Chapter 16

इति श्रीशिवमहापुराणे विद्येश्वरसंहितायां पञ्चदशोध्यायः Cहप्तेर् 16 ऋषय ऊचुः पार्थिवप्रतिमापूजाविधानं ब्रूहि सत्तम

iti śrīśivamahāpurāṇe vidyeśvarasaṃhitāyāṃ pañcadaśodhyāyaḥ Chapter 16 ṛṣaya ūcuḥ pārthivapratimāpūjāvidhānaṃ brūhi sattama

येन पूजाविधानेन सर्वाभिष्टमवाप्यते

yena pūjāvidhānena sarvābhiṣṭamavāpyate

सूत उवाच सुसाधुपृष्टं युष्माभिः सदा सर्वार्थदायकम्

sūta uvāca susādhupṛṣṭaṃ yuṣmābhiḥ sadā sarvārthadāyakam

सद्यो दुःखस्य शमनं शृणुत प्रब्रवीमि वः

sadyo duḥkhasya śamanaṃ śṛṇuta prabravīmi vaḥ

अपमृत्युहरं कालमृत्योश्चापि विनाशनम्

apamṛtyuharaṃ kālamṛtyoścāpi vināśanam

सद्यः कलत्रपुत्रादिधनधान्यप्रदं द्विजाः

sadyaḥ kalatraputrādidhanadhānyapradaṃ dvijāḥ

अन्नादिभोज्यं वस्त्रादिसर्वमुत्पद्यते यतः

annādibhojyaṃ vastrādisarvamutpadyate yataḥ

ततो मृदादिप्रतिमापूजाभीष्टप्रदा भुवि

tato mṛdādipratimāpūjābhīṣṭapradā bhuvi

पुरुषाणां च नारीणामधिकारोत्र निश्चितम्

puruṣāṇāṃ ca nārīṇāmadhikārotra niścitam

नद्यां तडागे कूपे वा जलांतर्मृदमाहरेत्

nadyāṃ taḍāge kūpe vā jalāṃtarmṛdamāharet

संशोध्य गंधचूर्णेन पेषयित्वा सुमंडपे

saṃśodhya gaṃdhacūrṇena peṣayitvā sumaṃḍape

हस्तेन प्रतिमां कुर्यात्क्षीरेण च सुसंस्कृताम्

hastena pratimāṃ kuryātkṣīreṇa ca susaṃskṛtām

अंगप्रत्यंगकोपेतामायुधैश्च समन्विताम्

aṃgapratyaṃgakopetāmāyudhaiśca samanvitām

पद्मासनस्थितां कृत्वा पूजयेदादरेण हि

padmāsanasthitāṃ kṛtvā pūjayedādareṇa hi

विघ्नेशादित्यविष्णूनामंबायाश्च शिवस्य च

vighneśādityaviṣṇūnāmaṃbāyāśca śivasya ca

शिवस्यशिवलिंगं च सर्वदा पूजयेद्द्विज

śivasyaśivaliṃgaṃ ca sarvadā pūjayeddvija

षोडशैरुपचारैश्च कुर्यात्तत्फलसिद्धये

ṣoḍaśairupacāraiśca kuryāttatphalasiddhaye

पुष्पेण प्रोक्षणं कुर्यादभिषेकं समंत्रकम्

puṣpeṇa prokṣaṇaṃ kuryādabhiṣekaṃ samaṃtrakam

शाल्यन्नेनैव नैवेद्यं सर्वं कुडवमानतः

śālyannenaiva naivedyaṃ sarvaṃ kuḍavamānataḥ

गृहे तु कुडवं ज्ञेयं मानुषे प्रस्थमिष्यते

gṛhe tu kuḍavaṃ jñeyaṃ mānuṣe prasthamiṣyate

दैवे प्रस्थत्रयं योग्यं स्वयंभोः प्रस्थपञ्चकम्

daive prasthatrayaṃ yogyaṃ svayaṃbhoḥ prasthapañcakam

एवं पूर्णफलं विद्यादधिकं वै द्वयं त्रयम्

evaṃ pūrṇaphalaṃ vidyādadhikaṃ vai dvayaṃ trayam

सहस्रपूजया सत्यं सत्यलोकं लभेद्द्विजः

sahasrapūjayā satyaṃ satyalokaṃ labheddvijaḥ

द्वादशांगुलमायामं द्विगुणं च ततो ऽधिकम्

dvādaśāṃgulamāyāmaṃ dviguṇaṃ ca tato 'dhikam

प्रमाणमंगुलस्यैकं तदूर्ध्वं पञ्चकत्रयम्

pramāṇamaṃgulasyaikaṃ tadūrdhvaṃ pañcakatrayam

अयोदारुकृतं पात्रं शिवमित्युच्यते बुधैः

ayodārukṛtaṃ pātraṃ śivamityucyate budhaiḥ

तदष्टभागः प्रस्थः स्यात्तच्चतुःकुडवं मतम्

tadaṣṭabhāgaḥ prasthaḥ syāttaccatuḥkuḍavaṃ matam

दशप्रस्थं शतप्रस्थं सहस्रप्रस्थमेव च

daśaprasthaṃ śataprasthaṃ sahasraprasthameva ca

जलतैलादिगंधानां यथायोग्यं च मानतः

jalatailādigaṃdhānāṃ yathāyogyaṃ ca mānataḥ

मानुषार्षस्वयंभूनां महापूजेति कथ्यते

mānuṣārṣasvayaṃbhūnāṃ mahāpūjeti kathyate

अभिषेकादात्मशुद्धिर्गंधात्पुण्यमवाप्यते

abhiṣekādātmaśuddhirgaṃdhātpuṇyamavāpyate

आयुस्तृप्तिश्च नैवेद्याद्धूपादर्थमवाप्यते

āyustṛptiśca naivedyāddhūpādarthamavāpyate

दीपाज्ज्ञानमवाप्नोति तांबूलाद्भोगमाप्नुयात्

dīpājjñānamavāpnoti tāṃbūlādbhogamāpnuyāt

तस्मात्स्नानादिकं षट्कं प्रयत्नेन प्रसाधयेत्

tasmātsnānādikaṃ ṣaṭkaṃ prayatnena prasādhayet

नमस्कारो जपश्चैव सर्वाभीष्टप्रदावुभौ

namaskāro japaścaiva sarvābhīṣṭapradāvubhau

पूजान्ते च सदाकार्यौ भोगमोक्षार्थिभिर्नरैः

pūjānte ca sadākāryau bhogamokṣārthibhirnaraiḥ

संपूज्य मनसा पूर्वं कुर्यात्तत्तत्सदा नरः

saṃpūjya manasā pūrvaṃ kuryāttattatsadā naraḥ

देवानां पूजया चैव तत्तल्लोकमवाप्नुयात्

devānāṃ pūjayā caiva tattallokamavāpnuyāt

तदवांतरलोके च यथेष्टं भोग्यमाप्यते

tadavāṃtaraloke ca yatheṣṭaṃ bhogyamāpyate

तद्विशेषान्प्रवक्ष्यामि शृणुत श्रद्धया द्विजाः

tadviśeṣānpravakṣyāmi śṛṇuta śraddhayā dvijāḥ

विघ्नेशपूजया सम्यग्भूर्लोके ऽभीष्टमाप्नुयात्

vighneśapūjayā samyagbhūrloke 'bhīṣṭamāpnuyāt

शुक्रवारे चतुर्थ्यां च सिते श्रावणभाद्रके

śukravāre caturthyāṃ ca site śrāvaṇabhādrake

भिषगृक्षे धनुर्मासे विघ्नेशं विधिवद्यजेत्

bhiṣagṛkṣe dhanurmāse vighneśaṃ vidhivadyajet

शतं पूजासहस्रं वा तत्संख्याकदिनैर्व्रजेत्

śataṃ pūjāsahasraṃ vā tatsaṃkhyākadinairvrajet

देवाग्निश्रद्धया नित्यं पुत्रदं चेष्टदं नृणाम्

devāgniśraddhayā nityaṃ putradaṃ ceṣṭadaṃ nṛṇām

सर्वपापप्रशमनं तत्तद्दुरितनाशनम्

sarvapāpapraśamanaṃ tattadduritanāśanam

वारपूजांशिवादीनामात्मशुद्धिप्रदां विदुः

vārapūjāṃśivādīnāmātmaśuddhipradāṃ viduḥ

तीथिनक्षत्रयोगानामाधारं सार्वकामिकम्

tīthinakṣatrayogānāmādhāraṃ sārvakāmikam

तथा बृद्धिक्षयाभावात्पूर्णब्रह्मात्मकं विदुः

tathā bṛddhikṣayābhāvātpūrṇabrahmātmakaṃ viduḥ

उदयादुदयं वारो ब्रह्मप्रभृति कर्मणाम्

udayādudayaṃ vāro brahmaprabhṛti karmaṇām

तिथ्यादौ देवपूजा हि पूर्णभोगप्रदा नृणाम्

tithyādau devapūjā hi pūrṇabhogapradā nṛṇām

पूर्वभागः पित्ःणां तु निशि युक्तः प्रशस्यते

pūrvabhāgaḥ pitḥṇāṃ tu niśi yuktaḥ praśasyate

परभागस्तु देवानां दिवा युक्तः प्रशास्यते

parabhāgastu devānāṃ divā yuktaḥ praśāsyate

उदयव्यापिनी ग्राह्या मध्याह्ने यदि सा तिथिः

udayavyāpinī grāhyā madhyāhne yadi sā tithiḥ

देवकार्ये तथा ग्राह्यास्थिति ऋक्षादिकाः शुभाः

devakārye tathā grāhyāsthiti ṛkṣādikāḥ śubhāḥ

सम्यग्विचार्य वारादीन्कुर्यात्पूजाजपादिकम्

samyagvicārya vārādīnkuryātpūjājapādikam

पूजार्यते ह्यनेनेति वेदेष्वर्थस्य योजना

pūjāryate hyaneneti vedeṣvarthasya yojanā

पूर्णभोगफलसिद्धिश्च जायते तेन कर्मणा

pūrṇabhogaphalasiddhiśca jāyate tena karmaṇā

मनोभावांस्तथा ज्ञानमिष्टभोगार्थयोजनात्

manobhāvāṃstathā jñānamiṣṭabhogārthayojanāt

पूजाशब्दर्थ एवं हि विश्रुतो लोकवेदयोः

pūjāśabdartha evaṃ hi viśruto lokavedayoḥ

नित्यनैमित्तिकं कालात्सद्यः काम्ये स्वनुष्ठिते

nityanaimittikaṃ kālātsadyaḥ kāmye svanuṣṭhite

नित्यं मासं च पक्षं च वर्षं चैव यथाक्रमम्

nityaṃ māsaṃ ca pakṣaṃ ca varṣaṃ caiva yathākramam

तत्तत्कर्मफलप्राप्तिस्तादृक्पापक्षयः क्रमात्

tattatkarmaphalaprāptistādṛkpāpakṣayaḥ kramāt

महागणपतेः पूजा चतुर्थ्यां कृष्णपक्षके

mahāgaṇapateḥ pūjā caturthyāṃ kṛṣṇapakṣake

पक्षपापक्षयकरी पक्षभोगफलप्रदा

pakṣapāpakṣayakarī pakṣabhogaphalapradā

चैत्रे चतुर्थ्यां पूजा च कृता मासफलप्रदा

caitre caturthyāṃ pūjā ca kṛtā māsaphalapradā

वर्षभोगप्रदा ज्ञेया कृता वै सिंहभाद्रके

varṣabhogapradā jñeyā kṛtā vai siṃhabhādrake

श्रवण्यादित्यवारे च सप्तम्यां हस्तभे दिने

śravaṇyādityavāre ca saptamyāṃ hastabhe dine

माघशुक्ले च सप्तम्यामादित्ययजनं चरेत्

māghaśukle ca saptamyāmādityayajanaṃ caret

ज्येष्ठभाद्रकसौम्ये च द्वादश्यां श्रवर्णक्षके

jyeṣṭhabhādrakasaumye ca dvādaśyāṃ śravarṇakṣake

द्वादश्यां विष्णुयजनमिष्टंसंपत्करं विदुः

dvādaśyāṃ viṣṇuyajanamiṣṭaṃsaṃpatkaraṃ viduḥ

श्रावणे विष्णुयजनमिष्टारोग्यप्रदं भवेत्

śrāvaṇe viṣṇuyajanamiṣṭārogyapradaṃ bhavet

गवादीन्द्वादशानर्थान्सांगान्दत्वा तु यत्फलम्

gavādīndvādaśānarthānsāṃgāndatvā tu yatphalam

तत्फलं समवाप्नोति द्वादश्यां विष्णुतर्पणात्

tatphalaṃ samavāpnoti dvādaśyāṃ viṣṇutarpaṇāt

द्वादश्यां द्वादशान्विप्रान्विष्णोर्द्वादशनामतः

dvādaśyāṃ dvādaśānviprānviṣṇordvādaśanāmataḥ

षोडशैरुपचारैश्च यजेत्तत्प्रीतिमाप्नुयात्

ṣoḍaśairupacāraiśca yajettatprītimāpnuyāt

एवं च सर्वदेवानां तत्तद्द्वादशनामकैः

evaṃ ca sarvadevānāṃ tattaddvādaśanāmakaiḥ

द्वादशब्रह्मयजनं तत्तत्प्रीतिकरं भवेत्

dvādaśabrahmayajanaṃ tattatprītikaraṃ bhavet

कर्कटे सोमवारे च नवम्यां मृगशीर्षके

karkaṭe somavāre ca navamyāṃ mṛgaśīrṣake

अंबां यजेद्भूतिकामः सर्वभोगफलप्रदाम्

aṃbāṃ yajedbhūtikāmaḥ sarvabhogaphalapradām

आश्वयुक्छुक्लनवमी सर्वाभीष्टफलप्रदा

āśvayukchuklanavamī sarvābhīṣṭaphalapradā

आदिवारे चतुर्दश्यां कृष्णपक्षे विशेषतः

ādivāre caturdaśyāṃ kṛṣṇapakṣe viśeṣataḥ

आर्द्रायां च महार्द्रायां शिवपूजा विशिष्यते

ārdrāyāṃ ca mahārdrāyāṃ śivapūjā viśiṣyate

माघकृष्णचतुर्दश्यां सर्वाभीष्टफलप्रदा

māghakṛṣṇacaturdaśyāṃ sarvābhīṣṭaphalapradā

आयुष्करी मृत्युहरा सर्वसिद्धिकरी नृणाम्

āyuṣkarī mṛtyuharā sarvasiddhikarī nṛṇām

ज्येष्ठमासे महार्द्रायां चतुर्दशीदिनेपि च

jyeṣṭhamāse mahārdrāyāṃ caturdaśīdinepi ca

मार्गशीर्षार्द्रकायां वा षोडशैरुपचारकैः

mārgaśīrṣārdrakāyāṃ vā ṣoḍaśairupacārakaiḥ

तत्तन्मूर्तिशिवं पूज्य तस्य वै पाददर्शनम्

tattanmūrtiśivaṃ pūjya tasya vai pādadarśanam

शिवस्य यजनं ज्ञेयं भोगमोक्षप्रदं नृणाम्

śivasya yajanaṃ jñeyaṃ bhogamokṣapradaṃ nṛṇām

वारादिदेवयजनं कार्तिके हि विशिष्यते

vārādidevayajanaṃ kārtike hi viśiṣyate

कार्तिके मासि संप्राप्ते सर्वान्देवान्यजेद्बुधः

kārtike māsi saṃprāpte sarvāndevānyajedbudhaḥ

दानेन तपसा होमैर्जपेन नियमेन च

dānena tapasā homairjapena niyamena ca

षोडशैरुपचारैश्च प्रतिमा विप्रमंत्रकैः

ṣoḍaśairupacāraiśca pratimā vipramaṃtrakaiḥ

ब्राह्मणानां भोजनेन निष्कामार्तिकरो भवेत्

brāhmaṇānāṃ bhojanena niṣkāmārtikaro bhavet

कार्तिके देवयजनं सर्वभोगप्रदं भवेत्

kārtike devayajanaṃ sarvabhogapradaṃ bhavet

व्याधीनां हरणं चैव भवेद्भूतग्रहक्षयः

vyādhīnāṃ haraṇaṃ caiva bhavedbhūtagrahakṣayaḥ

कार्तिकादित्यवारेषु नृणामादित्यपूजनात्

kārtikādityavāreṣu nṛṇāmādityapūjanāt

तैलकार्पासदानात्तु भवेत्कुष्ठादिसंक्षयः

tailakārpāsadānāttu bhavetkuṣṭhādisaṃkṣayaḥ

हरीतकीमरीचीनां वस्त्रक्षीरादिदानतः

harītakīmarīcīnāṃ vastrakṣīrādidānataḥ

ब्रह्मप्रतिष्ठया चैव क्षयरोगक्षयो भवेत्

brahmapratiṣṭhayā caiva kṣayarogakṣayo bhavet

दीपसर्षपदानाच्च अपस्मारक्षयो भवेत्

dīpasarṣapadānācca apasmārakṣayo bhavet

कृत्तिकासोमवारेषु शिवस्य यजनं नृणाम्

kṛttikāsomavāreṣu śivasya yajanaṃ nṛṇām

महादारिद्र्यशमनं सर्वसंपत्करं भवेत्

mahādāridryaśamanaṃ sarvasaṃpatkaraṃ bhavet

गृहक्षेत्रादिदानाच्च गृहोपकरणादिना

gṛhakṣetrādidānācca gṛhopakaraṇādinā

कृत्तिकाभौमवारेषु स्कंदस्य यजनान्नृणाम्

kṛttikābhaumavāreṣu skaṃdasya yajanānnṛṇām

दीपघंटादिदानाद्वै वाक्सिद्धिरचिराद्भवेत्

dīpaghaṃṭādidānādvai vāksiddhiracirādbhavet

कृत्तिकासौम्यवारेषु विष्णोर्वै यजनं नृणाम्

kṛttikāsaumyavāreṣu viṣṇorvai yajanaṃ nṛṇām

दध्योदनस्य दानं च सत्संतानकरं भवेत्

dadhyodanasya dānaṃ ca satsaṃtānakaraṃ bhavet

कृतिकागुरुवारेषु ब्रह्मणो यजनाद्धनैः

kṛtikāguruvāreṣu brahmaṇo yajanāddhanaiḥ

मधुस्वर्णाज्यदानेन भोगवृद्धिर्भवेन्नृणाम्

madhusvarṇājyadānena bhogavṛddhirbhavennṛṇām

कृत्तिकाशुक्रवारेषु गजकोमेडयाजनात् 1

kṛttikāśukravāreṣu gajakomeḍayājanāt 1

गंधपुष्पान्नदानेन भोग्यवृद्धिर्भवेन्नृणाम्

gaṃdhapuṣpānnadānena bhogyavṛddhirbhavennṛṇām

वंध्या सुपुत्रं लभते स्वर्णरौप्यादिदानतः

vaṃdhyā suputraṃ labhate svarṇaraupyādidānataḥ

कृत्तिकाशनिवारेषु दिक्पालानां च वंदनम्

kṛttikāśanivāreṣu dikpālānāṃ ca vaṃdanam

दिग्गजानां च नागानां सेतुपानां च पूजनम्

diggajānāṃ ca nāgānāṃ setupānāṃ ca pūjanam

गजकोमेडो गजवक्त्रः त्र्यंबकस्य च रुद्रस्य विष्णोः पापहरस्य च

gajakomeḍo gajavaktraḥ tryaṃbakasya ca rudrasya viṣṇoḥ pāpaharasya ca

ज्ञानदं ब्रह्मणश्चैव धन्वंतर्यश्विनोस्तथा

jñānadaṃ brahmaṇaścaiva dhanvaṃtaryaśvinostathā

रोगापमृत्युहरणं तत्कालव्याधिशांतिदम्

rogāpamṛtyuharaṇaṃ tatkālavyādhiśāṃtidam

लवणायसतैलानां माषादीनां च दानतः

lavaṇāyasatailānāṃ māṣādīnāṃ ca dānataḥ

त्रिकटुफलगंधानां जलादीनां च दानतः

trikaṭuphalagaṃdhānāṃ jalādīnāṃ ca dānataḥ

द्रवाणां कठिनानां च प्रस्थेन पलमानतः

dravāṇāṃ kaṭhinānāṃ ca prasthena palamānataḥ

स्वर्गप्राप्तिर्धनुर्मासे ह्युषःकाले च पूजनम्

svargaprāptirdhanurmāse hyuṣaḥkāle ca pūjanam

शिवादीनां च सर्वेषां क्रमाद्वै सर्वसिद्धये

śivādīnāṃ ca sarveṣāṃ kramādvai sarvasiddhaye

शाल्यन्नस्य हविष्यस्य नैवेद्यं शस्तमुच्यते

śālyannasya haviṣyasya naivedyaṃ śastamucyate

विविधान्नस्य नैवेद्यं धनुर्मासे विशिष्यते

vividhānnasya naivedyaṃ dhanurmāse viśiṣyate

मार्गशीर्षे ऽन्नदस्यैव सर्वमिष्टफलं भवेत्

mārgaśīrṣe 'nnadasyaiva sarvamiṣṭaphalaṃ bhavet

पापक्षयं चेष्टसिद्धिं चारोग्यं धर्ममेव च

pāpakṣayaṃ ceṣṭasiddhiṃ cārogyaṃ dharmameva ca

सम्यग्वेदपरिज्ञानं सदनुष्ठानमेव च

samyagvedaparijñānaṃ sadanuṣṭhānameva ca

इहामुत्र महाभोगानंते योगं च शाश्वतम्

ihāmutra mahābhogānaṃte yogaṃ ca śāśvatam

वेदांतज्ञानसिद्धिं च मार्गशीर्षान्नदो लभेत्

vedāṃtajñānasiddhiṃ ca mārgaśīrṣānnado labhet

मार्गशीर्षे ह्युषःकाले दिनत्रयमथापि वा

mārgaśīrṣe hyuṣaḥkāle dinatrayamathāpi vā

यजेद्देवान्भोगकामो नाधनुर्मासिको भवेत्

yajeddevānbhogakāmo nādhanurmāsiko bhavet

यावत्संगवकालं तु धनुर्मासो विधीयते

yāvatsaṃgavakālaṃ tu dhanurmāso vidhīyate

धनुर्मासे निराहारो मासमात्रं जितेंद्रियः

dhanurmāse nirāhāro māsamātraṃ jiteṃdriyaḥ

आमध्याह्नजपेद्विप्रो गायत्रीं वेदमातरम्

āmadhyāhnajapedvipro gāyatrīṃ vedamātaram

पञ्चाक्षरादिकान्मंत्रान्पश्चादासप्तिकं जपेत्

pañcākṣarādikānmaṃtrānpaścādāsaptikaṃ japet

ज्ञानं लब्ध्वा च देहांते विप्रो मुक्तिमवाप्नुयात्

jñānaṃ labdhvā ca dehāṃte vipro muktimavāpnuyāt

अन्येषां नरनारीणां त्रिःस्नानेन जपेन च

anyeṣāṃ naranārīṇāṃ triḥsnānena japena ca

सदा पञ्चाक्षरस्यैव विशुद्धं ज्ञानमाप्यते

sadā pañcākṣarasyaiva viśuddhaṃ jñānamāpyate

इष्टमन्त्रान्सदाजप्त्वा महापापक्षयं लभेत्

iṣṭamantrānsadājaptvā mahāpāpakṣayaṃ labhet

धनुर्मासे विशेषेण महानैवेद्यमाचरेत्

dhanurmāse viśeṣeṇa mahānaivedyamācaret

शालितंडुलभारेण मरीचप्रस्थकेन च

śālitaṃḍulabhāreṇa marīcaprasthakena ca

गणनाद्द्वादशं सर्वं मध्वाज्यकुडवेन हि

gaṇanāddvādaśaṃ sarvaṃ madhvājyakuḍavena hi

द्रोणयुक्तेन मुद्गेन द्वादशव्यंजनेन च

droṇayuktena mudgena dvādaśavyaṃjanena ca

घृतपक्वैरपूपैश्च मोदकैः शालिकादिभिः

ghṛtapakvairapūpaiśca modakaiḥ śālikādibhiḥ

द्वादशैश्च दधिक्षीरैर्द्वादशप्रस्थकेन च

dvādaśaiśca dadhikṣīrairdvādaśaprasthakena ca

नारिकेलफलादीनां तथा गणनया सह

nārikelaphalādīnāṃ tathā gaṇanayā saha

द्वादशक्रमुकैर्युक्तं षट्त्रिंशत्पत्रकैर्युतम्

dvādaśakramukairyuktaṃ ṣaṭtriṃśatpatrakairyutam

कर्पूरखुरचूर्णेन पञ्चसौगंधिकैर्युतम्

karpūrakhuracūrṇena pañcasaugaṃdhikairyutam

तांबूलयुक्तं तु यदा महानैवेद्यलक्षणम्

tāṃbūlayuktaṃ tu yadā mahānaivedyalakṣaṇam

महानैवेद्यमेतद्वै देवतार्पणपूर्वकम्

mahānaivedyametadvai devatārpaṇapūrvakam

वर्णानुक्रमपूर्वेण तद्भक्तेभ्यः प्रदापयेत्

varṇānukramapūrveṇa tadbhaktebhyaḥ pradāpayet

एवं चौदननैवेद्याद्भूमौ राष्ट्रपतिर्भवेत्

evaṃ caudananaivedyādbhūmau rāṣṭrapatirbhavet

महानैवेद्यदानेन नरः स्वर्गमवाप्नुयात्

mahānaivedyadānena naraḥ svargamavāpnuyāt

महानैवेद्यदानेन सहस्रेण द्विजर्षभाः

mahānaivedyadānena sahasreṇa dvijarṣabhāḥ

सत्यलोके च तल्लोके पूर्णमायुरवाप्नुयात्

satyaloke ca talloke pūrṇamāyuravāpnuyāt

सहस्राणां च त्रिंशत्या महानैवेद्यदानतः

sahasrāṇāṃ ca triṃśatyā mahānaivedyadānataḥ

तदूर्ध्वलोकमाप्यैव न पुनर्जन्मभाग्भवेत्

tadūrdhvalokamāpyaiva na punarjanmabhāgbhavet

सहस्राणां च षट्त्रिंशज्जन्म नैवेद्यमीरितम्

sahasrāṇāṃ ca ṣaṭtriṃśajjanma naivedyamīritam

तावन्नैवेद्यदानं तु महापूर्णं तदुच्यते

tāvannaivedyadānaṃ tu mahāpūrṇaṃ taducyate

महापूर्णस्य नैवेद्यं जन्मनैवेद्यमिष्यते

mahāpūrṇasya naivedyaṃ janmanaivedyamiṣyate

जन्मनैवेद्यदानेन पुनर्जन्म न विद्यते

janmanaivedyadānena punarjanma na vidyate

ऊर्जे मासि दिने पुण्ये जन्म नैवेद्यमाचरेत्

ūrje māsi dine puṇye janma naivedyamācaret

संक्रांतिपातजन्मर्क्षपौर्णमास्यादिसंयुते

saṃkrāṃtipātajanmarkṣapaurṇamāsyādisaṃyute

अब्दजन्मदिने कुर्याज्जन्मनैवेद्यमुत्तमम्

abdajanmadine kuryājjanmanaivedyamuttamam

मासांतरेषु जन्मर्क्षपूर्णयोगदिनेपि च

māsāṃtareṣu janmarkṣapūrṇayogadinepi ca

मेलनेचशनेर्वापितावत्साहस्रमाचरेत्

melanecaśanervāpitāvatsāhasramācaret

जन्मनैवेद्यदानेनजन्मार्पणफलंलभेत्

janmanaivedyadānenajanmārpaṇaphalaṃlabhet

जन्मार्पणाच्छिवः प्रीतिःस्वसायुज्यंददातिहि

janmārpaṇācchivaḥ prītiḥsvasāyujyaṃdadātihi

इदंतज्जन्मनैवेद्यंशिवस्यैवप्रदापयेत्

idaṃtajjanmanaivedyaṃśivasyaivapradāpayet

योनिलिंगस्वरूपेणशिवोजन्मानिरूपकः

yoniliṃgasvarūpeṇaśivojanmānirūpakaḥ

तस्माज्जन्मनिवृत्त्यर्थंजन्म पूजा शिवस्य हि

tasmājjanmanivṛttyarthaṃjanma pūjā śivasya hi

बिंदुनादात्मकंसर्वंजगत्स्थावरजंगमम्

biṃdunādātmakaṃsarvaṃjagatsthāvarajaṃgamam

बिंदुःशक्तिःशिवोनादःशिवशक्त्यात्मकंजगत्

biṃduḥśaktiḥśivonādaḥśivaśaktyātmakaṃjagat

नादाधारमिदंबिंदुर्बिंद्वाधारमिदं जगत्

nādādhāramidaṃbiṃdurbiṃdvādhāramidaṃ jagat

जगदाधारभूतौहिबिंदुनादौ व्यवस्थितौ

jagadādhārabhūtauhibiṃdunādau vyavasthitau

विन्दुनादयुतंसर्वंसकलीकरणंभवेत्

vindunādayutaṃsarvaṃsakalīkaraṇaṃbhavet

सकलीकरणाज्जन्मजगत्प्राप्नोत्यसंशयः

sakalīkaraṇājjanmajagatprāpnotyasaṃśayaḥ

बिंदुनादात्मकंलिंगंजगत्कारणमुच्यते

biṃdunādātmakaṃliṃgaṃjagatkāraṇamucyate

बिंदुर्देर्वीशिवोनादःशिवलिंगंतुकथ्यते

biṃdurdervīśivonādaḥśivaliṃgaṃtukathyate

तस्माज्जन्मनिवृत्त्यर्थंशिवलिंगंप्रपूजयेत्

tasmājjanmanivṛttyarthaṃśivaliṃgaṃprapūjayet

मातादेवीबिंदुरूपानादरूपः शिवः पिता

mātādevībiṃdurūpānādarūpaḥ śivaḥ pitā

पूजिताभ्यांपितृभ्यांतुपरमानंद एव हि

pūjitābhyāṃpitṛbhyāṃtuparamānaṃda eva hi

परमानंदलाभार्थंशिवलिंगंप्रपूजयेत्

paramānaṃdalābhārthaṃśivaliṃgaṃprapūjayet

सादेवीजगतांमातासशिवोजगतः पिता

sādevījagatāṃmātāsaśivojagataḥ pitā

पित्रोः शुश्रूषकेनित्यंकृपाधिक्यं हि वर्धते

pitroḥ śuśrūṣakenityaṃkṛpādhikyaṃ hi vardhate

कृपयांतर्गतैश्वर्यंपूजकस्यददातिहि

kṛpayāṃtargataiśvaryaṃpūjakasyadadātihi

तस्मादंतर्गतानंदलाभार्थंमुनिपुंगवाः

tasmādaṃtargatānaṃdalābhārthaṃmunipuṃgavāḥ

पितृमातृस्वरूपेणशिवलिंगंप्रपूजयेत्

pitṛmātṛsvarūpeṇaśivaliṃgaṃprapūjayet

भर्गः पुरुषरूपो हि भर्गाप्रकृतिरुच्यते

bhargaḥ puruṣarūpo hi bhargāprakṛtirucyate

अव्यक्तांतरधिष्ठानं गर्भः पुरुष उच्यते

avyaktāṃtaradhiṣṭhānaṃ garbhaḥ puruṣa ucyate

सुव्यक्तांतरधिष्ठानंगर्भः प्रकृतिरुच्यते

suvyaktāṃtaradhiṣṭhānaṃgarbhaḥ prakṛtirucyate

पुरुषत्वादिगर्भोहिगर्भवाञ्जनकोयतः

puruṣatvādigarbhohigarbhavāñjanakoyataḥ

पुरुषात्प्रकृतोयुक्तंप्रथमंजन्मकथ्यते

puruṣātprakṛtoyuktaṃprathamaṃjanmakathyate

प्रकृतेर्व्यक्ततांयातंद्वितीयं जन्म कथ्यते

prakṛtervyaktatāṃyātaṃdvitīyaṃ janma kathyate

जन्मजंतुर्मृत्युजन्म पुरुषात्प्रतिपद्यते

janmajaṃturmṛtyujanma puruṣātpratipadyate

अन्यतोभाव्यते ऽवश्यंमाययाजन्मकथ्यते

anyatobhāvyate 'vaśyaṃmāyayājanmakathyate

जीर्यतेजन्मकालाद्यत्तस्माज्जीव इति स्मृतः

jīryatejanmakālādyattasmājjīva iti smṛtaḥ

जन्मतेतन्यते पाशैर्जीवशब्दार्थ एव हि

janmatetanyate pāśairjīvaśabdārtha eva hi

जन्मपाशनिवृत्त्यर्थंजन्मलिंगंप्रपूजयेत्

janmapāśanivṛttyarthaṃjanmaliṃgaṃprapūjayet

भं वृद्धिं गच्छतीत्यर्थाद्भगःप्रकृतिरुच्यते

bhaṃ vṛddhiṃ gacchatītyarthādbhagaḥprakṛtirucyate

प्राकृतैः शब्दमात्राद्यैः प्राकृतेंद्रियभोजनात्

prākṛtaiḥ śabdamātrādyaiḥ prākṛteṃdriyabhojanāt

भगस्येदं भोगमिति शब्दार्थो मुख्यतः श्रुतः

bhagasyedaṃ bhogamiti śabdārtho mukhyataḥ śrutaḥ

मुख्यो भगस्तु प्रकृतिर्भगवाञ्छिव उच्यते

mukhyo bhagastu prakṛtirbhagavāñchiva ucyate

भगवान्भोगदाताहिना ऽन्योभोगप्रदायकः

bhagavānbhogadātāhinā 'nyobhogapradāyakaḥ

भगस्वामीचभगवान्भर्ग इत्युच्यतेबुधैः

bhagasvāmīcabhagavānbharga ityucyatebudhaiḥ

भगेनसहितंलिंगं भगंलिंगेनसंयुतम्

bhagenasahitaṃliṃgaṃ bhagaṃliṃgenasaṃyutam

इहामुत्रचभोगार्थंनित्यभोगार्थमेव च

ihāmutracabhogārthaṃnityabhogārthameva ca

भगवंतंमहादेवं शिवलिंगंप्रपूजयेत्

bhagavaṃtaṃmahādevaṃ śivaliṃgaṃprapūjayet

लोकप्रसवितासूर्यस्तच्चिह्नं प्रसवाद्भवेत्

lokaprasavitāsūryastaccihnaṃ prasavādbhavet

लिंगेप्रसूतिकर्तारंलिंगिनंपुरुषोयजेत् ॥ Śइव्P_1,16. 106अब्। लिंगार्थगमकंचिह्नंलिंगमित्यभिधीयते

liṃgeprasūtikartāraṃliṃginaṃpuruṣoyajet // ŚivP_1,16. 106ab/ liṃgārthagamakaṃcihnaṃliṃgamityabhidhīyate

लिंगमर्थंहिपुरुषं शिवंगमयतीत्यदः

liṃgamarthaṃhipuruṣaṃ śivaṃgamayatītyadaḥ

शिवशक्त्योश्चचिह्नस्यमेलनंलिंगमुच्यते

śivaśaktyoścacihnasyamelanaṃliṃgamucyate

स्वचिह्नपूजनात्प्रीतश्चिह्नकार्यं न वीयते

svacihnapūjanātprītaścihnakāryaṃ na vīyate

चिह्नकार्यंतुजन्मादिजन्माद्यंविनिवर्तते

cihnakāryaṃtujanmādijanmādyaṃvinivartate

प्राकृतैः पुरुषैश्चापिबाह्याभ्यंतरसंभवैः

prākṛtaiḥ puruṣaiścāpibāhyābhyaṃtarasaṃbhavaiḥ

षोडशैरुपचारैश्च शिवलिंगंप्रपूजयेत्

ṣoḍaśairupacāraiśca śivaliṃgaṃprapūjayet

एवमादित्यवारेहिपूजाजन्मनिवर्तिका

evamādityavārehipūjājanmanivartikā

आदिवारेमहालिंगंप्रणवेनैवपूजयेत्

ādivāremahāliṃgaṃpraṇavenaivapūjayet

आदिवारे पञ्चगव्यैरभिषेको विशिष्यते

ādivāre pañcagavyairabhiṣeko viśiṣyate

गोमयंगोजलंक्षीरंदध्याज्यं पञ्चगव्यकम्

gomayaṃgojalaṃkṣīraṃdadhyājyaṃ pañcagavyakam

क्षीराद्यंचपृथक्च्चैवमधुनाचेक्षुसारकैः

kṣīrādyaṃcapṛthakccaivamadhunācekṣusārakaiḥ

गव्यक्षीरान्ननैवेद्यंप्रणवेनैवकारयेत्

gavyakṣīrānnanaivedyaṃpraṇavenaivakārayet

प्रणवंध्वनिलिंगंतुनादलिंगंस्वयंभुवः

praṇavaṃdhvaniliṃgaṃtunādaliṃgaṃsvayaṃbhuvaḥ

बिंदुलिंगं तु यंत्रंस्यान्मकारंतुप्रतिष्ठितम्

biṃduliṃgaṃ tu yaṃtraṃsyānmakāraṃtupratiṣṭhitam

उकारंचरलिंगंस्यादकारंगुरुविग्रहम्

ukāraṃcaraliṃgaṃsyādakāraṃguruvigraham

षड्लिंगपूजयानित्यंजीवन्मुक्तोनसंशयः

ṣaḍliṃgapūjayānityaṃjīvanmuktonasaṃśayaḥ

शिवस्यभक्त्यापूजा हि जन्ममुक्तिकरीनृणाम्

śivasyabhaktyāpūjā hi janmamuktikarīnṛṇām

रुद्राक्षधारणात्पादमर्धं वैभूतिधारणात्

rudrākṣadhāraṇātpādamardhaṃ vaibhūtidhāraṇāt

त्रिपादं मंत्रजाप्याच्च पूजया पूर्णभक्तिमान्

tripādaṃ maṃtrajāpyācca pūjayā pūrṇabhaktimān

शिवलिंगं च भक्तं च पूज्य मोक्षं लभेन्नरः

śivaliṃgaṃ ca bhaktaṃ ca pūjya mokṣaṃ labhennaraḥ

य इमं पठते ऽध्यायं शृणुयाद्वा समाहितः

ya imaṃ paṭhate 'dhyāyaṃ śṛṇuyādvā samāhitaḥ

तस्यैव शिवभक्तिश्च वर्धतेसुदृढा द्विजाः

tasyaiva śivabhaktiśca vardhatesudṛḍhā dvijāḥ