ओं इति श्रीशिवमहापुराणे सप्तम्यां वायवीयसंहितायामुत्तरखंडे साधकसंस्कारमन्त्रमाहात्म्यं नामैकोनविंशो ऽध्यायः Cहप्तेर् 20 उपमन्युरुवाच अथैवं संस्कृतं शिष्यं कृतपाशुपतव्रतम्
oṃ iti śrīśivamahāpurāṇe saptamyāṃ vāyavīyasaṃhitāyāmuttarakhaṃḍe sādhakasaṃskāramantramāhātmyaṃ nāmaikonaviṃśo 'dhyāyaḥ Chapter 20 upamanyuruvāca athaivaṃ saṃskṛtaṃ śiṣyaṃ kṛtapāśupatavratam
आचार्यत्वे ऽभिषिंचेत तद्योगत्वेन चान्यथा
ācāryatve 'bhiṣiṃceta tadyogatvena cānyathā
मण्डलं पूर्ववत्कृत्त्वा संपूज्य परमेश्वरम्
maṇḍalaṃ pūrvavatkṛttvā saṃpūjya parameśvaram
स्थापयत्पञ्चकलशान्दिक्षु मध्ये च पूर्ववत्
sthāpayatpañcakalaśāndikṣu madhye ca pūrvavat
निवृत्तिं पुरतो न्यस्य प्रतिष्ठां पश्चिमे घटे
nivṛttiṃ purato nyasya pratiṣṭhāṃ paścime ghaṭe
विद्यां दक्षिणतः शांतिमुत्तरे मध्यतः पराम्
vidyāṃ dakṣiṇataḥ śāṃtimuttare madhyataḥ parām
कृत्वा रक्षादिकं तत्र बद्ध्वा मुद्रां च धैनवीम्
kṛtvā rakṣādikaṃ tatra baddhvā mudrāṃ ca dhainavīm
अभिमंत्र्य घटान्हुत्वा पूर्णांतं च यथा पुरा
abhimaṃtrya ghaṭānhutvā pūrṇāṃtaṃ ca yathā purā
प्रवेश्य मंडले शिष्यमनुष्णीषं च देशिकः
praveśya maṃḍale śiṣyamanuṣṇīṣaṃ ca deśikaḥ
तर्पणाद्यं तु मंत्राणां कुर्यात्पूर्वावसानकम्
tarpaṇādyaṃ tu maṃtrāṇāṃ kuryātpūrvāvasānakam
ततः संपूज्य देवेशमनुज्ञाप्य च पूर्ववत्
tataḥ saṃpūjya deveśamanujñāpya ca pūrvavat
अभिषेकाय तं शिष्यमासनं त्वधिरोहयेत्
abhiṣekāya taṃ śiṣyamāsanaṃ tvadhirohayet
सकलीकृत्य तं पश्चात्कलापञ्चकरूपिणम्
sakalīkṛtya taṃ paścātkalāpañcakarūpiṇam
न्यस्तमंत्रतनुं बद्ध्वा शिवं शिष्यं समर्पयेत्
nyastamaṃtratanuṃ baddhvā śivaṃ śiṣyaṃ samarpayet
ततो निवृत्तिकुंभादिघटानुद्धृत्य वै क्रमात्
tato nivṛttikuṃbhādighaṭānuddhṛtya vai kramāt
मध्यमान्ताच्छिवेनैव शिष्यं तमभिषेचयत्
madhyamāntācchivenaiva śiṣyaṃ tamabhiṣecayat
शिवहस्तं समर्प्याथ शिशोः शिरसि देशिकः
śivahastaṃ samarpyātha śiśoḥ śirasi deśikaḥ
शिवभावसमापन्नः शिवाचार्यं तमादिशेत्
śivabhāvasamāpannaḥ śivācāryaṃ tamādiśet
अथालंकृत्य तं देवमाराध्य शिवमण्डले
athālaṃkṛtya taṃ devamārādhya śivamaṇḍale
शतमष्टोत्तरं हुत्वा दद्यात्पूर्णाहुतिं ततः
śatamaṣṭottaraṃ hutvā dadyātpūrṇāhutiṃ tataḥ
पुनः सम्पूज्य देवेशं प्रणम्य भुवि दंडवत्
punaḥ sampūjya deveśaṃ praṇamya bhuvi daṃḍavat
शिरस्यंजलिमाधाय शिवं विज्ञापयेद्गुरुः
śirasyaṃjalimādhāya śivaṃ vijñāpayedguruḥ
भगवंस्त्वत्प्रसादेन देशिको.यं मया कृतः
bhagavaṃstvatprasādena deśiko.yaṃ mayā kṛtaḥ
अनुगृह्य त्वया देव दिव्याज्ञास्मै प्रदीयताम्
anugṛhya tvayā deva divyājñāsmai pradīyatām
एवं विज्ञाप्य शिष्येण सह भूयः प्रणम्य च
evaṃ vijñāpya śiṣyeṇa saha bhūyaḥ praṇamya ca
568ब् शिवं शिवागमं दिव्यं पूजयेच्छिववद्गुरुः
568b śivaṃ śivāgamaṃ divyaṃ pūjayecchivavadguruḥ
पुनः शिवमनुज्ञाप्य शिवज्ञानस्य पुस्तकम्
punaḥ śivamanujñāpya śivajñānasya pustakam
उभाभ्यामथ पाणिभ्यां दद्याच्छिष्याय देशिकः
ubhābhyāmatha pāṇibhyāṃ dadyācchiṣyāya deśikaḥ
स ताम्मूर्ध्नि समाधाय विद्यां विद्यासनोपरि
sa tāmmūrdhni samādhāya vidyāṃ vidyāsanopari
अधिरोप्य यथान्यायमभिवंद्य समर्चयेत्
adhiropya yathānyāyamabhivaṃdya samarcayet
अथ तस्मै गुरुर्दद्याद्राजोपकरणान्यपि
atha tasmai gururdadyādrājopakaraṇānyapi
आचार्यपदवीं प्राप्तो राज्यं चापि यतो ऽर्हति
ācāryapadavīṃ prāpto rājyaṃ cāpi yato 'rhati
अथानुशासनं कुर्यात्पूर्वैराचरितं यथा
athānuśāsanaṃ kuryātpūrvairācaritaṃ yathā
यथा च शिवशास्त्रोक्तं यथा लोकेषु पूज्यते
yathā ca śivaśāstroktaṃ yathā lokeṣu pūjyate
शिष्यान्परिक्ष्य यत्नेन शिवशास्त्रोक्तलक्षणैः
śiṣyānparikṣya yatnena śivaśāstroktalakṣaṇaiḥ
संस्कृत्य च शिवज्ञानं तेभ्यो दद्याच्च देशिकः
saṃskṛtya ca śivajñānaṃ tebhyo dadyācca deśikaḥ
एवं सर्वमनायासं शौचं क्षांतिं दयां तथा
evaṃ sarvamanāyāsaṃ śaucaṃ kṣāṃtiṃ dayāṃ tathā
अस्पृहामप्यसूयां च यत्नेन च विभावयेत्
aspṛhāmapyasūyāṃ ca yatnena ca vibhāvayet
इत्थमादिश्य तं शिष्यं शिवमुद्वास्य मंडलात्
itthamādiśya taṃ śiṣyaṃ śivamudvāsya maṃḍalāt
शिवकुंभानलादींश्च सदस्यानपि पूजयेत्
śivakuṃbhānalādīṃśca sadasyānapi pūjayet
युगपद्वाथ संस्कारान्कुर्वीत सगणो गुरुः
yugapadvātha saṃskārānkurvīta sagaṇo guruḥ
तत्र यत्र द्वयं वापि प्रयोगस्योपदिश्यते
tatra yatra dvayaṃ vāpi prayogasyopadiśyate
तदादावेव कलशान्कल्पयेदध्वशुद्धिवत्
tadādāveva kalaśānkalpayedadhvaśuddhivat
कृत्वा समयसंस्कारमभिषेकं विनाखिलम्
kṛtvā samayasaṃskāramabhiṣekaṃ vinākhilam
समभ्यर्च्य शिवं भूयः कृत्वा चाध्वविशोधनम्
samabhyarcya śivaṃ bhūyaḥ kṛtvā cādhvaviśodhanam
तस्मिन्परिसमाप्ते तु पुनर्देवं प्रपूजयेत्
tasminparisamāpte tu punardevaṃ prapūjayet
हुत्वा मंत्रन्तु संतर्प्य संदीप्याशास्य चेश्वरम्
hutvā maṃtrantu saṃtarpya saṃdīpyāśāsya ceśvaram
समर्प्य मंत्रं शिष्यस्य पाणौ शेषं समापयेत्
samarpya maṃtraṃ śiṣyasya pāṇau śeṣaṃ samāpayet
अथवा मंत्रसंस्कारमनुचिंत्याखिलं क्रमात्
athavā maṃtrasaṃskāramanuciṃtyākhilaṃ kramāt
अध्वशुद्धिं गुरुः कुर्यादभिषेकावसानिकम्
adhvaśuddhiṃ guruḥ kuryādabhiṣekāvasānikam
तत्र यः शान्त्यतीतादिकलासु विहितो विधिः
tatra yaḥ śāntyatītādikalāsu vihito vidhiḥ
स सर्वो ऽपि विधातव्यस्तत्त्वत्रयविशोधने
sa sarvo 'pi vidhātavyastattvatrayaviśodhane
शिवविद्यात्मतत्त्वाख्यं तत्त्वत्रयमुदाहृतम्
śivavidyātmatattvākhyaṃ tattvatrayamudāhṛtam
शक्तौ शिवस्ततो विद्यात्तस्यास्त्वात्मा समुद्बभौ
śaktau śivastato vidyāttasyāstvātmā samudbabhau
शिवेन शांत्यतीताध्वा व्याप्तस्तदपरः परः
śivena śāṃtyatītādhvā vyāptastadaparaḥ paraḥ
विद्यया परिशिष्टो ऽध्वा ह्यात्मना निखिलः क्रमात्
vidyayā pariśiṣṭo 'dhvā hyātmanā nikhilaḥ kramāt
दुर्लभं शांभवं मत्वा मंत्रमूलं मनीषिणः
durlabhaṃ śāṃbhavaṃ matvā maṃtramūlaṃ manīṣiṇaḥ
शाक्तं शंसीत संस्कारं शिवशास्त्रार्थपारगाः
śāktaṃ śaṃsīta saṃskāraṃ śivaśāstrārthapāragāḥ
इति ते सर्वमाख्यातं संस्काराख्यस्य कर्मणः
iti te sarvamākhyātaṃ saṃskārākhyasya karmaṇaḥ
चातुर्विध्यमिदं कृष्ण किं भूय श्रोतुमिच्छसि
cāturvidhyamidaṃ kṛṣṇa kiṃ bhūya śrotumicchasi