इति श्रीवामनपुराणे चतुष्पञ्चाशो ऽध्यायः पुलस्त्य उवाच । इरावतीमनुप्राप्य पुण्यां तामृषिकन्यकाम् । स्त्रात्वा संपूजयामास चैत्राष्टम्यां जनार्दनम्
iti śrīvāmanapurāṇe catuṣpañcāśo 'dhyāyaḥ pulastya uvāca / irāvatīmanuprāpya puṇyāṃ tāmṛṣikanyakām / strātvā saṃpūjayāmāsa caitrāṣṭamyāṃ janārdanam
नक्षत्रपुरुषं चीर्त्वा व्रतं पुण्यप्रदं शुचिः । जगाम स कुरुक्षेत्रं प्रह्लादो दानवेश्वरः
nakṣatrapuruṣaṃ cīrtvā vrataṃ puṇyapradaṃ śuciḥ / jagāma sa kurukṣetraṃ prahlādo dānaveśvaraḥ
ऐरावतेन मन्त्रेण चक्रतीर्थं सुदर्शनम् । उपामन्त्र्य ततः सस्नौ वेदोक्तविधिना मुने
airāvatena mantreṇa cakratīrthaṃ sudarśanam / upāmantrya tataḥ sasnau vedoktavidhinā mune
उपोष्य क्षणदां भक्त्या पूजियत्वा कुरुध्वजम् । कृतशौचौ जगामाथ द्रष्टुं पुरुषकेसरिम्
upoṣya kṣaṇadāṃ bhaktyā pūjiyatvā kurudhvajam / kṛtaśaucau jagāmātha draṣṭuṃ puruṣakesarim
स्नात्वा तु देविकायां च नृसिंहं प्रतिपूज्य च । तत्रेष्य रजनोमेकां गोकर्णं दानवो ययौ
snātvā tu devikāyāṃ ca nṛsiṃhaṃ pratipūjya ca / tatreṣya rajanomekāṃ gokarṇaṃ dānavo yayau
तस्मिन् स्नात्वा तथा प्राचीं पूज्येशं विश्वकर्मिणम् । प्राचीने चापरे दैत्यो द्रष्टुं कामेश्वरं ययौ
tasmin snātvā tathā prācīṃ pūjyeśaṃ viśvakarmiṇam / prācīne cāpare daityo draṣṭuṃ kāmeśvaraṃ yayau
तत्र स्नात्वा च दृष्ट्वा च पूजयित्वा च शङ्करम् । द्रष्टुं ययौ च प्रह्लादः पुण्डरीकं महाम्भसि
tatra snātvā ca dṛṣṭvā ca pūjayitvā ca śaṅkaram / draṣṭuṃ yayau ca prahlādaḥ puṇḍarīkaṃ mahāmbhasi
तत्र स्नात्वा च दृष्ट्वा च संतर्प्य पितृदेवताः । पुण्डरीकं च संपूज्य उवास दिवसत्रयम्
tatra snātvā ca dṛṣṭvā ca saṃtarpya pitṛdevatāḥ / puṇḍarīkaṃ ca saṃpūjya uvāsa divasatrayam
विशाखयूपे तदनु दृष्ट्वा देवं तथाजितम् । स्नात्वा तथा कृष्णतीर्थे त्रिरात्रं न्यवसच्छुचिः
viśākhayūpe tadanu dṛṣṭvā devaṃ tathājitam / snātvā tathā kṛṣṇatīrthe trirātraṃ nyavasacchuciḥ
ततो हंसपदे हंसं दृष्ट्वा संपूज्य चेश्वरम् । जगामासौ पयोष्णायामखण्डं द्रष्टुमीश्वरम्
tato haṃsapade haṃsaṃ dṛṣṭvā saṃpūjya ceśvaram / jagāmāsau payoṣṇāyāmakhaṇḍaṃ draṣṭumīśvaram
स्नात्वा पयोष्ण्याः सलिले पूज्याखण्डं जगत्पतिम् । द्रष्टुं जगाम मतिमान् वितस्तायां कुमारिलम्
snātvā payoṣṇyāḥ salile pūjyākhaṇḍaṃ jagatpatim / draṣṭuṃ jagāma matimān vitastāyāṃ kumārilam
तत्र स्नात्वार्ऽच्य देवेशं बालखिल्यैर्मरीचिषैः । आराध्यामानं यद्यत्र कृतं पापप्रणाशनम्
tatra snātvār'cya deveśaṃ bālakhilyairmarīciṣaiḥ / ārādhyāmānaṃ yadyatra kṛtaṃ pāpapraṇāśanam
यत्र सा सुरभिर्देवी स्वसुतां कपिलां शुभाम् । देवप्रियार्थमसृजद्धितार्थं जगतस्तथा
yatra sā surabhirdevī svasutāṃ kapilāṃ śubhām / devapriyārthamasṛjaddhitārthaṃ jagatastathā
तत्र देवह्रदे स्नात्वा शंभुं संपूज्य भक्तितः । विधिवद्दधि च प्राश्य मणिमन्तं ततो ययौ
tatra devahrade snātvā śaṃbhuṃ saṃpūjya bhaktitaḥ / vidhivaddadhi ca prāśya maṇimantaṃ tato yayau
तत्र तीर्थवरे स्नात्वा प्राजापत्ये महामतिःऽ ददर्श शंभु ब्रह्माणं देवेशं च प्रजापतिम्
tatra tīrthavare snātvā prājāpatye mahāmatiḥ' dadarśa śaṃbhu brahmāṇaṃ deveśaṃ ca prajāpatim
विधानतस्तु तान् देवान् पूजयित्वा तपोधन । षड्रात्रं तत्र च स्थित्वा जगाम मधुनन्दिनीम्
vidhānatastu tān devān pūjayitvā tapodhana / ṣaḍrātraṃ tatra ca sthitvā jagāma madhunandinīm
मधुमत्सलिले स्नात्वा देवं चक्रधरं हरम् । शूलबाहुं च गोविन्दं ददर्श दनुपुङ्गवः
madhumatsalile snātvā devaṃ cakradharaṃ haram / śūlabāhuṃ ca govindaṃ dadarśa danupuṅgavaḥ
नारद उवाच। । किमर्थं भगवान् शम्भुर्दधाराथ सुदर्शनम् । शूलं तथा वासुदेवो ममैतद् ब्रूहि पृच्छतः
nārada uvāca/ / kimarthaṃ bhagavān śambhurdadhārātha sudarśanam / śūlaṃ tathā vāsudevo mamaitad brūhi pṛcchataḥ
पुलस्त्य उवाच । श्रूयतां कथयिष्यामि कथामेतां पुरातनीम् । कथयामास यां विष्णुर्भविष्यमनवे पुरा
pulastya uvāca / śrūyatāṃ kathayiṣyāmi kathāmetāṃ purātanīm / kathayāmāsa yāṃ viṣṇurbhaviṣyamanave purā
जलोद्भवो नाम महासुरेन्द्रो घोरं स तप्त्वा तप उग्रवीर्यः । आराधयामास विरञ्चिमारात् स तस्य तुष्टो वरदो बभूव
jalodbhavo nāma mahāsurendro ghoraṃ sa taptvā tapa ugravīryaḥ / ārādhayāmāsa virañcimārāt sa tasya tuṣṭo varado babhūva
देवासुराणामजयो महाहवे निजैश्च शस्त्रैरमरैरवध्यः । ब्रह्मर्षिशापैश्च निरीप्सितार्थो जले च वह्नौ स्वगुणोपहर्त्ता
devāsurāṇāmajayo mahāhave nijaiśca śastrairamarairavadhyaḥ / brahmarṣiśāpaiśca nirīpsitārtho jale ca vahnau svaguṇopaharttā
एवंप्रभावो दनुपुङ्गवो ऽसौ देवान् महर्षीन् नृपतीन् समग्रान् । आबाधमानो विचचार भूम्यां सर्वाः क्रिया नाशयदुग्रमूर्तिः
evaṃprabhāvo danupuṅgavo 'sau devān maharṣīn nṛpatīn samagrān / ābādhamāno vicacāra bhūmyāṃ sarvāḥ kriyā nāśayadugramūrtiḥ
ततो ऽमरा भूमिभवाः सभूपाः जग्मुः शरण्यं हरिमीशितारम् । तैश्चापि सार्द्ध भगवाञ्जगाम हिमालयं यत्र हरस्त्रिनेत्रः
tato 'marā bhūmibhavāḥ sabhūpāḥ jagmuḥ śaraṇyaṃ harimīśitāram / taiścāpi sārddha bhagavāñjagāma himālayaṃ yatra harastrinetraḥ
संमन्त्र्य देवर्षिहितं च कार्यं मतिं च कृत्वा निधनाय शत्रोः । निजायुधानां च विपर्ययं तौ देवाधिपौ चक्रतुरुग्रकर्मिणौ
saṃmantrya devarṣihitaṃ ca kāryaṃ matiṃ ca kṛtvā nidhanāya śatroḥ / nijāyudhānāṃ ca viparyayaṃ tau devādhipau cakraturugrakarmiṇau
ततश् चासौ दानवो विष्णुशर्वौ समायातौ तज्जिघांसू सुरेशौ । मत्वाजेयौ शत्रुभिर्घोररुपौ भयास्तोये निम्नगायां विवेश
tataś cāsau dānavo viṣṇuśarvau samāyātau tajjighāṃsū sureśau / matvājeyau śatrubhirghorarupau bhayāstoye nimnagāyāṃ viveśa
ज्ञात्वा प्रनष्टं त्रिदिवेन्द्रशत्रुं नदीं विशालां मधुमत्सुपुण्याम् । द्वयोः सशस्त्रौ तटयोर्हरीशौ प्रच्छन्नमूर्ती सहसा बभूवतुः
jñātvā pranaṣṭaṃ tridivendraśatruṃ nadīṃ viśālāṃ madhumatsupuṇyām / dvayoḥ saśastrau taṭayorharīśau pracchannamūrtī sahasā babhūvatuḥ
जलोद्भवश्चापि जलं विमुच्य ज्ञात्वा गतौ शङ्करवासुदेवौ । दिशस्समीक्ष्य भयकातराक्षो दुर्गं हिमाद्रिं च तदारुरोह
jalodbhavaścāpi jalaṃ vimucya jñātvā gatau śaṅkaravāsudevau / diśassamīkṣya bhayakātarākṣo durgaṃ himādriṃ ca tadāruroha
महीध्रशृङ्गोपरि विष्णुशम्भू चञ्चूर्यमाणं स्वरिपुं च दृष्ट्वा । वेगादुभौ दुदुवतुः सशस्त्रौ विष्णुस्त्रिशूली गिरिशश्च चक्री
mahīdhraśṛṅgopari viṣṇuśambhū cañcūryamāṇaṃ svaripuṃ ca dṛṣṭvā / vegādubhau duduvatuḥ saśastrau viṣṇustriśūlī giriśaśca cakrī
ताभ्यां स दृष्टस्त्रिदशोत्तमाभ्यां चक्रेण शूलेन च बिन्नदेहः । पपात शैलात् तपनीयवर्णो यथान्तरिक्षाद् विमला च तारा
tābhyāṃ sa dṛṣṭastridaśottamābhyāṃ cakreṇa śūlena ca binnadehaḥ / papāta śailāt tapanīyavarṇo yathāntarikṣād vimalā ca tārā
एवं त्रिशुलं च दधार विष्णुश्चक्रं त्रिनेत्रो ऽप्यरिसूदनार्थम् । यत्राघहन्त्री ह्यभवद् वितस्ता हराङ्घ्रिपाताच्छिशिराचलात्तु
evaṃ triśulaṃ ca dadhāra viṣṇuścakraṃ trinetro 'pyarisūdanārtham / yatrāghahantrī hyabhavad vitastā harāṅghripātācchiśirācalāttu
तत्प्राप्य तीर्थं त्रिदशाधिपाभ्यां पूजां च कृत्वा हरिशङ्कराभ्याम् । उपोष्य भक्त्या हिमवन्तमागाद् द्रष्टुं गिरीशं शिवविष्णुगुप्तम्
tatprāpya tīrthaṃ tridaśādhipābhyāṃ pūjāṃ ca kṛtvā hariśaṅkarābhyām / upoṣya bhaktyā himavantamāgād draṣṭuṃ girīśaṃ śivaviṣṇuguptam
तं समभ्यर्च्च विधिवद् दत्त्वा दानं द्विजातिषु । विस्तुते हिमवत्पादे भृगुतुङ्गं जगाम सः
taṃ samabhyarcca vidhivad dattvā dānaṃ dvijātiṣu / vistute himavatpāde bhṛgutuṅgaṃ jagāma saḥ
यत्रेश्वरो देववरस्य विष्णोः प्रादाद्रथाङ्गप्रवरायुधं वै । येन प्रचिच्छेद त्रिधैव शङ्करं जिज्ञासमानो ऽस्त्रबलं महात्मा
yatreśvaro devavarasya viṣṇoḥ prādādrathāṅgapravarāyudhaṃ vai / yena praciccheda tridhaiva śaṅkaraṃ jijñāsamāno 'strabalaṃ mahātmā