सत्यम् उक्तं त्वया ब्रह्मन् वैदिकः परमो विधिः विष्णोर् देवातिदेवस्य पूजनं प्रति मे ऽधुना
satyam uktaṃ tvayā brahman vaidikaḥ paramo vidhiḥ viṣṇor devātidevasya pūjanaṃ prati me 'dhunā
अनेन विधिना ब्रह्मन् पूज्यते मधुसूदनः वेदज्ञैर् एव नान्यैस् तु तस्मात् सर्वहितं वद
anena vidhinā brahman pūjyate madhusūdanaḥ vedajñair eva nānyais tu tasmāt sarvahitaṃ vada
अष्टाक्षरेण देवेशं नरसिंहम् अनामयम् गन्धपुष्पादिभिर् नित्यम् अर्चयेद् अच्युतं नरः
aṣṭākṣareṇa deveśaṃ narasiṃham anāmayam gandhapuṣpādibhir nityam arcayed acyutaṃ naraḥ
राजन्न् अष्टाक्षरो मन्त्रः सर्वपापहरः परः समस्तयज्ञफलदः सर्वशान्तिकरः शुभः
rājann aṣṭākṣaro mantraḥ sarvapāpaharaḥ paraḥ samastayajñaphaladaḥ sarvaśāntikaraḥ śubhaḥ
गन्धपुष्पादिसकलम् अनेन वै निवेदयेत् अनेनाभ्यर्चितो देवः प्रीतो भवति तत्क्षणात्
gandhapuṣpādisakalam anena vai nivedayet anenābhyarcito devaḥ prīto bhavati tatkṣaṇāt
किं तस्य बहुभिर् मन्त्रैः किं तस्य बहुभिर् व्रतैः ओं नमो नारायणायेति मन्त्रः सर्वार्थसाधकः
kiṃ tasya bahubhir mantraiḥ kiṃ tasya bahubhir vrataiḥ oṃ namo nārāyaṇāyeti mantraḥ sarvārthasādhakaḥ
इमं मन्त्रं जपेद् यस् तु शुचिर् भूत्वा समाहितः सर्वपापविनिर्मुक्तो विष्णुसायुज्यम् आप्नुयात्
imaṃ mantraṃ japed yas tu śucir bhūtvā samāhitaḥ sarvapāpavinirmukto viṣṇusāyujyam āpnuyāt
सर्वतीर्थफलं ह्य् एतत् सर्वतीर्थवरं नृप हरेर् अर्चनम् अव्यग्रं सर्वयज्ञफलं नृप
sarvatīrthaphalaṃ hy etat sarvatīrthavaraṃ nṛpa harer arcanam avyagraṃ sarvayajñaphalaṃ nṛpa
तस्मात् कुरु नृपश्रेष्ठ प्रतिमादिषु चार्चनम् दानानि विप्रमुखेभ्यः प्रयच्छ विधिना नृप एवं कृते नृपश्रेष्ठ नरसिंहप्रसादतः प्राप्नोति वैष्णवं तेजो यत् काङ्क्षन्ति मुमुक्षवः
tasmāt kuru nṛpaśreṣṭha pratimādiṣu cārcanam dānāni vipramukhebhyaḥ prayaccha vidhinā nṛpa evaṃ kṛte nṛpaśreṣṭha narasiṃhaprasādataḥ prāpnoti vaiṣṇavaṃ tejo yat kāṅkṣanti mumukṣavaḥ
पुरा पुरंदरो राजन् स्त्रीत्वं प्राप्तो ऽपधर्मतः तृणबिन्दुमुनेः शापान् मुक्तो ह्य् अष्टाक्षराज् जपात्
purā puraṃdaro rājan strītvaṃ prāpto 'padharmataḥ tṛṇabindumuneḥ śāpān mukto hy aṣṭākṣarāj japāt
एतत् कथय भूदेव देवेन्द्रस्याघमोचनम् को ऽपधर्मः कथं स्त्रीत्वं प्राप्तो मे वद कारणम्
etat kathaya bhūdeva devendrasyāghamocanam ko 'padharmaḥ kathaṃ strītvaṃ prāpto me vada kāraṇam
राजेन्द्र महद् आख्यानं शृणु कौतूहलान्वितम् विष्णुभक्तिप्रजननं शृण्वतां पठताम् इदम्
rājendra mahad ākhyānaṃ śṛṇu kautūhalānvitam viṣṇubhaktiprajananaṃ śṛṇvatāṃ paṭhatām idam
पुरा पुरंदरस्यैव देवराज्यं प्रकुर्वतः वैराग्यस्यापि जननं संभूतं बाह्यवस्तुषु
purā puraṃdarasyaiva devarājyaṃ prakurvataḥ vairāgyasyāpi jananaṃ saṃbhūtaṃ bāhyavastuṣu
इन्द्रस् तदाभूद् विषमस्वभावो राज्येषु भोगेष्व् अपि सो ऽप्य् अचिन्तयत् ध्रुवं विरागीकृतमानसानां स्वर्गस्य राज्यं न च किंचिद् एव
indras tadābhūd viṣamasvabhāvo rājyeṣu bhogeṣv api so 'py acintayat dhruvaṃ virāgīkṛtamānasānāṃ svargasya rājyaṃ na ca kiṃcid eva
राज्यस्य सारं विषयेषु भोगो भोगस्य चान्ते न च किंचिद् अस्ति विमृश्य चैतन् मुनयो ऽप्य् अजस्रं मोक्षाधिकारं परिचिन्तयन्ति
rājyasya sāraṃ viṣayeṣu bhogo bhogasya cānte na ca kiṃcid asti vimṛśya caitan munayo 'py ajasraṃ mokṣādhikāraṃ paricintayanti
सदैव भोगाय तपःप्रवृत्तिर् भोगावसाने हि तपो विनष्टम् मैत्र्यादिसंयोगपराङ्मुखानां विमुक्तिभाजां न तपो न भोगः
sadaiva bhogāya tapaḥpravṛttir bhogāvasāne hi tapo vinaṣṭam maitryādisaṃyogaparāṅmukhānāṃ vimuktibhājāṃ na tapo na bhogaḥ
विमृश्य चैतत् स सुराधिनाथो विमानम् आरुह्य सकिङ्किणीकम् नूनं हराराधनकारणेन कैलासम् अभ्येति विमुक्तिकामः
vimṛśya caitat sa surādhinātho vimānam āruhya sakiṅkiṇīkam nūnaṃ harārādhanakāraṇena kailāsam abhyeti vimuktikāmaḥ
स एकदा मानसम् आगतः सन् संवीक्ष्य तां यक्षपतेश् च कान्ताम् समर्चयन्तीं गिरिजाङ्घ्रियुग्मं ध्वजाम् इवानङ्गमहारथस्य
sa ekadā mānasam āgataḥ san saṃvīkṣya tāṃ yakṣapateś ca kāntām samarcayantīṃ girijāṅghriyugmaṃ dhvajām ivānaṅgamahārathasya
प्रधानजाम्बूनदशुद्धवर्णां कर्णान्तसंलग्नमनोज्ञनेत्राम् सुसूक्ष्मवस्त्रान्तरदृश्यगात्रां नीहारमध्याद् इव चन्द्रलेखाम्
pradhānajāmbūnadaśuddhavarṇāṃ karṇāntasaṃlagnamanojñanetrām susūkṣmavastrāntaradṛśyagātrāṃ nīhāramadhyād iva candralekhām
तां वीक्ष्य वीक्षणसहस्रभरेण कामं कामाङ्गमोहितमतिर् न ययौ तदानीम् दूराध्वगं स्वगृहम् एत्य सुसंचितार्थस् तस्थौ तदा सुरपतिर् विषयाभिलाषी
tāṃ vīkṣya vīkṣaṇasahasrabhareṇa kāmaṃ kāmāṅgamohitamatir na yayau tadānīm dūrādhvagaṃ svagṛham etya susaṃcitārthas tasthau tadā surapatir viṣayābhilāṣī
पूर्वं वरं स्यात् सुकुले ऽपि जन्म ततो हि सर्वाङ्गशरीररूपम् ततो धनं दुर्लभम् एव पश्चाद् धनाधिपत्यं सुकृतेन लभ्यम्
pūrvaṃ varaṃ syāt sukule 'pi janma tato hi sarvāṅgaśarīrarūpam tato dhanaṃ durlabham eva paścād dhanādhipatyaṃ sukṛtena labhyam
स्वर्गाधिपत्यं च मया प्रलब्धं तथापि भोगाय न चास्ति भाग्यम् यः स्वं परित्यज्य विमुक्तिकामस् तिष्ठामि मे दुर्मतिर् अस्ति चित्ते
svargādhipatyaṃ ca mayā pralabdhaṃ tathāpi bhogāya na cāsti bhāgyam yaḥ svaṃ parityajya vimuktikāmas tiṣṭhāmi me durmatir asti citte
मोक्षो ऽमुना यद्य् अपि मोहनीयो मोक्षे ऽपि किं कारणम् अस्ति राज्ये क्षेत्रं सुपक्वं परिहृत्य द्वारे किं नाम चारण्यकृषिं करोति
mokṣo 'munā yady api mohanīyo mokṣe 'pi kiṃ kāraṇam asti rājye kṣetraṃ supakvaṃ parihṛtya dvāre kiṃ nāma cāraṇyakṛṣiṃ karoti
संसारदुःखोपहता नरा ये कर्तुं समर्था न च किंचिद् एव अकर्मिणो भाग्यविवर्जिताश् च वाञ्छन्ति ते मोक्षपथं विमूढाः
saṃsāraduḥkhopahatā narā ye kartuṃ samarthā na ca kiṃcid eva akarmiṇo bhāgyavivarjitāś ca vāñchanti te mokṣapathaṃ vimūḍhāḥ
एतद् विमृश्य बहुधा मतिमान् प्रवीरो रूपेण मोहितमना धनदाङ्गनायाः सर्वाधिर् आकुलमतिः परिमुक्तधैर्यः सस्मार मारम् अमराधिपचक्रवर्ती
etad vimṛśya bahudhā matimān pravīro rūpeṇa mohitamanā dhanadāṅganāyāḥ sarvādhir ākulamatiḥ parimuktadhairyaḥ sasmāra māram amarādhipacakravartī
समागतो ऽसौ परिमन्दमन्दं कामो ऽतिकामाकुलचित्तवृत्तिः पुरा महेशेन कृताङ्गनाशो धैर्याल् लयं गच्छति को विशङ्कः
samāgato 'sau parimandamandaṃ kāmo 'tikāmākulacittavṛttiḥ purā maheśena kṛtāṅganāśo dhairyāl layaṃ gacchati ko viśaṅkaḥ
आदिश्यतां नाथ यद् अस्ति कार्यं को नाम ते संप्रति शत्रुभूतः शीघ्रं समादेशय मा विलम्बं तस्यापदं संप्रति भो दिशामि
ādiśyatāṃ nātha yad asti kāryaṃ ko nāma te saṃprati śatrubhūtaḥ śīghraṃ samādeśaya mā vilambaṃ tasyāpadaṃ saṃprati bho diśāmi
श्रुत्वा तदा तस्य वचो अभिरामं मनोगतं तत् परमं तुतोष निष्पन्नम् अर्थं सहसैव मत्वा जगाद वाक्यं स विहस्य वीरः
śrutvā tadā tasya vaco abhirāmaṃ manogataṃ tat paramaṃ tutoṣa niṣpannam arthaṃ sahasaiva matvā jagāda vākyaṃ sa vihasya vīraḥ
रुद्रो ऽपि येनार्धशरीरमात्रश् चक्रे ऽप्य् अनङ्गत्वम् उपागतेन सोढुं समर्थो ऽथ परो ऽपि लोके को नाम ते मार शराभिघातम्
rudro 'pi yenārdhaśarīramātraś cakre 'py anaṅgatvam upāgatena soḍhuṃ samartho 'tha paro 'pi loke ko nāma te māra śarābhighātam
एकाग्रचित्ता गिरिजार्चने ऽपि या मोहयत्य् एव ममात्र चित्तम् एताम् अनङ्गायतलोचनाख्यां मदङ्गसङ्गैकरसां विधेहि
ekāgracittā girijārcane 'pi yā mohayaty eva mamātra cittam etām anaṅgāyatalocanākhyāṃ madaṅgasaṅgaikarasāṃ vidhehi
स एवम् उक्तः सुरवल्लभेन स्वकार्यभावाधिकगौरवेण संधाय बाणं कुसुमायुधो ऽपि सस्मार मारः परिमोहनं सुधीः
sa evam uktaḥ suravallabhena svakāryabhāvādhikagauraveṇa saṃdhāya bāṇaṃ kusumāyudho 'pi sasmāra māraḥ parimohanaṃ sudhīḥ
संमोहिता पुष्पशरेण बाला कामेन कामं मदविह्वलाङ्गी विहाय पूजां हसते सुरेशं कः कामकोदण्डरवं सहेत
saṃmohitā puṣpaśareṇa bālā kāmena kāmaṃ madavihvalāṅgī vihāya pūjāṃ hasate sureśaṃ kaḥ kāmakodaṇḍaravaṃ saheta
विलोलनेत्रे अयि कासि बाले सुराधिपो वाक्यम् इदं जगाद संमोहयन्तीव मनांसि पुंसां कस्येह कान्ता वद पुण्यभाजः
vilolanetre ayi kāsi bāle surādhipo vākyam idaṃ jagāda saṃmohayantīva manāṃsi puṃsāṃ kasyeha kāntā vada puṇyabhājaḥ
उक्तापि बाला मदविह्वलाङ्गी रोमाञ्चसंस्वेदसकम्पगात्रा कृताकुला कामशिलीमुखेन सगद्गदं वाक्यम् उवाच मन्दम्
uktāpi bālā madavihvalāṅgī romāñcasaṃsvedasakampagātrā kṛtākulā kāmaśilīmukhena sagadgadaṃ vākyam uvāca mandam
कान्ता धनेशस्य च यक्षकन्या प्राप्ता च गौरीचरणार्चनाय प्रब्रूहि कार्यं च तवास्ति नाथ कस् त्वं वदेस् तिष्ठसि कामरूपः
kāntā dhaneśasya ca yakṣakanyā prāptā ca gaurīcaraṇārcanāya prabrūhi kāryaṃ ca tavāsti nātha kas tvaṃ vades tiṣṭhasi kāmarūpaḥ
सा त्वं समागच्छ भजस्व मां चिरान् मदङ्गसङ्गोत्सुकतां व्रजाशु त्वया विना जीवितम् अप्य् अनल्पं स्वर्गस्य राज्यं मम निष्फलं स्यात्
sā tvaṃ samāgaccha bhajasva māṃ cirān madaṅgasaṅgotsukatāṃ vrajāśu tvayā vinā jīvitam apy analpaṃ svargasya rājyaṃ mama niṣphalaṃ syāt
उक्ता च सैवं मधुरं च तेन कन्दर्पसंतापितचारुदेहा विमानम् आरुह्य चलत्पताकं सुरेशकण्ठग्रहणं चकार
uktā ca saivaṃ madhuraṃ ca tena kandarpasaṃtāpitacārudehā vimānam āruhya calatpatākaṃ sureśakaṇṭhagrahaṇaṃ cakāra
जगाम शीघ्रं स हि नाकनाथः साकं तया मन्दरकन्दरासु अदृष्टदेवासुरसंचरासु विचित्ररत्नाङ्कुरभासुरासु
jagāma śīghraṃ sa hi nākanāthaḥ sākaṃ tayā mandarakandarāsu adṛṣṭadevāsurasaṃcarāsu vicitraratnāṅkurabhāsurāsu
रेमे तया साकम् उदारवीर्यश् चित्रं सुरैश्वर्यगतादरो ऽपि स्वयं च यस्या लघुपुष्पशय्यां चकार चातुर्यनिधिः सकामः
reme tayā sākam udāravīryaś citraṃ suraiśvaryagatādaro 'pi svayaṃ ca yasyā laghupuṣpaśayyāṃ cakāra cāturyanidhiḥ sakāmaḥ
जातः कृतार्थो ऽमरवृन्दनाथः सकामभोगेषु सदा विदग्धः मोक्षाधिकं स्नेहरसातिमृष्टं पराङ्गनालिङ्गनसङ्गसौख्यम्
jātaḥ kṛtārtho 'maravṛndanāthaḥ sakāmabhogeṣu sadā vidagdhaḥ mokṣādhikaṃ sneharasātimṛṣṭaṃ parāṅganāliṅganasaṅgasaukhyam
अथागता यक्षपतेः समीपं नार्यो ऽनुवर्ज्यैव च चित्रसेनाम् ससंभ्रमाः संभ्रमखिन्नगात्राः सगद्गदं प्रोचुर् असाहसज्ञाः
athāgatā yakṣapateḥ samīpaṃ nāryo 'nuvarjyaiva ca citrasenām sasaṃbhramāḥ saṃbhramakhinnagātrāḥ sagadgadaṃ procur asāhasajñāḥ
नूनं समाकर्णय यक्षनाथ विमानम् आरोप्य जगाम कश्चित् संवीक्षमाणः ककुभो ऽपि कान्तां विगृह्य वेगाद् इह सो ऽपि तस्करः
nūnaṃ samākarṇaya yakṣanātha vimānam āropya jagāma kaścit saṃvīkṣamāṇaḥ kakubho 'pi kāntāṃ vigṛhya vegād iha so 'pi taskaraḥ
वचो निशम्याथ धनाधिनाथो विषोपमं जातमषीनिभाननः जगाद भूयो न च किंचिद् एव बभूव वै वृक्ष इवाग्निदग्धः
vaco niśamyātha dhanādhinātho viṣopamaṃ jātamaṣīnibhānanaḥ jagāda bhūyo na ca kiṃcid eva babhūva vai vṛkṣa ivāgnidagdhaḥ
विज्ञापितार्थो वरकन्यकाभिर् यश् चित्रसेनासहचारिणीभिः मोहापनोदाय मतिं दधानः स कण्ठकुब्जो ऽपि समाजगाम
vijñāpitārtho varakanyakābhir yaś citrasenāsahacāriṇībhiḥ mohāpanodāya matiṃ dadhānaḥ sa kaṇṭhakubjo 'pi samājagāma
श्रुत्वागतं वीक्ष्य स राजराज उन्मीलिताक्षो वचनं जगाद विनिःश्वसन् गाढसकम्पगात्रः स्वस्थं मनो ऽप्य् आशु विधाय दीनः
śrutvāgataṃ vīkṣya sa rājarāja unmīlitākṣo vacanaṃ jagāda viniḥśvasan gāḍhasakampagātraḥ svasthaṃ mano 'py āśu vidhāya dīnaḥ
तद् यौवनं यद् युवतीविनोदो धनं तु चैतत् स्वजनोपयोगि तं जीवितं यत् क्रियते सुधर्मस् तद् आधिपत्यं यदि नष्टविग्रहम्
tad yauvanaṃ yad yuvatīvinodo dhanaṃ tu caitat svajanopayogi taṃ jīvitaṃ yat kriyate sudharmas tad ādhipatyaṃ yadi naṣṭavigraham
धिङ् मे धनं जीवितम् अत्यनल्पं राज्यं बृहत् संप्रति गुह्यकानाम् विशामि चाग्निं न च वेद कश्चित् पराभवो ऽस्तीति च को मृतानाम्
dhiṅ me dhanaṃ jīvitam atyanalpaṃ rājyaṃ bṛhat saṃprati guhyakānām viśāmi cāgniṃ na ca veda kaścit parābhavo 'stīti ca ko mṛtānām
पार्श्वे स्थितस्यापि च जीवितो मे गता तडागं गिरिजार्चनाय हृता च केनापि वयं न विद्मो ध्रुवं न तस्यास्ति भयं च मृत्योः
pārśve sthitasyāpi ca jīvito me gatā taḍāgaṃ girijārcanāya hṛtā ca kenāpi vayaṃ na vidmo dhruvaṃ na tasyāsti bhayaṃ ca mṛtyoḥ
जगाद वाक्यं स च कण्ठकुब्जो मोहापनोदाय विभोः स मन्त्री आकर्ण्यतां नाथ न चास्ति योग्यः कान्तावियोगे निजदेहघातः
jagāda vākyaṃ sa ca kaṇṭhakubjo mohāpanodāya vibhoḥ sa mantrī ākarṇyatāṃ nātha na cāsti yogyaḥ kāntāviyoge nijadehaghātaḥ
एका पुरा रामवधूर् हृता च निशाचरेणापि मृतो न सो ऽपि अनेकशः सन्ति तवात्र नार्यः को नाम चित्ते क्रियते विषादः
ekā purā rāmavadhūr hṛtā ca niśācareṇāpi mṛto na so 'pi anekaśaḥ santi tavātra nāryaḥ ko nāma citte kriyate viṣādaḥ
विमुच्य शोकं कुरु विक्रमे मतिं धैर्यं समालम्बय यक्षराज भृशं न जल्पन्ति रुदन्ति साधवः पराभवं बाह्यकृतं सहन्ते
vimucya śokaṃ kuru vikrame matiṃ dhairyaṃ samālambaya yakṣarāja bhṛśaṃ na jalpanti rudanti sādhavaḥ parābhavaṃ bāhyakṛtaṃ sahante
कृतं हि कार्यं गुरु दर्शयन्ति सहायवान् वित्तप कातरो ऽसि किम् सहायकार्यं कुरुते हि संप्रति स्वयं हि यस्यावरजो विभीषणः
kṛtaṃ hi kāryaṃ guru darśayanti sahāyavān vittapa kātaro 'si kim sahāyakāryaṃ kurute hi saṃprati svayaṃ hi yasyāvarajo vibhīṣaṇaḥ
विभीषणो मे प्रतिपक्षभूतो दायादभावं न विमुञ्चतीति ध्रुवं प्रसन्ना न भवन्ति दुर्जनाः कृतोपकारा हरिवज्रनिष्ठुराः
vibhīṣaṇo me pratipakṣabhūto dāyādabhāvaṃ na vimuñcatīti dhruvaṃ prasannā na bhavanti durjanāḥ kṛtopakārā harivajraniṣṭhurāḥ
न चोपकारैर् न गुणैर् न सौहृदैः प्रसादम् आयाति मनो हि गोत्रिणः उवाच वाक्यं स च कण्ठकुब्जो युक्तं त्वयोक्तं च धनाधिनाथ
na copakārair na guṇair na sauhṛdaiḥ prasādam āyāti mano hi gotriṇaḥ uvāca vākyaṃ sa ca kaṇṭhakubjo yuktaṃ tvayoktaṃ ca dhanādhinātha
परस्परं घ्नन्ति च ते विरुद्धास् तथापि लोके न पराभवो ऽस्ति पराभवं नान्यकृतं सहन्ते नोष्णं जलं ज्वालयते तृणानि
parasparaṃ ghnanti ca te viruddhās tathāpi loke na parābhavo 'sti parābhavaṃ nānyakṛtaṃ sahante noṣṇaṃ jalaṃ jvālayate tṛṇāni
तस्मात् समागच्छ धनाधिनाथ पार्श्वं न वेगेन विभीषणस्य स्वबाहुवीर्यार्जितवित्तभोगिनां स्वबन्धुवर्गेषु हि को विरोधः
tasmāt samāgaccha dhanādhinātha pārśvaṃ na vegena vibhīṣaṇasya svabāhuvīryārjitavittabhogināṃ svabandhuvargeṣu hi ko virodhaḥ
इत्युक्तः स तदा तेन कण्ठकुब्जेन मन्त्रिणा विभीषणस्य सामीप्यं जगामाशु विचारयन्
ityuktaḥ sa tadā tena kaṇṭhakubjena mantriṇā vibhīṣaṇasya sāmīpyaṃ jagāmāśu vicārayan
ततो लङ्काधिपः श्रुत्वा बान्धवं पूर्वजं तदा प्राप्तं प्रत्याजगामाशु विनयेन समन्वितः
tato laṅkādhipaḥ śrutvā bāndhavaṃ pūrvajaṃ tadā prāptaṃ pratyājagāmāśu vinayena samanvitaḥ
ततो विभीषणो दृष्ट्वा तदा दीनं च बान्धवम् संतप्तमानसो भूप जगादेदं वचो महत्
tato vibhīṣaṇo dṛṣṭvā tadā dīnaṃ ca bāndhavam saṃtaptamānaso bhūpa jagādedaṃ vaco mahat
कथं दीनो ऽसि यक्षेश किं कष्टं तव चेतसि निवेदयाधुनास्माकं निश्चयान् मार्जयामि तत्
kathaṃ dīno 'si yakṣeśa kiṃ kaṣṭaṃ tava cetasi nivedayādhunāsmākaṃ niścayān mārjayāmi tat
तदैकान्तं समासाद्य कथयाम्_अस वेदनाम्
tadaikāntaṃ samāsādya kathayām_asa vedanām
गृहीता किं स्वयं याता निहता केनचिद् द्विषा
gṛhītā kiṃ svayaṃ yātā nihatā kenacid dviṣā
भ्रातः कान्तां न पश्यामि चित्रसेनां मनोरमाम् एतद् बन्धो महत् कष्टं मम नारीसमुद्भवम्
bhrātaḥ kāntāṃ na paśyāmi citrasenāṃ manoramām etad bandho mahat kaṣṭaṃ mama nārīsamudbhavam
प्राणान् वै घातयिष्यामि अनासाद्य च वल्लभाम्
prāṇān vai ghātayiṣyāmi anāsādya ca vallabhām
आनयिष्यामि ते कान्तां यत्र तत्र स्थितां विभो
ānayiṣyāmi te kāntāṃ yatra tatra sthitāṃ vibho
कः समर्थो ऽधुनास्माकं हर्तुं नाथ तृणस्य च ततो विभीषणस् तत्र नाडीजङ्घां निशाचरीम्
kaḥ samartho 'dhunāsmākaṃ hartuṃ nātha tṛṇasya ca tato vibhīṣaṇas tatra nāḍījaṅghāṃ niśācarīm
भृशं संजल्पयाम्_अस नानामायागरीयसीम् धनदस्य च या कान्ता चित्रसेनाविधानतः
bhṛśaṃ saṃjalpayām_asa nānāmāyāgarīyasīm dhanadasya ca yā kāntā citrasenāvidhānataḥ
सा च केन हृता लोके मनसे सरसि स्थिता तां च जानीहि संवीक्ष्य देवराजादिवेश्मसु
sā ca kena hṛtā loke manase sarasi sthitā tāṃ ca jānīhi saṃvīkṣya devarājādiveśmasu
ततो निशाचरी भूप कृत्वा मायामयं वपुः जगाम त्रिदिवं शीघ्रं देवराजादिवेश्मसु
tato niśācarī bhūpa kṛtvā māyāmayaṃ vapuḥ jagāma tridivaṃ śīghraṃ devarājādiveśmasu
यया दृष्ट्या क्षणं दृष्टो मोहं यास्यति चोपलः यस्याः समं ध्रुवं रूपं विद्यते न चराचरे
yayā dṛṣṭyā kṣaṇaṃ dṛṣṭo mohaṃ yāsyati copalaḥ yasyāḥ samaṃ dhruvaṃ rūpaṃ vidyate na carācare
एतस्मिन्न् एव काले च देवराजो ऽपि भूपते संप्राप्तो मन्दराच् छीघ्रं प्रेरितश् चित्रसेनया
etasminn eva kāle ca devarājo 'pi bhūpate saṃprāpto mandarāc chīghraṃ preritaś citrasenayā
ग्रहीतुं दिव्यपुष्पाणि नन्दनप्रभवाणि च तत्र पश्यन् स तां तन्वीं निजस्थाने सभागताम्
grahītuṃ divyapuṣpāṇi nandanaprabhavāṇi ca tatra paśyan sa tāṃ tanvīṃ nijasthāne sabhāgatām
अतीवरूपसंपन्नां गीतगानपरायणाम् तां वीक्ष्य देवराजो ऽपि स कामवशगो ऽभवत्
atīvarūpasaṃpannāṃ gītagānaparāyaṇām tāṃ vīkṣya devarājo 'pi sa kāmavaśago 'bhavat
ततः संप्रेरयाम्_अस देववैद्यौ सुराधिपः तस्याः पार्श्वे समानेतुं ध्रुवं चान्तःपुरे तदा
tataḥ saṃprerayām_asa devavaidyau surādhipaḥ tasyāḥ pārśve samānetuṃ dhruvaṃ cāntaḥpure tadā
देववैद्यौ तदागत्य जल्पतश् चाग्रतः स्थितौ आगच्छ भव तन्वङ्गि देवराजसमीपगा
devavaidyau tadāgatya jalpataś cāgrataḥ sthitau āgaccha bhava tanvaṅgi devarājasamīpagā
इत्युक्ता सा तदा ताभ्यां जगाद मधुराक्षरम्
ityuktā sā tadā tābhyāṃ jagāda madhurākṣaram
देवराजः स्वयं यन् मे पार्श्वं चात्रागमिष्यति
devarājaḥ svayaṃ yan me pārśvaṃ cātrāgamiṣyati
तस्य वाच्यं च कर्तव्यं नान्यथा सर्वथा मया तौ तदा वासवं गत्वा ऊचतुर् वचनं शुभम्
tasya vācyaṃ ca kartavyaṃ nānyathā sarvathā mayā tau tadā vāsavaṃ gatvā ūcatur vacanaṃ śubham
समादेशय तन्वङ्गि किं कर्तव्यं मयाधुना सर्वदा दासभूतस् ते याचसे तद् ददाम्य् अहम्
samādeśaya tanvaṅgi kiṃ kartavyaṃ mayādhunā sarvadā dāsabhūtas te yācase tad dadāmy aham
याचितं यदि मे नाथ दास्यसीति न संशयः ततो ऽहं वशगा देव भविष्यामि न संशयः
yācitaṃ yadi me nātha dāsyasīti na saṃśayaḥ tato 'haṃ vaśagā deva bhaviṣyāmi na saṃśayaḥ
अद्य त्वं दर्शयास्माकं सर्वः कान्तापरिग्रहः मम रूपसमा रामा कान्ता ते चास्ति वा न वा
adya tvaṃ darśayāsmākaṃ sarvaḥ kāntāparigrahaḥ mama rūpasamā rāmā kāntā te cāsti vā na vā
तया चोक्ते च वचने स भूयो वासवो ऽवदत् दर्शयिष्यामि सर्वं ते देवि कान्तापरिग्रहम्
tayā cokte ca vacane sa bhūyo vāsavo 'vadat darśayiṣyāmi sarvaṃ te devi kāntāparigraham
स सर्वं दर्शयाम्_अस वासवो ऽन्तःपुरं तदा ततो जगाद भूयः स किंचिद् गूढं मम स्थितम्
sa sarvaṃ darśayām_asa vāsavo 'ntaḥpuraṃ tadā tato jagāda bhūyaḥ sa kiṃcid gūḍhaṃ mama sthitam
विमुच्यैकां च युवतीं सर्वं ते दर्शितं मया
vimucyaikāṃ ca yuvatīṃ sarvaṃ te darśitaṃ mayā
सा रामा मन्दरे चास्ति अविज्ञाता सुरासुरैः
sā rāmā mandare cāsti avijñātā surāsuraiḥ
तां च ते दर्शयिष्यामि नाख्येयं कस्यचित् त्वया ततः स देवराजो ऽपि तया सार्धं च भूपते
tāṃ ca te darśayiṣyāmi nākhyeyaṃ kasyacit tvayā tataḥ sa devarājo 'pi tayā sārdhaṃ ca bhūpate
गच्छन्न् एवाम्बरे भूप मन्दरं प्रति भूधरम् तस्य वै गच्छमानस्य विमानेनार्कवर्चसा
gacchann evāmbare bhūpa mandaraṃ prati bhūdharam tasya vai gacchamānasya vimānenārkavarcasā
दर्शनं नारदस्यापि तस्य जातं तदाम्बरे तं वीक्ष्य नारदं वीरो लज्जमानो ऽपि वासवः
darśanaṃ nāradasyāpi tasya jātaṃ tadāmbare taṃ vīkṣya nāradaṃ vīro lajjamāno 'pi vāsavaḥ
नमस्कृत्य जगादोच्चैः क्व यास्यसि महामुने ततः कृताशीः स मुनिर् अवदत् त्रिदेवेश्वरम्
namaskṛtya jagādoccaiḥ kva yāsyasi mahāmune tataḥ kṛtāśīḥ sa munir avadat trideveśvaram
गच्छामि मानसे स्नातुं देवराज सुखी भव नाडीजङ्घे ऽस्ति कुशलं राक्षसानां महात्मनाम्
gacchāmi mānase snātuṃ devarāja sukhī bhava nāḍījaṅghe 'sti kuśalaṃ rākṣasānāṃ mahātmanām
विभीषणो ऽपि ते भ्राता सुखी तिष्ठति सर्वदा एवम् उक्ता च मुनिना सा कृष्णवदनाभवत्
vibhīṣaṇo 'pi te bhrātā sukhī tiṣṭhati sarvadā evam uktā ca muninā sā kṛṣṇavadanābhavat
विस्मितो देवराजो ऽपि छलितो दुष्टयानया नारदो ऽपि गतः स्नातुं कैलासे मानसं सरः
vismito devarājo 'pi chalito duṣṭayānayā nārado 'pi gataḥ snātuṃ kailāse mānasaṃ saraḥ
इन्द्रस् तां हन्तुकामो ऽपि आगच्छन् मन्दराचलम् यत्राश्रमो ऽस्ति वै नूनं तृणबिन्दोर् महात्मनः
indras tāṃ hantukāmo 'pi āgacchan mandarācalam yatrāśramo 'sti vai nūnaṃ tṛṇabindor mahātmanaḥ
क्षणं विश्रम्य तत्रैव धृत्वा केशेषु राक्षसीम् हन्तुम् इच्छति देवेशो नाडीजङ्घां निशाचरीम्
kṣaṇaṃ viśramya tatraiva dhṛtvā keśeṣu rākṣasīm hantum icchati deveśo nāḍījaṅghāṃ niśācarīm
तावत् तत्र समायातस् तृणबिन्दुर् निजाश्रमात् धृता क्रन्दति सा राजन्न् इन्द्रेणापि निशाचरी
tāvat tatra samāyātas tṛṇabindur nijāśramāt dhṛtā krandati sā rājann indreṇāpi niśācarī
मा मां रक्षति पुण्यात्मा हन्यमानां च सांप्रतम् तदागत्य मुनिश्रेष्ठस् तृणबिन्दुर् महातपाः
mā māṃ rakṣati puṇyātmā hanyamānāṃ ca sāṃpratam tadāgatya muniśreṣṭhas tṛṇabindur mahātapāḥ
जगाद पुरतः स्थित्वा मुञ्चेमां महिलां वने जल्पत्य् एवं मुनौ तस्मिन् महेन्द्रेण निशाचरी
jagāda purataḥ sthitvā muñcemāṃ mahilāṃ vane jalpaty evaṃ munau tasmin mahendreṇa niśācarī
वज्रेण निहता भूयः कोपयुक्तेन चेतसा स चुकोप मुनिश्रेष्ठः प्रेक्षमाणो मुहुर् मुहुः
vajreṇa nihatā bhūyaḥ kopayuktena cetasā sa cukopa muniśreṣṭhaḥ prekṣamāṇo muhur muhuḥ
यद् एषा युवती दुष्ट निहता मे तपोवने ततस् त्वं मम शापेन निश्चयात् स्त्री भविष्यसि
yad eṣā yuvatī duṣṭa nihatā me tapovane tatas tvaṃ mama śāpena niścayāt strī bhaviṣyasi
एषा नाथ महादुष्टा राक्षसी निहता मया अहं स्वामी सुराणां च शापं मा देहि मे ऽधुना
eṣā nātha mahāduṣṭā rākṣasī nihatā mayā ahaṃ svāmī surāṇāṃ ca śāpaṃ mā dehi me 'dhunā
नूनं तपोवने ऽस्माकं दुष्टास् तिष्ठन्ति साधवः ममात्र तपसो भावान् न निघ्नन्ति परस्परम्
nūnaṃ tapovane 'smākaṃ duṣṭās tiṣṭhanti sādhavaḥ mamātra tapaso bhāvān na nighnanti parasparam
इत्युक्तो हि तदा चेन्द्रः प्राप्तः स्त्रीत्वं न संशयः जगाम त्रिदिवं भूप हतशक्तिपराक्रमः
ityukto hi tadā cendraḥ prāptaḥ strītvaṃ na saṃśayaḥ jagāma tridivaṃ bhūpa hataśaktiparākramaḥ
नासीनो हि भवत्य् एव सर्वदा देवसंसदि देवा दुःखं समापन्ना दृष्ट्वा स्त्रीत्वं गतं हरिम्
nāsīno hi bhavaty eva sarvadā devasaṃsadi devā duḥkhaṃ samāpannā dṛṣṭvā strītvaṃ gataṃ harim
ततो देवगणाः सर्वे वासवेन समन्विताः जग्मुश् च ब्रह्मसदनं तथा दीना शची तदा
tato devagaṇāḥ sarve vāsavena samanvitāḥ jagmuś ca brahmasadanaṃ tathā dīnā śacī tadā
ब्रह्मा भग्नसमाधिश् च तावत् तत्रैव संस्थिताः देवा ऊचुश् च ते सर्वे वासवेन समन्विताः
brahmā bhagnasamādhiś ca tāvat tatraiva saṃsthitāḥ devā ūcuś ca te sarve vāsavena samanvitāḥ
तृणबिन्दोर् मुनेः शापाद् यातः स्त्रीत्वं सुराधिपः स मुनिः कोपवान् ब्रह्मन् नैव गच्छत्य् अनुग्रहम्
tṛṇabindor muneḥ śāpād yātaḥ strītvaṃ surādhipaḥ sa muniḥ kopavān brahman naiva gacchaty anugraham
स्वकर्मणोपयातो सौ स्त्रीत्वं स्त्रीवधकारणात्
svakarmaṇopayāto sau strītvaṃ strīvadhakāraṇāt
चकार दुर्नयं देवा देवराजो ऽपि दुर्मदः जहार चित्रसेनां च सुगुप्तां धनदाङ्गनाम्
cakāra durnayaṃ devā devarājo 'pi durmadaḥ jahāra citrasenāṃ ca suguptāṃ dhanadāṅganām
तथा जघान युवतीं तृणबिन्दोस् तपोवने तेन कर्मविपाकेन स्त्रीभावं वासवो गतः
tathā jaghāna yuvatīṃ tṛṇabindos tapovane tena karmavipākena strībhāvaṃ vāsavo gataḥ
यद् असौ कृतवाञ् शंभोर् दुर्नयं नाथ दुर्मतिः तत् सर्वं साधयिष्यामो वयं शच्या समन्विताः
yad asau kṛtavāñ śaṃbhor durnayaṃ nātha durmatiḥ tat sarvaṃ sādhayiṣyāmo vayaṃ śacyā samanvitāḥ
कान्ता धनाधिनाथस्य गूढा तिष्ठति या विभो तां च तस्मै प्रदास्यामः सर्वे कृत्वा परां मतिम्
kāntā dhanādhināthasya gūḍhā tiṣṭhati yā vibho tāṃ ca tasmai pradāsyāmaḥ sarve kṛtvā parāṃ matim
त्रयोदश्यां चतुर्दश्यां देवराजः शचीयुतः नन्दने चार्चनं कर्ता सर्वदा यक्षरक्षसाम्
trayodaśyāṃ caturdaśyāṃ devarājaḥ śacīyutaḥ nandane cārcanaṃ kartā sarvadā yakṣarakṣasām
ततः शची तदा गूढं चित्रसेनां विगृह्य च मुमोच यक्षभवनं प्रियकष्टानुवर्तिनीम्
tataḥ śacī tadā gūḍhaṃ citrasenāṃ vigṛhya ca mumoca yakṣabhavanaṃ priyakaṣṭānuvartinīm
एतस्मिन्न् अन्तरे दूतो ऽकाले लङ्कां समागतः धनेशं कथयाम्_अस चित्रसेनासमागमम्
etasminn antare dūto 'kāle laṅkāṃ samāgataḥ dhaneśaṃ kathayām_asa citrasenāsamāgamam
शच्या साकं समायाता तव कान्ता धनाधिप सखीं स्वाम् अतुलां प्राप्य चरितार्था बभूव सा
śacyā sākaṃ samāyātā tava kāntā dhanādhipa sakhīṃ svām atulāṃ prāpya caritārthā babhūva sā
धनेशो ऽपि कृतार्थो ऽभूज् जगाम निजवेश्मनि पतिहीना यथा नारी नाथहीनं यथा बलम् गोकुलं कृष्णहीनं तु तथेन्द्रेणामरावती
dhaneśo 'pi kṛtārtho 'bhūj jagāma nijaveśmani patihīnā yathā nārī nāthahīnaṃ yathā balam gokulaṃ kṛṣṇahīnaṃ tu tathendreṇāmarāvatī
जपः क्रिया तपो दानं ज्ञानं तीर्थं च वै प्रभो वासवस्य समाख्याहि यतः स्त्रीत्वाद् विमुच्यते
japaḥ kriyā tapo dānaṃ jñānaṃ tīrthaṃ ca vai prabho vāsavasya samākhyāhi yataḥ strītvād vimucyate
निहन्तुं न मुनेः शापं समर्थो ऽहं न शंकरः तीर्थं चान्यन् न पश्यामि मुक्त्वैकं विष्णुपूजनम्
nihantuṃ na muneḥ śāpaṃ samartho 'haṃ na śaṃkaraḥ tīrthaṃ cānyan na paśyāmi muktvaikaṃ viṣṇupūjanam
अष्टाक्षरेण मन्त्रेण पूजनं च तथा जपम् करोतु विधिवच् छक्रः स्त्रीत्वाद् येन च मुच्यते
aṣṭākṣareṇa mantreṇa pūjanaṃ ca tathā japam karotu vidhivac chakraḥ strītvād yena ca mucyate
एकाग्रमनसा शक्र स्नात्वा श्रद्धासमन्वितः ओं नमो नरायणायेति जप त्वम् आत्मशुद्धये
ekāgramanasā śakra snātvā śraddhāsamanvitaḥ oṃ namo narāyaṇāyeti japa tvam ātmaśuddhaye
लक्षद्वये कृते जाप्ये स्त्रीभावान् मुच्यसे हरे इति श्रुत्वा तथाकार्षीद् ब्रह्मोक्तं वचनं हरिः स्त्रीभावाच् च विनिर्मुक्तस् तदा विष्णोः प्रसादतः
lakṣadvaye kṛte jāpye strībhāvān mucyase hare iti śrutvā tathākārṣīd brahmoktaṃ vacanaṃ hariḥ strībhāvāc ca vinirmuktas tadā viṣṇoḥ prasādataḥ
इति ते कथितं सर्वं विष्णुमाहात्म्यम् उत्तमम् मया भृगुनियुक्तेन कुरु सर्वम् अतन्द्रितः
iti te kathitaṃ sarvaṃ viṣṇumāhātmyam uttamam mayā bhṛguniyuktena kuru sarvam atandritaḥ
शृण्वन्ति ये विष्णुकथाम् अकल्मषा वीर्यं हि विष्णो ऽखिलकारणस्य ते मुक्तपापाः परदारगामिनो विशन्ति विष्णोः परमं पदं ध्रुवम्
śṛṇvanti ye viṣṇukathām akalmaṣā vīryaṃ hi viṣṇo 'khilakāraṇasya te muktapāpāḥ paradāragāmino viśanti viṣṇoḥ paramaṃ padaṃ dhruvam
इति सम्बोधितस् तेन मार्कण्डेयेन पार्थिवः नरसिंहं समाराध्य प्राप्तवान् वैष्णवं पदम्
iti sambodhitas tena mārkaṇḍeyena pārthivaḥ narasiṃhaṃ samārādhya prāptavān vaiṣṇavaṃ padam
एतत् ते कथितं सर्वं भरद्वाज मुने मया सहस्रानीकचरितं किम् अन्यत् कथयामि ते
etat te kathitaṃ sarvaṃ bharadvāja mune mayā sahasrānīkacaritaṃ kim anyat kathayāmi te
कथाम् इमां यस् तु शृणोति मानवः पुरातनीं सर्वविमुक्तिदां च संप्राप्य स ज्ञानम् अतीव निर्मलं तेनैव विष्णुं प्रतिपद्यते जनः
kathām imāṃ yas tu śṛṇoti mānavaḥ purātanīṃ sarvavimuktidāṃ ca saṃprāpya sa jñānam atīva nirmalaṃ tenaiva viṣṇuṃ pratipadyate janaḥ