ओं इति श्रीशिवमहापुराणे सप्तम्यां वायवीयसंहितायामुत्तरखण्डे शिवशास्त्रोक्तपूजनवर्णनं नाम पञ्चविंशो ऽध्यायः Cहप्तेर् 26 उपमन्युरुवाच ब्रह्मघ्नो वा सुरापो वा स्तेयीवा गुरुतल्पगः
oṃ iti śrīśivamahāpurāṇe saptamyāṃ vāyavīyasaṃhitāyāmuttarakhaṇḍe śivaśāstroktapūjanavarṇanaṃ nāma pañcaviṃśo 'dhyāyaḥ Chapter 26 upamanyuruvāca brahmaghno vā surāpo vā steyīvā gurutalpagaḥ
मातृहा पितृहा वापि वीरहा भ्रूणहापि वा
mātṛhā pitṛhā vāpi vīrahā bhrūṇahāpi vā
संपूज्यामन्त्रकं भक्त्या शिवं परमकारणम्
saṃpūjyāmantrakaṃ bhaktyā śivaṃ paramakāraṇam
तैस्तैः पापैः प्रमुच्येत वर्षैर्द्वादशभिः क्रमात्
taistaiḥ pāpaiḥ pramucyeta varṣairdvādaśabhiḥ kramāt
तस्मात्सर्वप्रयत्नेन पतितो ऽपि यजेच्छिवम्
tasmātsarvaprayatnena patito 'pi yajecchivam
भक्तश्चेन्नापरः कश्चिद्भिक्षाहारो जितेंद्रियः
bhaktaścennāparaḥ kaścidbhikṣāhāro jiteṃdriyaḥ
कृत्वापि सुमहत्पापं भक्त्या पञ्चाक्षरेण तु
kṛtvāpi sumahatpāpaṃ bhaktyā pañcākṣareṇa tu
पूजयेद्यदि देवेशं तस्मात्पापात्प्रमुच्यते
pūjayedyadi deveśaṃ tasmātpāpātpramucyate
अब्भक्षा वायुभक्षाश्च ये चान्ये व्रतकर्शिताः
abbhakṣā vāyubhakṣāśca ye cānye vratakarśitāḥ
तेषामेतैर्व्रतैर्नास्ति शिवलोकसमागमः
teṣāmetairvratairnāsti śivalokasamāgamaḥ
भक्त्या पञ्चाक्षरेणैव यः शिवं सकृदर्चयेत्
bhaktyā pañcākṣareṇaiva yaḥ śivaṃ sakṛdarcayet
सोपि गच्छेच्छिवस्थानं शिवमन्त्रस्य गौरवात्
sopi gacchecchivasthānaṃ śivamantrasya gauravāt
तस्मात्तपांसि यज्ञांश्च सर्वे सर्वस्वदक्षिणाः
tasmāttapāṃsi yajñāṃśca sarve sarvasvadakṣiṇāḥ
शिवमूर्त्यर्चनस्यैते कोट्यंशेनापि नो समाः
śivamūrtyarcanasyaite koṭyaṃśenāpi no samāḥ
बद्धो वाप्यथ मुक्तो वा पश्चात्पञ्चाक्षरेण चेत्
baddho vāpyatha mukto vā paścātpañcākṣareṇa cet
पूजयन्मुच्यते भक्तो नात्र कार्या विचारणा
pūjayanmucyate bhakto nātra kāryā vicāraṇā
अरुद्रो वा सरुद्रो वा सूक्तेन शिवमर्चयेत्
arudro vā sarudro vā sūktena śivamarcayet
यः सकृत्पतितो वापिमूढो वा मुच्यते नरः
yaḥ sakṛtpatito vāpimūḍho vā mucyate naraḥ
575ब् षडक्षरेण वा देवं सूक्तमन्त्रेण पूजयेत्
575b ṣaḍakṣareṇa vā devaṃ sūktamantreṇa pūjayet
शिवभक्तो जितक्रोधो ह्यलब्धो लब्ध एव च
śivabhakto jitakrodho hyalabdho labdha eva ca
अलब्धाल्लब्ध एवात्र विशिष्टो नात्र संशयः
alabdhāllabdha evātra viśiṣṭo nātra saṃśayaḥ
स ब्रह्मांगेन वा तेन सहंसेन विमुच्यते
sa brahmāṃgena vā tena sahaṃsena vimucyate
तस्मान्नित्यं शिवं भक्त्या सूक्तमन्त्रेण पूजयेत्
tasmānnityaṃ śivaṃ bhaktyā sūktamantreṇa pūjayet
एककालं द्विकालं वा त्रिकालं नित्यमेव वा
ekakālaṃ dvikālaṃ vā trikālaṃ nityameva vā
ये ऽर्चयंति महादेवं विज्ञेयास्ते महेश्वराः
ye 'rcayaṃti mahādevaṃ vijñeyāste maheśvarāḥ
ज्ञानेनात्मसहायेन नार्चितो भगवाञ्छिवः
jñānenātmasahāyena nārcito bhagavāñchivaḥ
स चिरं संसरत्यस्मिन्संसारे दुःखसागरे
sa ciraṃ saṃsaratyasminsaṃsāre duḥkhasāgare
दुर्ल्लभं प्राप्य मानुष्यं मूढो नार्चयते शिवम्
durllabhaṃ prāpya mānuṣyaṃ mūḍho nārcayate śivam
निष्फलं तस्य तज्जन्म मोक्षाय न भवेद्यतः
niṣphalaṃ tasya tajjanma mokṣāya na bhavedyataḥ
दुर्ल्लभं प्राप्य मानुष्यं ये ऽर्चयन्ति पिनाकिनम्
durllabhaṃ prāpya mānuṣyaṃ ye 'rcayanti pinākinam
तेषां हि सफलं जन्म कृतार्थास्ते नरोत्तमाः
teṣāṃ hi saphalaṃ janma kṛtārthāste narottamāḥ
भवभक्तिपरा ये च भवप्रणतचेतसः
bhavabhaktiparā ye ca bhavapraṇatacetasaḥ
भवसंस्मरणोद्युक्ता न ते दुःखस्य भागिनः
bhavasaṃsmaraṇodyuktā na te duḥkhasya bhāginaḥ
भवनानि मनोज्ञानि विभ्रमाभरणाः स्त्रियः
bhavanāni manojñāni vibhramābharaṇāḥ striyaḥ
धनं चातृप्तिपर्यन्तं शिवपूजाविधेः फलम्
dhanaṃ cātṛptiparyantaṃ śivapūjāvidheḥ phalam
ये वाञ्छन्ति महाभोगान्राज्यं च त्रिदशालये
ye vāñchanti mahābhogānrājyaṃ ca tridaśālaye
ते वाञ्छन्ति सदाकालं हरस्य चरणाम्बुजम्
te vāñchanti sadākālaṃ harasya caraṇāmbujam
सौभाग्यं कान्तिमद्रूपं सत्त्वं त्यागार्द्रभावता
saubhāgyaṃ kāntimadrūpaṃ sattvaṃ tyāgārdrabhāvatā
शौर्यं वै जगति ख्यातिश्शिवमर्चयतो भवेत्
śauryaṃ vai jagati khyātiśśivamarcayato bhavet
तस्मात्सर्वं परित्यज्य शिवैकाहितमानसः
tasmātsarvaṃ parityajya śivaikāhitamānasaḥ
शिवपूजाविधिं कुर्याद्यदीच्छेच्छिवमात्मनः
śivapūjāvidhiṃ kuryādyadīcchecchivamātmanaḥ
त्वरितं जीवितं याति त्वरितं याति यौवनम्
tvaritaṃ jīvitaṃ yāti tvaritaṃ yāti yauvanam
त्वरितं व्याधिरभ्येति तस्मात्पूज्यः पिनाकधृक्
tvaritaṃ vyādhirabhyeti tasmātpūjyaḥ pinākadhṛk
यावन्नायाति मरणं यावन्नाक्रमते जरा
yāvannāyāti maraṇaṃ yāvannākramate jarā
यावन्नेन्द्रियवैकल्यं तावत्पूजय शंकरम्
yāvannendriyavaikalyaṃ tāvatpūjaya śaṃkaram
न शिवार्चनतुल्यो ऽस्ति धर्मो ऽन्यो भुवनत्रये
na śivārcanatulyo 'sti dharmo 'nyo bhuvanatraye
इति विज्ञाय यत्नेन पूजनीयस्सदाशिवः
iti vijñāya yatnena pūjanīyassadāśivaḥ
द्वारयागं जवनिकां परिवारबलिक्रियाम्
dvārayāgaṃ javanikāṃ parivārabalikriyām
नित्योत्सवं च कुर्वीत प्रसादे यदि पूजयेत्
nityotsavaṃ ca kurvīta prasāde yadi pūjayet
हविर्निवेदनादूर्ध्वं स्वयं चानुचरो ऽपि वा
havirnivedanādūrdhvaṃ svayaṃ cānucaro 'pi vā
प्रसादपरिवारेभ्यो बलिं दद्याद्यथाक्रमम्
prasādaparivārebhyo baliṃ dadyādyathākramam
निर्गम्य सह वादित्रैस्तदाशाभिमुखः स्थितः
nirgamya saha vāditraistadāśābhimukhaḥ sthitaḥ
पुष्पं धूपं च दीपञ्च दद्यादन्नं जलैः सह
puṣpaṃ dhūpaṃ ca dīpañca dadyādannaṃ jalaiḥ saha
ततो दद्यान्महापीठे तिष्ठन्बलिमुदङ्मुखः
tato dadyānmahāpīṭhe tiṣṭhanbalimudaṅmukhaḥ
ततो निवेदितं देवे यत्तदन्नादिकं पुरा
tato niveditaṃ deve yattadannādikaṃ purā
तत्सर्वं सावशेषं वा चण्डाय विनिवेदयेत्
tatsarvaṃ sāvaśeṣaṃ vā caṇḍāya vinivedayet
हुत्वा च विधिवत्पश्चात्पूजाशेषं समापयेत्
hutvā ca vidhivatpaścātpūjāśeṣaṃ samāpayet
कृत्वा प्रयोगं विधिवद्यावन्मन्त्रं जपं ततः
kṛtvā prayogaṃ vidhivadyāvanmantraṃ japaṃ tataḥ
नित्योत्सवं प्रकुर्वीत यथोक्तं शिवशासने
nityotsavaṃ prakurvīta yathoktaṃ śivaśāsane
576अ विपुले तैजसे पात्रे रक्तपद्मोपशोभिते
576a vipule taijase pātre raktapadmopaśobhite
अस्त्रं पाशुपतं दिव्यं तत्रावाह्य समर्चयेत्
astraṃ pāśupataṃ divyaṃ tatrāvāhya samarcayet
शिवस्यारोप्यः तत्पात्रं द्विजस्यालंकृतस्य च
śivasyāropyaḥ tatpātraṃ dvijasyālaṃkṛtasya ca
न्यस्तास्त्रवपुषा तेन दीप्तयष्टिधरस्य च
nyastāstravapuṣā tena dīptayaṣṭidharasya ca
प्रासादपरिवारेभ्यो बहिर्मंगलनिःस्वनैः
prāsādaparivārebhyo bahirmaṃgalaniḥsvanaiḥ
नृत्यगेयादिभिश्चैव सह दीपध्वजादिभिः
nṛtyageyādibhiścaiva saha dīpadhvajādibhiḥ
प्रदक्षिणत्रयं कृत्वा न द्रुतं चाविलम्बितम्
pradakṣiṇatrayaṃ kṛtvā na drutaṃ cāvilambitam
महापीठं समावृत्य त्रिःप्रदक्षिणयोगतः
mahāpīṭhaṃ samāvṛtya triḥpradakṣiṇayogataḥ
पुनः प्रविष्टो द्वारस्थो यजमानः कृताञ्जलिः
punaḥ praviṣṭo dvārastho yajamānaḥ kṛtāñjaliḥ
आदायाभ्यंतरं नीत्वा ह्यस्त्रमुद्वासयेत् ततः
ādāyābhyaṃtaraṃ nītvā hyastramudvāsayet tataḥ
प्रदक्षिणादिकं कृत्वा यथापूर्वोदितं क्रमात्
pradakṣiṇādikaṃ kṛtvā yathāpūrvoditaṃ kramāt
आदाय चाष्टपुष्पाणि पूजामथ समापयेत्
ādāya cāṣṭapuṣpāṇi pūjāmatha samāpayet