣṭāṅgulena mānena tatpramāṇam ihocyate
प्रादेशमात्रम् अथवा तेन दन्तान् विशोधयेत् प्रतिपद्दर्शषष्ठीषु नवम्यां चैव सत्तमाः
prādeśamātram athavā tena dantān viśodhayet pratipaddarśaṣaṣṭhīṣu navamyāṃ caiva sattamāḥ
दन्तानां काष्ठसंयोगद् दहत्य् आसप्तमं कुलम् अलाभे दन्तकाष्ठस्य प्रतिषिद्धे च तद्दिने
dantānāṃ kāṣṭhasaṃyogad dahaty āsaptamaṃ kulam alābhe dantakāṣṭhasya pratiṣiddhe ca taddine
अपां द्वादशगण्डूषैर् मुखशुद्धिर् विधीयते स्नात्वा मन्त्रवद् आचम्य पुनर् आचमनं चरेत्
apāṃ dvādaśagaṇḍūṣair mukhaśuddhir vidhīyate snātvā mantravad ācamya punar ācamanaṃ caret
मन्त्रवान् प्रोक्ष्य चात्मानं प्रक्षिपेद् उदकाञ्जलिम् आदित्येन सह प्रातर् मन्देहा नाम राक्षसाः
mantravān prokṣya cātmānaṃ prakṣiped udakāñjalim ādityena saha prātar mandehā nāma rākṣasāḥ
युध्यन्ति वरदानेन ब्रह्मणो ऽव्यक्तजन्मनः उदकाञ्जलिविक्षेपो गायत्र्या चाभिमन्त्रितः
yudhyanti varadānena brahmaṇo 'vyaktajanmanaḥ udakāñjalivikṣepo gāyatryā cābhimantritaḥ
तान् हन्ति राक्षसान् सर्वान् मन्देहान् रविवैरिणः ततः प्रयाति सविता ब्राह्मणै रक्षितो दिवि
tān hanti rākṣasān sarvān mandehān ravivairiṇaḥ tataḥ prayāti savitā brāhmaṇai rakṣito divi
मरीच्याद्यैर् महाभागैः सनकाद्यैस् च योगिभिः तस्मान् न लङ्घयेत् संध्यां सायं प्रातर् द्विजः सदा
marīcyādyair mahābhāgaiḥ sanakādyais ca yogibhiḥ tasmān na laṅghayet saṃdhyāṃ sāyaṃ prātar dvijaḥ sadā
उल्लङ्घयति यो मोहात् स याति नरकं ध्रुवम् सायं मन्त्रवद् आचम्य प्रोक्ष्य सूर्यस्य चाञ्जलिम्
ullaṅghayati yo mohāt sa yāti narakaṃ dhruvam sāyaṃ mantravad ācamya prokṣya sūryasya cāñjalim
दत्त्वा प्रदक्षिणं कृत्वा जलं स्पृष्ट्वा विशुध्यति पूर्वां संध्यां सनक्षत्राम् उपक्रम्य यथाविधि
dattvā pradakṣiṇaṃ kṛtvā jalaṃ spṛṣṭvā viśudhyati pūrvāṃ saṃdhyāṃ sanakṣatrām upakramya yathāvidhi
गायत्रीम् अभ्यसेत् तावद् यावद् ऋक्षाणि पश्यति ततस् त्व् आवसथं प्राप्य होमं कुर्यात् स्वयं बुधः
gāyatrīm abhyaset tāvad yāvad ṛkṣāṇi paśyati tatas tv āvasathaṃ prāpya homaṃ kuryāt svayaṃ budhaḥ
संचिन्त्य भृत्यवर्गस्य भरणार्थं विचक्षणः ततः शिष्यहितार्थाय स्वाध्यायं किंचिद् आचरेत्
saṃcintya bhṛtyavargasya bharaṇārthaṃ vicakṣaṇaḥ tataḥ śiṣyahitārthāya svādhyāyaṃ kiṃcid ācaret
ईश्वरं चैव रक्षार्थम् अभिगच्छेद् द्विजोत्तमः कुशपुष्पेन्धनादीनि गत्वा दूरात् समाहरेत्
īśvaraṃ caiva rakṣārtham abhigacched dvijottamaḥ kuśapuṣpendhanādīni gatvā dūrāt samāharet
माध्याह्निकीं क्रियां कुर्याच् *छुचौ देशे समाहितः विधिं स्नानस्य वक्ष्यामि समासात् पापनाशनम्
mādhyāhnikīṃ kriyāṃ kuryāc *chucau deśe samāhitaḥ vidhiṃ snānasya vakṣyāmi samāsāt pāpanāśanam
स्नात्वा येन विधानेन सद्यो मुच्येत किल्बिषात् सुधीः स्नानार्थम् आदाय सुक्लां कुशतिलैः सह
snātvā yena vidhānena sadyo mucyeta kilbiṣāt sudhīḥ snānārtham ādāya suklāṃ kuśatilaiḥ saha
सुमनाश् च ततो गच्छेन् नदीं शुद्धां मनोरमाम् नद्यां तु विद्यमानायां न स्नायाद् अल्पवारिषु
sumanāś ca tato gacchen nadīṃ śuddhāṃ manoramām nadyāṃ tu vidyamānāyāṃ na snāyād alpavāriṣu
शुचौ देशे समभ्युक्ष्य स्थापयेत् कुशमृत्तिकाम् मृत्तोयेन स्वकं देहम् अभिप्रक्षाल्य यत्नतः
śucau deśe samabhyukṣya sthāpayet kuśamṛttikām mṛttoyena svakaṃ deham abhiprakṣālya yatnataḥ
स्नानाच् छरीरं संशोध्य कुर्याद् आचमनं बुधः शुभे जले प्रविश्याथ नमेद् वरुणम् अप्पतिम्
snānāc charīraṃ saṃśodhya kuryād ācamanaṃ budhaḥ śubhe jale praviśyātha named varuṇam appatim
हरिम् एव स्मरंश् चित्ते निमज्जेच् च बहूदके ततः स्नानं समासाद्या अप आचम्य मन्त्रतः
harim eva smaraṃś citte nimajjec ca bahūdake tataḥ snānaṃ samāsādyā apa ācamya mantrataḥ
प्रोक्षयेद् वरुणं देवं तैर् मन्त्रैः पावमानिभिः कुशाग्रस्थेन तोयेन प्रोक्ष्यात्मानं प्रयत्नतः
prokṣayed varuṇaṃ devaṃ tair mantraiḥ pāvamānibhiḥ kuśāgrasthena toyena prokṣyātmānaṃ prayatnataḥ
आलभेन् मृत्तिकां गात्रे इदं विष्णुर् इति त्रिधा ततो नारायणं देवं संस्मरन् प्रविशेज् जलम्
ālabhen mṛttikāṃ gātre idaṃ viṣṇur iti tridhā tato nārāyaṇaṃ devaṃ saṃsmaran praviśej jalam
निमज्ज्यान्तर्जले सम्यक् त्रिः पठेद् अघमर्षणम् स्नात्वा कुशतिलैस् तद्वद् देवर्षीन् पितृभिः सह
nimajjyāntarjale samyak triḥ paṭhed aghamarṣaṇam snātvā kuśatilais tadvad devarṣīn pitṛbhiḥ saha
तर्पयित्वा जलात् तस्मान् निष्क्रम्य च समाहितः जलतीरं समासाद्य धौते शुक्ले च वाससी
tarpayitvā jalāt tasmān niṣkramya ca samāhitaḥ jalatīraṃ samāsādya dhaute śukle ca vāsasī
परिधायोत्तरीयं च न कुर्यात् केशधूननम् न रक्तम् उल्बणं वासो न नीलं तत् प्रशस्यते
paridhāyottarīyaṃ ca na kuryāt keśadhūnanam na raktam ulbaṇaṃ vāso na nīlaṃ tat praśasyate
मलाक्तं तु दशाहीनं वर्जयेद् अम्बरं बुधः ततः प्रक्षालयेत् पादौ मृत्तोयेन विचक्षणः
malāktaṃ tu daśāhīnaṃ varjayed ambaraṃ budhaḥ tataḥ prakṣālayet pādau mṛttoyena vicakṣaṇaḥ
त्रिः पिबेद् वीक्षितं तोयम् आस्यं द्विः परिमार्जयेत् पादौ शिरसि चाभ्युक्षेत् त्रिर् आचम्य तु संस्पृशेत्
triḥ pibed vīkṣitaṃ toyam āsyaṃ dviḥ parimārjayet pādau śirasi cābhyukṣet trir ācamya tu saṃspṛśet
अङ्गुष्ठेन प्रदेशिन्या नासिकां समुपस्पृशेत् अङ्गुष्ठकनिष्ठिकाभ्यां नाभौ हृदि तलेन च
aṅguṣṭhena pradeśinyā nāsikāṃ samupaspṛśet aṅguṣṭhakaniṣṭhikābhyāṃ nābhau hṛdi talena ca
शिरश् चाङ्गुलिभिः सर्वैर् बाहुं चैव ततः स्पृशेत् अनेन विधिनाचम्य ब्राह्मणः शुद्धमानसः
śiraś cāṅgulibhiḥ sarvair bāhuṃ caiva tataḥ spṛśet anena vidhinācamya brāhmaṇaḥ śuddhamānasaḥ
दर्भे तु दर्भपाणिः स्यात् प्राङ्मुखः सुसमाहितः प्राणायामांस् तु कुर्वीत यथाशास्त्रम् अतन्द्रितः
darbhe tu darbhapāṇiḥ syāt prāṅmukhaḥ susamāhitaḥ prāṇāyāmāṃs tu kurvīta yathāśāstram atandritaḥ
जपयज्ञं ततः कुर्याद् गायत्रीं वेदमातरम् त्रिविधो जपयज्ञः स्यात् तस्य भेदं निबोधत
japayajñaṃ tataḥ kuryād gāyatrīṃ vedamātaram trividho japayajñaḥ syāt tasya bhedaṃ nibodhata
वाचिकश् च उपांशुश् च मानसस् त्रिविधः स्मृतः त्रयाणां जपयज्ञानां श्रेयः स्याद् उत्तरोत्तमम्
vācikaś ca upāṃśuś ca mānasas trividhaḥ smṛtaḥ trayāṇāṃ japayajñānāṃ śreyaḥ syād uttarottamam
यद् उच्चनीचस्वरितैः स्पष्टशब्दवदक्षरैः शब्दम् उच्चारयेद् वाचा जपयज्ञः स वाचिकः
yad uccanīcasvaritaiḥ spaṣṭaśabdavadakṣaraiḥ śabdam uccārayed vācā japayajñaḥ sa vācikaḥ
शनैर् उच्चारयेन् मन्त्रम् ईषद् ओष्ठौ प्रचालयेत् किंचिन् मन्त्रं स्वयं विन्द्याद् उपांशुः स जपः स्मृतः
śanair uccārayen mantram īṣad oṣṭhau pracālayet kiṃcin mantraṃ svayaṃ vindyād upāṃśuḥ sa japaḥ smṛtaḥ
धिया यद् अक्षरश्रेण्या वर्णाद् वर्णं पदात् पदम् शब्दार्थचिन्तनं ध्यानं तद् उक्तं मानसं जपः
dhiyā yad akṣaraśreṇyā varṇād varṇaṃ padāt padam śabdārthacintanaṃ dhyānaṃ tad uktaṃ mānasaṃ japaḥ
जपेन देवता नित्यं स्तूयमाना प्रसीदति प्रसन्ना विपुलान् भोगान् दद्यान् मुक्तिं च शाश्वतीम्
japena devatā nityaṃ stūyamānā prasīdati prasannā vipulān bhogān dadyān muktiṃ ca śāśvatīm
यक्षरक्षः पिशाचाश् च ग्रहाः सूर्यादिदूषणाः जापिनं नोपसर्पन्ति दूरद् एवापयान्ति ते
yakṣarakṣaḥ piśācāś ca grahāḥ sūryādidūṣaṇāḥ jāpinaṃ nopasarpanti dūrad evāpayānti te
ऋक्षादिकं परिज्ञाय जपयज्ञम् अतन्द्रितः जपेद् अहर् अहः स्नात्वा सावित्रीं तन्मना द्विजः
ṛkṣādikaṃ parijñāya japayajñam atandritaḥ japed ahar ahaḥ snātvā sāvitrīṃ tanmanā dvijaḥ
सहस्रपरमां देवीं शतमध्यां दशावराम् गायत्रीं यो जपेन् नित्यं न स पापैर् हि लिप्यते
sahasraparamāṃ devīṃ śatamadhyāṃ daśāvarām gāyatrīṃ yo japen nityaṃ na sa pāpair hi lipyate
अथ पुष्पाञ्जलिं दत्त्वा भानवे चोर्ध्वबाहुकः उदुत्यं च जपेन् मन्त्रं चित्रं तच्चक्षुर् इत्य् अपि
atha puṣpāñjaliṃ dattvā bhānave cordhvabāhukaḥ udutyaṃ ca japen mantraṃ citraṃ taccakṣur ity api
प्रदक्षिणम् उपावृत्य नमस् कुर्याद् दिवाकरम् स्वेन तीर्थेन देवादीन् अद्भिः संतर्पयेद् बुधः
pradakṣiṇam upāvṛtya namas kuryād divākaram svena tīrthena devādīn adbhiḥ saṃtarpayed budhaḥ
देवान् देवगणांश् चैव ऋषीन् ऋषिगणांस् तथा पितॄन् पितृगणांश् चैव नित्यं संतर्पयेद् बुधः
devān devagaṇāṃś caiva ṛṣīn ṛṣigaṇāṃs tathā pitṝn pitṛgaṇāṃś caiva nityaṃ saṃtarpayed budhaḥ
स्नानवस्त्रं ततः पीड्य पुनर् आचमनं चरेत् दर्भेषु दर्भपाणिः स्याद् ब्रह्मयज्ञविधानतः
snānavastraṃ tataḥ pīḍya punar ācamanaṃ caret darbheṣu darbhapāṇiḥ syād brahmayajñavidhānataḥ
प्राङ्मुखो ब्रह्मयज्ञं तु कुर्याद् बुद्धिसमन्वितः ततो ऽर्घं भानवे दद्यात् तिलपुष्पजलान्वितम्
prāṅmukho brahmayajñaṃ tu kuryād buddhisamanvitaḥ tato 'rghaṃ bhānave dadyāt tilapuṣpajalānvitam
उत्थाय मूर्धपर्यन्तं हंसः शुचिषद् इत्य् ऋचा जले देवं नमस्कृत्य ततो गृहगतः पुनः
utthāya mūrdhaparyantaṃ haṃsaḥ śuciṣad ity ṛcā jale devaṃ namaskṛtya tato gṛhagataḥ punaḥ
विधिना पुरुषसूक्तेन तत्र विष्णुं समर्चयेत् वैश्वदेवं ततः कुर्याद् बलिकर्म यथाविधि
vidhinā puruṣasūktena tatra viṣṇuṃ samarcayet vaiśvadevaṃ tataḥ kuryād balikarma yathāvidhi
गोदोहमात्रम् अतिथिं प्रतिवीक्षेत वै गृही अदृष्टपूर्वम् अतिथिम् आगतं प्राक् समर्चयेत्
godohamātram atithiṃ prativīkṣeta vai gṛhī adṛṣṭapūrvam atithim āgataṃ prāk samarcayet
आगत्य च पुनर् द्वारं प्रत्युत्थानेन साधुना स्वागतेनाग्नयस् तुष्टा भवन्ति गृहमेधिनाम्
āgatya ca punar dvāraṃ pratyutthānena sādhunā svāgatenāgnayas tuṣṭā bhavanti gṛhamedhinām
आसनेन तु दत्तेन प्रीतो भवति देवराट् पादशौचेन पितरः प्रीतिम् आयान्ति तस्य च
āsanena tu dattena prīto bhavati devarāṭ pādaśaucena pitaraḥ prītim āyānti tasya ca
अन्नाद्येन च दत्तेन तृप्यतीह प्रजापतिः तस्माद् अतिथये कार्यं पूजनं गृहमेधिना
annādyena ca dattena tṛpyatīha prajāpatiḥ tasmād atithaye kāryaṃ pūjanaṃ gṛhamedhinā
भक्त्या च भक्तिमान् नित्यं विष्णुम् अभ्यर्च्य चिन्तयेत् भिक्षां च भिक्षवे दद्यात् परिव्राड्ब्रह्मचारिणे
bhaktyā ca bhaktimān nityaṃ viṣṇum abhyarcya cintayet bhikṣāṃ ca bhikṣave dadyāt parivrāḍbrahmacāriṇe
आकल्पितान्नाद् उद्धृत्य सर्वव्यञ्जनसंयुतम् दद्याच् च मनसा नित्यं भिक्षां भिक्षोः प्रयत्नतः
ākalpitānnād uddhṛtya sarvavyañjanasaṃyutam dadyāc ca manasā nityaṃ bhikṣāṃ bhikṣoḥ prayatnataḥ
अकृते वैश्वदेवे तु भिक्षौ भिक्षार्थम् आगते अवश्यम् एव दातव्यं स्वर्गसोपानकारकम्
akṛte vaiśvadeve tu bhikṣau bhikṣārtham āgate avaśyam eva dātavyaṃ svargasopānakārakam
उद्धृत्य वैश्वदेवान्नं भिक्षां दत्त्वा विसर्जयेत् वैश्वदेवाकृतं दोषं शक्तो भिक्षुर् व्यपोहितुम्
uddhṛtya vaiśvadevānnaṃ bhikṣāṃ dattvā visarjayet vaiśvadevākṛtaṃ doṣaṃ śakto bhikṣur vyapohitum
सुवासिनीः कुमारीश् च भोजयित्वातुरान् अपि बालवृद्धांस् ततः शेषं स्वयं भुञ्जीत वै गृही
suvāsinīḥ kumārīś ca bhojayitvāturān api bālavṛddhāṃs tataḥ śeṣaṃ svayaṃ bhuñjīta vai gṛhī
प्राङ्मुखोदङ्मुखो वापि मौनी च मितभाषणः अन्नं पूर्वं नमस्कृत्य प्रहृष्टेनान्तरात्मना
prāṅmukhodaṅmukho vāpi maunī ca mitabhāṣaṇaḥ annaṃ pūrvaṃ namaskṛtya prahṛṣṭenāntarātmanā
पञ्च प्राणाहुतीः कुर्यात् स मन्त्रेण पृथक् पृथक् ततः स्वादुकरं चान्नं भुञ्जीत सुसमाहितः
pañca prāṇāhutīḥ kuryāt sa mantreṇa pṛthak pṛthak tataḥ svādukaraṃ cānnaṃ bhuñjīta susamāhitaḥ
आचम्य देवताम् इष्टां संस्मरेद् उदरं स्पृशन् इतिहासपुराणाभ्यां कंचित् कालं नयेद् बुधः
ācamya devatām iṣṭāṃ saṃsmared udaraṃ spṛśan itihāsapurāṇābhyāṃ kaṃcit kālaṃ nayed budhaḥ
ततः संध्याम् उपासीत बहिर् गत्वा विधानतः कृतहोमश् च भुञ्जीत रात्राव् अतिथिम् अर्चयेत्
tataḥ saṃdhyām upāsīta bahir gatvā vidhānataḥ kṛtahomaś ca bhuñjīta rātrāv atithim arcayet
सायं प्रातर् द्विजातीनाम् अशनं श्रुतिचोदितम् नान्तरा भोजनं कुर्याद् अग्निहोत्रसमो विधिः
sāyaṃ prātar dvijātīnām aśanaṃ śruticoditam nāntarā bhojanaṃ kuryād agnihotrasamo vidhiḥ
शिष्यान् अध्यापयेत् तद्वद् अनध्यायं विवर्जयेत् स्मृत्युक्तान् सकलान् पूर्वं पुराणोक्तान् अपि द्विजः
śiṣyān adhyāpayet tadvad anadhyāyaṃ vivarjayet smṛtyuktān sakalān pūrvaṃ purāṇoktān api dvijaḥ
महानवम्यां द्वादश्यां भरण्याम् अपि चैव हि तथाक्षय्यतृतीयायां शिष्यान् नाध्यापयेद् बुधः
mahānavamyāṃ dvādaśyāṃ bharaṇyām api caiva hi tathākṣayyatṛtīyāyāṃ śiṣyān nādhyāpayed budhaḥ
माघमासे तु सप्तम्यां रथ्याम् अध्ययनं त्यजेत् अध्यापनम् अथाभ्यज्य स्नानकाले विवर्जयेत्
māghamāse tu saptamyāṃ rathyām adhyayanaṃ tyajet adhyāpanam athābhyajya snānakāle vivarjayet
दानं च विधिना देयं गृहस्थेन हितैषिणा हिरण्यदानं गोदानं भूमिदानं विशेषतः
dānaṃ ca vidhinā deyaṃ gṛhasthena hitaiṣiṇā hiraṇyadānaṃ godānaṃ bhūmidānaṃ viśeṣataḥ
एतानि यः प्रयच्छेत श्रोत्रियेभ्यो द्विजोत्तमः सर्वपापविनिर्मुक्तः स्वर्गलोके महीयते
etāni yaḥ prayaccheta śrotriyebhyo dvijottamaḥ sarvapāpavinirmuktaḥ svargaloke mahīyate
मङ्गलाचारयुक्तश् च शुचिः श्रद्धापरो गृही श्राद्धं च श्रद्धया कुर्यात् स याति ब्रह्मणः पदम्
maṅgalācārayuktaś ca śuciḥ śraddhāparo gṛhī śrāddhaṃ ca śraddhayā kuryāt sa yāti brahmaṇaḥ padam
जाताव् उत्कर्षम् आयाति नरसिंहप्रसादतः स तस्मान् मुक्तिम् आप्नोति ब्रह्मणा सह सत्तमाः
jātāv utkarṣam āyāti narasiṃhaprasādataḥ sa tasmān muktim āpnoti brahmaṇā saha sattamāḥ
एवं हि विप्राः कथितो मया वः समासतः शाश्वतधर्मराशिः सम्यग् गृहस्थस्य सतो हि धर्मं कुर्वन् प्रयत्नाद् धरिम् एति मुक्तः
evaṃ hi viprāḥ kathito mayā vaḥ samāsataḥ śāśvatadharmarāśiḥ samyag gṛhasthasya sato hi dharmaṃ kurvan prayatnād dharim eti muktaḥ