इति श्रीवामनपुराणे द्विचत्वारिंशो ऽध्यायः पुलस्त्य उवाच । ततः स्वैसैन्यमालक्ष्य निहतं प्रमथैरथ । अन्धको ऽभ्येत्य शुक्रं तु इदं वचनमब्रवीत्
iti śrīvāmanapurāṇe dvicatvāriṃśo 'dhyāyaḥ pulastya uvāca / tataḥ svaisainyamālakṣya nihataṃ pramathairatha / andhako 'bhyetya śukraṃ tu idaṃ vacanamabravīt
भगवंस्त्वां माश्रित्य वयं बाधाम देवताः । अथान्यानपि विप्रर्षे गन्धर्वसुरकिन्नरान्
bhagavaṃstvāṃ māśritya vayaṃ bādhāma devatāḥ / athānyānapi viprarṣe gandharvasurakinnarān
तदियं पश्य भगवन् मया गुप्ता वरूथिनी । अनाथेन यथा नारी प्रमथैरपि काल्यते
tadiyaṃ paśya bhagavan mayā guptā varūthinī / anāthena yathā nārī pramathairapi kālyate
कुजम्भाद्याश्च निहता भ्रातरो मम भार्गव । अक्षयाः प्रमथाश्चामी कुरुक्षेत्रफलं यथा
kujambhādyāśca nihatā bhrātaro mama bhārgava / akṣayāḥ pramathāścāmī kurukṣetraphalaṃ yathā
तस्मात् कुरुष्व श्रेयो नो न जीयेम यथा परैः । जयेम च परान् युद्धे तथा त्वं कुर्तुमर्हसि
tasmāt kuruṣva śreyo no na jīyema yathā paraiḥ / jayema ca parān yuddhe tathā tvaṃ kurtumarhasi
शुक्रो ऽन्धकवचः श्रुत्वा सान्त्वयन् परमाद्भुतम् । वचनं प्राह देवर्षे ब्रह्मर्षिर्दानवेश्वरम् । त्वद्धितार्थ यतिष्यामि करिष्यामि तव प्रियम्
śukro 'ndhakavacaḥ śrutvā sāntvayan paramādbhutam / vacanaṃ prāha devarṣe brahmarṣirdānaveśvaram / tvaddhitārtha yatiṣyāmi kariṣyāmi tava priyam
इत्येवमुक्त्वा वचनं विद्यां संजीवनीं कविः । आर्वतयामास तदा विधानेन शुचिव्रतः
ityevamuktvā vacanaṃ vidyāṃ saṃjīvanīṃ kaviḥ / ārvatayāmāsa tadā vidhānena śucivrataḥ
तस्यामावर्त्यमानायां विद्यायामसुरेश्वराः । ये हताः प्रथमं युद्धे दानवास्ते समुत्थिताः
tasyāmāvartyamānāyāṃ vidyāyāmasureśvarāḥ / ye hatāḥ prathamaṃ yuddhe dānavāste samutthitāḥ
कुजम्भादिषु दैत्येषु नन्दी शङ्करमब्रवीत् । युद्धायाभ्यागतेष्वेव नन्दी शङ्करमब्रवीत्
kujambhādiṣu daityeṣu nandī śaṅkaramabravīt / yuddhāyābhyāgateṣveva nandī śaṅkaramabravīt
महादेव वचो मह्यं शृणु त्वं परमाद्भुतम् । अविचिन्त्यमसह्यं च मृतानां जीवनं पुनः
mahādeva vaco mahyaṃ śṛṇu tvaṃ paramādbhutam / avicintyamasahyaṃ ca mṛtānāṃ jīvanaṃ punaḥ
ये हताः प्रमथैर्दैत्या यथाशक्त्या रणाजिरे । ते समुज्जीविता भूयो भार्गावेणाथ विद्याया
ye hatāḥ pramathairdaityā yathāśaktyā raṇājire / te samujjīvitā bhūyo bhārgāveṇātha vidyāyā
तदिदं तैर्महादेव महत्कर्म कृतं रणे । संजातं स्वल्पमेवेश शुक्रविद्याबलाक्षयम्
tadidaṃ tairmahādeva mahatkarma kṛtaṃ raṇe / saṃjātaṃ svalpameveśa śukravidyābalākṣayam
इत्येवमुक्ते वचने नन्दिना कुलनन्दिना । प्रत्युवाच प्रभुः प्रीत्य स्वार्थसाधनमुत्तमम्
ityevamukte vacane nandinā kulanandinā / pratyuvāca prabhuḥ prītya svārthasādhanamuttamam
गच्छ सुक्रं गणपते ममान्तिकमुपानय । अहं तं संयमिष्यामि यथायोगं समेत्य हि
gaccha sukraṃ gaṇapate mamāntikamupānaya / ahaṃ taṃ saṃyamiṣyāmi yathāyogaṃ sametya hi
इत्येवमुक्तो रुद्रेण नन्दी गणपतिस्ततः । समाजगाम दैत्यानां चमुं शुक्रजिघृक्षया
ityevamukto rudreṇa nandī gaṇapatistataḥ / samājagāma daityānāṃ camuṃ śukrajighṛkṣayā
तं ददर्शासुरश्रेष्ठो बलवान् हयकन्धरः । संरुरोध तदा मार्गं सिहस्येव पशुर्वने
taṃ dadarśāsuraśreṣṭho balavān hayakandharaḥ / saṃrurodha tadā mārgaṃ sihasyeva paśurvane
समुपेत्याहनन्नन्दी वज्रेण शतपर्वणा । स पपाताथ निःसंज्ञो ययौ नन्दी ततस्त्वरन्
samupetyāhanannandī vajreṇa śataparvaṇā / sa papātātha niḥsaṃjño yayau nandī tatastvaran
ततः कुजम्भो जम्भश्च बलो वृत्रस्त्वयःशिराः । पञ्च दानवशार्दुला नन्दिनं समुपाद्रवन्
tataḥ kujambho jambhaśca balo vṛtrastvayaḥśirāḥ / pañca dānavaśārdulā nandinaṃ samupādravan
तथान्ये दानवश्रेष्ठ मयह्लादपुरोगमाः । नानाप्रहरणा युद्धे गणनाथमभिद्रवन्
tathānye dānavaśreṣṭha mayahlādapurogamāḥ / nānāpraharaṇā yuddhe gaṇanāthamabhidravan
ततो गणानामधिपं कुट्यमानं महाबलैः । समपश्यन्त देवास्तं पितामहपुरोगमाः
tato gaṇānāmadhipaṃ kuṭyamānaṃ mahābalaiḥ / samapaśyanta devāstaṃ pitāmahapurogamāḥ
तं दृष्ट्वा भगवान् ब्रह्म प्राह शक्रपुरोगमान् । साहाय्यं क्रियतां शंभोरेतदन्तरमुत्तमम्
taṃ dṛṣṭvā bhagavān brahma prāha śakrapurogamān / sāhāyyaṃ kriyatāṃ śaṃbhoretadantaramuttamam
पितामहोक्तं वचनं श्रुत्वा देवाः सवासवाः । समापतन्त वेगेन शिवसैन्यमथाम्बरात्
pitāmahoktaṃ vacanaṃ śrutvā devāḥ savāsavāḥ / samāpatanta vegena śivasainyamathāmbarāt
तेषामापततां वेगः प्रमथानां बले बभौ । आपगानां महावेगं पतन्तीनां महार्णवे
teṣāmāpatatāṃ vegaḥ pramathānāṃ bale babhau / āpagānāṃ mahāvegaṃ patantīnāṃ mahārṇave
ततो हलहलाशब्दः समजायत चोभयोः । बलयोर्घोरसंकाशो सुरप्रमथयोरथ
tato halahalāśabdaḥ samajāyata cobhayoḥ / balayorghorasaṃkāśo surapramathayoratha
तमन्तरमुपागम्य नन्दी संगृह्य वेगवान् । रथाद् भार्गवमाक्रामत् सिंहः क्षुद्रमृगं यथा
tamantaramupāgamya nandī saṃgṛhya vegavān / rathād bhārgavamākrāmat siṃhaḥ kṣudramṛgaṃ yathā
तमादाय हराभ्याशमागमद् गणनायकः । निपात्य रक्षिणः सर्वानथ शुक्रं न्यवेदयत्
tamādāya harābhyāśamāgamad gaṇanāyakaḥ / nipātya rakṣiṇaḥ sarvānatha śukraṃ nyavedayat
तमानीतं कविं शर्वः प्राक्षिपद् वदने प्रभुः । भार्गवं त्वावृततनुं जठरे स न्यवेशयत्
tamānītaṃ kaviṃ śarvaḥ prākṣipad vadane prabhuḥ / bhārgavaṃ tvāvṛtatanuṃ jaṭhare sa nyaveśayat
स शंभुना कविश्र्ष्ठो ग्रस्तो जठरमास्थितः । तुष्टाव भगवान्तं तं मुनिर्वाग्भिरथादरात्
sa śaṃbhunā kaviśrṣṭho grasto jaṭharamāsthitaḥ / tuṣṭāva bhagavāntaṃ taṃ munirvāgbhirathādarāt
शुक्र उवाच । वरदाय नमस्तुभ्यं हराय गुणशालिने । शङ्कराय महेशाय त्र्यम्बकाय नमो नमः
śukra uvāca / varadāya namastubhyaṃ harāya guṇaśāline / śaṅkarāya maheśāya tryambakāya namo namaḥ
जीवनाय नमस्तुभ्यं लोकनाथ वृषाकपे । मदनाग्ने कालशत्रो वामदेवाय ते नमः
jīvanāya namastubhyaṃ lokanātha vṛṣākape / madanāgne kālaśatro vāmadevāya te namaḥ
स्थाणवे विश्वरूपाय वामनाय सदागते । महादेवाय शर्वाय ईश्वराय नमो नमः
sthāṇave viśvarūpāya vāmanāya sadāgate / mahādevāya śarvāya īśvarāya namo namaḥ
त्रिनयन हर भव शङ्कर उमापते जीमूतकेतो शुहागृह श्मशाननिरत भूतिविलेपन सूलपाणे पशुपते गोपते तत्पुरुषसत्त्म नमो नमस्ते । इत्थं स्तुतः कविवरेम हरो ऽथ भक्त्या प्रीतो वरं वरय दद्मि तवेत्युवाच । स प्राह देववर देहि वरं ममाद्य यद्वै तवैव जठरात् प्रतिनिर्गमो ऽस्तु
trinayana hara bhava śaṅkara umāpate jīmūtaketo śuhāgṛha śmaśānanirata bhūtivilepana sūlapāṇe paśupate gopate tatpuruṣasattma namo namaste | itthaṃ stutaḥ kavivarema haro 'tha bhaktyā prīto varaṃ varaya dadmi tavetyuvāca / sa prāha devavara dehi varaṃ mamādya yadvai tavaiva jaṭharāt pratinirgamo 'stu
ततो हरो ऽक्षीणि तदा निरुध्य प्राह द्विजेन्द्राद्य विनिर्गमस्व । इत्युक्तमात्रो विभुना चचार देवोदरे भार्गवपुङ्गवस्तु
tato haro 'kṣīṇi tadā nirudhya prāha dvijendrādya vinirgamasva / ityuktamātro vibhunā cacāra devodare bhārgavapuṅgavastu
परिभ्रमन् ददर्शाथ शंभोरेवोदरे कविः । भुवनार्णवपातालान् वृतान् स्थावरजङ्मैः
paribhraman dadarśātha śaṃbhorevodare kaviḥ / bhuvanārṇavapātālān vṛtān sthāvarajaṅmaiḥ
आदित्यान् वसवो रुद्रान् विश्वेदेवान् गणांस्तथा । यक्षान् किंपुरुषाद्यादीन् गन्धर्वाप्सरसां गणान्
ādityān vasavo rudrān viśvedevān gaṇāṃstathā / yakṣān kiṃpuruṣādyādīn gandharvāpsarasāṃ gaṇān
मुनीन् मनुजसाध्यांश्च पशुकीटपिपीलिकान् । वृक्षगुल्मान् गिरीन् वल्ल्यः फलमूलौषधानि च
munīn manujasādhyāṃśca paśukīṭapipīlikān / vṛkṣagulmān girīn vallyaḥ phalamūlauṣadhāni ca
स्थालस्थांश्च जलस्थांश्चानिमिषान्निमिषानपि । चतुष्पदान् सद्विपदान् स्थावरान् जङ्गमानपि
sthālasthāṃśca jalasthāṃścānimiṣānnimiṣānapi / catuṣpadān sadvipadān sthāvarān jaṅgamānapi
अव्यक्तांश्चैव व्यक्तांश्च सगुणान्निर्गुणानपि । स दृष्ट्वा कौतुकाविष्टः परिबभ्राम भार्गवः । तत्रासतो भार्गवस्य दिव्यः संवत्सरो गतः
avyaktāṃścaiva vyaktāṃśca saguṇānnirguṇānapi / sa dṛṣṭvā kautukāviṣṭaḥ paribabhrāma bhārgavaḥ / tatrāsato bhārgavasya divyaḥ saṃvatsaro gataḥ
न चानमलभद् ब्रह्मंस्ततः श्रान्तो ऽभवत् कविः । स श्रन्तं वीक्ष्य चात्मानं नालभन्निर्गमं वशी । भिक्तिनम्रो महादेवं शरणं समुपागम्
na cānamalabhad brahmaṃstataḥ śrānto 'bhavat kaviḥ / sa śrantaṃ vīkṣya cātmānaṃ nālabhannirgamaṃ vaśī / bhiktinamro mahādevaṃ śaraṇaṃ samupāgam
शुक्र उवाच। । विश्वरूप महारूप विश्वरूपाक्षसूत्रधृक् । सहस्राक्ष महादेव त्वामहं शरणं गतः
śukra uvāca/ / viśvarūpa mahārūpa viśvarūpākṣasūtradhṛk / sahasrākṣa mahādeva tvāmahaṃ śaraṇaṃ gataḥ
नमो ऽस्तु ते शङ्कर शर्व शंभो सहस्रनेत्राङ्घ्रिभुजङ्गभूषण । दृष्ट्वैव सर्वान् भुवनांस्तवोदरे श्रान्तो भवन्तं शरणं प्रपन्नः
namo 'stu te śaṅkara śarva śaṃbho sahasranetrāṅghribhujaṅgabhūṣaṇa / dṛṣṭvaiva sarvān bhuvanāṃstavodare śrānto bhavantaṃ śaraṇaṃ prapannaḥ
इत्येवमुक्ते वचने महात्मा शंभुर्वचः प्राह ततो विहस्य । निर्गच्छ पुत्रो ऽसि ममाधुना त्वं शिश्नेन भो भार्गववंशचन्द्र
ityevamukte vacane mahātmā śaṃbhurvacaḥ prāha tato vihasya / nirgaccha putro 'si mamādhunā tvaṃ śiśnena bho bhārgavavaṃśacandra
नाम्ना तु शुक्रेति चराचरास्त्वां स्तोष्यन्ति नैवात्र विचारमन्यत् । इत्येवमुक्त्वा भगवान् मुमोच शिश्नेन शुक्रं स च निर्जगाम
nāmnā tu śukreti carācarāstvāṃ stoṣyanti naivātra vicāramanyat / ityevamuktvā bhagavān mumoca śiśnena śukraṃ sa ca nirjagāma
विनिर्गतो भार्गाववंशचन्द्रः शुक्रत्वमापद्य महानुभावः । प्रणम्य शंभुं स जगाम तूर्ण महासुराणां बलमुत्तमौजाः
vinirgato bhārgāvavaṃśacandraḥ śukratvamāpadya mahānubhāvaḥ / praṇamya śaṃbhuṃ sa jagāma tūrṇa mahāsurāṇāṃ balamuttamaujāḥ
भार्गवे पुनरायाते दानवा मुदिताभवन् । पुनर्युद्धाय विदधुर्मतिं सह गणेश्वरैः
bhārgave punarāyāte dānavā muditābhavan / punaryuddhāya vidadhurmatiṃ saha gaṇeśvaraiḥ
गणेश्वरास्तानसुरान् सहामरागणैरथ । युयुधुः संकुलं युद्धं सर्व एव जयेप्सवः
gaṇeśvarāstānasurān sahāmarāgaṇairatha / yuyudhuḥ saṃkulaṃ yuddhaṃ sarva eva jayepsavaḥ
ततो ऽसुरगणानां च देवतानां च युध्यताम् । द्वन्द्वयुद्धूं समभवद् घोररूपं तपोधन
tato 'suragaṇānāṃ ca devatānāṃ ca yudhyatām / dvandvayuddhūṃ samabhavad ghorarūpaṃ tapodhana
अन्धको नन्दिनं युद्धं शङ्कुकर्णं त्वयःशिराः । कुम्भध्वजं बलिर्धीमान् नन्दिषेणं विरोचनः
andhako nandinaṃ yuddhaṃ śaṅkukarṇaṃ tvayaḥśirāḥ / kumbhadhvajaṃ balirdhīmān nandiṣeṇaṃ virocanaḥ
अश्वग्रीवो विशाखं च शाखो वृत्रमयोधयत् । वाणस्तथा नैगमेयं बलं राक्षसपुङ्गवः
aśvagrīvo viśākhaṃ ca śākho vṛtramayodhayat / vāṇastathā naigameyaṃ balaṃ rākṣasapuṅgavaḥ
विनायको माहावीर्य परश्वधधरो रणे । संक्रुद्धो राक्षसश्रेष्ठं तुहुण्डं समयोधयत् । दुर्योधनश्च बलिनं घण्टाकर्णमयोधयत्
vināyako māhāvīrya paraśvadhadharo raṇe / saṃkruddho rākṣasaśreṣṭhaṃ tuhuṇḍaṃ samayodhayat / duryodhanaśca balinaṃ ghaṇṭākarṇamayodhayat
हस्ती च कुण्डजठरं ह्लादो वीरं घटोदरम् । एते हि बलिनां श्रेष्ठा दानवाः प्रमथास्तथा । संयोधयन्ति देवर्षे दिव्याब्दानां शतनि षट्
hastī ca kuṇḍajaṭharaṃ hlādo vīraṃ ghaṭodaram / ete hi balināṃ śreṣṭhā dānavāḥ pramathāstathā / saṃyodhayanti devarṣe divyābdānāṃ śatani ṣaṭ
शतक्रतुमथायान्तं वज्रपाणिमभिस्थितम् । वारयामास बलवान् जम्भो नाम महासुरः
śatakratumathāyāntaṃ vajrapāṇimabhisthitam / vārayāmāsa balavān jambho nāma mahāsuraḥ
सम्भुनामासुरपतिः स ब्रह्मणमयोधयत् । महौजसं कुजम्भश्च विष्णुं दैत्यान्तकारिणम्
sambhunāmāsurapatiḥ sa brahmaṇamayodhayat / mahaujasaṃ kujambhaśca viṣṇuṃ daityāntakāriṇam
विवस्वन्तं रणे शाल्वो वरुणं त्रिशिरास्तथा । द्विमूर्धा पवनं सोमं राहुर्मित्रं विरूपधृक्
vivasvantaṃ raṇe śālvo varuṇaṃ triśirāstathā / dvimūrdhā pavanaṃ somaṃ rāhurmitraṃ virūpadhṛk
अष्टौ ये वसवः ख्याता धराद्यास्ते महासुरान् । अष्टावेव महेष्वासान् वारयामासुराहवे
aṣṭau ye vasavaḥ khyātā dharādyāste mahāsurān / aṣṭāveva maheṣvāsān vārayāmāsurāhave
सरभः शलक्षः पाकः पुरो ऽथ विपृथुःपृथुः । वातापि चेल्वलश्चैव नानाशस्त्रास्त्रयोधिनः
sarabhaḥ śalakṣaḥ pākaḥ puro 'tha vipṛthuḥpṛthuḥ / vātāpi celvalaścaiva nānāśastrāstrayodhinaḥ
विश्वेदेवगणान् सर्वान् विष्वक्सेनपुरोगमान् । एक एव रणे रौद्रः कालनेमिर्महासुरः
viśvedevagaṇān sarvān viṣvaksenapurogamān / eka eva raṇe raudraḥ kālanemirmahāsuraḥ
एकादशैव ये रुद्रास्तानेको ऽपि रणोत्कटः । योधयामास तेजस्वी विद्युन्माली महासुरः
ekādaśaiva ye rudrāstāneko 'pi raṇotkaṭaḥ / yodhayāmāsa tejasvī vidyunmālī mahāsuraḥ
द्वावश्विनौ च नरको भास्करानेव शम्बरः । साध्यान् मरुद्गणांश्चैव निवातकवचादयः
dvāvaśvinau ca narako bhāskarāneva śambaraḥ / sādhyān marudgaṇāṃścaiva nivātakavacādayaḥ
एवं द्वन्द्रवसहस्राणि प्रमथामरदानवैः । कृतानि च सुराब्दानां दशतीः षट् महामुने
evaṃ dvandravasahasrāṇi pramathāmaradānavaiḥ / kṛtāni ca surābdānāṃ daśatīḥ ṣaṭ mahāmune
यदा न शकिता योद्धुं दैवतैरमरारयः । तदा मायं समाश्रित्य ग्रसन्तः क्रमशो ऽव्ययान्
yadā na śakitā yoddhuṃ daivatairamarārayaḥ / tadā māyaṃ samāśritya grasantaḥ kramaśo 'vyayān
ततो ऽभवच्छैलपृष्ठं प्रावृडभ्रसमप्रभैः । आवृतं वर्जितं सर्वैः प्रमथैरमरैरपि
tato 'bhavacchailapṛṣṭhaṃ prāvṛḍabhrasamaprabhaiḥ / āvṛtaṃ varjitaṃ sarvaiḥ pramathairamarairapi
दृष्ट्वा शून्यं गिरिप्रस्थं ग्रस्तांश् च प्रमथामरान् । क्रोधादुत्पादयामास रुद्रो जृम्भायिकां वशी
dṛṣṭvā śūnyaṃ giriprasthaṃ grastāṃś ca pramathāmarān / krodhādutpādayāmāsa rudro jṛmbhāyikāṃ vaśī
तया स्पृष्टा दनुसुता अलसा मन्दभाषिणः । वदनं विकृतं कृत्वा मुक्तशस्त्रं विजृम्भिरे
tayā spṛṣṭā danusutā alasā mandabhāṣiṇaḥ / vadanaṃ vikṛtaṃ kṛtvā muktaśastraṃ vijṛmbhire
जृम्भमाणेषु च तदाच दानवेषु गणेश्वराः । सुराश्च निर्ययुस्तूर्णं दैत्यदेहेभ्य आकुला
jṛmbhamāṇeṣu ca tadāca dānaveṣu gaṇeśvarāḥ / surāśca niryayustūrṇaṃ daityadehebhya ākulā
मेघप्रभेभ्यो दैत्येभ्यो निर्गच्छन्तो ऽमरोत्तमाः । शोभन्ते पद्मपत्राक्षा मेघेभ्य इव विद्युतः
meghaprabhebhyo daityebhyo nirgacchanto 'marottamāḥ / śobhante padmapatrākṣā meghebhya iva vidyutaḥ
गणामरेषु च समं निर्गतेषु तपोधन । अयुध्यन्त महात्मानो भूय एवातिकोपिताः
gaṇāmareṣu ca samaṃ nirgateṣu tapodhana / ayudhyanta mahātmāno bhūya evātikopitāḥ
ततस्तु देवैः सगणैः दानवाः शर्वपालितैः । पराजीयन्त संग्रामे भूयो भूयस्त्वहर्निशम्
tatastu devaiḥ sagaṇaiḥ dānavāḥ śarvapālitaiḥ / parājīyanta saṃgrāme bhūyo bhūyastvaharniśam
ततस्त्रिनेत्रः स्वैं संध्यां सप्ताब्धशतिके गते । काले ऽभ्युपासत तदा सो ऽष्टादशभुजो ऽव्ययः
tatastrinetraḥ svaiṃ saṃdhyāṃ saptābdhaśatike gate / kāle 'bhyupāsata tadā so 'ṣṭādaśabhujo 'vyayaḥ
संस्पृश्यापः सरस्वत्यां स्नात्वा च विधिना हरः । कृतार्थो भक्तिमान् मूर्ध्ना पुष्पाञ्जलिमुपाक्षिपत्
saṃspṛśyāpaḥ sarasvatyāṃ snātvā ca vidhinā haraḥ / kṛtārtho bhaktimān mūrdhnā puṣpāñjalimupākṣipat
ततो ननाम शिरसा ततश्चक्रे प्रदक्षिणम् । हिरण्यगर्भेत्यादित्यमुपतस्थे जजाप ह
tato nanāma śirasā tataścakre pradakṣiṇam / hiraṇyagarbhetyādityamupatasthe jajāpa ha
त्वष्ट्रे नमो नमस्ते ऽस्तु सम्यगुच्चार्य शूलधृक् । ननर्त भावगम्भीरं दोर्दण्डं भ्रामयन् बलात्
tvaṣṭre namo namaste 'stu samyaguccārya śūladhṛk / nanarta bhāvagambhīraṃ dordaṇḍaṃ bhrāmayan balāt
परिनृत्यति देवेशे गणाश्चैवामरास्तथा । नृत्यन्ते भावसंयुक्ता हरस्यानुविलासिनः
parinṛtyati deveśe gaṇāścaivāmarāstathā / nṛtyante bhāvasaṃyuktā harasyānuvilāsinaḥ
सन्ध्यामुपास्य देवेशः परिनृत्य यथेच्छया । युद्धाय दानवैः सर्वैस्त्रिनेत्रभुजपालितैः
sandhyāmupāsya deveśaḥ parinṛtya yathecchayā / yuddhāya dānavaiḥ sarvaistrinetrabhujapālitaiḥ
ततो ऽमरगणाः सर्वैस्त्रिनेत्रभुजपालितैः । दानवा निर्जिताः सर्वे बलिभिर्भयवर्जितैः
tato 'maragaṇāḥ sarvaistrinetrabhujapālitaiḥ / dānavā nirjitāḥ sarve balibhirbhayavarjitaiḥ
स्वबलं निर्जितं दृष्ट्वा मत्वाजेयं च शङ्कम् । अन्धकः सुन्दमाहूय इदं वचनमब्रीत्
svabalaṃ nirjitaṃ dṛṣṭvā matvājeyaṃ ca śaṅkam / andhakaḥ sundamāhūya idaṃ vacanamabrīt
सुन्द भ्रातासि मे वीर विश्वस्यः सर्ववस्तुषु । तद्वदाम्यद्य यद्वाक्यं तच्छ्रुत्वा यत्क्षमं कुरु
sunda bhrātāsi me vīra viśvasyaḥ sarvavastuṣu / tadvadāmyadya yadvākyaṃ tacchrutvā yatkṣamaṃ kuru
दुर्जयो ऽसौ रणपटुर्धर्मात्मा कारणान्तरैः । समासते हि हृदये पद्माक्षी शैलनन्दिनी
durjayo 'sau raṇapaṭurdharmātmā kāraṇāntaraiḥ / samāsate hi hṛdaye padmākṣī śailanandinī
तदुत्तिष्ठस्व गच्छामो यत्रास्ते चारुहासिनी । तत्रैनां मोहयिष्यामि हररूपेण दानव
taduttiṣṭhasva gacchāmo yatrāste cāruhāsinī / tatraināṃ mohayiṣyāmi hararūpeṇa dānava
भवान् भवस्यानुचरो भव नन्दी गणेश्वरः । ततो गत्वाथ भुक्त्वा तां जेष्यामि प्रमथान् सुरान्
bhavān bhavasyānucaro bhava nandī gaṇeśvaraḥ / tato gatvātha bhuktvā tāṃ jeṣyāmi pramathān surān
इत्वेवमुक्ते वचने बाढं सुन्दो ऽम्भयभाषत । समजायत शैलादिरन्धकः शङ्करो ऽप्यभूत्
itvevamukte vacane bāḍhaṃ sundo 'mbhayabhāṣata / samajāyata śailādirandhakaḥ śaṅkaro 'pyabhūt
नन्दिरुद्रौ ततो भूत्वा महासुरचमूपती । संप्राप्तौ मन्दरगिरिं प्रहारैः क्षतविग्रहौ
nandirudrau tato bhūtvā mahāsuracamūpatī / saṃprāptau mandaragiriṃ prahāraiḥ kṣatavigrahau
हस्तमालम्ब्य सुन्दस्य अन्धको हरमन्दिरम् । विवेश निर्विशङ्केन चित्तेनासुरसत्तमः
hastamālambya sundasya andhako haramandiram / viveśa nirviśaṅkena cittenāsurasattamaḥ
ततो गिरिसुता दूरादायान्तं वीक्ष्य चान्धकम् । महेश्वरवपुश्छ्न्नं प्रहारैर्जर्जरच्छविम्
tato girisutā dūrādāyāntaṃ vīkṣya cāndhakam / maheśvaravapuśchnnaṃ prahārairjarjaracchavim
सुन्दं शैलादिरूपस्थमवष्टम्याविशत् ततः । तं दृष्ट्वा मालिनीं प्राह सुयशां विजयां जयाम्
sundaṃ śailādirūpasthamavaṣṭamyāviśat tataḥ / taṃ dṛṣṭvā mālinīṃ prāha suyaśāṃ vijayāṃ jayām
जये पश्यस्व देवस्य मदर्थे विग्रहं कृतम् । शत्रुभिर्दानववरैस्तदुत्तिष्ठस्व सत्वरम्
jaye paśyasva devasya madarthe vigrahaṃ kṛtam / śatrubhirdānavavaraistaduttiṣṭhasva satvaram
घृतमानय पौराणं बीजिकां लवणं दधि । व्रणभङ्गं करिष्यामि स्वयमेव पिनाकिनः
ghṛtamānaya paurāṇaṃ bījikāṃ lavaṇaṃ dadhi / vraṇabhaṅgaṃ kariṣyāmi svayameva pinākinaḥ
कुरुष्व शीघ्रं सुयशे स्वभर्तुर्व्रणनाशनम् । इत्येवमुक्त्वा वचनं समत्थाय वरासनात्
kuruṣva śīghraṃ suyaśe svabharturvraṇanāśanam / ityevamuktvā vacanaṃ samatthāya varāsanāt
अभ्युद्ययौ तदा भक्त्वा मन्यमाना वृषध्वजम् । शूलपाणेस्ततः स्थित्वा रूपं चिह्नानि यत्नतः
abhyudyayau tadā bhaktvā manyamānā vṛṣadhvajam / śūlapāṇestataḥ sthitvā rūpaṃ cihnāni yatnataḥ
अन्वियेष ततो ब्रह्मन्नोभौ पार्श्वस्थितौ वृषौ । सा ज्ञात्वा दानवं रौद्रं मायाच्छादितविग्रह्म्
anviyeṣa tato brahmannobhau pārśvasthitau vṛṣau / sā jñātvā dānavaṃ raudraṃ māyācchāditavigrahm
अपयानं तदा चक्रे गिरिराजसुता मुने । देव्याश्चिन्तितमाज्ञाय सुन्दं त्यक्त्वान्धको ऽसुरः
apayānaṃ tadā cakre girirājasutā mune / devyāścintitamājñāya sundaṃ tyaktvāndhako 'suraḥ
समाद्रवत वेगेन हरकान्तां विभावरीम् । समाद्रवत दैतेयो येन मार्गेण सागमत्
samādravata vegena harakāntāṃ vibhāvarīm / samādravata daiteyo yena mārgeṇa sāgamat
अपस्कारान्तरं भञ्जन् पादप्लुतिभिराकुलः । तमापतन्तं दृष्ट्वैव गिरिजा प्राद्रवद् भयात्
apaskārāntaraṃ bhañjan pādaplutibhirākulaḥ / tamāpatantaṃ dṛṣṭvaiva girijā prādravad bhayāt
गृहं त्यक्त्वा हयुपवनं सखीभिः सहिता तदा । तत्राप्यनुजगामासौ मदान्धो मुनिपुङ्गव
gṛhaṃ tyaktvā hayupavanaṃ sakhībhiḥ sahitā tadā / tatrāpyanujagāmāsau madāndho munipuṅgava
तथापि न शशषैनं तपसो गोपनाय तु । तद्भयादाविशद् गौरी श्वेतार्ककुसुमं शुचि
tathāpi na śaśaṣainaṃ tapaso gopanāya tu / tadbhayādāviśad gaurī śvetārkakusumaṃ śuci
विजडयाद्या महागुल्मे संप्रयाता लयं मुने । नष्टायामाथ पार्वत्यां भूयो हैरण्यलोचनिः
vijaḍayādyā mahāgulme saṃprayātā layaṃ mune / naṣṭāyāmātha pārvatyāṃ bhūyo hairaṇyalocaniḥ
सुन्दं हस्ते समादाय स्वसैन्यं पुनरागमत् । अन्धके पुरायाते स्वबलं मुनिसत्तम
sundaṃ haste samādāya svasainyaṃ punarāgamat / andhake purāyāte svabalaṃ munisattama
प्रावर्तत महायुद्धं प्रमथासुरयोरथ । ततो ऽमरगणश्रेष्ठो विष्णुश्चक्रगदाधरः
prāvartata mahāyuddhaṃ pramathāsurayoratha / tato 'maragaṇaśreṣṭho viṣṇuścakragadādharaḥ
निजघानासुरबलं शङ्करप्रियकाम्यया । शार्ङ्गचापच्युतैर्बाणैः संस्यूता दानवर्षभाः
nijaghānāsurabalaṃ śaṅkarapriyakāmyayā / śārṅgacāpacyutairbāṇaiḥ saṃsyūtā dānavarṣabhāḥ
पञ्च षट् सप्त चाष्टौ वा व्रघ्नपादैर्घना इव । गदया कांश्चिदवधीत् चक्रेणान्यान् जनार्दनः
pañca ṣaṭ sapta cāṣṭau vā vraghnapādairghanā iva / gadayā kāṃścidavadhīt cakreṇānyān janārdanaḥ
खङ्गेन च चकर्तान्यान् दृष्ट्यान्यान् भस्मासाद्व्यधात् । हलेनाकृष्य चैवान्यान् मु सलेन व्यचूर्णयत्
khaṅgena ca cakartānyān dṛṣṭyānyān bhasmāsādvyadhāt / halenākṛṣya caivānyān mu salena vyacūrṇayat
गरुडः पक्षपाताभ्यां तुण्डेनाप्युरसाहनत् । स चादिपुरुषो धाता पुराणाः प्रपितामहः
garuḍaḥ pakṣapātābhyāṃ tuṇḍenāpyurasāhanat / sa cādipuruṣo dhātā purāṇāḥ prapitāmahaḥ
भ्रामयन् विपुलं पद्ममभ्यषिञ्चत वारिणा । संस्पृष्टा ब्रह्मतोयेन सर्वतीर्थमयेन हि
bhrāmayan vipulaṃ padmamabhyaṣiñcata vāriṇā / saṃspṛṣṭā brahmatoyena sarvatīrthamayena hi
गणामरगणाश्चासन् नवनागशताधिकाः । दानवास्तेन तोयेन संस्पृष्टाश्चाघहारिणा
gaṇāmaragaṇāścāsan navanāgaśatādhikāḥ / dānavāstena toyena saṃspṛṣṭāścāghahāriṇā
सवाहनाः क्षयं जग्मुः कुलिशेनेव पर्वताः । दृष्ट्वा ब्रह्महरी युद्धे घातयन्तौ महासुरान्
savāhanāḥ kṣayaṃ jagmuḥ kuliśeneva parvatāḥ / dṛṣṭvā brahmaharī yuddhe ghātayantau mahāsurān
शतक्रतुश्च दुद्राव प्रगृह्य कुलिशं बली । तमापतन्तं संप्रेक्ष्य बलो दानवसत्तमः
śatakratuśca dudrāva pragṛhya kuliśaṃ balī / tamāpatantaṃ saṃprekṣya balo dānavasattamaḥ
मुक्त्वा देवं गदापाणिं विमानस्थं च पद्मजम् । शक्रमेवाद्रवद् योद्धुं मुष्टिमुद्याम्य नारद । बलवान् दानवपतिरजेयो देवदानवै
muktvā devaṃ gadāpāṇiṃ vimānasthaṃ ca padmajam / śakramevādravad yoddhuṃ muṣṭimudyāmya nārada / balavān dānavapatirajeyo devadānavai
तमापतन्तं त्रिदशेश्वरस्तु दोष्णां सहस्रेण यताबलेन । वज्रं परिभ्राम्य बलस्य मूर्ध्नि चिक्षेप हे मूढ हतो ऽस्युदीर्य
tamāpatantaṃ tridaśeśvarastu doṣṇāṃ sahasreṇa yatābalena / vajraṃ paribhrāmya balasya mūrdhni cikṣepa he mūḍha hato 'syudīrya
स तस्य मूर्ध्नि प्रवरो ऽपि वज्रो जगाम तूर्णं हि सहस्रधा मुने । बलो ऽद्रवद् देवपतिश्च भीतः पराङ्मुखो ऽभृत् समरान्महर्षे
sa tasya mūrdhni pravaro 'pi vajro jagāma tūrṇaṃ hi sahasradhā mune / balo 'dravad devapatiśca bhītaḥ parāṅmukho 'bhṛt samarānmaharṣe
तं चापि जम्भो विमुखं निरीक्ष्य भूत्वाग्रतः प्राह न युक्तमेतत् । तिष्ठस्व राजासि चराचरस्य न राजधर्मे गदितं पलायनम्
taṃ cāpi jambho vimukhaṃ nirīkṣya bhūtvāgrataḥ prāha na yuktametat / tiṣṭhasva rājāsi carācarasya na rājadharme gaditaṃ palāyanam
सहस्राक्षो जम्भवाक्यं निखम्य भीतस्तूर्णं विष्णुमागान्महर्षे । उपेत्याह श्रूयतां वाक्यमीश त्वं मे नाथो भूतभव्येश विष्णो
sahasrākṣo jambhavākyaṃ nikhamya bhītastūrṇaṃ viṣṇumāgānmaharṣe / upetyāha śrūyatāṃ vākyamīśa tvaṃ me nātho bhūtabhavyeśa viṣṇo
जम्भस्तर्जयते ऽत्यर्थं मां निरायुधमीक्ष्य हि । आयुधं देहि भगवान् त्वामहं शरणं गतः
jambhastarjayate 'tyarthaṃ māṃ nirāyudhamīkṣya hi / āyudhaṃ dehi bhagavān tvāmahaṃ śaraṇaṃ gataḥ
तमुवाच हरिः शक्रं त्यक्त्वा दर्प व्रजाधुना । प्रार्थयस्वायुधं वह्निं स ते दास्यत्यसंशयम्
tamuvāca hariḥ śakraṃ tyaktvā darpa vrajādhunā / prārthayasvāyudhaṃ vahniṃ sa te dāsyatyasaṃśayam
जनार्दनवचः श्रुत्वा शक्रस्त्वरितविक्रमः । शरणं पावकमगादिदं चोवाच नारद
janārdanavacaḥ śrutvā śakrastvaritavikramaḥ / śaraṇaṃ pāvakamagādidaṃ covāca nārada
शक्र उवाच । निघ्ननो मेबलं वज्रं कृशानो शतधा गतम् । एष चाहूयते जम्भस्तस्माद्देह्यायुधं मम
śakra uvāca / nighnano mebalaṃ vajraṃ kṛśāno śatadhā gatam / eṣa cāhūyate jambhastasmāddehyāyudhaṃ mama
पुलस्त्य उवाच । तमाह भगवान् वह्निः प्रीतो ऽसि तव वासव । यत्त्वं दर्प परित्यज्य मामेव शरणं गतः
pulastya uvāca / tamāha bhagavān vahniḥ prīto 'si tava vāsava / yattvaṃ darpa parityajya māmeva śaraṇaṃ gataḥ
इत्युच्चार्य स्वशक्त्यास्तु शक्तिं निष्क्राम्य भावतः । प्रादादिन्द्राय भगवान् रोचमानो दिवं गतः
ityuccārya svaśaktyāstu śaktiṃ niṣkrāmya bhāvataḥ / prādādindrāya bhagavān rocamāno divaṃ gataḥ
तामादाय तदा शक्तिं शतघण्टां सुदारुणाम् । प्रत्युद्ययौ तदा जम्भं हन्तुकामो ऽरिमर्दनः
tāmādāya tadā śaktiṃ śataghaṇṭāṃ sudāruṇām / pratyudyayau tadā jambhaṃ hantukāmo 'rimardanaḥ
तेनातियशसा दैत्यः सहसैवाभिसंद्रुतः । क्रोधं चक्रे तदा जम्भ निजघान गजाधिपम्
tenātiyaśasā daityaḥ sahasaivābhisaṃdrutaḥ / krodhaṃ cakre tadā jambha nijaghāna gajādhipam
जम्भमुष्टिनिपातेन भग्नकुम्भकटो गजः । निपपात यथा शैलः शक्रवज्रहतः पुरा
jambhamuṣṭinipātena bhagnakumbhakaṭo gajaḥ / nipapāta yathā śailaḥ śakravajrahataḥ purā
पतमानाद् द्विपेन्द्रात् तु शक्रश्चाप्लुत्य वेगवान् । त्यक्त्वैव मन्दरगिरिं पपात वसुधातले
patamānād dvipendrāt tu śakraścāplutya vegavān / tyaktvaiva mandaragiriṃ papāta vasudhātale
पतमान हरिं शिद्धाश्चारणाश्च तदाब्रुवन् । मा मा शक्र पतस्वाद्य भूतले तिष्ठ वासव
patamāna hariṃ śiddhāścāraṇāśca tadābruvan / mā mā śakra patasvādya bhūtale tiṣṭha vāsava
स तेषां वचनं श्रुत्वा योगी तस्थौ क्षणं तदा । प्राह चैतान् कथं योत्स्ये अपत्रः शत्रुभिः सहः
sa teṣāṃ vacanaṃ śrutvā yogī tasthau kṣaṇaṃ tadā / prāha caitān kathaṃ yotsye apatraḥ śatrubhiḥ sahaḥ
तमूचुर्देवगन्धर्वा मा विषादं व्रजेश्वर । युध्यस्व त्वं समारुह्यप्रेषयिष्याम यदा रथम्
tamūcurdevagandharvā mā viṣādaṃ vrajeśvara / yudhyasva tvaṃ samāruhyapreṣayiṣyāma yadā ratham
इत्येवमुक्त्वा विपुलं रथं स्वस्तिकलक्षणम् । वानरध्वजसंयुक्तं हरिभिर्हरिभिर्युतम्
ityevamuktvā vipulaṃ rathaṃ svastikalakṣaṇam / vānaradhvajasaṃyuktaṃ haribhirharibhiryutam
शुद्धजाम्भूनदमयं किङ्किणीजालमण्डितम् । शक्राय प्रेषयामासुर्विश्वावसुपुरोगमाः
śuddhajāmbhūnadamayaṃ kiṅkiṇījālamaṇḍitam / śakrāya preṣayāmāsurviśvāvasupurogamāḥ
तमागतमुदीक्ष्याथ हीनं सारथिना हरिः । प्राह योत्स्ये कथं युद्धे संयमिष्ये कथं हयान्
tamāgatamudīkṣyātha hīnaṃ sārathinā hariḥ / prāha yotsye kathaṃ yuddhe saṃyamiṣye kathaṃ hayān
यदि कश्चिद्धि सारथ्यं करिष्यति ममाधुना । ततो ऽहं घातये शत्रून् नान्यथेति कथञ्चन
yadi kaściddhi sārathyaṃ kariṣyati mamādhunā / tato 'haṃ ghātaye śatrūn nānyatheti kathañcana
ततो ऽब्रुवंस्ते गन्धर्वा नास्माकं सारथिर्विभो । विद्यते स्वयमेवाश्वांस्त्वं संयन्तुमिहार्हसि
tato 'bruvaṃste gandharvā nāsmākaṃ sārathirvibho / vidyate svayamevāśvāṃstvaṃ saṃyantumihārhasi
इत्येवमुक्ते गवांस्त्यक्त्वा स्यन्दनमुत्तमम् । क्षमातलं निपपातैव परिभ्रष्टस्रगम्बरः
ityevamukte gavāṃstyaktvā syandanamuttamam / kṣamātalaṃ nipapātaiva paribhraṣṭasragambaraḥ
चलन्मौलिर्मुक्तकचः परिभ्रष्टायुधाङ्गदः । पतमानं सहस्राक्षं दृष्ट्वा भूः समकम्पत
calanmaulirmuktakacaḥ paribhraṣṭāyudhāṅgadaḥ / patamānaṃ sahasrākṣaṃ dṛṣṭvā bhūḥ samakampata
पृथिव्यां कम्पमानायां शमीकर्षेस्तपस्विनी । भार्याब्रवीत् प्रभो बालं बहिः कुरु यथासुखम्
pṛthivyāṃ kampamānāyāṃ śamīkarṣestapasvinī / bhāryābravīt prabho bālaṃ bahiḥ kuru yathāsukham
स तु शीलावचः श्रुत्वा किमर्थमिति चाव्रवीत् । सा चाह श्रूयतां नाथ दैवज्ञपरिभाषितम्
sa tu śīlāvacaḥ śrutvā kimarthamiti cāvravīt / sā cāha śrūyatāṃ nātha daivajñaparibhāṣitam
यदेयं कम्पते भूमिस्तदा प्रक्षिप्यते बहिः । यद्बाह्यतो मुनिश्रेष्ठ तद् भवेद् द्विगुणं मुने
yadeyaṃ kampate bhūmistadā prakṣipyate bahiḥ / yadbāhyato muniśreṣṭha tad bhaved dviguṇaṃ mune
एतद्वाक्यं तदा श्रुत्वा बालमादाय पुत्रकम् । निराशङ्को बहिः शीघ्रं प्राक्षिपत् क्ष्मातले द्विजः
etadvākyaṃ tadā śrutvā bālamādāya putrakam / nirāśaṅko bahiḥ śīghraṃ prākṣipat kṣmātale dvijaḥ
भूयो गोयुगलार्थाय प्रविष्टो भार्यया द्विजः । निवारितो गता वेला अर्द्धूहानिर्भविष्यति
bhūyo goyugalārthāya praviṣṭo bhāryayā dvijaḥ / nivārito gatā velā arddhūhānirbhaviṣyati
इत्येवमुक्ते देवर्षे बहिर्निर्गम्य वेगवान् । ददर्श बालद्वितयं समरूपमवस्थितम्
ityevamukte devarṣe bahirnirgamya vegavān / dadarśa bāladvitayaṃ samarūpamavasthitam
तं दृष्ट्वा देवताः पूज्य भार्यां चाद्भुतदर्शनाम् । प्राह तत्त्वं न विन्दामि यत् पृच्छामि वदस्व तत्
taṃ dṛṣṭvā devatāḥ pūjya bhāryāṃ cādbhutadarśanām / prāha tattvaṃ na vindāmi yat pṛcchāmi vadasva tat
बालस्यास्य द्वितीयस्य के भविष्यद्गुणा वद । भाग्यानि चास्य यच्चोक्तं कर्मतत् कथयाधुना
bālasyāsya dvitīyasya ke bhaviṣyadguṇā vada / bhāgyāni cāsya yaccoktaṃ karmatat kathayādhunā
साब्रवीन्नाद्य ते वक्ष्ये वदिष्यामि पुनः प्रभो । सो ऽब्रवीद् वद मे ऽद्यैव नोचेन्नाश्नामि भोजनम्
sābravīnnādya te vakṣye vadiṣyāmi punaḥ prabho / so 'bravīd vada me 'dyaiva nocennāśnāmi bhojanam
सा प्राह श्रूयतां ब्रह्मन् वदिष्ये वचनं हितम् । कातरेणाद्य यत्पृष्टं भाव्यः कारुरयं कि
sā prāha śrūyatāṃ brahman vadiṣye vacanaṃ hitam / kātareṇādya yatpṛṣṭaṃ bhāvyaḥ kārurayaṃ ki
इत्युक्तावति वाक्ये तु बाल एव त्वेचेतनः । जगाम साह्यं शक्रस्य कर्तुं सौत्यविशारदः
ityuktāvati vākye tu bāla eva tvecetanaḥ / jagāma sāhyaṃ śakrasya kartuṃ sautyaviśāradaḥ
तं व्रजन्तं हि गन्धर्वा विश्वावसुपुरोगमाः । ज्ञात्वेन्द्रस्यैव साहाय्ये तेजसा समवर्धयन्
taṃ vrajantaṃ hi gandharvā viśvāvasupurogamāḥ / jñātvendrasyaiva sāhāyye tejasā samavardhayan
गन्धर्वतेजसा युक्तः शिशुः शक्रं समेत्य हि । प्रोवाचैह्येहि देवेश प्रियो यन्ता भवामि ते
gandharvatejasā yuktaḥ śiśuḥ śakraṃ sametya hi / provācaihyehi deveśa priyo yantā bhavāmi te
तच्छ्रत्वास्य हरिः प्राह कस्य पुत्रो ऽसि बालक । संयन्तासि कथं चाश्वान् संशयः प्रतिभाति मे
tacchratvāsya hariḥ prāha kasya putro 'si bālaka / saṃyantāsi kathaṃ cāśvān saṃśayaḥ pratibhāti me
सो ऽब्रवीदृषितेजोत्थं क्ष्माभवनं विद्धि वासव । गन्धर्वतेजसा युक्तं वाजियानवनिशारदम्
so 'bravīdṛṣitejotthaṃ kṣmābhavanaṃ viddhi vāsava / gandharvatejasā yuktaṃ vājiyānavaniśāradam
तत्छ्रवा भगवाञ्छक्रः खं भेजे योगिनां वरः । स चापि विप्रतनयो मातलिर्नामविश्रुतः
tatchravā bhagavāñchakraḥ khaṃ bheje yogināṃ varaḥ / sa cāpi vipratanayo mātalirnāmaviśrutaḥ
ततो ऽधिरूढस्तु रथं शक्रस्त्रिदशपुङ्गवः । रश्मीन् शमीकतनयो मातलिः प्रगृहीतवान्
tato 'dhirūḍhastu rathaṃ śakrastridaśapuṅgavaḥ / raśmīn śamīkatanayo mātaliḥ pragṛhītavān
ततो मन्दरमागम्य विवेश रिपुवाहिनीम् । प्रविशन् ददृशे श्रीमान् पतितं कार्सुकं महत्
tato mandaramāgamya viveśa ripuvāhinīm / praviśan dadṛśe śrīmān patitaṃ kārsukaṃ mahat
सशरं पञ्चवर्णाभं सितरक्तासितारुणम् । पाण्डुच्छायं सुरश्रेष्ठस्तं जग्राह समार्गणम्
saśaraṃ pañcavarṇābhaṃ sitaraktāsitāruṇam / pāṇḍucchāyaṃ suraśreṣṭhastaṃ jagrāha samārgaṇam
ततस् मनसा देवान् रजःसत्त्वतमोमयान् । नमस्कृत्य शरं चापे साधिज्ये विनियोजयत्
tatas manasā devān rajaḥsattvatamomayān / namaskṛtya śaraṃ cāpe sādhijye viniyojayat
ततो निश्चेरुरत्युग्राः शरा बर्हिणवाससः । ब्रह्मेशथविष्णुनामाङ्काः सूदयन्तो ऽसुरान् रणे
tato niśceruratyugrāḥ śarā barhiṇavāsasaḥ / brahmeśathaviṣṇunāmāṅkāḥ sūdayanto 'surān raṇe
आकाशं विदिशः पृथ्वीं दिशश्च स शरोत्करैः । सहस्राक्षो ऽतिपटुभिश्छादयामास नारद
ākāśaṃ vidiśaḥ pṛthvīṃ diśaśca sa śarotkaraiḥ / sahasrākṣo 'tipaṭubhiśchādayāmāsa nārada
गजो विद्धो हयो भिन्नः पृथिव्यां पतितो रथः । महामात्रो धरां प्राप्तः सद्यः सीदञ्छरातुरः
gajo viddho hayo bhinnaḥ pṛthivyāṃ patito rathaḥ / mahāmātro dharāṃ prāptaḥ sadyaḥ sīdañcharāturaḥ
पदाति पतितो भूम्यां शक्रमार्गणताडितः । हतप्रधानभूयिष्ठं बलं तदभवद् रिपोः
padāti patito bhūmyāṃ śakramārgaṇatāḍitaḥ / hatapradhānabhūyiṣṭhaṃ balaṃ tadabhavad ripoḥ
तं शक्रबाणभिहतं दुरासदं सैन्यं समालक्ष्य तदा कुजम्भः । जम्भासुरश्चापि सुरेशमव्ययं प्रजगमतुर्गृह्य गदे सुघोरे
taṃ śakrabāṇabhihataṃ durāsadaṃ sainyaṃ samālakṣya tadā kujambhaḥ / jambhāsuraścāpi sureśamavyayaṃ prajagamaturgṛhya gade sughore
तावापतन्तौ भगवान् निरीक्ष्य सुदर्शनेनारिविनाशनेन । विष्णुः कुजम्भं निजघान वेगात् स स्यन्दनाद् गामगमद् गतासुः
tāvāpatantau bhagavān nirīkṣya sudarśanenārivināśanena / viṣṇuḥ kujambhaṃ nijaghāna vegāt sa syandanād gāmagamad gatāsuḥ
तस्मिन् हते भ्रातरि माधवेन जम्भस्ततः क्रोधवशं जगाम । क्रोधान्वितः शक्रमुपाद्रवद् रणे सिंहं यतैणो ऽतिविपन्नबुद्धिः
tasmin hate bhrātari mādhavena jambhastataḥ krodhavaśaṃ jagāma / krodhānvitaḥ śakramupādravad raṇe siṃhaṃ yataiṇo 'tivipannabuddhiḥ
तमापतन्तं प्रसमीक्ष्य शक्रस्त्यक्त्वैव चापं सशरं महात्मा । जग्राह शक्तिं यमदण्डकल्पां तामग्निदत्तां रिपवे ससर्ज
tamāpatantaṃ prasamīkṣya śakrastyaktvaiva cāpaṃ saśaraṃ mahātmā / jagrāha śaktiṃ yamadaṇḍakalpāṃ tāmagnidattāṃ ripave sasarja
शक्तिं सघण्टां कृतनिःस्वनां वै दृष्ट्वा पतन्तीं गदया जघान । गदां च कृत्वा सहसैव भस्मसाद् बिभेद जम्भं हृदये च तूर्णम्
śaktiṃ saghaṇṭāṃ kṛtaniḥsvanāṃ vai dṛṣṭvā patantīṃ gadayā jaghāna / gadāṃ ca kṛtvā sahasaiva bhasmasād bibheda jambhaṃ hṛdaye ca tūrṇam
शक्त्या स भिन्नो हृदये सुरारिः पपात भूम्यां विगतासुरेव । तं वीक्ष्य भूमौ पतितं विसंज्ञं दैत्यास्तु भीता विमुखा बभूवुः
śaktyā sa bhinno hṛdaye surāriḥ papāta bhūmyāṃ vigatāsureva / taṃ vīkṣya bhūmau patitaṃ visaṃjñaṃ daityāstu bhītā vimukhā babhūvuḥ
जम्भे हते दैत्यबले च भग्ने गणास्तु हृष्टा हरिमर्चयन्तः । वीर्यं प्रशंसन्ति शतक्रतोश्च स गोत्रभिच्छर्वमुपेत्य तस्थौ
jambhe hate daityabale ca bhagne gaṇāstu hṛṣṭā harimarcayantaḥ / vīryaṃ praśaṃsanti śatakratośca sa gotrabhiccharvamupetya tasthau