Chapter 13

इति श्रीशिवमहापुराणे विद्येश्वरसंहितायां द्वादशो ऽध्यायः Cहप्तेर् 13 ऋषय ऊचुः सदाचारं श्रावयाशु येन लोकाञ्जयेद्बुधः

iti śrīśivamahāpurāṇe vidyeśvarasaṃhitāyāṃ dvādaśo 'dhyāyaḥ Chapter 13 ṛṣaya ūcuḥ sadācāraṃ śrāvayāśu yena lokāñjayedbudhaḥ

धर्माधर्ममयान्ब्रूहि स्वर्गनारकदांस्तथा

dharmādharmamayānbrūhi svarganārakadāṃstathā

सूत उवाच सदाचारयुतो विद्वान्ब्राह्मणो नाम नामतः

sūta uvāca sadācārayuto vidvānbrāhmaṇo nāma nāmataḥ

वेदाचारयुतो विप्रो ह्येतैरेकैकवान्द्विजः

vedācārayuto vipro hyetairekaikavāndvijaḥ

अल्पाचारोल्पवेदश्च क्षत्रियो राजसेवकः

alpācārolpavedaśca kṣatriyo rājasevakaḥ

किंचिदाचारवान्वैश्यः कृषिवाणिज्यकृत्तया

kiṃcidācāravānvaiśyaḥ kṛṣivāṇijyakṛttayā

शूद्रब्राह्मण इत्युक्तः स्वयमेव हि कर्षकः

śūdrabrāhmaṇa ityuktaḥ svayameva hi karṣakaḥ

असूयालुः परद्रोही चंडालद्विज उच्यते

asūyāluḥ paradrohī caṃḍāladvija ucyate

पृथिवीपालको राजा इतरेक्षत्रिया मताः

pṛthivīpālako rājā itarekṣatriyā matāḥ

धान्यादिक्रयवान्वैश्य इतरो वणिगुच्यते

dhānyādikrayavānvaiśya itaro vaṇigucyate

ब्रह्मक्षत्रियवैश्यानां शुश्रूषुः शूद्र उच्यते

brahmakṣatriyavaiśyānāṃ śuśrūṣuḥ śūdra ucyate

कर्षको वृषलो ज्ञेय इतरे चैव दस्यवः

karṣako vṛṣalo jñeya itare caiva dasyavaḥ

सर्वो ह्युषःप्राचीमुखश्चिन्तयेद्देवपूर्वकान्

sarvo hyuṣaḥprācīmukhaścintayeddevapūrvakān

धर्मानर्थांश्च तत्क्लेशानायं च व्ययमेव च

dharmānarthāṃśca tatkleśānāyaṃ ca vyayameva ca

आयुर्द्वेषश्च मरणं पापं भाग्यं तथैव च

āyurdveṣaśca maraṇaṃ pāpaṃ bhāgyaṃ tathaiva ca

व्याधिः पुष्टिस्तथा शक्तिः प्रातरुत्थानदिक्फलम्

vyādhiḥ puṣṭistathā śaktiḥ prātarutthānadikphalam

निशांत्यायामोषा ज्ञेया यामार्धं संधिरुच्यते

niśāṃtyāyāmoṣā jñeyā yāmārdhaṃ saṃdhirucyate

तत्काले तु समुत्थाय विण्मूत्रे विसृजेद्द्विजः

tatkāle tu samutthāya viṇmūtre visṛjeddvijaḥ

गृहाद्दूरं ततो गत्वा बाह्यतः प्रवृतस्तथा

gṛhāddūraṃ tato gatvā bāhyataḥ pravṛtastathā

उदङ्मुखः समाविश्य प्रतिबंधे ऽन्यदिङ्मुखः

udaṅmukhaḥ samāviśya pratibaṃdhe 'nyadiṅmukhaḥ

जलाग्निब्राह्मणादीनां देवानां नाभिमुख्यतः

jalāgnibrāhmaṇādīnāṃ devānāṃ nābhimukhyataḥ

लिंगं पिधाय वामेन मुखमन्येन पाणिना

liṃgaṃ pidhāya vāmena mukhamanyena pāṇinā

मलमुत्सृज्य चोत्थाय न पश्येच्चैव तन्मलम्

malamutsṛjya cotthāya na paśyeccaiva tanmalam

उद्धृतेन जलेनैव शौचं कुर्याज्जलाद्बहिः

uddhṛtena jalenaiva śaucaṃ kuryājjalādbahiḥ

अथवा देवपित्रार्षतीर्थावतरणं विना

athavā devapitrārṣatīrthāvataraṇaṃ vinā

सप्त वा पञ्च वा त्रीन्वा गुदं संशोधयेन्मृदा

sapta vā pañca vā trīnvā gudaṃ saṃśodhayenmṛdā

लिंगे कर्कोटमात्रं तु गुदे प्रसृतिरिष्यते

liṃge karkoṭamātraṃ tu gude prasṛtiriṣyate

तत उत्थाय पद्धस्तशौचं गण्डूषमष्टकम्

tata utthāya paddhastaśaucaṃ gaṇḍūṣamaṣṭakam

येन केन च पत्रेण काष्ठेन च जलाद्बहिः

yena kena ca patreṇa kāṣṭhena ca jalādbahiḥ

कार्यं संत्यज्य तर्जनीं दंतधावनमीरितम्

kāryaṃ saṃtyajya tarjanīṃ daṃtadhāvanamīritam

जलदेवान्नमस्कृत्य मंत्रेण स्नानमाचरेत्

jaladevānnamaskṛtya maṃtreṇa snānamācaret

अशक्तः कंठदघ्नं वा कटिदघ्नमथापि वा

aśaktaḥ kaṃṭhadaghnaṃ vā kaṭidaghnamathāpi vā

आजानु जलमाविश्य मंत्रस्नानं समाचरेत्

ājānu jalamāviśya maṃtrasnānaṃ samācaret

देवादींस्तर्पयेद्विद्वांस्तत्र तीर्थजलेन च

devādīṃstarpayedvidvāṃstatra tīrthajalena ca

धौतवस्त्रं समादाय पञ्चकच्छेन धारयेत्

dhautavastraṃ samādāya pañcakacchena dhārayet

उत्तरीयं च किं चैव धार्यं सर्वेषु कर्मसु

uttarīyaṃ ca kiṃ caiva dhāryaṃ sarveṣu karmasu

नद्यादितीर्थस्नाने तु स्नानवस्त्रं न शोधयेत्

nadyāditīrthasnāne tu snānavastraṃ na śodhayet

वापीकूपगृहादौ तु स्नानादूर्ध्वं नयेद्बुधः

vāpīkūpagṛhādau tu snānādūrdhvaṃ nayedbudhaḥ

शिलादार्वादिके वापि जले वापि स्थलेपि वा

śilādārvādike vāpi jale vāpi sthalepi vā

संशोध्य पीडयेद्वस्त्रं पित्ःणां तृप्तये द्विजाः

saṃśodhya pīḍayedvastraṃ pitḥṇāṃ tṛptaye dvijāḥ

जाबालकोक्तमंत्रेण भस्मना च त्रिपुंड्रकम्

jābālakoktamaṃtreṇa bhasmanā ca tripuṃḍrakam

अन्यथा चेज्जले पात इतस्तन्नरकमृच्छति

anyathā cejjale pāta itastannarakamṛcchati

आपोहिष्ठेति शिरसि प्रोक्षयेत्पापशांतये

āpohiṣṭheti śirasi prokṣayetpāpaśāṃtaye

यस्येति मंत्रं पादे तु संधिप्रोक्षणमुच्यते

yasyeti maṃtraṃ pāde tu saṃdhiprokṣaṇamucyate

पादे मूर्ध्नि हृदि चैव मूर्ध्नि हृत्पाद एव च

pāde mūrdhni hṛdi caiva mūrdhni hṛtpāda eva ca

हृत्पादमूर्ध्नि संप्रोक्ष्य मंत्रस्नानं विदुर्बुधाः

hṛtpādamūrdhni saṃprokṣya maṃtrasnānaṃ vidurbudhāḥ

ईषत्स्पर्शे च दौः स्वास्थ्ये राजराष्ट्रभये ऽपि च

īṣatsparśe ca dauḥ svāsthye rājarāṣṭrabhaye 'pi ca

अत्यागतिकाले च मंत्रस्नानं समाचरेत्

atyāgatikāle ca maṃtrasnānaṃ samācaret

प्रातः सूर्यानुवाकेन सायमग्न्यनुवाकतः

prātaḥ sūryānuvākena sāyamagnyanuvākataḥ

अपः पीत्वा तथामध्ये पुनः प्रोक्षणमाचरेत्

apaḥ pītvā tathāmadhye punaḥ prokṣaṇamācaret

गायत्र्या जपमंत्रांते वीरूर्ध्वं प्राग्विनिक्षिपेत्

gāyatryā japamaṃtrāṃte vīrūrdhvaṃ prāgvinikṣipet

मंत्रेण सह चैकं वै मध्ये ऽर्घ्यं तु रवेर्द्विजा

maṃtreṇa saha caikaṃ vai madhye 'rghyaṃ tu raverdvijā

अथ जाते च सायाह्ने भुवि पश्चिमदिङ्मुखः

atha jāte ca sāyāhne bhuvi paścimadiṅmukhaḥ

उद्धृत्य दद्यात्प्रातस्तु मध्याह्नेंगुलिभिस्तथा

uddhṛtya dadyātprātastu madhyāhneṃgulibhistathā

अंगुलीनां च रंध्रेण लंबं पश्येद्दिवाकरम्

aṃgulīnāṃ ca raṃdhreṇa laṃbaṃ paśyeddivākaram

आत्मप्रदक्षिणं कृत्वा शुद्धाचमनमाचरेत्

ātmapradakṣiṇaṃ kṛtvā śuddhācamanamācaret

सायं मुहूर्तादर्वाक्तु कृता संध्या वृथा भवेत्

sāyaṃ muhūrtādarvāktu kṛtā saṃdhyā vṛthā bhavet

अकालात्काल इत्युक्तो दिने ऽतीते यथाक्रमम्

akālātkāla ityukto dine 'tīte yathākramam

दिवा ऽतीते च गायत्रीं शतं नित्ये क्रमाज्जपेत्

divā 'tīte ca gāyatrīṃ śataṃ nitye kramājjapet

आदर्शाहात्परा ऽतीते गायत्रीं लक्षमभ्यसेत्

ādarśāhātparā 'tīte gāyatrīṃ lakṣamabhyaset

मासातीते तु नित्ये हि पुनश्चोपनयं चरेत्

māsātīte tu nitye hi punaścopanayaṃ caret

ईशो गौरीगुहो विष्णुर्ब्रह्मा चेंद्रश्च वै यमः

īśo gaurīguho viṣṇurbrahmā ceṃdraśca vai yamaḥ

एवं रूपांश्च वै देवांस्तर्पयेदर्थसिद्धये

evaṃ rūpāṃśca vai devāṃstarpayedarthasiddhaye

ब्रह्मार्पणं ततः कृत्वा शुद्धाचमनमाचरेत्

brahmārpaṇaṃ tataḥ kṛtvā śuddhācamanamācaret

तीर्थदक्षिणतः शस्ते मठे मंत्रालये बुधः

tīrthadakṣiṇataḥ śaste maṭhe maṃtrālaye budhaḥ

तत्र देवालये वापि गृहे वा नियतस्थले

tatra devālaye vāpi gṛhe vā niyatasthale

सर्वान्देवान्नमस्कृत्य स्थिरबुद्धिः स्थिरासनः

sarvāndevānnamaskṛtya sthirabuddhiḥ sthirāsanaḥ

प्रणवं पूर्वमभ्यस्य गायत्रीमभ्यसेत्ततः

praṇavaṃ pūrvamabhyasya gāyatrīmabhyasettataḥ

जीवब्रह्मैक्यविषयं बुद्ध्वा प्रणवमभ्यसेत्

jīvabrahmaikyaviṣayaṃ buddhvā praṇavamabhyaset

त्रैलोक्यसृष्टिकर्तारं स्थितिकर्तारमच्युतम्

trailokyasṛṣṭikartāraṃ sthitikartāramacyutam

संहर्तारं तथा रुद्रं स्वप्रकाशमुपास्महे

saṃhartāraṃ tathā rudraṃ svaprakāśamupāsmahe

ज्ञानकर्मेंद्रियाणां च मनोवृत्तीर्धियस्तथा

jñānakarmeṃdriyāṇāṃ ca manovṛttīrdhiyastathā

भोगमोक्षप्रदे धर्मे ज्ञाने च प्रेरयेत्सदा

bhogamokṣaprade dharme jñāne ca prerayetsadā

इत्थमर्थं धियाध्यायन्ब्रह्मप्राप्नोति निश्चयः

itthamarthaṃ dhiyādhyāyanbrahmaprāpnoti niścayaḥ

केवलं वा जपेन्नित्यं ब्राह्मण्यस्य च पूर्तये

kevalaṃ vā japennityaṃ brāhmaṇyasya ca pūrtaye

सहस्रमभ्यसेन्नित्यं प्रातर्ब्राह्मणपुंगवः

sahasramabhyasennityaṃ prātarbrāhmaṇapuṃgavaḥ

अन्येषां च यथा शक्तिम् अध्याह्ने च शतं जपेत्

anyeṣāṃ ca yathā śaktim adhyāhne ca śataṃ japet

सायं द्विदशकं ज्ञेयं शिखाष्टकसमन्वितम्

sāyaṃ dvidaśakaṃ jñeyaṃ śikhāṣṭakasamanvitam

मूलाधारं समारभ्य द्वादशांतस्थितांस्तथा

mūlādhāraṃ samārabhya dvādaśāṃtasthitāṃstathā

विद्येशब्रह्मविष्ण्वीशजीवात्मपरमेश्वरान्

vidyeśabrahmaviṣṇvīśajīvātmaparameśvarān

ब्रह्मबुद्ध्या तदैक्यं च सोहं भावनया जपेत्

brahmabuddhyā tadaikyaṃ ca sohaṃ bhāvanayā japet

तानेव ब्रह्मरंध्रादौ कायाद्बाह्ये च भावयेत्

tāneva brahmaraṃdhrādau kāyādbāhye ca bhāvayet

महत्तत्त्वं समारभ्य शरीरं तु सहस्रकम्

mahattattvaṃ samārabhya śarīraṃ tu sahasrakam

एकैकस्माज्जपादेकमतिक्रम्य शनैः शनैः

ekaikasmājjapādekamatikramya śanaiḥ śanaiḥ

परस्मिन्योजयेज्जीवं जपतत्त्वमुदाहृतम्

parasminyojayejjīvaṃ japatattvamudāhṛtam

शतद्विदशकं देहं शिखाष्टकसमन्वितम्

śatadvidaśakaṃ dehaṃ śikhāṣṭakasamanvitam

मंत्राणां जप एवं हि जपमादिक्रमाद्विदुः

maṃtrāṇāṃ japa evaṃ hi japamādikramādviduḥ

सहस्रं ब्राह्मदं विद्याच्छतमैंद्रप्रदं विदुः

sahasraṃ brāhmadaṃ vidyācchatamaiṃdrapradaṃ viduḥ

इतरत्त्वात्मरक्षार्थं ब्रह्मयोनिषु जायते

itarattvātmarakṣārthaṃ brahmayoniṣu jāyate

दिवाकरमुपस्थाय नित्यमित्थं समाचरेत्

divākaramupasthāya nityamitthaṃ samācaret

लक्षद्वादशयुक्तस्तु पूर्णब्राह्मण ईरितः

lakṣadvādaśayuktastu pūrṇabrāhmaṇa īritaḥ

गायत्र्या लक्षहीनं तु वेदकार्येन योजयेत्

gāyatryā lakṣahīnaṃ tu vedakāryena yojayet

आसप्ततेस्तु नियमं पश्चात्प्रव्राजनं चरेत्

āsaptatestu niyamaṃ paścātpravrājanaṃ caret

प्रातर्द्वादशसाहस्रं प्रव्राजीप्रणवं जपेत्

prātardvādaśasāhasraṃ pravrājīpraṇavaṃ japet

दिने दिने त्वतिक्रांते नित्यमेवं क्रमाज्जपेत्

dine dine tvatikrāṃte nityamevaṃ kramājjapet

मासादौ क्रमशो ऽतीते सार्धलक्षजपेन हि

māsādau kramaśo 'tīte sārdhalakṣajapena hi

अत ऊर्ध्वमतिक्रांते पुनः प्रैषं समाचरेत्

ata ūrdhvamatikrāṃte punaḥ praiṣaṃ samācaret

एवं कृत्वा दोषशांतिरन्यथा रौरवं व्रजेत्

evaṃ kṛtvā doṣaśāṃtiranyathā rauravaṃ vrajet

धर्मार्थयोस्ततो यत्नं कुर्यात्कामी न चेतरः

dharmārthayostato yatnaṃ kuryātkāmī na cetaraḥ

ब्राह्मणो मुक्तिकामः स्याद्ब्रह्मज्ञानं सदाभ्यसेत्

brāhmaṇo muktikāmaḥ syādbrahmajñānaṃ sadābhyaset

धर्मादर्थो ऽर्थतो भोगो भोगाद्वैराग्यसंभवः

dharmādartho 'rthato bhogo bhogādvairāgyasaṃbhavaḥ

धर्मार्जितार्थभोगेन वैराग्यमुपजायते

dharmārjitārthabhogena vairāgyamupajāyate

विपरीतार्थभोगेन राग एव प्रजायते

viparītārthabhogena rāga eva prajāyate

धर्मश्च द्विविधः प्रोक्तो द्रव्यदेहद्वयेन च

dharmaśca dvividhaḥ prokto dravyadehadvayena ca

द्रव्यमिज्यादिरूपं स्यात्तीर्थस्नानादि दैहिकम्

dravyamijyādirūpaṃ syāttīrthasnānādi daihikam

धनेन धनमाप्नोति तपसा दिव्यरूपताम्

dhanena dhanamāpnoti tapasā divyarūpatām

निष्कामः शुद्धिमाप्नोति शुद्ध्या ज्ञानं न संशयः

niṣkāmaḥ śuddhimāpnoti śuddhyā jñānaṃ na saṃśayaḥ

कृतादौ हि तपःश्लोघ्यं द्रव्यधर्मः कलौ युगे

kṛtādau hi tapaḥśloghyaṃ dravyadharmaḥ kalau yuge

कृतेध्यानाज्ज्ञानसिद्धिस्त्रेतायां तपसा तथा

kṛtedhyānājjñānasiddhistretāyāṃ tapasā tathā

द्वापरे यजनाज्ज्ञानं प्रतिमापूजया कलौ

dvāpare yajanājjñānaṃ pratimāpūjayā kalau

यादृशं पुण्यं पापं वा तादृशं फलमेव हि

yādṛśaṃ puṇyaṃ pāpaṃ vā tādṛśaṃ phalameva hi

द्रव्यदेहांगभेदेन न्यूनवृद्धिक्षयादिकम्

dravyadehāṃgabhedena nyūnavṛddhikṣayādikam

अधर्मो हिंसिकारूपो धर्मस्तु सुखरूपकः

adharmo hiṃsikārūpo dharmastu sukharūpakaḥ

अधर्माद्दुःखमाप्नोति धर्माद्वै सुखमेधते

adharmādduḥkhamāpnoti dharmādvai sukhamedhate

विद्यादुर्वृत्तितो दुःखं सुखं विद्यात्सुवृत्तितः

vidyādurvṛttito duḥkhaṃ sukhaṃ vidyātsuvṛttitaḥ

धर्मार्जनमतः कुर्याद्भोगमोक्षप्रसिद्धये

dharmārjanamataḥ kuryādbhogamokṣaprasiddhaye

सकुटुंबस्य विप्रस्य चतुर्जनयुतस्य च

sakuṭuṃbasya viprasya caturjanayutasya ca

शतवर्षस्य वृत्तिं तु दद्यात्तद्ब्रह्मलोकदम्

śatavarṣasya vṛttiṃ tu dadyāttadbrahmalokadam

चांद्रायणसहस्रं तु ब्रह्मलोकप्रदं विदुः

cāṃdrāyaṇasahasraṃ tu brahmalokapradaṃ viduḥ

सहस्रस्य कुटुंबस्य प्रतिष्ठां क्षत्रियश्चरेत्

sahasrasya kuṭuṃbasya pratiṣṭhāṃ kṣatriyaścaret

इंद्रलोकप्रदं विद्यादयुतं ब्रह्मलोकदम्

iṃdralokapradaṃ vidyādayutaṃ brahmalokadam

यां देवतां पुरस्कृत्य दानमाचरते नरः

yāṃ devatāṃ puraskṛtya dānamācarate naraḥ

तत्तल्लोकमवाप्नोति इति वेदविदो विदुः

tattallokamavāpnoti iti vedavido viduḥ

अर्थहीनः सदा कुर्यात्तपसा मार्जनं तथा

arthahīnaḥ sadā kuryāttapasā mārjanaṃ tathā

तीर्थाच्च तपसा प्राप्यं सुखमक्षय्यमश्नुते

tīrthācca tapasā prāpyaṃ sukhamakṣayyamaśnute

अर्थार्जनमथो वक्ष्ये न्यायतः सुसमाहितः

arthārjanamatho vakṣye nyāyataḥ susamāhitaḥ

कृतात्प्रतिग्रहाच्चैव याजनाच्च विशुद्धितः

kṛtātpratigrahāccaiva yājanācca viśuddhitaḥ

अदैन्यादनतिक्लेशाद्ब्राह्मणो धनमर्जयेत्

adainyādanatikleśādbrāhmaṇo dhanamarjayet

क्षत्रियो बाहुवीर्येण कृषिगोरक्षणाद्विशः

kṣatriyo bāhuvīryeṇa kṛṣigorakṣaṇādviśaḥ

न्यायार्जितस्य वित्तस्य दानात्सिद्धिं समश्नुते

nyāyārjitasya vittasya dānātsiddhiṃ samaśnute

ज्ञानसिद्ध्या मोक्षसिद्धिः सर्वेषां गुर्वनुग्रहात्

jñānasiddhyā mokṣasiddhiḥ sarveṣāṃ gurvanugrahāt

मोक्षात्स्वरूपसिद्धिः स्यात्परानन्दं समश्नुते

mokṣātsvarūpasiddhiḥ syātparānandaṃ samaśnute

सत्संगात्सर्वमेतद्वै नराणां जायते द्विजाः

satsaṃgātsarvametadvai narāṇāṃ jāyate dvijāḥ

धनधान्यादिकं सर्वं देयं वै गृहमेधिना

dhanadhānyādikaṃ sarvaṃ deyaṃ vai gṛhamedhinā

यद्यत्काले वस्तुजातं फलं वा धान्यमेव च

yadyatkāle vastujātaṃ phalaṃ vā dhānyameva ca

तत्तत्सर्वं ब्राह्मणेभ्यो देयं वै हितमिच्छता

tattatsarvaṃ brāhmaṇebhyo deyaṃ vai hitamicchatā

जलं चैव सदा देयमन्नं क्षुद्व्याधिशांतये

jalaṃ caiva sadā deyamannaṃ kṣudvyādhiśāṃtaye

क्षेत्रं धान्यं तथा ऽ ऽमान्नमन्नमेवं चतुर्विधम्

kṣetraṃ dhānyaṃ tathā ' 'mānnamannamevaṃ caturvidham

यावत्कालं यदन्नं वै भुक्त्वा श्रवणमेधते

yāvatkālaṃ yadannaṃ vai bhuktvā śravaṇamedhate

तावत्कृतस्य पुण्यस्य त्वर्धं दातुर्न संशयः

tāvatkṛtasya puṇyasya tvardhaṃ dāturna saṃśayaḥ

ग्रहीताहिगृहीतस्य दानाद्वै तपसा तथा

grahītāhigṛhītasya dānādvai tapasā tathā

पापसंशोधनं कुर्यादन्यथा रौरवं व्रजेत्

pāpasaṃśodhanaṃ kuryādanyathā rauravaṃ vrajet

आत्मवित्तं त्रिधा कुर्याद्धर्मवृद्ध्यात्मभोगतः

ātmavittaṃ tridhā kuryāddharmavṛddhyātmabhogataḥ

नित्यं नैमित्तकं काम्यं कर्म कुर्यात्तु धर्मतः

nityaṃ naimittakaṃ kāmyaṃ karma kuryāttu dharmataḥ

वित्तस्य वर्धनं कुर्याद्वृद्ध्यंशेन हि साधकः

vittasya vardhanaṃ kuryādvṛddhyaṃśena hi sādhakaḥ

हितेन मितमे ध्येन भोगं भोगांशतश्चरेत्

hitena mitame dhyena bhogaṃ bhogāṃśataścaret

कृष्यर्जिते दशांशं हि देयं पापस्य शुद्धये

kṛṣyarjite daśāṃśaṃ hi deyaṃ pāpasya śuddhaye

शेषेण कुर्याद्धर्मादि अन्यथा रौरवं व्रजेत्

śeṣeṇa kuryāddharmādi anyathā rauravaṃ vrajet

अथवा पापबुद्धिः स्यात्क्षयं वा सत्यमेष्यति

athavā pāpabuddhiḥ syātkṣayaṃ vā satyameṣyati

वृद्धिवाणिज्यके देयष्षडंशो हि विचक्षणैः

vṛddhivāṇijyake deyaṣṣaḍaṃśo hi vicakṣaṇaiḥ

शुद्धप्रतिग्रहे देयश्चतुर्थांशो द्विजोत्तमैः

śuddhapratigrahe deyaścaturthāṃśo dvijottamaiḥ

अकस्मादुत्थिते ऽर्थे हि देयमर्धं द्विजोत्तमैः

akasmādutthite 'rthe hi deyamardhaṃ dvijottamaiḥ

असत्प्रतिग्रहसर्वं दुर्दानं सागरे क्षिपेत्

asatpratigrahasarvaṃ durdānaṃ sāgare kṣipet

आहूय दानं कर्तव्यमात्मभोगसमृद्धये

āhūya dānaṃ kartavyamātmabhogasamṛddhaye

पृष्टं सर्वं सदा देयमात्मशक्त्यनुसारतः

pṛṣṭaṃ sarvaṃ sadā deyamātmaśaktyanusārataḥ

जन्मांतरे ऋणी हि स्याददत्ते पृष्टवस्तुनि

janmāṃtare ṛṇī hi syādadatte pṛṣṭavastuni

परेषां च तथा दोषं न प्रशंसेद्विचक्षणः

pareṣāṃ ca tathā doṣaṃ na praśaṃsedvicakṣaṇaḥ

विशेषेण तथाब्रह्मञ्छ्रुतं दृष्टं च नो वदेत्

viśeṣeṇa tathābrahmañchrutaṃ dṛṣṭaṃ ca no vadet

न वदेत्सर्वजंतूनां हृदि रोषकरं बुधः

na vadetsarvajaṃtūnāṃ hṛdi roṣakaraṃ budhaḥ

संध्ययोरग्निकार्यं च कुर्यादैश्वर्यसिद्धये

saṃdhyayoragnikāryaṃ ca kuryādaiśvaryasiddhaye

अशक्तस्त्वेककाले वा सूर्याग्नी च यथाविधि

aśaktastvekakāle vā sūryāgnī ca yathāvidhi

तंडुलं धान्यमाज्यं वा फलं कंदं हविस्तथा

taṃḍulaṃ dhānyamājyaṃ vā phalaṃ kaṃdaṃ havistathā

स्थालीपाकं तथा कुर्याद्यथान्यायं यथाविधि

sthālīpākaṃ tathā kuryādyathānyāyaṃ yathāvidhi

प्रधानहोममात्रं वा हव्याभावे समाचरेत्

pradhānahomamātraṃ vā havyābhāve samācaret

नित्यसंधानमित्युक्तं तमजस्रं विदुर्बुधाः

nityasaṃdhānamityuktaṃ tamajasraṃ vidurbudhāḥ

अथवा जपमात्रं वा सूर्यवंदनमेव च

athavā japamātraṃ vā sūryavaṃdanameva ca

एवमात्मार्थिनः कुर्युरर्थार्थी च यथाविधि

evamātmārthinaḥ kuryurarthārthī ca yathāvidhi

ब्रह्मयज्ञरता नित्यं देवपूजारतास्तथा

brahmayajñaratā nityaṃ devapūjāratāstathā

अग्निपूजापरा नित्यं गुरुपूजारतास्तथा

agnipūjāparā nityaṃ gurupūjāratāstathā

ब्राह्मणानां तृप्तिकराः सर्वे स्वर्गस्य भागिनः

brāhmaṇānāṃ tṛptikarāḥ sarve svargasya bhāginaḥ