इति श्रीस्कन्दपुराणे रेवाखण्डे मणिनागतीर्थवर्णनो नाम सप्तनवतितमो ऽध्यायः ॥ RKS अध्याय 98 मार्कण्डेय उवाच: दक्षिणे नर्मदातीरे तीर्थं परमशोभनम् । सर्वपापहरं पुण्यं गोपालेश्वरम् उत्तमम्
iti śrīskandapurāṇe revākhaṇḍe maṇināgatīrthavarṇano nāma saptanavatitamo 'dhyāyaḥ || RKS adhyāya 98 mārkaṇḍeya uvāca: dakṣiṇe narmadātīre tīrthaṃ paramaśobhanam / sarvapāpaharaṃ puṇyaṃ gopāleśvaram uttamam
गोदेहान् निःसृतं लिङ्गं पुण्यं भूमितले नृप । युधिष्ठिर उवाच: गोदेहात् निःसृतं कस्माल् लिङ्गं पापक्षयं करम्
godehān niḥsṛtaṃ liṅgaṃ puṇyaṃ bhūmitale nṛpa / yudhiṣṭhira uvāca: godehāt niḥsṛtaṃ kasmāl liṅgaṃ pāpakṣayaṃ karam
दक्षिणे नर्मदा तीरे मणिनागसमीपतः । संक्षेपात् कथ्यतां विप्र गोपालेश्वरम् उत्तमम्
dakṣiṇe narmadā tīre maṇināgasamīpataḥ / saṃkṣepāt kathyatāṃ vipra gopāleśvaram uttamam
मार्कण्डेय उवाच: कामधेनुस् तपस् तत्र पुत्रार्थं च चकार ह । ध्यायती परया भक्त्या देवदेवं महेश्वरम्
mārkaṇḍeya uvāca: kāmadhenus tapas tatra putrārthaṃ ca cakāra ha / dhyāyatī parayā bhaktyā devadevaṃ maheśvaram
तुष्टस् तस्या जगन्नाथः कपिलाया महेश्वरः । निःसृतो देहमध्यात् तु अक्षयः परमेश्वरः
tuṣṭas tasyā jagannāthaḥ kapilāyā maheśvaraḥ / niḥsṛto dehamadhyāt tu akṣayaḥ parameśvaraḥ
महेश्वर उवाच: तुष्टो देवि जगन्मातः कपिले परमेश्वरि । आराधनं कृतं कस्माद् वद देवि वरानने
maheśvara uvāca: tuṣṭo devi jaganmātaḥ kapile parameśvari / ārādhanaṃ kṛtaṃ kasmād vada devi varānane
सुरभिर् उवाच: लोकानाम् उपकाराय सृष्टाहं परमेष्ठिना । लोके कार्यं हि सर्वं वै मत्प्रसादात् प्रसिध्यति
surabhir uvāca: lokānām upakārāya sṛṣṭāhaṃ parameṣṭhinā / loke kāryaṃ hi sarvaṃ vai matprasādāt prasidhyati
लोकाः सर्वे प्रपश्यन्ति त्वत्पसादात् त्रिशूलिनम् । तीर्थे त्वं भव भोः शम्भो लोकानां हितकाम्यया
lokāḥ sarve prapaśyanti tvatpasādāt triśūlinam / tīrthe tvaṃ bhava bhoḥ śambho lokānāṃ hitakāmyayā
मार्कण्डेय उवाच: तदा प्रभृतितत्तीर्थं विख्यातं वसुधातले । स्नानेनैकेन राजेन्द्र सर्वपापं व्यपोहति
mārkaṇḍeya uvāca: tadā prabhṛtitattīrthaṃ vikhyātaṃ vasudhātale / snānenaikena rājendra sarvapāpaṃ vyapohati
गोपालेशे तु गोदानं यस् तु भक्त्या प्रदापयेत् । योग्ये द्विजोत्तमे देया योग्या धेनुः सकाञ्चनी
gopāleśe tu godānaṃ yas tu bhaktyā pradāpayet / yogye dvijottame deyā yogyā dhenuḥ sakāñcanī
सवस्त्रा तरुणी शुभ्रा क्षीरिणी वृषसंयुता । कृष्णपक्षे चतुर्दश्याम् अष्टम्यां वा युधिष्ठिर
savastrā taruṇī śubhrā kṣīriṇī vṛṣasaṃyutā / kṛṣṇapakṣe caturdaśyām aṣṭamyāṃ vā yudhiṣṭhira
सर्वेषु चैव मासेषु कार्त्तिके च विशेषतः । दापयेत् परया भक्त्या द्विजे स्वाध्यायतत्परे
sarveṣu caiva māseṣu kārttike ca viśeṣataḥ / dāpayet parayā bhaktyā dvije svādhyāyatatpare
विधिना च प्रदास्यन्ति विधिना प्रतिगृह्णते । उभयोः पुण्यकर्माणि प्रेक्षकाः पुण्यभाजनाः
vidhinā ca pradāsyanti vidhinā pratigṛhṇate / ubhayoḥ puṇyakarmāṇi prekṣakāḥ puṇyabhājanāḥ
पिण्डदानं प्रकर्तव्यं प्रेतानां भावसंयुतैः । पिण्डेनैकेन राजेन्द्र प्रेता यान्ति परां गतिम्
piṇḍadānaṃ prakartavyaṃ pretānāṃ bhāvasaṃyutaiḥ / piṇḍenaikena rājendra pretā yānti parāṃ gatim
भक्त्या प्रणामं रुद्रस्य ये कुर्वन्ति दिने दिने । तेषां पापं प्रलीयेत भिन्नपात्रे जलं यथा
bhaktyā praṇāmaṃ rudrasya ye kurvanti dine dine / teṣāṃ pāpaṃ pralīyeta bhinnapātre jalaṃ yathā
तस्मिंस् तीर्थे तु यो राजन् वृषं चैव समुत्सृजेत् । युधिष्ठिर उवाच: वृषोत्सर्गे कृते तात यत्फलं भवते नृणाम्
tasmiṃs tīrthe tu yo rājan vṛṣaṃ caiva samutsṛjet / yudhiṣṭhira uvāca: vṛṣotsarge kṛte tāta yatphalaṃ bhavate nṛṇām
तत्सर्वं कथयस्वाद्य प्रयत्नेन द्विजोत्तम । मार्कण्डेय उवाच: सर्वलक्षणसम्पन्ने वृषे चैव तु यत्फलम्
tatsarvaṃ kathayasvādya prayatnena dvijottama / mārkaṇḍeya uvāca: sarvalakṣaṇasampanne vṛṣe caiva tu yatphalam
तद् अहं सम्प्रवक्ष्यामि शृणु त्वं धर्मनन्दन । कार्त्तिके चैव वैशाखे पौर्णमास्यां नराधिप
tad ahaṃ sampravakṣyāmi śṛṇu tvaṃ dharmanandana / kārttike caiva vaiśākhe paurṇamāsyāṃ narādhipa
रुद्रस्य सन्निधौ भूत्वा शुचिः स्नात्वा जितेन्द्रियः । वृषोत्सर्गं तथा राजन् कारयेद् धरप्रीतये
rudrasya sannidhau bhūtvā śuciḥ snātvā jitendriyaḥ / vṛṣotsargaṃ tathā rājan kārayed dharaprītaye
स्थाने स्थित्वा पवित्रे तु चतस्रो वत्सिकाः शुभाः । वृषभाय च मुञ्चेत सर्वलक्षणसंयुताः
sthāne sthitvā pavitre tu catasro vatsikāḥ śubhāḥ / vṛṣabhāya ca muñceta sarvalakṣaṇasaṃyutāḥ
प्रीयतां च महादेवो ब्रह्माविष्णुस् तथा परे । वृषभे रोमसंख्या तु सर्वाङ्गेषु नराधिप
prīyatāṃ ca mahādevo brahmāviṣṇus tathā pare / vṛṣabhe romasaṃkhyā tu sarvāṅgeṣu narādhipa
तावद् वर्षप्रमाणं तु शिवलोके महीयते । शिवलोके उषित्वा तु पश्चान् मर्त्ये च जायते
tāvad varṣapramāṇaṃ tu śivaloke mahīyate / śivaloke uṣitvā tu paścān martye ca jāyate
कुले महति सम्भूतो धनधान्यसमाकुले । सुरूपे रूपवांश् चैव विद्याढ्ये सत्यवादिनाम्
kule mahati sambhūto dhanadhānyasamākule / surūpe rūpavāṃś caiva vidyāḍhye satyavādinām
गोपालेश्वरकं पुण्यं मयाख्यातं युधिष्ठिर । गोदेहात् निःसृतं लिङ्गं नर्मदादक्षिणे तटे
gopāleśvarakaṃ puṇyaṃ mayākhyātaṃ yudhiṣṭhira / godehāt niḥsṛtaṃ liṅgaṃ narmadādakṣiṇe taṭe