इति श्रीवामनपुराणे षड्विंशो ऽध्यायः पुलस्त्य उवाच । समागतान् सुरान् दृष्ट्वा नन्दिराख्यातवान् विभोः । अथोत्थाय हरिं भक्त्या परिष्वज्य न्यपीडयत्
iti śrīvāmanapurāṇe ṣaḍviṃśo 'dhyāyaḥ pulastya uvāca / samāgatān surān dṛṣṭvā nandirākhyātavān vibhoḥ / athotthāya hariṃ bhaktyā pariṣvajya nyapīḍayat
ब्रह्मणां शिरसा नत्वा समाभाष्य शतक्रतुम् । आलोक्यान्यान् सुरगणान् संभावयत् स शङ्करः
brahmaṇāṃ śirasā natvā samābhāṣya śatakratum / ālokyānyān suragaṇān saṃbhāvayat sa śaṅkaraḥ
गणाश्च जय देवेति वीरभद्रपुरोगमाः । शैवाः पाशुपताद्याश्च विविशुर्मन्दरालम्
gaṇāśca jaya deveti vīrabhadrapurogamāḥ / śaivāḥ pāśupatādyāśca viviśurmandarālam
ततस्तस्मान्महाशैलं कैलासं सह दैवतैः । जगाम भगवान् शर्वः कर्तुं वैवाहिकं विधिम्
tatastasmānmahāśailaṃ kailāsaṃ saha daivataiḥ / jagāma bhagavān śarvaḥ kartuṃ vaivāhikaṃ vidhim
ततस्तस्मिन् महाशैले देवमातादितिः शुभा । सुरभिः सुरसा चान्याश्चक्रर्मण्डनमाकुलाः
tatastasmin mahāśaile devamātāditiḥ śubhā / surabhiḥ surasā cānyāścakrarmaṇḍanamākulāḥ
महास्थिशेखरी चारुरोचनालिकलो हरः । सिंहाजिनी चालिनीलभुजङ्गकृतकुण्डलः
mahāsthiśekharī cārurocanālikalo haraḥ / siṃhājinī cālinīlabhujaṅgakṛtakuṇḍalaḥ
महाहिरत्नवलयो हारकेयूरनूपुरः । समुन्नातजटाभारो वृषभस्थो विराजते
mahāhiratnavalayo hārakeyūranūpuraḥ / samunnātajaṭābhāro vṛṣabhastho virājate
तस्याग्रतो गणाः स्वैः स्वैरारूढा यान्ति वाहनैः । देवाश्च पृष्ठतो जग्मुर्हुताशनपुरोगमाः
tasyāgrato gaṇāḥ svaiḥ svairārūḍhā yānti vāhanaiḥ / devāśca pṛṣṭhato jagmurhutāśanapurogamāḥ
वैनतेयं समारूढः सह लक्ष्म्या जनार्दनः । प्रयाति देवपार्श्वस्थो हंसेन च पितामहः
vainateyaṃ samārūḍhaḥ saha lakṣmyā janārdanaḥ / prayāti devapārśvastho haṃsena ca pitāmahaḥ
गजाधिरूढो देवेन्द्रश्छत्रं शुक्लपटं विभुः । धारयामास विततं शच्या सह सहस्रदृक्
gajādhirūḍho devendraśchatraṃ śuklapaṭaṃ vibhuḥ / dhārayāmāsa vitataṃ śacyā saha sahasradṛk
यमुना सरितां श्रेष्ठा बालव्यजनमुत्तमम् । श्वेतं प्रगृह्य हस्तेन कच्छपे संस्थिता ययौ
yamunā saritāṃ śreṣṭhā bālavyajanamuttamam / śvetaṃ pragṛhya hastena kacchape saṃsthitā yayau
हंसकुन्दन्दुसंकाशं बालव्याजनमुत्तमम् । सरस्वती सरिच्छ्रेष्ठा गजारूढा समादधे
haṃsakundandusaṃkāśaṃ bālavyājanamuttamam / sarasvatī saricchreṣṭhā gajārūḍhā samādadhe
ऋतवः षट् समादाय कुसुमं गन्धसंयुतम् । पञ्चवर्णं महेशानं जग्मुस्ते कामचारिणः
ṛtavaḥ ṣaṭ samādāya kusumaṃ gandhasaṃyutam / pañcavarṇaṃ maheśānaṃ jagmuste kāmacāriṇaḥ
मत्तमैरावणनिभं गजमारुह्य वेगवान् । अनुलेपनमादाय ययौ तत्र पृथूदकः
mattamairāvaṇanibhaṃ gajamāruhya vegavān / anulepanamādāya yayau tatra pṛthūdakaḥ
गन्धर्वास्तुम्बरुमुखा गायन्तो मधुरस्वरम् । अनुजग्मुर्महादेवं वादयन्तश् च किन्नराः
gandharvāstumbarumukhā gāyanto madhurasvaram / anujagmurmahādevaṃ vādayantaś ca kinnarāḥ
नृत्यन्त्यो ऽप्सरश्चैव स्तुवन्तो मुनयश्च तम् । गन्धर्वा यान्ति देवेशं त्रिनेत्रं शूलपाणिनम्
nṛtyantyo 'psaraścaiva stuvanto munayaśca tam / gandharvā yānti deveśaṃ trinetraṃ śūlapāṇinam
एकादश तथा कोट्यो रुद्राणां तत्र वै ययुः । द्वादशैवादितेयानामष्टौ कोट्यो वसुनपि
ekādaśa tathā koṭyo rudrāṇāṃ tatra vai yayuḥ / dvādaśaivāditeyānāmaṣṭau koṭyo vasunapi
सप्तषष्टिस्तथा कोट्यो गणानामृषिसत्तम । चतुर्विशत् तथा जग्मुरृषीणामूर्ध्वरेतसाम्
saptaṣaṣṭistathā koṭyo gaṇānāmṛṣisattama / caturviśat tathā jagmurṛṣīṇāmūrdhvaretasām
असंख्यातानि यूथानि यक्षकिन्नररक्षसाम् । अनुजग्मुर्महेशानं विवाहाय समाकुलाः
asaṃkhyātāni yūthāni yakṣakinnararakṣasām / anujagmurmaheśānaṃ vivāhāya samākulāḥ
ततः क्षणेन देवेशः क्ष्माधराधिपतेस्तलम् । संप्राप्तास्त्वागमन् शैलाः कुञ्जरस्थाः समन्ततः
tataḥ kṣaṇena deveśaḥ kṣmādharādhipatestalam / saṃprāptāstvāgaman śailāḥ kuñjarasthāḥ samantataḥ
ततो ननाम भगवांस्त्रिनेत्रः स्थावराधिपम् । शैलाः प्रणेमुरीशानं ततो ऽसौ मुदितो ऽभवत्
tato nanāma bhagavāṃstrinetraḥ sthāvarādhipam / śailāḥ praṇemurīśānaṃ tato 'sau mudito 'bhavat
समं सुरैः पार्षदैश्च विवेश वृषकेतनः । नन्दिना दर्शिते मार्गे शैलराजपुरं महत्
samaṃ suraiḥ pārṣadaiśca viveśa vṛṣaketanaḥ / nandinā darśite mārge śailarājapuraṃ mahat
जीमूतकेतुरायात इत्येवं नगरस्त्रियः । निजं कर्म परित्यज्य दर्शनव्यापृताभवन्
jīmūtaketurāyāta ityevaṃ nagarastriyaḥ / nijaṃ karma parityajya darśanavyāpṛtābhavan
माल्यार्द्धमन्या चादाय करेणैकेन भामिनी । केशपाशं द्वितीयेन शङ्कराभिमुखी गता
mālyārddhamanyā cādāya kareṇaikena bhāminī / keśapāśaṃ dvitīyena śaṅkarābhimukhī gatā
अन्यालक्तकरागाढ्यं पादं कृत्वाकुलेक्षणा । अनलक्तकमेकं हि हरं द्रष्टुमुपागता
anyālaktakarāgāḍhyaṃ pādaṃ kṛtvākulekṣaṇā / analaktakamekaṃ hi haraṃ draṣṭumupāgatā
एकेनाक्ष्णाञ्जितेनैव श्रुत्वा भीममुपागतम् । साञ्जनां च प्रगृह्यान्या शलाकां सुष्ठु धावति
ekenākṣṇāñjitenaiva śrutvā bhīmamupāgatam / sāñjanāṃ ca pragṛhyānyā śalākāṃ suṣṭhu dhāvati
अन्या सरसनं वासः पाणिनादाय सुन्दरी । उन्मत्तेवागमन्नग्ना हरदर्शनलालासा
anyā sarasanaṃ vāsaḥ pāṇinādāya sundarī / unmattevāgamannagnā haradarśanalālāsā
अन्यातिक्रान्तमीशानं श्रुत्वा स्तनभरालसा । अनिन्दत रुषा बाला यौवनं स्वं कृशोदरी
anyātikrāntamīśānaṃ śrutvā stanabharālasā / anindata ruṣā bālā yauvanaṃ svaṃ kṛśodarī
इत्थं स नगरस्त्रीणां क्षोभं संजनयन् हरः । जगाम वृषभारूढो दिव्यं श्वशुरमन्दिरम्
itthaṃ sa nagarastrīṇāṃ kṣobhaṃ saṃjanayan haraḥ / jagāma vṛṣabhārūḍho divyaṃ śvaśuramandiram
ततः प्रविष्टं प्रसमीक्ष्य शंभुं शैलेन्द्रवेश्मन्यबला ब्रुवन्ति । स्थाने तपो दुश्चरमम्बिकायाश्चीर्णं महानेष सुरस्तु शंभुः
tataḥ praviṣṭaṃ prasamīkṣya śaṃbhuṃ śailendraveśmanyabalā bruvanti / sthāne tapo duścaramambikāyāścīrṇaṃ mahāneṣa surastu śaṃbhuḥ
स एष येनाङ्गमानङ्गतां कृतं कन्दर्पनाम्नः कुसुमायुधस्य । क्रतोः क्षयी दक्षविनाशकर्ता भगाक्षिहा शूलधरः पिनाकी
sa eṣa yenāṅgamānaṅgatāṃ kṛtaṃ kandarpanāmnaḥ kusumāyudhasya / kratoḥ kṣayī dakṣavināśakartā bhagākṣihā śūladharaḥ pinākī
नमो नमः शङ्कर शूलपाणे मृगारिचर्माम्बर कालशत्रो । महाहिहाराङ्कितकुण्डलाय नमो नमः पार्वतिवल्लभाय
namo namaḥ śaṅkara śūlapāṇe mṛgāricarmāmbara kālaśatro / mahāhihārāṅkitakuṇḍalāya namo namaḥ pārvativallabhāya
इत्थं संस्तूयमानः सुरापतिविधृतेनातपत्रेण शंभुः सिद्धैर्वन्द्यः सयक्षैरहिकृतवलयी चारुभस्मोपलिफ्तः । अग्रस्थेनाग्रजेन प्रमुदितमनसा विष्णुना चानुगेन वैवाहीं मङ्गलाढ्यां हुतवहमुदितामारुरोहाथ वेदीम्
itthaṃ saṃstūyamānaḥ surāpatividhṛtenātapatreṇa śaṃbhuḥ siddhairvandyaḥ sayakṣairahikṛtavalayī cārubhasmopaliphtaḥ / agrasthenāgrajena pramuditamanasā viṣṇunā cānugena vaivāhīṃ maṅgalāḍhyāṃ hutavahamuditāmārurohātha vedīm
आयाते त्रिपुरान्तके सहचरैः सार्धं च स्पतर्षिभिर्व्यग्रो ऽभूद् गिरिराजवेश्मनिजनः काल्याः समालङ्कृतौ । व्याकुल्यं समुपागताश्च गिरयः पूजादिना देवताः प्रायोव्याकुलिता भवन्ति सुहृदः कन्याविवाहोत्सुकाः
āyāte tripurāntake sahacaraiḥ sārdhaṃ ca spatarṣibhirvyagro 'bhūd girirājaveśmanijanaḥ kālyāḥ samālaṅkṛtau / vyākulyaṃ samupāgatāśca girayaḥ pūjādinā devatāḥ prāyovyākulitā bhavanti suhṛdaḥ kanyāvivāhotsukāḥ
प्रसाध्य देवीं गिरिजां ततः स्त्रयो दुकूलशुक्लाभिवृताङ्गयष्चिकाम् । भ्रात्रा सुनाबेन तदोत्सवे कृते सा शङ्कराभ्याशमथोपपादिता
prasādhya devīṃ girijāṃ tataḥ strayo dukūlaśuklābhivṛtāṅgayaṣcikām / bhrātrā sunābena tadotsave kṛte sā śaṅkarābhyāśamathopapāditā
ततः शुभे हर्म्यतले हिरण्मये स्थिताः सुराः संकरकालिचेष्टितम् । पस्यन्ति देवो ऽपि समं कुशाङ्ग्या लोकानुजुष्टं पदमाससाद
tataḥ śubhe harmyatale hiraṇmaye sthitāḥ surāḥ saṃkarakāliceṣṭitam / pasyanti devo 'pi samaṃ kuśāṅgyā lokānujuṣṭaṃ padamāsasāda
यत्र क्रीडा विचित्राः सकुसुमतरवो वारिणो बिन्दुपातैर्गन्धाढ्यैर्गन्धचूर्णैः प्रविरलमवनौ गुण्डितौ गुण्डिकायाम् । मुक्तादामैः प्रकामं हरगिरितनया क्रीडनार्थं तदाघ्यनत् पश्चात्सिन्दूरपुञ्जैरविरतविततैश् चक्रतुः क्ष्मां सुरक्ताम्
yatra krīḍā vicitrāḥ sakusumataravo vāriṇo bindupātairgandhāḍhyairgandhacūrṇaiḥ praviralamavanau guṇḍitau guṇḍikāyām / muktādāmaiḥ prakāmaṃ haragiritanayā krīḍanārthaṃ tadāghyanat paścātsindūrapuñjairaviratavitataiś cakratuḥ kṣmāṃ suraktām
एवं क्रीडां हरः कृत्वा समं च गिरिकन्यया । आगच्छद् दक्षिणां वेदिमृषिभिः सेवितां दृढाम्
evaṃ krīḍāṃ haraḥ kṛtvā samaṃ ca girikanyayā / āgacchad dakṣiṇāṃ vedimṛṣibhiḥ sevitāṃ dṛḍhām
अथाजगाम हिमवान् शुक्ललाम्बरधरः शुचिः । पवित्रपाणिरादाय मधुपर्कमथोज्ज्वलम्
athājagāma himavān śuklalāmbaradharaḥ śuciḥ / pavitrapāṇirādāya madhuparkamathojjvalam
उपविष्टस्त्रिनेत्रस्तु शाक्रीं दिशमपश्यत । सप्तर्षिकांश्च शैलन्द्रः सूपविष्टो ऽवलोकयन्
upaviṣṭastrinetrastu śākrīṃ diśamapaśyata / saptarṣikāṃśca śailandraḥ sūpaviṣṭo 'valokayan
सुखासीनास्य शर्वस्य कृताञ्ज0लिपुटो गिरिः । प्रोवाच वचनं श्रीमान् धर्मसाधनमात्मनः
sukhāsīnāsya śarvasya kṛtāñja0lipuṭo giriḥ / provāca vacanaṃ śrīmān dharmasādhanamātmanaḥ
हिमवानुवाच । मत्पुत्रीं भगवन् कालीं पौत्रीं च पुलहाग्रजे । पितॄणामपि दौहित्रीं प्रतीच्छेमां मयोद्यताम्
himavānuvāca / matputrīṃ bhagavan kālīṃ pautrīṃ ca pulahāgraje / pitṝṇāmapi dauhitrīṃ pratīcchemāṃ mayodyatām
पुलस्त्य उवाच । इत्येवमुक्त्वा शैलेन्द्रो हस्तं हस्तेन योजयन् । प्रादात् प्रतीच्छ भगवन् इदमुच्चैरुदीरयन्
pulastya uvāca / ityevamuktvā śailendro hastaṃ hastena yojayan / prādāt pratīccha bhagavan idamuccairudīrayan
हि उवाच । न मे ऽस्ति माता न पिता तथैव न ज्ञातयो वापि च बानधवाश्च । निराश्रयो ऽहं किरिशृङ्गवासी सुतां प्रतीच्छासि तवाद्रिराज
hi uvāca / na me 'sti mātā na pitā tathaiva na jñātayo vāpi ca bānadhavāśca / nirāśrayo 'haṃ kiriśṛṅgavāsī sutāṃ pratīcchāsi tavādrirāja
इत्येवमुक्त्वा वरदो ऽवपीडयत् करं करेणाद्रिकुमारिकायाः । सा चापि संस्पर्शमवाप्य शंभोः परां मुदं लब्धवती सुरर्षे
ityevamuktvā varado 'vapīḍayat karaṃ kareṇādrikumārikāyāḥ / sā cāpi saṃsparśamavāpya śaṃbhoḥ parāṃ mudaṃ labdhavatī surarṣe
तथाधिरूढो वरदो ऽथ वेदिं सहाद्रिपुत्र्या मधुपर्कमश्नन । दत्त्वा च लाजान् कलमस्य शुक्लांस्ततो विरिञ्चो गिरिजामुवाच
tathādhirūḍho varado 'tha vediṃ sahādriputryā madhuparkamaśnana / dattvā ca lājān kalamasya śuklāṃstato viriñco girijāmuvāca
कालि पस्यस्व वदनं भर्तुः शशधरप्रभम् । समदृष्टिः स्थिरा भूत्वा कुरुष्वाग्नेः प्रदक्षिणम्
kāli pasyasva vadanaṃ bhartuḥ śaśadharaprabham / samadṛṣṭiḥ sthirā bhūtvā kuruṣvāgneḥ pradakṣiṇam
ततो ऽम्बिका हरमुखे दृष्टे शैत्यमुपागता । यथार्करश्मिसंतप्ता प्राप्य वृष्टिमिवावनिः
tato 'mbikā haramukhe dṛṣṭe śaityamupāgatā / yathārkaraśmisaṃtaptā prāpya vṛṣṭimivāvaniḥ
भूयः प्राह विभोर्वक्त्रमीक्षस्वेति पितामहः । लज्जया सापि दृष्टेति शनैर्ब्रह्माणमब्रवीत्
bhūyaḥ prāha vibhorvaktramīkṣasveti pitāmahaḥ / lajjayā sāpi dṛṣṭeti śanairbrahmāṇamabravīt
समं गिरिजया तेन हुताशस्त्रिःप्रदक्षिणम् । कृतो लाजाश्च हविषा समं क्षिप्ता हुताशने
samaṃ girijayā tena hutāśastriḥpradakṣiṇam / kṛto lājāśca haviṣā samaṃ kṣiptā hutāśane
ततो हराङ्घ्रिर्मालिन्या गृहीतो हायकारणात् । किं याचसि च दास्यामि मुञ्चस्वेति हरो ऽब्रवीत्
tato harāṅghrirmālinyā gṛhīto hāyakāraṇāt / kiṃ yācasi ca dāsyāmi muñcasveti haro 'bravīt
मालिनी शङ्करं प्राह मत्सख्या देहि शङ्कर । सौभाग्यं निजगोत्रीयं ततो मोक्षमवाप्स्यसि
mālinī śaṅkaraṃ prāha matsakhyā dehi śaṅkara / saubhāgyaṃ nijagotrīyaṃ tato mokṣamavāpsyasi
अथोवाच महादेवो दत्तं मालिनि मुञ्च माम् । सौभाग्यं निजगोत्रीयं यो ऽस्यास्तं शृणु वच्मि ते
athovāca mahādevo dattaṃ mālini muñca mām / saubhāgyaṃ nijagotrīyaṃ yo 'syāstaṃ śṛṇu vacmi te
यो ऽसौ पीताम्बरधरः शङ्खधृक् मधुसूदनः । एतदीयो हि सौभाग्यो दत्तो ऽस्मद्गोत्रमेव हि
yo 'sau pītāmbaradharaḥ śaṅkhadhṛk madhusūdanaḥ / etadīyo hi saubhāgyo datto 'smadgotrameva hi
इत्येवमुक्ते वचने प्रमुमोच वृषध्वजम् । मालिनी निजगोत्रस्य शुभचारित्रमालिनी
ityevamukte vacane pramumoca vṛṣadhvajam / mālinī nijagotrasya śubhacāritramālinī
यदा हरो हि मालिन्या गृहीतश्चरणे शुभे । तदा कालीमुखं ब्रह्म ददर्श शशिनो ऽधिकम्
yadā haro hi mālinyā gṛhītaścaraṇe śubhe / tadā kālīmukhaṃ brahma dadarśa śaśino 'dhikam
तद् दृष्ट्वा क्षोभमगमत् शुक्रच्युतिमवाप च । तच्छुक्रं बालुकायां च खिलीचक्रे ससाध्वसः
tad dṛṣṭvā kṣobhamagamat śukracyutimavāpa ca / tacchukraṃ bālukāyāṃ ca khilīcakre sasādhvasaḥ
ततो ऽब्रवीद्वरो ब्रह्मन् न द्विजान् हन्तुमर्हसि । अमी महर्षयो धन्या वालखिल्याः पितामह
tato 'bravīdvaro brahman na dvijān hantumarhasi / amī maharṣayo dhanyā vālakhilyāḥ pitāmaha
ततो महेशवाक्यान्ते समुत्तस्थुस्तपस्विनः । अष्टाशीतिसहस्राणि वालखिल्या इति स्मृताः
tato maheśavākyānte samuttasthustapasvinaḥ / aṣṭāśītisahasrāṇi vālakhilyā iti smṛtāḥ
ततो विवाहे निर्वृत्ते प्रविष्टः कौतुकं हरः । रेमे सहोमया रात्रिं प्रभाते पुनरुत्थितः
tato vivāhe nirvṛtte praviṣṭaḥ kautukaṃ haraḥ / reme sahomayā rātriṃ prabhāte punarutthitaḥ
ततो ऽद्रपुत्रीं समवाप्य शंभुः सरैः समं भूतगणैश् च हृष्टः । संपूजितः पर्वतपार्थिवेन स मन्दरं शीघ्रमुपादजगाम
tato 'draputrīṃ samavāpya śaṃbhuḥ saraiḥ samaṃ bhūtagaṇaiś ca hṛṣṭaḥ / saṃpūjitaḥ parvatapārthivena sa mandaraṃ śīghramupādajagāma
ततः सुरान् ब्रह्महरीन्द्रमुख्यान् प्रणम्य संपूज्य यथाविभागम् । विसर्ज्य भूतैः सहितो महीध्रमध्यावसन्मन्दरमष्टमूर्तिः
tataḥ surān brahmaharīndramukhyān praṇamya saṃpūjya yathāvibhāgam / visarjya bhūtaiḥ sahito mahīdhramadhyāvasanmandaramaṣṭamūrtiḥ